Vận dụng tư tưởng đạo đức hồ chí minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế tỉnh long an

Tầm quan trọng của việc vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế trong giai đoạn hiện nay Chương 2: THỰC TRẠNG VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ M

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

Người hướng dẫn khoa học: TS Vũ Thị Phương Lê

Long An, 2016

LỜI CẢM ƠN

Trước hết tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến quý, thầy cô giáo Trường Đại học Vinh đã truyền đạt những kiến thức khoa học quý báu và đặc biệt là TS Vũ Thị Phương Lê đã dành nhiều thời gian, công sức trực tiếp hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Ban Giám hiệu, tập thể Khoa Liên kết Đào tạo Trường Đại học Kinh tế Công nghiệp Long An và toàn thể cán bộ

viên chức - giáo viên, cơ quan nơi tôi công tác đã tạo điều kiện cho tôi tham gia

khóa học, nhằm giúp nâng cao trình độ, hiểu biết để phục vụ tốt hơn cho công tác tại địa phương trong thời gian tới

Cuối cùng, tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp

đã luôn bên cạnh, động viên, quan tâm giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua

Trong quá trình nghiên cứu thực hiện đề tài, bản thân tôi đã có nhiều cố gắng nhưng vẫn không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong quý thầy cô giáo, các đồng nghiệp và bạn bè những người quan tâm đến đề tài tiếp tục giúp đỡ, đóng góp ý kiến để luận văn hoàn thiện hơn

Tôi xin trân trọng cảm ơn./

Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hằng

MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

NỘI DUNG

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG TƯ

TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH VÀO NÂNG CAO Y ĐỨC

CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ Y TẾ

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

1.2 Nội dung và phương pháp vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ

Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế

1.3 Tầm quan trọng của việc vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ

Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế trong giai đoạn

hiện nay

Chương 2: THỰC TRẠNG VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG ĐẠO

ĐỨC HỒ CHÍ MINH VÀO NÂNG CAO Y ĐỨC CHO ĐỘI NGŨ

CÁN BỘ Y TẾ TỈNH LONG AN

2.1 Những nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng tư tưởng đạo

đức Hồ Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế tỉnh

Long An hiện nay

2.2 Ngành y tế tỉnh Long An với việc thực hiện cuộc vận động

“Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” và nâng cao

y đức

Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM VẬN

DỤNG HIỆU QUẢ TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

VÀO NÂNG CAO Y ĐỨC CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ Y TẾ TỈNH

LONG AN HIỆN NAY

3.1 Quan điểm vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào

nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Long An

3.2 Giải pháp nhằm vận dụng hiệu quả tư tưởng đạo đức Hồ

Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Long An

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất Dù đã mãi đi xa nhưng Người để lại cho dân tộc ta một di sản

vô cùng quí báu đó là hệ tư tưởng của Người Cùng với Chủ nghĩa Mác Lênin,

di sản tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, là kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến vấn đề đạo đức và việc tu dưỡng đạo đức, coi đạo đức là “cái gốc” của người cách mạng Những quan điểm, tư tưởng đạo đức và đạo đức cách mạng của Người phù hợp với mọi đối tượng, mọi lứa tuổi, ngành nghề, trong đó có ngành y Ngành y là ngành liên quan trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng của con người, do đó đòi hỏi người cán bộ y tế không những giỏi về chuyên môn mà còn phải không ngừng rèn luyện đạo đức - đạo đức ngành y (y đức) Có thể nói, sau đạo đức của người cán

bộ cách mạng nói chung, đạo đức ngành y được Chủ tịch Hồ Chí Minh bàn đến nhiều nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tặng cán bộ, nhân viên ngành y danh hiệu cao quý và đẹp đẽ nhất: “Thầy thuốc như mẹ hiền” Đây cũng chính là yêu cầu Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt ra trong phương châm xử thế, phương châm hành động và phục vụ của cán bộ và nhân viên ngành y đối với người bệnh

Hiện nay, thực trạng y đức đang đặt ra nhiều vấn đề bức xúc Sự chuyển đổi từ một nền y tế bao cấp sang một nền y tế trong cơ chế thị trường, bên cạnh những tấm gương làm việc quên mình, xả thân vì người bệnh, vì sự nghiệp bảo

vệ, chăm sóc sức khoẻ nhân dân thì những tác động tiêu cực của cơ chế ấy cũng

đã ảnh hưởng không nhỏ đến vấn đề giữ gìn đạo đức, phẩm chất của người thầy thuốc Một bộ phận không nhỏ thầy thuốc đã vô cảm trước nỗi đau của người bệnh, đi ngược lại y đức, trái với lương tâm, đạo lý, làm “hoen ố” hình ảnh người thầy thuốc cao quý bao đời nay Nhận rõ tình hình bức xúc trên đây, trong thời gian qua, ngành y tế bằng nhiều biện pháp đã đặc biệt quan tâm đến vấn đề

xây dựng y đức, trong đó có việc thực hiện “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” với quyết tâm nâng cao hơn nữa lòng tin của nhân dân đối với ngành y tế

Do đó, hiện có nhiều công trình khoa học của các tác giả trong và ngoài nước đề cập đến vấn đề y đức của người cán bộ y tế ở những mức độ khác nhau

Nhóm thứ nhất, một số công trình nghiên cứu về đạo đức và tư tưởng

Hồ Chí Minh về đạo đức Đó là: Tư tưởng đạo đức cách mạng - truyền thống,

dân tộc, nhân loại, Vũ Khiêu (chủ biên), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1993;

Hồ Chí Minh với vấn đề đạo đức cán bộ, Đức Vượng, Nxb Chính trị Quốc gia,

Hà Nội,1995; Đạo đức, phong cách, lề lối làm việc của công chức theo tư tưởng

Hồ Chí Minh, Thang Văn Phúc (chủ biên), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1998; Vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường, Viện Thông tin khoa học xã

hội, Hà Nội, 1996; Sự biến đổi của thang giá trị đạo đức trong nền kinh tế thị

trường với việc xây dựng đạo đức mới cho cán bộ quản lý ở nước ta hiện nay,

Nguyễn Chí Mỳ, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội,1999; Tư tưởng Hồ Chí Minh

về rèn luyện đạo đức cán bộ đảng viên, Phạm Quốc Thành, Nxb Chính trị Quốc

gia, Hà Nội, 2004; Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức, Thành Duy (chủ biên),

Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1996; Cơ chế chuẩn mực đạo đức xã hội và

những hành vi đạo đức cá nhân, Đỗ Huy, Tạp chí Triết học (số 2);…

Hầu hết các công trình trên đã đi sâu phân tích những phẩm chất đạo đức, đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh; vị trí, vai trò của đạo đức; tác động của nền kinh tế thị trường đến các giá trị đạo đức hiện nay, đồng thời yêu cầu người cán bộ đảng viên, mỗi cá nhân phải không ngừng học tập, rèn luyện

và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

Nhóm thứ hai gồm những công trình, bài viết liên quan đến y đức, nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế, cụ thể như: Tác phẩm Phát triển sự

nghiệp y tế ở nước ta trong giai đoạn hiện nay (Nxb Y học, Hà Nội, 1996), tác

giả Đỗ Nguyên Phương nói về vấn đề y đức, y đạo và đòi hỏi cấp bách phải

nâng cao y đức của người thầy thuốc trong giai đoạn hiện nay Trong cuốn Y đức

và đức sinh học - nguồn gốc và sự phát triển (Nxb Y học, 1999), tác giả Ngô

Gia Hy đã mô tả một cách khá đầy đủ về vấn đề y đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay, đồng thời chỉ ra những nội dung mới của y đức khi y

học có bước phát triển mới

Trong tác phẩm: Một số vấn đề xây dựng ngành y tế phát triển Việt Nam,

Hà Nội, 1998, tác giả Đỗ Nguyên Phương đã dành một phần nội dung cuốn sách

để làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về y tế và đạo đức của người thầy thuốc Việt Nam Bên cạnh đó tác giả còn giới thiệu về thân thế, sự nghiệp của các Giáo sư như Tôn Thất Tùng, Đặng Văn Ngữ, Hồ Đắc Di;

Bên cạnh những cuốn sách mang tính lý luận chung về y đức, còn có các bài báo khoa học, luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, các văn bản pháp quy liên

quan đến y đức như: Ngành Y tế làm theo lời Bác:“Lương y như từ mẫu”, Nguyễn Thị Hòa Bình, Tạp chí Tuyên giáo (số 7), 2013; Nâng cao y đức người

bác sĩ ở phân đội quân y trong quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay, Nguyễn

Thanh Tịnh, Luận án Tiến sĩ triết học, 2015; Giáo dục y đức cho sinh viên

trường Đại học Y Hà Nội hiện nay, Nguyễn Thị Hằng, Luận văn Thạc sĩ Triết

Long An là một tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long, có dân số khá đông, kinh tế tương đối ổn định Trên địa bàn của tỉnh có nhiều bệnh viện và các

cơ sở khám chữa bệnh, cũng như là có trường đào tạo cán bộ ngành y tế Trong thời gian qua, bên cạnh những thành tựu đạt được thì mặt trái của cơ chế thị trường cũng đã tác động không nhỏ đến y đức của cán bộ ngành y tế tỉnh Long

An, làm giảm sút lòng tin của nhân dân đối với thiên chức cao cả “trị bệnh cứu người” của người thầy thuốc Do đó, hơn lúc nào hết, những người thầy thuốc và mọi cán bộ, nhân viên y tế phải chủ động rèn luyện, nâng cao trình độ chuyên môn, tu dưỡng đạo đức, y đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh góp phần bảo đảm tốt nhất chất lượng khám chữa bệnh, chăm sóc sức khoẻ nhân dân, xứng đáng với lòng tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân Tuy nhiên, trong thời gian qua, trên địa bàn tỉnh Long An chưa có công trình khoa học, luận văn thạc sĩ nào đi

sâu nghiên cứu về đề tài này Do đó, tác giả chọn đề tài “Vận dụng tư tưởng

đạo đức Hồ Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Long An” làm đề tài luận văn thạc sĩ Chính trị học Trên cơ sở kế thừa có chọn lọc các

công trình nghiên cứu trên, tác giả đi sâu nghiên cứu, khảo sát, phân tích, đánh giá để đưa ra những nhận xét về thực trạng, đồng thời nêu lên một số quan điểm

và giải pháp để nâng cao hiệu quả vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào việc nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Long An trong thời gian tới

2 Mục đích nghiên cứu

Luận văn đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm vận dụng hiệu quả tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Long An trong giai đoạn hiện nay

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích, làm sáng tỏ cơ sở lý luận của việc vận dụng tư tưởng đạo đức

Hồ Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế

- Phân tích thực trạng vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Long An trong giai đoạn hiện nay

- Đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm vận dụng hiệu quả tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Long An

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn chủ yếu tập trung nghiên cứu cách thức, biện pháp vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Long An trong giai đoạn hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung, luận văn tập trung nghiên cứu việc vận dụng tư tưởng của

Hồ Chí Minh về y đức vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Long

An Đội ngũ cán bộ y tế là các y, bác sĩ, điều dưỡng trực tiếp khám, điều trị, chăm sóc tại các bệnh viện tuyến huyện, tỉnh Thực trạng được phân tích dựa trên những số liệu thống kê từ năm 2010 đến nay

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn quán triệt phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử Bên cạnh đó, luận văn kết hợp sử dụng các phương pháp khác như lịch sử - lôgic, phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh…

Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong quá trình giảng dạy

về đạo đức, y đức cho học sinh, sinh viên

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội

dung luận văn gồm 3 chương, 7 tiết

NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC

HỒ CHÍ MINH VÀO NÂNG CAO Y ĐỨC CHO ĐỘI NGŨ

CÁN BỘ Y TẾ 1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

1.1.1 Khái niệm đạo đức

Đạo đức (gốc tiếng Latinh: molalis) là một lĩnh vực tinh thần của đời sống

xã hội, phán ánh tồn tại xã hội và bị tồn tại xã hội quy định Điều đó có nghĩa là,

ở một thời đại, một cộng đồng, mỗi điều kiện sinh hoạt vật chất khác nhau có đời sống đạo đức khác nhau C.Mác và Ph.Ăngghen đã viết về điều đó trong tác

phẩm Tuyên ngôn của Đảng cộng sản: “Liệu có cần gì phải sáng suốt lắm mới

hiểu được rằng những tư tưởng, những quan điểm và những khái niệm của người ta, tóm lại là ý thức của người ta, đều thay đổi cùng với mọi sự thay đổi xảy ra trong điều kiện sinh hoạt, trong quan hệ xã hội, trong đời sống xã hội con người không?” [27, tr.624]

Cho đến nay đã có rất nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm đạo đức

Ở phương Đông, các học thuyết về đạo đức của người Trung Quốc cổ đại bắt nguồn từ cách hiểu về đạo và đức của họ Đạo là một trong những phạm trù quan trọng nhất của triết học Trung Quốc cổ đại Đạo có nghĩa là con đường, đường đi, về sau khái niệm đạo được vận dụng trong triết học để chỉ con đường của tự nhiên Đạo còn có nghĩa là con đường sống của con người trong xã hội Đức dùng để nói đến nhân đức, đức tính và nhìn chung đức là biểu hiện của đạo,

là đạo nghĩa, là nguyên tắc luân lý Như vậy có thể nói, đạo đức của người Trung Quốc cổ đại chính là những yêu cầu, những nguyên tắc do cuộc sống đặt

ra mà mỗi người phải tuân theo

Trong xã hội Ấn Độ cổ đại, học thuyết của đạo Phật do Thích Ca Mâu Ni sáng lập cũng đã đề cập nhiều đến vấn đề đạo đức Cái cốt lõi nhất trong hệ

thống đạo đức Phật giáo là khuyên con người sống thiện, biết thương yêu nhau, giúp đỡ nhau, tránh điều ác

Trong xã hội Hy Lạp - La Mã cổ đại, người ta đề cao những giá trị đạo đức, như tính trung thực, lòng dũng cảm, sự trong sáng và cao thượng trong tình bạn, tình yêu

Xét từ quan điểm lợi ích và hệ thống quy tắc, chuẩn mực G.Bandzeladze coi “đạo đức là hệ thống những chuẩn mực biểu hiện sự quan tâm tự nguyện tự giác của những con người trong quan hệ với nhau và trong quan hệ với xã hội nói chung” [1, tr.104]

Theo quan điểm Mácxít, đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt, bao gồm một hệ thống những quan điểm, quan niệm, quy tắc, nguyên tắc, chuẩn mực xã hội Nó ra đời tồn tại và biến đổi từ nhu cầu của xã hội Nhờ nó, con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của con người và sự tiến bộ của xã hội trong mối quan hệ giữa con người với con người, giữa cá nhân với xã hội

Đạo đức là một lĩnh vực của ý thức xã hội, là một mặt của hoạt động xã hội và là một hình thái chuyên biệt của quan hệ xã hội, thực hiện chức năng xã hội hết sức quan trọng là điều chỉnh hành vi của con người trong mọi lĩnh vực của đời sống Đạo đức ra đời do nhu cầu của xã hội để điều hòa và thống nhất giữa lợi ích chung của cộng đồng với lợi ích riêng của cá nhân nhằm đảm bảo trật tự xã hội Đạo đức là nhu cầu tất yếu khách quan, nhưng lại là vấn đề có tính lịch sử Xã hội nào cũng cần hình thành những nguyên tắc sống để con người tự nguyện tuân theo, nhằm đảm bảo trật tự xã hội, duy trì sự tồn tại, phát triển của

xã hội và của cá nhân Trong cuộc sống, có những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức chung cho mọi thời đại (sống thiện, yêu quí lao động, trung thực) nhưng vẫn có những nguyên tắc, chuẩn mực chỉ phù hợp với từng giai đoạn lịch sử nhất định Từ xã hội cộng sản nguyên thủy đến xã hội chiếm hữu nô lệ, xã hội phong kiến, tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa, những yếu tố đạo đức tiến bộ

được hình thành và ngày càng phát triển Đó là sự say mê lao động, sáng tạo, đề cao tính trung thực, khiêm tốn, phẩm hạnh, danh dự con người, căm ghét áp bức tàn bạo, ghét sự dối trá, sự tương trợ hợp tác lẫn nhau, nguyên tắc bình đẳng về lợi ích và lao động Những yếu tố đạo đức tốt đẹp đó luôn đối lập với chủ nghĩa

cá nhân vị kỷ, hiếu danh, lười biếng, ăn bám, xa hoa, lãng phí

Như vậy, đạo đức là một hiện tượng phổ biến của xã hội, của mọi thời đại Nó tồn tại một cách tất yếu khách quan nhằm điều chỉnh ý thức, hành vi, quan hệ ứng xử của con người với nhau trong xã hội Ở đâu có con người thì ở

đó có quan hệ đạo đức, có nhu cầu hướng tới những giá trị đạo đức, sống thiện,

có ích, nhân đạo, làm tròn các nghĩa vụ đạo đức đối với xã hội Những giá trị đạo đức khi đã được hình thành ở con người thì có tác động trở lại xã hội theo chiều hướng tốt đẹp

Lịch sử đã chứng minh đạo đức có vai trò tích cực trong đời sống xã hội,

nó như một động cơ có sức mạnh thôi thúc con người đấu tranh chống lại những cái ác, cái xấu đi ngược lại lợi ích của xã hội; nó giữ gìn và phát triển những cái tốt, cái thiện, làm cho xã hội ngày càng phát triển Trong thời đại ngày nay, đạo đức càng đóng vai trò quan trọng trong cuộc đấu tranh vì hòa bình, dân chủ, độc lập dân tộc và tiến bộ xã hội Đạo đức đang tham gia tích cực vào cuộc đấu tranh vì quyền con người, chống lại chủ nghĩa vô nhân đạo, bảo vệ môi sinh, chống nghèo đói, tạo ra mọi khả năng và điều kiện thuận lợi để con người thực hiện nhu cầu của mình Xã hội muốn ổn định và phát triển, đòi hỏi phải xây dựng những chuẩn mực đạo đức để giúp cho con người điều chỉnh hành vi của mình nhằm đáp ứng những yêu cầu chung của nền đạo đức xã hội

Đạo đức của xã hội ta là đạo đức xã hội chủ nghĩa Đạo đức xã hội chủ nghĩa là kiểu đạo đức mới, khắc phục được sự đối lập giữa lợi ích xã hội với lợi ích của cá nhân, đem lại hạnh phúc cho toàn xã hội cũng như mỗi cá nhân Do

đó việc giáo dục đạo đức xã hội chủ nghĩa là một trong những nội dung giáo dục nhằm phát triển toàn diện, hài hòa nhân cách Nền đạo đức ấy như Ph Ănghen

nói là một nền đạo đức chứa đựng nhiều yếu tố hứa hẹn nhất cho một xã hội tương lai

Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức

Kế thừa quan điểm, tư tưởng của các bậc tiền bối, Hồ Chí Minh cũng luôn

đề cao vị trí, vai trò của đạo đức Trước đây hàng chục thế kỷ, Phật giáo, Khổng giáo, Lão giáo đều đã đề cao vị trí của đạo đức, đặc biệt là Khổng giáo Khổng

Tử là một nhà đạo đức lớn Ông chủ trương xây dựng một nền chính trị đạo đức lấy chữ “nhân” làm nền tảng Hồ Chí Minh đánh giá cao Nho giáo chủ yếu ở đạo đức học Người cho rằng “Học thuyết của Khổng Tử có ưu điểm của nó là

sự tu dưỡng đạo đức cá nhân” Nhưng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức không giống như tư tưởng đạo đức của Khổng Tử Hồ Chí Minh chỉ lấy cái hay, cái đúng của Nho giáo ở chỗ nó đề cao đạo đức nhưng không phải là thứ đạo đức trừu tượng mà là đạo đức của con người trần gian, đặc biệt là đạo làm người “tu thân” của Nho giáo là để trở thành người có nhân, có đức Nho giáo đề ra “cần, kiệm, liêm, chính”, Hồ Chí Minh cũng nói tới: Cần, kiệm, liêm, chính, nhưng với một nội dung khác về cơ bản Quan điểm Nho giáo đề ra “cần, kiệm, liêm, chính” là chỉ để người khác thực hiện chứ không phải cho vua, chúa, quan lại phong kiến thực hiện Hồ Chí Minh không chỉ là một nhà đạo đức học mà đúng hơn, Người là nhà cách mạng về đạo đức Người tiếp thu tất cả những cái hay, cái đúng của Nho giáo về quan điểm đạo đức, song về cơ bản, Người đã có sự cải tạo lại phát triển lên khiến nó trở thành những giá trị phù hợp với thực tế Việt Nam, với đường lối cách mạng nước ta Từ đó, ở Người hình thành một hệ thống quan điểm riêng về đạo đức bổ sung cho quan điểm đạo đức của chủ nghĩa Mác - Lênin, tạo thành một triết lý phát triển lấy đạo đức cách mạng làm nền tảng cho cách mạng nước ta Triết lý đạo đức Hồ Chí Minh là triết lý phát triển hướng về con người, thực hiện sự nghiệp cách mạng để giải phóng con người, nhất là người lao động bị áp bức, bóc lột Đó cũng là triết lý về đạo đức thể hiện sự đoàn kết tất cả mọi người cần lao trên thế giới để thực hiện sứ mệnh

cách mạng cao cả là giải phóng con người khỏi áp bức bóc lột, khỏi sự nghèo nàn, lạc hậu, để xây dựng một xã hội phồn vinh, bình đẳng, dân chủ, văn minh

Vấn đề đạo đức được Hồ Chí Minh đặt ra và xem xét một cách toàn diện trong tất cả mọi lĩnh vực hoạt động của con người, từ việc tư đến việc công, từ lao động sản xuất ở hậu phương đến chiến đấu ngoài mặt trận, từ học tập, công tác đến sinh hoạt hàng ngày Hồ Chí Minh cũng bàn đến đạo đức ở mọi phạm vi

từ gia đình tới xã hội, từ giai cấp đến dân tộc, từ quốc gia đến quốc tế Việc Hồ Chí Minh xem xét vấn đề đạo đức một cách toàn diện là một cách nhìn mang tính khách quan, phù hợp với hoạt động phong phú đa dạng của đời sống xã hội

và của mỗi con người Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vừa là đạo đức Việt Nam vừa là đạo đức cộng sản, vừa mang cốt cách của văn hóa đạo đức phương Đông vừa mang dáng dấp của đạo đức phương Tây

Hồ Chí Minh không đưa ra định nghĩa đạo đức là gì, nhưng trong sử dụng, thuật ngữ đạo đức được Người dùng với nghĩa rộng, hẹp rất linh hoạt

Nghĩa rộng: Đạo đức là hình thái ý thức xã hội, nhờ đó con người tự giác điều

chỉnh hành vi cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc và làm giàu tính người trong

các quan hệ xã hội, kể cả trong các quan hệ chính trị, tư tưởng Nghĩa hẹp: Đạo

đức là các qui tắc, chuẩn mực dùng điều chỉnh hành vi con người trong quan hệ giữa người với người trong hoạt động sống Đạo đức là hành vi đạo đức, hành vi đạo đức là hành động cá nhân thể hiện quan niệm của cá nhân về nghĩa vụ đối với xã hội và đối với người khác, thể hiện lương tâm hoặc bổn phận cá nhân trong những hoàn cảnh đặc thù không lặp lại

Hồ Chí Minh tập trung bàn nhiều về đạo đức theo nghĩa hẹp với 3 mối quan hệ cơ bản của mỗi con người (với mình, với người và với việc) Trước hết đối với mình, phải cần, kiệm, liêm chính, chí công, vô tư, kiên trì, ham học, không hiếu danh, không kiêu ngạo, nói đi đôi với làm, trung thành với lý tưởng,

hy sinh phấn đấu, không tham lam, biết giữ bí mật Đối với người, nghĩa là trong quan hệ với mọi người, với đoàn thể, phải thể hiện lòng vị tha, khoan dung, yêu

thương, ý thức kỷ luật, trách nhiệm Đối với công việc, phải có nguyên tắc, sát thực tiễn, tinh thần kỷ luật, dũng cảm, quyết đoán

Quan điểm “đức là gốc” trong tư tưởng Hồ Chí Minh là đạo đức mới, đạo đức cách mạng mang bản chất giai cấp công nhân, kết hợp truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc và những tinh hoa của đạo đức nhân loại Quan điểm “đức là gốc” của Hồ Chí Minh được xây dựng trên những nội dung cơ bản như sau:

Thứ nhất, đạo đức là “gốc”, là nền tảng của người cách mạng, giống như

cây phải có gốc, sông, suối phải có nguồn, người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng thì mới hoàn thành được sự nghiệp cách mạng cực kỳ gian khổ khó khăn Trong “Đường Cách mệnh”, tác phẩm “gối đầu giường” của những người cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đã dành chương đầu tiên để bàn về tư cách người cách mạng, sau đó mới nói về lý luận và đường lối cách mạng Với Hồ Chí Minh, “đức là gốc” cho nên đạo đức cách mạng không chỉ giúp cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới mà còn giúp người cách mạng không ngừng cầu tiến bộ và hoàn thiện bản thân mình Người có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn gian khổ, thất bại tạm thời cũng không rụt rè lùi bước, khi gặp thuận lợi và thành công, vẫn giữ vững tinh thần gian khổ, khiêm tốn, chất phác, không công thần, địa vị, kèn cựa hưởng thụ, thật sự trở thành người “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ” Vì “đức là gốc” cho nên đạo đức cách mạng là thước đo lòng cao thượng của con người Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, trong đời sống xã hội cũng như trong hoạt động cách mạng, mỗi người có công việc, tài năng, vị trí khác nhau, người làm việc to, người làm việc nhỏ, nhưng bất cứ ai giữ được đạo đức cách mạng đều là người cao thượng

Thứ hai, trong mối quan hệ giữa đức và tài thì “đức là gốc” nhưng đức và

tài phải đi đôi với nhau, không thể có mặt này mà thiếu mặt kia Hồ Chí Minh yêu cầu: tài lớn thì đức càng phải cao, vì khi đã có trí thì cái đức chính là cái đảm bảo cho người cách mạng giữ vững được chủ nghĩa mà mình đã giác ngộ,

đã chấp nhận và lựa chọn tin theo Hồ Chí Minh khẳng định: “Cũng như sông thì

có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” [32, tr.252-253] “Đức là gốc” vì trong đức đã có tài, có cái đức sẽ đi đến cái trí Bởi người thật sự có đức thì bao giờ cũng cố gắng học tập, nâng cao trình độ, rèn luyện năng lực để hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao Và khi đã thấy sức không vươn lên được thì sẵn sàng nhường bước, học tập và ủng hộ người tài đức hơn mình, để họ gánh vác việc nước, việc dân Như vậy, “đức là gốc” ở đây phải là “đức lớn”- đức tận tâm, tận lực phấn đấu hy sinh vì cách mạng, vì nước vì dân, nó không đồng nhất với những phẩm chất đạo đức thông thường cụ thể, như hiền lành, ngoan ngoãn, tốt bụng trong đời sống hàng ngày

Thứ ba, “đức là gốc” trong xây dựng Đảng Phát triển tư tưởng của Mác -

Ăngghen, Lênin về Đảng của giai cấp công nhân, trong bài phát biểu tại lễ kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Đảng, Hồ Chí Minh đã đưa ra một hình tượng về Đảng kiểu mới của giai cấp vô sản:

“…Đảng ta vĩ đại như biển rộng, như núi cao

Ba mươi năm phấn đấu và thắng lợi biết bao nhiêu tình

Đảng ta là đạo đức, là văn minh…”

Như vậy, theo Hồ Chí Minh, Đảng phải “là đạo đức, là văn minh” trong

đó đạo đức là gốc, vẫn là vấn đề được Hồ Chí Minh đặt lên trên hết, trước hết Bởi Đảng Cộng sản muốn đóng được vai trò tiên phong thì trước hết phải là một đảng tiêu biểu cho đạo đức cách mạng, tận tâm, tận lực phụng sự tổ quốc và nhân dân

Nói đến đạo đức, Hồ Chí Minh thường chú ý đến phẩm chất đạo đức của từng đối tượng cụ thể Nói đến đạo đức của những người quân nhân, Bác Hồ cho rằng: họ phải là những người “Trung với nước, hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng” Nói đến đạo đức của học sinh, thiếu niên, nhi đồng, Người căn dặn các cháu 5 điều: “1

Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào 2 Học tập tốt, lao động tốt 3 Đoàn kết tốt, kỷ luật tốt 4 Giữ gìn vệ sinh thật tốt 5 Khiêm tốn, thật thà, dũng cảm” Nói đến đạo đức ngành y thì Người nói: “Lương y như từ mẫu” Khi Người nhấn mạnh phẩm chất này hay phẩm chất khác với mong muốn những đối tượng cụ thể phải đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng Việt Nam ở từng giai đoạn nhất định Bên cạnh đó, Người đã khái quát lên những phẩm chất đạo đức chung, cơ bản nhất của con người Việt Nam trong thời kỳ hiện đại là: trung với nước, hiếu với dân; yêu thương con người; Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; tinh thần quốc tế trong sáng Trong đó, những phẩm chất như: Cần, kiệm, liêm, chính, chí công

vô tư được Người quan tâm nhiều nhất, bởi những phẩm chất này gắn liền với đời sống của mỗi người, thể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa lời nói và việc làm, giữa suy nghĩ và hành động của mỗi cá nhân trong mối quan hệ với cộng đồng, cũng như với bản thân; trong sinh hoạt đời thường, cũng như trong hoạt động nghề nghiệp, nó chi phối nhiều phẩm chất khác của con người

Có thể nói, tư tưởng của Hồ Chí Minh về đạo đức và đạo đức cách mạng

đã đóng góp làm phong phú thêm tư tưởng đạo đức cách mạng của đạo đức học Mác - Lênin, biểu hiện sự vận dụng nhuần nhuyễn giữa tính nhân văn của dân

tộc Việt Nam với đạo đức cách mạng của giai cấp công nhân

1.1.2 Khái niệm y đức và các quan niệm về y đức trong lịch sử

Trong đời sống xã hội, làm bất cứ nghề gì cũng cần phải có đạo đức, người ta gọi đó là đạo đức nghề nghiệp Đạo đức nghề nghiệp khác với đạo đức

nói chung Nên “Trong thực tế, mỗi giai cấp và ngay cả mỗi nghề nghiệp đều có

đạo đức riêng của mình” [28, tr.425] Trong một xã hội có bao nhiêu nghề nghiệp thì có bấy nhiêu đạo đức nghề nghiệp tương ứng mà nội dung của các loại đạo đức này cũng không giống nhau, tùy vào tính chất nghề nghiệp mà nó phản ánh Tuy có khác nhau nhưng giữa chúng vẫn có cái chung - cái chung của chuẩn mực, giá trị đạo đức, như: bổn phận, danh dự, lương tâm, phẩm giá, làm điều thiện, tránh làm điều ác, sống có trách nhiệm Do đó giữa đạo đức nói

chung và đạo đức nghề nghiệp nói riêng luôn gắn bó chặt chẽ với nhau Những nguyên tắc của đạo đức nói chung là cơ sở hình thành nên những nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp, còn bản thân đạo đức nghề nghiệp lại là cơ sở để bổ sung hoàn thiện làm phong phú thêm các nguyên tắc đạo đức nói chung

Theo đó, ngành y cũng có đạo đức riêng của mình, đó là y đức Xét về bản chất, y đức là sự thể hiện cụ thể đạo đức tiến bộ của xã hội ở những con người làm việc trong ngành y Có thể nói đạo đức nghề y luôn là điều cốt lõi của người thầy thuốc Nghề nghiệp càng tinh thông thì y đức càng phải ngời sáng

Trong lịch sử tư tưởng nhân loại nói chung, lịch sử tư tưởng đạo đức nói riêng, y đức luôn luôn trở thành đối tượng quan tâm của nhiều thế hệ, trong nhiều thời đại khác nhau Ở Ấn Độ cổ đại, từ thế kỷ thứ V - III TCN, trong tập thơ dân gian “Ana Vêda” đã đề cập đến tiêu chuẩn của người làm nghề y Đó là những người: phải hết lòng chăm lo chạy chữa cho bệnh nhân và nếu phải hi sinh cuộc đời mình cũng không có quyền làm cho bệnh nhân đau đớn, không bao giờ nên có trong đầu ý nghĩa làm phật lòng kẻ khác, cũng như chà đạp lên của cải của họ Dù có tài cao học rộng, người thầy thuốc cũng không nên khoe khoang những điều hiểu biết của mình [9, tr.85]

Galen - một trong những nhà y học nổi tiếng của La mã cổ đại, đã có những quan điểm đạo đức tiến bộ Ông đã gay gắt chỉ trích, lên án sự dốt nát lòng tham lam đê tiện của một số thầy thuốc lúc bây giờ “Chỉ săn sóc bọn giàu sang, kẻ quyền thế những kẻ khác thì cố gắng che giấu sự bất tài của mình trước quần chúng bằng cái hào nhoáng của y phục, những kim cương đắt tiền và những đồ trang sức xa hoa” [9, tr.85]

Hippocrates (466 - 377 TCN) nổi bật như một ông tổ của nghệ thuật y học và y đức Ông là người đã có nhiều đóng góp quan trọng cho ngành y với những chuẩn mực đạo đức và nhân sinh quan trong sáng vì nghề nghiệp Lời thề Hippocrates sống mãi và có nhiều tác dụng tích cực cho thầy thuốc mọi thời đại sau ông noi theo Trong lời thề của mình, ông đã nêu lên cơ sở đạo lý mà người

làm nghề thuốc phải tuân theo và phải tuyên thệ trước khi bước vào nghề Đó là, người thầy thuốc khi hành nghề phải đặt lợi ích của bệnh nhân lên trên lợi ích của bản thân, thậm chí có lúc phải hy sinh chính bản thân mình vì bệnh nhân hoặc vì lợi ích của cộng đồng Ông đã chỉ rõ: “Dù vào bất kỳ nhà nào, tôi cũng chỉ vì lợi ích của người bệnh, tránh mọi hành vi xấu xa, cố ý và đồi bại nhất, tránh cám dỗ phụ nữ và thiếu niên tự do hay nô lệ” [4, tr.297] Đồng thời, ông nhấn mạnh rằng, người thầy thuốc trước hết phải có lương tâm và việc chữa bệnh phải theo lương tâm của mình Khi chữa bệnh theo lương tâm người thầy thuốc sẽ tránh mọi điều xấu và bất công với người bệnh

Ngoài lời thề của Hyppocrat ra, lời thề Y khoa (Amates Lusitanus) của y

sĩ Bồ Đào Nha gốc Do Thái năm 1568 cũng để lại nhiều giá trị y đức tốt đẹp:

Tôi xin thề là không có gì đã dẫn dắt tôi trong những điều tôi biết về y học ngoài sự truyền đạt trung thực những việc đã xảy ra Tôi không che dấu thêm bớt thay đổi sự việc vì mục đích hoa mỹ Tôi không khen chê bất cứ ai, hòng mưu cầu sự nhân nhượng hay vì thỏa mãn cá nhân, mà đó chỉ là yêu cầu của sự thật Nếu tôi nhầm lẫn tôi hãy chịu sự giận giữ muôn đời của giáo chúa và của tông đồ Raphael và sẽ không bao giờ thành đạt trong nghề như mong muốn Riêng đối với thù lao mà người ta trả cho thầy thuốc tôi không bao giờ đòi hỏi quá đáng Tôi chữa bệnh không những tận tình cho nhiều người mà còn thường không lấy tiền Với lòng độ lượng và dũng cảm tôi đã từ chối thù lao của nhiều người đưa cho tôi Tôi muốn giữ lại cho người bệnh sức khoẻ mà họ đã mất chứ không phải vì tôi ham làm giàu bằng món tiền lớn nhỏ Tôi đối xử với mọi người ngang nhau, bất kể tôn giáo của họ, dù riêng họ là người Hebrew, người công giáo hay theo đạo Arub Tôi không để địa vị cao sang của bệnh nhân làm loá mắt Tôi đã săn sóc người nghèo một cách tận tình giống những người sinh trưởng ừong gia đình rất danh tiếng Tôi không bao giờ gây ra hay kéo dài một bệnh, trong chuẩn đoán bao giờ tôi cũng bày tỏ những điều tôi thực sự cảm nhận thấy

Ở Việt Nam, Chu Văn An (1292 - 1370) là người đức độ và tài năng Ông đậu Thái học sinh (tiến sĩ) được bổ nhiệm làm quan Tư nghiệp Quốc Tử Giám, nhưng đã từ quan về nhà mở trường dạy học, nghiên cứu y học, vận dụng đông

y sáng tạo nhiều phương thuốc mới, tổng kết nhiều bệnh án và biên soạn nhiều sách về y học Về y đức, ông rất coi trọng các đức: nhân, minh, trí Theo ông, mấu chốt của nghề làm thuốc là đức nhân, phải có nhân rồi mới có minh, trí

Đại danh y Tuệ Tĩnh sống ở thế kỷ XIV là một nhà sư thông minh lỗi lạc, nhưng không ra làm quan mà ở lại chùa để tu hành, theo nghề làm thuốc Ông

đã để lại nhiều sách, trước tác và những lời dạy quý báu về y lý, y đức Khi nói đến đạo đức của người thầy thuốc, ông cho rằng: làm thuốc là kế tục sự nghiệp của các bậc tiên thánh, phải có tấm lòng nhân nghĩa

Hải Thượng Lãn Ông (1720 - 1791) luôn nêu cao tấm gương y đức, cả cuộc đời rèn luyện và phục vụ cho công việc trị bệnh, cứu người của mình Ông luôn tự nhắc nhở phải tiến đức, tu nghiệp Tiến đức là mỗi ngày phải rèn luyện cho toàn thiện, toàn mỹ về y đức Tu nghiệp là hàng ngày phải học tập cho y thuật càng giỏi Ông nói: “Đạo làm thuốc là một nhân thuật, chuyên bảo vệ sinh mạng con người, phải lo cái lo của người, vui cái vui của người, chỉ lấy việc cứu sống mạng người làm phận sự của mình không nên cầu lợi kể công” [45, tr.6]

Thời kỳ hiện đại, y đức Việt Nam gắn với những tên tuổi như Phạm Ngọc Thạch, Đặng Văn Ngữ, Tôn Thất Tùng và đặc biệt là Chủ tịch Hồ Chí Minh Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn chăm lo cho hạnh phúc của nhân dân, trong đó, những người đau ốm, bệnh tật là những người được Người quan tâm nhất

Kế thừa truyền thống y đức của ông cha ta, tiếp thu tinh hoa y đức nhân loại, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc trau dồi và rèn luyện y đức Những lời dạy của Bác Hồ về y đức là nội dung quan trọng trong tư tưởng và đạo đức của Người Trong 20 năm, từ 1947 đến 1967, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã

có tới 25 bức thư gửi ngành y tế, thương binh - xã hội

Ngay từ những năm đầu sau khi nước ta dành được độc lập, trong thư gửi Hội nghị Quân y tháng 3-1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Người thầy thuốc chẳng những có nhiệm vụ cứu chữa bệnh tật mà còn phải nâng đỡ tinh thần những người ốm yếu” Vì sự sinh hoạt khắc khổ trong quân đội, vì sự tu dưỡng chưa đầy đủ, hoặc vì những điều kiện khổ sở, một số anh em quân nhân không được trấn tĩnh, đối với thầy thuốc không được nhã nhặn Gặp những ca như vậy, chúng ta nên lấy lòng nhân loại và tình thân ái mà cảm động, cảm hóa họ Người

ta có câu: “Lương y như từ mẫu”, nghĩa là một người thầy thuốc đồng thời phải như một người mẹ hiền” [32, tr.395]

Tại Hội nghị Cán bộ Y tế ngày 27-2-1955, Hồ Chí Minh đã gửi thư “góp vài ý kiến” để các đại biểu thảo luận Trong bức thư này vấn đề y đức, một lần nữa, tiếp tục được nhấn mạnh: Người bệnh phó thác tính mệnh của họ nơi các

cô, các chú Chính phủ phó thác cho các cô, các chú việc chữa bệnh tật và giữ gìn sức khỏe cho đồng bào Đó là một nhiệm vụ rất vẻ vang Vì vậy, theo Người: “ cán bộ cần phải thương yêu, săn sóc người bệnh như anh em ruột thịt của mình, coi họ đau đớn như mình đau đớn Lương y phải như từ mẫu” [33, tr.476]

Những nội dung trên cho thấy, điểm cốt lõi trong tư tưởng y đức của Hồ Chí Minh là người thầy thuốc đồng thời phải là như người mẹ hiền Điều đó có nghĩa là: người thầy thuốc phải có lương tâm và nghĩa vụ với người bệnh, như lương tâm và nghĩa vụ thiêng liêng cao cả của người mẹ đối với đứa con của mình, như tình thương yêu đùm bọc lẫn nhau của anh em ruột thịt trong nhà Có như vậy, người thầy thuốc mới hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao

Vấn đề y đức ở các thời đại khác nhau, dù ở phương Đông hay phương Tây, nhân loại luôn luôn đề cao trách nhiệm và bổn phận ở mỗi người thầy thuốc dù nó đã được ghi hay không được ghi trong văn bản luật lệ thì nó vẫn có sức nặng hơn cả một công lý Bởi vì, khác với tiêu chuẩn của luật pháp, những tiêu chuẩn đạo đức nói chung tiêu chuẩn y đức nói riêng khó có thể miêu tả rõ

ràng bằng điều luật mà chỉ là những quy ước thuộc phạm trù luân lý, đạo đức ràng buộc người thầy thuốc phải thực hiện trong khi hành nghề, vì danh dự của tập thể, bản thân và quyền lợi của bệnh nhân

Vậy, có thể khẳng định: Y đức là những tiêu chuẩn, quy tắc trong đời

sống xã hội đặt ra nhằm điều chỉnh các hành vi ứng xử và quan hệ của người thầy thuốc có liên quan đến nghề nghiệp của mình Đó là thước đo lương tâm, trách nhiệm, bổn phận của người thầy thuốc

1.2 Nội dung và phương pháp vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế

1.2.1 Nội dung vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế

1.2.1.1 Yêu thương con người - là tư tưởng cốt lõi để thực hiện “Lương y như

từ mẫu”

Đối với Hồ Chí Minh, con người tồn tại với tư cách cá nhân, vừa là thành viên của gia đình và của cộng đồng, có cuộc sống tập thể và cuộc sống cá nhân hài hòa, phong phú Người đã nêu một định nghĩa về con người: “Chữ người, nghĩa hẹp là gia đình, anh em, họ hàng, bầu bạn Nghĩa rộng là đồng bào cả nước Rộng nữa là cả loài người” Quan điểm đó thể hiện ở chỗ Người chưa bao giờ nhìn nhận con người một cách chung chung, trừu tượng Khi bàn về chính sách xã hội, cũng như ở mọi nơi, mọi lúc, trong mọi hoàn cảnh, Người luôn

quan tâm đến nhu cầu, lợi ích của con người với tư cách nhu cầu chính đáng Đem lại lợi ích cho con người chính là tạo ra động lực vô cùng lớn lao cho sự

nghiệp chung, vì nếu như những nhu cầu, lợi ích của mỗi cá nhân không được quan tâm thỏa đáng thì tính tích cực của họ sẽ không thể phát huy được

Vấn đề “Con người” trong tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thành yếu tố căn

bản và xuyên suốt hệ thống tư tưởng của Người Con người được khái niệm vừa

là mục tiêu của sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, vừa là động lực

của chính sự nghiệp đó Tư tưởng đó được thể hiện rất triệt để và cụ thể trong lý

luận chỉ đạo cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và xây dựng chủ nghĩa xã hội

ở nước ta

Kế thừa truyền thống nhân nghĩa của dân tộc, kết hợp với chủ nghĩa nhân đạo cộng sản, tiếp thu tinh thần nhân văn của nhân loại qua nhiều thế kỷ cùng với việc thể nghiệm của chính bản thân mình qua hoạt động cách mạng thực tiễn, Hồ Chí Minh đã xác định: Yêu thương con người là một trong những phẩm

chất đạo đức cao đẹp nhất Tấm lòng Hồ Chí Minh luôn hướng về con người

Người yêu thương con người, tin tưởng con người, tin và thương yêu nhân dân, trước hết là người lao động, nhân dân mình và nhân dân các nước Với Hồ Chí Minh, “lòng thương yêu nhân dân, thương yêu nhân loại” là “không bao giờ thay đổi”

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn hướng tới một chân lý nhân văn cao cả, đó là mục tiêu, là động lực, là lý tưởng của Người và cả dân tộc Việt Nam Lý tưởng nhân văn của Người là giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội và giải phóng con người, vấn đề con người được đặt trong

sự phát triển đó với mục tiêu phát triển trở thành một xã hội thành xã hội chủ nghĩa và phát triển con người thành con người toàn diện vừa hồng vừa chuyên Người coi con người là một nhân tố rất quan trọng có ý nghĩa quyết định đến thắng lợi của sự nghiệp cách mạng Người nói: “Mỗi một người dân yếu ớt, tức

là cả nước yếu ớt Mỗi một người dân mạnh khỏe tức là cả nước mạnh khỏe Vậy nên, luyện tập thể dục, bồi bổ sức khỏe là bổn phận của mỗi một người yêu nước Việc đó không tốn kém, khó khăn gì Gái trai, già trẻ ai cũng nên làm và

ai cũng làm được… Dân cường thì nước thịnh” [31, tr.212]

Do đó, sức khoẻ có vai trò to lớn trong cuộc sống của mỗi con người, của mỗi dân tộc, trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc và trong việc xây dựng con người mới xã hội mới Người nhận định: “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khoẻ mới làm thành công” [31, tr.212] Sức khoẻ của con người là nhân tố cơ bản góp phần làm nên sức

mạnh tổng hợp về thể lực trong cách mạng, đưa đến những thắng lợi vĩ đại của nhân dân ta

Lòng yêu thương người và nỗi quan tâm đến sức khỏe con người đã khắc sâu trong lòng Bác, vì vậy Người luôn căn dặn các cán bộ, nhân viên y tế:

“Lương y như từ mẫu”

Nghề thầy thuốc là một nghề cao quí, bởi đây là nghề chữa bệnh cứu người Đối với các nghề khác nếu mắc phải sai lầm có thể còn có cơ hội để sửa đổi, còn đối với nghề y, nếu xảy ra một lỗi lầm hay một thiếu sót dù rất nhỏ cũng có thể gây nên những tác hại lớn đến sức khỏe và thậm chí đến tính mạng của con người, mà người mắc lỗi có khi không còn cơ hội sửa chữa, khắc phục được nữa Cho nên, người thầy thuốc không chỉ phải giỏi về chuyên môn mà còn phải có tâm, có đức Y đức là phẩm chất tốt đẹp, là giá trị cốt lõi của người làm công tác y tế, được biểu hiện ở tinh thần trách nhiệm cao, tận tụy phục vụ, hết lòng thương yêu chăm sóc người bệnh như chăm lo cho những người thân yêu trong gia đình của mình Trong thư gửi Hội nghị cán bộ y tế toàn quốc năm

1953, Người viết: “Cán bộ y tế (bác sĩ, y tá, những người giúp việc) cần phải: Thương yêu người bệnh như anh em ruột thịt Cần phải tận tâm tận lực phụng sự nhân dân Lương y như từ mẫu” [33, tr.88]

Khi vào thăm Bệnh xá Vân Đình, Người căn dặn: “Trong công tác phục

vụ cần coi trọng cả hai mặt vật chất và tinh thần Có thuốc tốt thức ăn ngon còn cần có thái độ phục vụ tốt, coi người bệnh như ruột thịt” Người nhắc cán bộ y tế: “Đừng ngại khó, ngại khổ Phải lao mình vào chỗ bẩn để làm cho sạch, phải dấn thân vào chỗ đau để giảm bớt khổ đau, lương y phải như từ mẫu, phải dịu dàng khiêm tốn, không được hách dịch, ban ơn”

Với tinh thần nhân văn cao cả, lòng nhân hậu hết mực, Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong thư gửi Hội nghị cán bộ y tế, tháng 2-1955, đã nhấn mạnh: “Thương yêu người bệnh Người bệnh phó thác tính mệnh của họ nơi các cô các chú Chính phủ phó thác cho các cô các chú việc chữa bệnh tật và giữ sức khỏe của

đồng bào Đó là một nhiệm vụ rất vẻ vang Vì vậy, cán bộ cần phải thương yêu săn sóc người bệnh như anh em ruột thịt của mình, coi họ đau đớn cũng như mình đau đớn “Lương y phải như từ mẫu”, câu nói ấy rất đúng” [33, tr.476]

Không phải ngẫu nhiên mà Hồ Chí Minh lại dùng hình ảnh so sánh thầy thuốc như mẹ hiền, bởi tình mẫu tử là tình cảm thiêng liêng Trong tình thương yêu, có lẽ không có tình thương yêu nào đầm ấm, sâu sắc bằng tình thương của người mẹ Trong cuộc sống, không có mối tình nào so sánh được với tình mẫu

tử Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định đạo đức là gốc của người cách mạng Vì vậy theo tư tưởng của Người gốc của cán bộ, nhân viên ngành y chính là lương

y phải như từ mẫu Người thầy thuốc tận tâm, tận lực cứu sống những người bệnh thập tử nhất sinh cũng được coi như người mẹ tái sinh cuộc sống cho họ

Từ tấm lòng “lương y như từ mẫu” mà nảy sinh ra những đức tính cần thiết của người cán bộ y tế như niềm nở, dịu dàng trong tiếp xúc, tận tình, cẩn trọng, chu đáo khi chăm sóc, ân cần, tỉ mỉ lúc dặn dò và trong những trường hợp khó khăn, nguy kịch thì sẵn sàng chịu khó, chịu khổ, hy sinh quên mình để làm tròn phận sự cứu người Có tình thương của người mẹ hiền thì người thầy thuốc tránh được những thói xấu như cầu lợi, kể công, phân biệt đối xử giữa giàu, nghèo, sang, hèn, hách dịch, lạnh lùng khi tiếp xúc, qua loa, tắc trách trong phục

vụ, đố kỵ, kèn cựa với đồng nghiệp… “Thầy thuốc như mẹ hiền” là cốt lõi của đạo đức ngành y

“Lương y như từ mẫu” là một lời khái quát ngắn gọn nhất về bản chất đạo đức của người thầy thuốc Đó là tư tưởng quán triệt trong truyền thống y học Việt Nam từ Tuệ Tĩnh, Hải Thượng Lãn Ông cho đến ngày nay Trong lịch

sử ngành Y tế, các thầy thuốc của thế hệ đi trước như Phạm Ngọc Thạch, Đặng Văn Ngữ, Tôn Thất Tùng, Đặng Văn Chung, Trần Hữu Tước, Đỗ Tất Lợi và thế

hệ tiếp nối như Tôn Thất Bách, Lê Thế Trung, Đặng Thuỳ Trâm vv… đã để lại tấm gương sáng ngời về y đức, cống hiến trọn đời cho sự nghiệp y học và y tế của nước nhà

1.2.1.2 Người thầy thuốc phải có trình độ chuyên môn và năng lực công tác

Nghề Y là một nghề cao quý, được xã hội tôn vinh, do đó những người thầy thuốc vừa phải có đức lẫn tài Mặt tài được thể hiện đó chính là trình độ chuyên môn và năng lực công tác Trong thư gửi Hội nghị cán bộ y tế toàn quốc tháng 6 - 1953, Hồ Chí Minh không chỉ coi lương y như từ mẫu mà còn vạch ra phương hướng để đào tạo ra đội ngũ thầy thuốc Việt Nam Người đã chỉ ra những việc cán bộ y tế cần làm: về chuyên môn; luôn luôn học tập, nghiên cứu

để luôn luôn tiến bộ, nhưng phải chú trọng cái gì thiết thực và thích hợp với hoàn cảnh kháng chiến của ta hiện nay [33, tr.88] Lương y như từ mẫu theo tư tưởng của Bác Hồ cũng có nghĩa là, đã là người thầy thuốc thì phải phấn đấu trở thành lương y giỏi, nhưng vẫn chưa đủ, mà đồng thời còn phải là một người mẹ hiền Vậy, theo tư tưởng của Người, y đức không chỉ là lòng yêu thương, sự cảm thông, chia sẻ hết lòng, hết sức với người bệnh mà còn là tinh thần hăng say với nghề nghiệp, luôn trau dồi y lý, y thuật và làm giàu trí tuệ của mình Trên tinh thần ấy, Người luôn động viên, khuyến khích các thầy thuốc tích cực học tập và

áp dụng những kiến thức đã học vào công việc thực tế để nâng cao tay nghề Như vậy, Hồ Chí Minh đã nâng nội dung y đức lên một bước: “Muốn hồng phải chuyên sâu”, tức là đòi hỏi phải thương yêu bệnh nhân và không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, năng lực công tác

Trên cơ sở khám và chữa bệnh cho cộng đồng, người thầy thuốc cần chú trọng nghiên cứu khoa học để tổng kết các phương pháp chữa bệnh, các phương thuốc thích hợp với từng loại bệnh để rút ngắn thời gian điều trị trả lại sức khoẻ cho người bệnh Người đặc biệt lưu ý các thầy thuốc Việt Nam nghiên cứu kết hợp chữa bệnh Đông y và Tây y, tìm ra các phương thức chữa bệnh cũng như ứng dụng những thành tựu y học của nhân loại Bác cũng nhắc nhở “học” phải đi đôi với “hành” mới có thể thành thạo công việc, mới có thể đưa kiến thức y học vào thực tiễn

Y học là ngành khoa học ứng dụng, phức hợp rộng lớn những kiến thức khoa học nói chung Do vậy, người thầy thuốc phải có tri thức của một số ngành cận lâm sàng và y xã hội học; đồng thời, phải có hiểu biết nhất định về các thiết

bị y học, kỹ thuật và thao tác, kỹ năng và tài nghệ trong hoạt động chuyên môn Người thầy thuốc hiện đại không thể là người dốt nát Phải không ngừng học tập

tích lũy tri thức và kinh nghiệm; học và tự học suốt đời theo tinh thần: học - học

nữa - học mãi Những đòi hỏi trên là tất yếu khách quan, vì người bệnh đến với

người thầy thuốc không chỉ nhận được sự đồng cảm, thông cảm, mà họ trông chờ và đặt niềm hy vọng, niềm tin vào tài năng và trí tuệ khoa học của người thầy thuốc để chữa lành bệnh, giúp họ thoát khỏi sự đau đớn về thể xác và tinh thần

Có thể nói, người thầy thuốc là người hành nghề đặc biệt, dùng kiến thức

và kỹ năng về y dược để chữa bệnh cho mọi người và thầy thuốc giỏi là người hành nghề y vững về chuyên môn, luôn tìm cách nâng cao trình độ nghề nghiệp, luôn tìm cách cập nhật kiến thức y dược để làm chủ thông tin và trang bị thiết bị hiện đại hầu chữa trị tốt người bệnh Nhưng thầy thuốc giỏi không thôi thì chưa

đủ Bởi vì người thầy thuốc không có sự tận tụy và lòng thương người thì dễ đi đến lỗi lầm Một chút lơ đểnh, thờ ơ, tắc trách đến ghê gớm nhất là vô cảm có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe, tính mạng của người bệnh, dẫn đến những mất mát đau đớn không gì bù đắp cho thân nhân người bệnh - những người đã đặt tất cả hi vọng, niềm tin vào người thầy thuốc Chính vì thế, người thầy thuốc giỏi phải có tấm lòng của người mẹ hiền là mong ước muôn đời của tất cả mọi người

1.2.1.3 Người thầy thuốc phải có tinh thần đoàn kết, hợp tác, tôn trọng, giúp đỡ đồng nghiệp

Quan hệ của người thầy thuốc với đồng nghiệp là một dạng quan hệ đặc thù của nghề y Điều này thể hiện ở chỗ, trong tập thể các thầy thuốc, mọi thắng lợi và sự vui mừng, khó khăn và buồn phiền, nhiệm vụ là vấn đề chung của mọi

người Mỗi người phải học và phải biết cách phối hợp nhanh chóng để cứu chữa người bệnh một cách kịp thời và có hiệu quả cao nhất

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng tổng kết: Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết/

Thành công, thành công, đại thành công Trong y tế cũng vậy, Người coi việc

đoàn kết của đội ngũ những người công tác trong ngành y tế là công việc trước hết và là tiêu chuẩn y đức của người thầy thuốc trong chế độ mới Người cǎn dặn: “Trước hết phải thật thà đoàn kết…Đoàn kết thì vượt mọi khó khǎn, giành được nhiều thành tích Đoàn kết giữa các cán bộ cũ và cán bộ mới, đoàn kết giữa tất cả những người trong ngành y tế từ các bộ trưởng, thứ trưởng, bác sĩ, dược sĩ cho đến các anh chị em giúp việc Bởi vì công việc và địa vị tuy có khác nhau, nhưng người nào cũng là một bộ phận cần thiết trong ngành y tế, trong việc phục vụ nhân dân” [33, tr.476] Người đã coi tinh thần tập thể của người cán bộ

y tế là một yếu tố dẫn tới thành công Rõ ràng là công việc chǎm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân không đơn giản Nó đòi hỏi sự hỗ trợ cùng hoàn thành trách nhiệm của đội ngũ cán bộ y tế, cho dù ở cương vị nào Chỉ có như vậy công tác

y tế mới đạt hiệu quả cao nhất

Quan điểm đoàn kết của Người vừa là đường lối, phương châm xây dựng

và phát triển của ngành y tế nước nhà, vừa là nội dung lớn của đạo đức nghề y xưa và nay Đó là mối quan hệ đồng nghiệp, giữa cán bộ cũ và cán bộ mới, giữa tất cả những người làm việc trong ngành y tế vì sức khoẻ con người Đoàn kết trong ngành y là yêu cầu tất yếu nhằm tạo nên sức mạnh, vượt qua khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ chữa bệnh của mình Chúng ta đã thấy, hiệu quả của ngành y trong bảo vệ, chăm sóc sức khoẻ của nhân dân là ở sự kết hợp giữa phòng bệnh - chữa bệnh, đông y - tây y, y - dược, nội khoa - ngoại khoa, cận lâm sàng - lâm sàng Một chút mất đoàn kết, thiếu sự gắn kết trong chữa bệnh cũng có thể đưa lại tác hại khôn lường Vì vậy, đối với y đức, Hồ Chí Minh coi

thật thà, đoàn kết là nội dung quan trọng hàng đầu Tư tưởng ấy của Người vừa

là sự tiếp nối giá trị y đức truyền thống của dân tộc, vừa có ý nghĩa quan trọng

đối với sự phát triển y học hiện đại Ngày nay, y học đang phát triển, phân công điều trị càng tỷ mỷ, sâu sắc, thì sự đoàn kết đồng lòng của đội ngũ thầy thuốc càng phải nâng cao, đảm bảo hiệu quả cao nhất trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân

Không chỉ đoàn kết nội bộ, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nhắc nhở người cán bộ y tế phải đoàn kết với nhân dân nói chung Có như vậy, người cán bộ y

tế mới có thể vượt mọi khó khǎn gian khổ, hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình, đến với cộng đồng, chǎm sóc và bảo vệ tốt sức khoẻ nhân dân Những quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về người cán bộ y tế và y đức có cơ sở lý luận

và được thực tiễn chứng minh là đúng đắn Vì vậy trong công tác y tế hiện nay, việc tìm hiểu, hiểu đúng và thực hiện tốt những lời dạy bảo ân cần của Người là trách nhiệm của mỗi người cán bộ y tế

Vận dụng tư tưởng trên đây của Hồ Chí Minh vào trong điều kiện nước ta hiện nay, trong quan hệ với đồng nghiệp, người cán bộ y tế phải đạt tới các chuẩn mực đạo đức cơ bản sau:

Thứ nhất, bản thân mỗi người cán bộ y tế phải luôn xây dựng và phát

triển mối liên hệ mật thiết với các đồng nghiệp, phấn đấu vì những giá trị trong tập thể chuyên môn Đó là lòng nhân đạo, lương tâm trong sáng, tinh thần tương trợ, khiêm tốn, nhã nhặn, luôn quan tâm tới người khác, sự thông cảm, lòng đồng cảm

Thứ hai, trong quan hệ với các đồng nghiệp, người cán bộ y tế cần có thái

độ khiêm tốn, hòa nhã; bình đẳng trong quan hệ, không phân biệt đối xử về vị trí công tác giữa các thành viên, giữa những người giỏi hoặc kém hơn mình, giữa nam hay nữ, người thầy thuốc không nên có những định kiến về các quan

hệ trên làm ảnh hưởng đến đồng nghiệp; không ác ý, không có sự chỉ trích thiếu

cơ sở với đồng nghiệp làm ảnh hưởng đến niềm tin, kết quả điều trị, chăm sóc của đồng nghiệp đối với người bệnh Thầy thuốc luôn ân cần giúp đỡ, xây dựng quan hệ cộng tác, hợp tác với đồng nghiệp trên tinh thần xây dựng trong công

việc hàng ngày như hội chẩn, sinh hoạt chuyên môn khoa học, trao đổi những vấn đề liên quan đến người bệnh

Thứ ba, trong chuyên môn, người cán bộ y tế cần tôn trọng kỹ năng và

những đóng góp của đồng nghiệp, tham gia các buổi tổng kết, rút kinh nghiệm;

có thiện chí giải quyết, hỗ trợ về mọi vấn đề trong quá trình làm việc, trong đạo đức và cả vấn đề sức khỏe của các đồng nghiệp

Thứ tư, coi trọng việc chia sẻ thông tin với đồng nghiệp Trong quá trình

hoạt động chuyên môn, mỗi người cán bộ y tế chắc chắn có thành công và cả thất bại với những bài học kinh nghiệm nhất định Do đó cần phải chia sẻ thông tin với đồng nghiệp để nhận được ở họ lời khích lệ, góp ý xây dựng giúp bản thân phấn đấu; đồng thời, đó cũng là những thông điệp giúp đồng nghiệp học tập, rút kinh nghiệm

Có như vậy, nhu cầu chăm sóc sức khoẻ của người dân mới được bảo đảm về chất lượng chuyên môn và sự thực hành y đức Để làm tốt việc chữa bệnh, người cán bộ y tế phải có tầm nhìn rộng, bao quát, thấm nhuần kiến thức chuyên môn trong nhiều lĩnh vực, có học vấn cao và sự uyên bác Họ cần phải yêu nghề của mình, có sự đồng cảm, thái độ lạc quan, quyết đoán, thận trọng khi giải quyết các vấn đề của bệnh nhân Uy tín của người cán bộ y tế tùy thuộc vào kinh nghiệm nghề nghiệp, kiến thức, sự uyên bác, quan hệ với đồng nghiệp và đạo đức của họ với người bệnh

1.2.2 Hình thức tổ chức và phương pháp vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế

Nội dung, hình thức và phương pháp nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y

tế có mối quan hệ hữu cơ với nhau, cho nên muốn hoạt động nâng cao y đức đạt hiệu quả tích cực, cần phải sử dụng tổng hợp nhiều hình thức, phương pháp khác nhau Có nghĩa là, việc chuyển tải một nội dung có thể sử dụng tổng hợp nhiều hình thức, phương pháp Ngược lại, một hình thức, phương pháp nâng cao

y đức có thể được sử dụng để chuyển tải nhiều nội dung Tuy nhiên, hình thức,

phương pháp phải phù hợp với nội dung và phải luôn khuyến khích được năng lực tư duy sáng tạo, phát huy được tính tự giác, chủ động trong tự giáo dục, tu dưỡng y đức của người cán bộ y tế

Ngoài hình thức tổ chức cho đội ngũ cán bộ y tế quán triệt nghị quyết, chỉ thị của Đảng về cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” và hướng dẫn của cấp trên về công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho nhân dân trong tình hình mới Căn cứ vào tình hình cụ thể, các đơn vị có thể sử dụng tổng hợp các hình thức để giáo dục, bồi dưỡng nâng cao phẩm chất y đức cho đội ngũ cán bộ của mình như giáo dục tuyên truyền; tập huấn tập trung theo chuyên đề; giáo dục, bồi dưỡng thông qua hoạt động thực tiễn và cuộc sống hàng ngày; giáo dục, bồi dưỡng thông qua diễn tập, hội thi, tự học tập, rèn luyện, vv… Các đơn vị cơ sở cần kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục, rèn luyện cán

bộ với giáo dục rèn luyện đảng viên trong đơn vị Thực hiện nghiêm túc và nâng cao chất lượng chế độ kiểm tra giám sát các hoạt động của độ ngũ cán bộ y tế, thực hiện tốt quy chế dân chủ trong đơn vị; kết hợp sử dụng linh hoạt các nhóm phương pháp:

- Nhóm phương pháp tác động vào nhận thức: phương pháp đàm thoại, phương pháp thuyết trình, nêu vấn đề, tranh luận, giảng giải, khuyên răn, trực quan, cấp trên dạy cấp dưới, thuyết phục, tổ chức các hội nghị, nói chuyện chuyên đề, các cuộc hội thảo,…

- Nhóm phương pháp tổ chức hoạt động thực tiễn: giao việc, rèn luyện, tập thói quen…Lãnh đạo đơn vị có thể giao cho cán bộ viên chức của mình tham gia những công việc liên quan đến tình cảm, đạo đức và y đức như vận động giúp đỡ các bệnh nhân hiểm nghèo có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn; khám, chữa bệnh cho đồng bào vùng sâu, vùng xa… để cho họ rèn luyện thói quen giúp đỡ người đau yếu, yêu thương, đùm bọc, giúp đỡ lẫn nhau

- Nhóm phương pháp kích thích tình cảm và hành vi: thi đua, nêu gương, khen thưởng, kỷ luật, xây đi đôi với chống Dùng những tấm gương tiêu biểu để

cán bộ y tế học tập và làm theo hình mẫu đó, phát động các phong trào thi đua thực hành y đức, những cá nhân nào đạt thành tích tốt thì khen thưởng, những cá nhân nào yếu kém thì trách phạt

Kết hợp việc giáo dục, bồi dưỡng của đơn vị với phát huy tính tự giác, tích cực tu dưỡng, rèn luyện về y đức của mỗi ngũ cán bộ y tế

Có như vậy, việc vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế mới có hiệu quả thiết thực, nhằm biến đổi cả ý thức

y đức, hành vi y đức và quan hệ y đức của họ ngày càng hoàn thiện hơn, là cơ sở

để người ngũ cán bộ y tế hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao

1.3 Tầm quan trọng của việc vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế trong giai đoạn hiện nay

1.3.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức là kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng và Nhà nước ta trong việc nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, xuất hiện sớm trong quá trình vận động, phát triển gắn liền với biến đổi của nền kinh tế xã hội Từ khi được xã hội hình thành, phạm trù đạo đức đã được phản ánh một cách sinh động trong đời sống xã hội thông qua mối quan hệ biện chứng giữa con người với con người, giữa con người với xã hội Kể từ đó, đạo đức luôn là một trong những khái niệm biến đổi thành phương thức hữu hiệu điều chỉnh hành vi của con người, góp phần quan trọng trong việc duy trì trật tự xã hội trong các chế độ Trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, đạo đức nghề nghiệp của mỗi lĩnh vực, mỗi ngành nghề là một trong những lát cắt nhỏ trong phạm trù đạo đức Lý luận về đạo đức, đạo đức nghề nghiệp được xây dựng trên cơ sở quan niệm về đạo đức cách mạng của tư tưởng Hồ Chí Minh

Y đức (đạo đức nghề y) là một khái niệm nằm trong phạm trù đạo đức của Người Ngay từ những năm đầu xây dựng đất nước, trên cương vị người lãnh đạo, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành sự quan tâm đặc biệt tới sự phát triển của nền y tế nước nhà, nhất là trong vấn đề y đức của người thầy thuốc Quan điểm

y đức của Hồ Chí Minh bắt nguồn từ tư tưởng nhân văn cao cả và đạo đức cách mạng, biểu hiện trước hết ở tình thương yêu con người sâu sắc mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khái quát thành một triết lý sống đối với đạo đức nói chung và đạo đức ngành y nói riêng

Ngay từ năm 1941, chương trình của Mặt trận Việt Minh đã đề ra khẩu hiệu: “Cần khuyến khích nền thể dục Quốc dân, làm cho giống nòi ngày càng thêm mạnh” Chương trình còn chỉ rõ “Lập thêm nhà thương, nhà đỡ đẻ, nhà dưỡng lão” [32, tr.34]

Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, nền kinh tế nước ta đang ở tình trạng kiệt quệ, dân ta vừa có hơn hai triệu đồng bào chết đói Sức khỏe của toàn dân bị sa sút nghiêm trọng Trước tình hình ấy, ngày 27- 3 - 1946, Người

đã viết bài báo nổi tiếng Sức khỏe và thể dục nêu rõ vai trò của sức khỏe và kêu

gọi mọi người dân “luyện tập thể dục, bồi bổ sức khỏe”; “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới thành công Mỗi một người dân yếu ớt, tức là cả nước yếu ớt, mỗi một người dân khỏe mạnh, tức là cả nước khỏe mạnh, dân cường thì quốc thịnh”, “Sức khỏe của cán

bộ và nhân dân được đảm bảo thì tinh thần ngày càng hăng hái, tinh thần và sức khỏe đầy đủ thì kháng chiến càng gần thắng lợi, kiến quốc càng mau thành công” [31, tr.212]

Điều này cho thấy, Hồ Chủ tịch đã thấu hiểu được vai trò quan trọng của việc chăm sóc sức khỏe nhân dân, và ngành y tế vinh dự được Người giao trọng trách đó

Với Bác, con người luôn chiếm vị trí trung tâm của mọi hoạt động, và quyền được sống là quyền cao quí nhất của con người, trong đó sức khỏe là yếu

tố quan trọng nhất vì không có sức khỏe con người không làm được việc gì Ngay khi đời sống nhân dân ta còn nghèo khổ, cách mạng còn khó khăn, Người

đã rất coi trọng việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe: “sạch sẽ thì ít ốm đau, sức khỏe thì làm được việc, làm được việc thì có ăn”, và “mình dù nghèo, ai cấm

mình ăn ở sạch sẽ” Đó chính là tư tưởng nhân văn và tầm nhìn xa trông rộng của Bác về vai trò của sức khỏe và chăm sóc sức khỏe trong xã hội

Từ việc thấu hiểu vai trò, đặc điểm của nghề y là một nghề đặc biệt, cứu chữa con người, Bác chú trọng nhấn mạnh đến y đức Người khẳng định: nhân viên y tế nói chung và người thầy thuốc nói riêng cần phải có lòng nhân ái, lương tâm và trách nhiệm lớn lao đối với người bệnh Điều này chính là cơ sở

để hình thành nên phẩm chất đạo đức cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư của người thầy thuốc cách mạng

Tư tưởng y đức của Hồ Chí Minh đã soi đường cho ngành y trong quá trình phát triển Bao tấm gương đẹp, tận tụy, hết lòng, hết sức phục vụ người bệnh nở rộ trong sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân: Phạm Ngọc Thạch, Tôn Thất Tùng, Đặng Văn Ngữ, vv… đều đã thấm nhuần và làm theo lời dạy của Người về y đức Truyền đạt tinh thần “Thầy thuốc như mẹ hiền” của Người thành hành động cụ thể, Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đã nêu: “Đến, tiếp đón niềm nở Ở, chăm sóc tận tình Đi, dặn dò chu đáo” làm châm ngôn, mọi thầy thuốc, nhân viên trong ngành phải tuân thủ trong việc chăm sóc, phục vụ người bệnh Năm 1979, Bộ Y tế đề ra năm tiêu chuẩn của người cán bộ y tế nhân dân Năm 1982, Bộ Y tế nêu những yêu cầu cụ thể về “thương yêu người bệnh” cho cán bộ, nhân viên hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau đối với việc bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân Năm 1996, Bộ trưởng y tế Đỗ Nguyên Phương nêu lên 12 điều quy định về y đức Ngày 10/8/1999, lại ban hành Quy định về đạo đức hành nghề dược Ngày 3/1/2000, Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu gửi thư

cho ngành y tế qua báo Sức khỏe và Đời sống, trong đó đã phát triển, làm rõ

hơn, cụ thể hơn lời dạy của Bác Hồ về y đức trong hoàn cảnh mới của đất nước

Tư tưởng Hồ Chí Minh về y đức từng giai đoạn, từng thời kỳ đã được thể chế hóa, cụ thể hóa thành những việc rõ ràng trong công tác phục vụ người bệnh, bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân Hồ Chí Minh đã sáng tạo ra một thời đại mới, một nền văn hóa mới, đạo đức cách mạng mới trong lịch sử dân tộc

Đạo đức Hồ Chí Minh là sự khoan dung, nhân hậu, là lòng thương người hết mực Người nói: “Mỗi người, mỗi gia đình đều có một nỗi đau khổ riêng, gộp những nỗi đau khổ riêng của mỗi người, mỗi gia đình thì thành nỗi đau khổ của tôi” Chỉ có tấm lòng cao cả, thương người lớn lao như vậy mới có thể thấu hiểu được nỗi đau đớn của người ốm đau, bệnh tật, mới có thể nêu lên y đức của người thầy thuốc cao cả, thiêng liêng, sâu sắc như vậy

Tư tưởng về đạo đức và y đức của Người mãi mãi là kim chỉ nam của ngành y tế, soi đường chỉ lối cho những người làm công tác y tế vượt qua mọi khó khăn, thử thách, xây dựng và phát triển ngành, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong sự nghiệp bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân

1.3.2 Góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ y tế vừa hồng vừa chuyên

Đức và tài là hai thành tố căn bản của nhân cách, hai tiêu chuẩn không thể thiếu đối với người cán bộ y tế Trong mối quan hệ đó, đức luôn luôn giữ vai trò chủ đạo Hồ Chí Minh từng nói: “Có tài phải có đức Có tài mà không có đức, tham ô hủ hóa có hại cho nước Có đức không có tài như ông Bụt ngồi trong chùa, không giúp ích gì được ai” [34, tr.184] Trong vô vàn ngành nghề của xã hội thì ngành y là ngành càng đòi hỏi nhiều đến y đức Đã hành nghề y thì ai cũng phải quan tâm đến y đức

Theo Hồ Chí Minh, “đức” là thước đo lương tâm và nghĩa vụ của người thầy thuốc đối với người bệnh, là yêu cầu căn bản, là gốc của người thầy thuốc; còn “tài” là năng lực chuyên môn biểu hiện ở tính hiệu quả trong việc chăm sóc, bảo vệ sức khỏe và khám chữa bệnh cho nhân dân Hồ Chí Minh cho rằng, đức

và tài có quan hệ mật thiết với nhau Trong nghề y, đức là cơ sở, động lực cho mọi hành vi của thầy thuốc đối với người bệnh Khi có đức, tài góp phần làm cho đức càng lớn và sáng hơn Ngược lại, nếu thầy thuốc chỉ có tài mà thiếu đức thì tài năng ấy cũng có nguy cơ bị lạm dụng phục vụ cho toan tính ích kỷ, gây tổn hại đến lợi ích của người bệnh

Nâng cao y đức hiện nay góp phần xây dựng người các bộ y tế có cả cái tâm lẫn cái tài Giỏi mà không có tâm là không được, có tâm mà không giỏi thì chỉ làm hại bệnh nhân Y đức của người cán bộ y tế không chỉ đánh giá ở bề ngoài, ở thái độ phục vụ tận tâm, tận tụy với bệnh nhân mà còn phải là chuyên môn Khi đã tự nguyện đứng trong hàng ngũ y tế phải nghiêm túc thực hiện lời dạy của Bác Hồ Phải có lương tâm và trách nhiệm cao, hết lòng yêu nghề, luôn rèn luyện nâng cao phẩm chất đạo đức của thầy thuốc Không ngừng học tập và tích cực nghiên cứu khoa học để nâng cao trình độ chuyên môn, sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn, gian khổ vì sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân

Do đó, việc thường xuyên rèn luyện, tu dưỡng đạo đức, trau dồi phẩm chất cách mạng, lối sống trong sạch lành mạnh, thực hiện cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh là quá trình phấn

đấu trở thành người cán bộ y tế “vừa hồng, vừa chuyên”

1.3.3 Củng cố lý tưởng nghề nghiệp, tình cảm, trách nhiệm, lương tâm với người bệnh, góp phần đẩy lùi hiện tượng tiêu cực về y đức hiện nay

Mỗi người khi lựa chọn một nghề cho mình đều bắt đầu từ sự hứng thú, yêu thích với công việc đó và mong muốn được sống với nghề, hết lòng vì nghề Bởi nghề nghiệp không chỉ là phương tiện để mưu cầu cuộc sống, mà còn là nơi con người cống hiến sức lực, trí tuệ và bộc lộ những phẩm chất đạo đức của mình Đối với người cán bộ y tế không chỉ cần tài năng, mà còn đòi hỏi khắt khe

về đạo đức nghề nghiệp Nhưng để có thể đạt được và giữ vững y đạo thì họ cần phải có tình yêu nghề, gắn bó với nghề và quan trọng nhất là phải có lý tưởng cao quý cống hiến trọn đời cho sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân, dẫu cho cuộc sống thực tại của họ còn nhiều khó khăn gian khổ Muốn xây dựng được lý tưởng nghề nghiệp cao đẹp cho người cán bộ y tế, trước hết cần phải nâng cao y đức cho họ Bởi lẽ, quá trình hình thành lý tưởng nghề nghiệp cho họ, bao giờ cũng xuất phát từ lương tâm, tình cảm, trách nhiệm

Lương tâm của người cán bộ y tế trong quan hệ với người bệnh thể hiện ở hành vi đạo đức và tình cảm đạo đức Hành vi đạo đức là những hành vi có động cơ bên trong phù hợp những yêu càu và chuẩn mực đạo đức của xã hội Tình cảm đạo đức là động lực, những đức tính đã trở thành thói quen, thúc đẩy người người cán bộ y tế hành động sao cho phù hợp với chuẩn mực đạo đức của

xã hội Tình cảm đạo đức có hai chức năng: thúc đẩy người người cán bộ y tế thực hiện hành vi đạo đức và tự đánh giá hành vi đạo đức của mình

Lương tâm nghề nghiệp trong sáng là cơ sở để hình thành những đức tính cần phải có của người người cán bộ y tế đối với người bệnh, như thái độ dịu dàng, niềm nở khi tiếp xúc với người bệnh; chịu khó, chịu khổ, tận tâm, tận lực khi thăm khám và điều trị; kính già, yêu trẻ Lương tâm người người cán bộ y tế còn là cơ sở để hình thành sự cảm thông sâu sắc với nỗi đau của người bệnh, từ

đó nảy sinh tình thương yêu và thái độ săn sóc người bênh tận tình chu đáo

Ở nước ta hiện nay đang có tình trạng “suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, tệ tham nhũng, lãng phí, hư hỏng” [16, tr.15] trong một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên và người thầy thuốc Những hiện tượng đó đang trực tiếp tác động đến y đức của người người cán bộ y tế Điều đó được thể hiện ở lối sống cơ hội, thực dụng; thiếu ý thức trách nhiệm, tinh thần, thái độ phục vụ người bệnh; không muốn gắn bó lâu dài với đơn vị cơ sở; ngại học tập, rèn luyện; sa sút y đức đang nảy sinh ở một bộ phận người cán bộ y tế Để ngăn chặn những tiêu cực trên, biện pháp hữu hiệu nhất là nâng cao y đức Thông qua việc nâng cao y đức nó sẽ tác động sâu sắc tới tâm lý, tình cảm, làm cho người cán bô y tế nâng cao nhận thức, trên cơ sở đó tự điều chỉnh hành vi cho phù hợp với chuẩn mực y đức Từ đó, giúp họ tham gia có hiệu quả vào việc đấu tranh đẩy lùi những biểu hiện suy thoái về y đức, lối sống góp phần xây dựng môi trường y đức ở đơn vị ngày càng trong sạch, lành mạnh hơn

Kết luận chương 1

Đạo đức là một trong những hình thái ý thức xã hội xuất hiện tương đối sớm trong lịch sử tư tưởng của xã hội loài người bao gồm những nguyên lý, quy tắc, chuẩn mực, điều chỉnh hành vi của con người trong quan hệ với người khác

và với cộng đồng Xã hội càng phát triển, con người càng cần đến đạo đức Nhất

là trong điều kiện hiện nay, nhiều vấn đề không thể giải quyết bằng khoa học

mà cần sự hiện diện của đạo đức trong đó có những hoạt động thuộc lĩnh vực y

tế

Con người là vốn quý nhất và cái vốn quý nhất của con người là sức khoẻ Ngành y có vinh dự lớn là chăm sóc sức khoẻ của con người, do vậy người hành nghề y đòi hỏi có những phẩm chất đặc biệt, được thể hiện ở tinh thần phục vụ cao, tận tuỵ phục vụ hết lòng thương yêu, chăm sóc người bệnh, y đức xác định danh dự và hạnh phúc của người hành nghề y Chính vì vậy, từ bậc danh y Hải Thượng Lãn Ông đến Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đều rất quan tâm tới việc xây dựng đội ngũ cán bộ y tế vừa giỏi về y thuật, vừa sáng ngời về y đức Những giá trị truyền thống về y đức vốn có của dân tộc cùng với những lời dạy của Hồ Chí Minh đã trở thành kim chỉ nam, thành động lực phấn đấu to lớn cho toàn thể đội ngũ cán bộ ngành y tế trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Chương 2 THỰC TRẠNG VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

VÀO NÂNG CAO Y ĐỨC CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ Y TẾ

TỈNH LONG AN

2.1 Những nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào nâng cao y đức cho đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Long An hiện nay

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội tỉnh Long An

Điều kiện tự nhiên và dân cư

Long An là một trong 13 tỉnh thuộc Đồng bằng sông Cửu Long, có đường biên giới giáp với Campuchia dài 137,7 km đi qua 20 xã Phía Bắc giáp tỉnh Tây Ninh, phía Đông giáp với thành phố Hồ Chí Minh và cửa sông Soài Rạp, phía Tây giáp với tỉnh Đồng Tháp, phía Nam giáp với tỉnh Tiền Giang

Khí hậu, thời tiết: nhiệt độ trung bình hàng năm là 27,5 0C; độ ẩm trung bình là 80,2% Hàng năm có hai mùa: mùa mưa và mùa nắng Lượng mưa trung bình hàng năm từ 1.200 - 1.400 mm Mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10, chiếm 85% tổng lượng mưa cả năm Mùa mưa các bệnh lây truyền qua vectơ là muỗi phát triển mạnh (sốt xuất huyết, sốt rét), mùa nắng các bệnh đường tiêu hoá (tả, thương hàn, kiết lỵ) thường xảy ra do thiếu nguồn nước sạch Do đặc điểm địa lý của các huyện Đồng Tháp Mười, hàng năm có lũ lụt xảy ra nên ảnh hưởng rất lớn đến đời sống người dân và là yếu tố thuận lợi cho dịch bệnh đường tiêu hóa, hô hấp

Long An có 2/3 diện tích thuộc vùng Đồng Tháp Mười, là vùng ngập lũ thường xuyên kéo dài 3 - 4 tháng trong mùa mưa hàng năm (từ giữa tháng 8 đến tháng 11) Vùng ngập lũ thường xuyên của tỉnh bao gồm 6 huyện: Tân Hưng, Vĩnh Hưng, Mộc Hóa, Tân Thạnh, Thạnh Hóa, Đức Huệ và một số xã của vùng tây - bắc Thủ Thừa, Bến Lức