Quan điểm lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều trong tư tưởng quân sự hồ chí minh và sự vận dụng của đảng cộng sản việt nam trong giai đoạn

Bộ giáo dục và đào tạo học viện chính trị Quốc gia hồ chí minh Học viện báo chí và tuyên truyền DƯƠNG THỊ VÂN QUAN ĐIỂM “LẤY NHỎ THẮNG LỚN, LẤY ÍT ĐỊCH NHIỀU” TRONG TƯ TƯỞNG QUÂN SỰ H

Bộ giáo dục và đào tạo học viện chính trị Quốc gia

hồ chí minh Học viện báo chí và tuyên truyền

DƯƠNG THỊ VÂN

QUAN ĐIỂM “LẤY NHỎ THẮNG LỚN, LẤY ÍT ĐỊCH NHIỀU” TRONG TƯ TƯỞNG QUÂN SỰ HỒ CHÍ MINH

VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Ngành: Hồ Chí Minh học Mã số : 60 31 02 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ HỒ CHÍ MINH HỌC

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: PGS Lờ Thế Lạng

Hà nội, 2015

Luận văn đã đƣợc chỉnh sửa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Chủ tịch hội đồng

PGS, TS Hoàng Anh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Luận văn được hoàn thành dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS Lê Thế Lạng Tài liệu

và số liệu trích dẫn trong luận văn là hoàn toàn trung thực và đáng tin cậy Kết quả của luận văn không trùng lặp với những công trình đã được công bố trước đây

Hà Nội, ngày 18 tháng 9 năm 2015

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Dương Thị Vân

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: QUAN ĐIỂM “LẤY NHỎ THẮNG LỚN, LẤY ÍT ĐỊCH NHIỀU” TRONG TƯ TƯỞNG QUÂN SỰ HỒ CHÍ MINH 10

1.1 Khái niệm, nguồn gốc hình thành 10

1.2 Nội dung quan điểm “lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh 19

Chương 2: ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM “LẤY NHỎ THẮNG LỚN, LẤY ÍT ĐỊCH NHIỀU” CỦA HỒ CHÍ MINH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 60

2.1 Đặc điểm tình hình Việt Nam và thế giới hiện nay 60

2.2 Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng quan điểm “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc hiện nay 68

KẾT LUẬN 101

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

TÓM TẮT LUẬN VĂN 109

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ khi ra đời, Đảng Cộng sản Việt Nam đứng đầu là chủ tịch Hồ Chí Minh đã lãnh đạo toàn dân đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước, dựng lên nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tiến hành công cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa, nhằm thực hiện lý tưởng cao đẹp của toàn Đảng, toàn dân: Xây dựng Việt Nam thành một nước xã hội chủ nghĩa phồn vinh Sau gần

ba mươi năm đổi mới, công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử đối với vận mệnh của dân tộc Thành tựu đó đã và đang tạo dựng nên thế và lực mới để Đảng và nhân dân ta thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Cũng như các dân tộc bị áp bức trên thế giới, dân tộc Việt Nam luôn thấu hiểu cái giá phải trả của chiến tranh cũng như những giá trị của hòa bình Trải qua mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc ta đã phải đương đầu với biết bao cuộc chiến tranh xâm lược của các thế lực bành trướng phương Bắc, chủ nghĩa đế quốc, thực dân phương Tây Bởi vậy, nhân dân Việt Nam luôn thấu hiểu, khao khát và yêu chuộng giá trị của hòa bình

Mặc dù đã giành lại được tự do, độc lập từ tay bọn đế quốc thực dân và đẩy lùi hai cuộc chiến tranh biên giới, nhưng trong những thập niên đầu thế

kỷ XXI, các thế lực đế quốc và phản động vẫn chưa từ bỏ âm mưu “diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ bằng các thủ đoạn thâm độc Mục đích cuối cùng của bọn chúng là nhằm xóa bỏ chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, phủ định vai trò của Đảng Cộng sản Bên cạnh đó, chúng ta còn đứng trước nguy cơ bị xâm nhập biên giới cùng mưu đồ lấn chiếm hải đảo và biển Đông của Trung Quốc

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng ta đã kết luận: xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam Trong đó, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, đề phòng chiến tranh xảy ra vẫn là nhiệm vụ chiến lược sống còn Tuy nhiên, có một thực tế đặt ra, Việt Nam là

một nước nhỏ, trong khi đó những thế lực thù địch lại là những nước lớn, chúng có trong tay tiềm lực kinh tế, quân sự, khoa học kỹ thuật lớn mạnh, đây thực sự là một thách thức rất lớn đối với nước ta Chính vì thế, việc nắm vững

và vận dụng quan điểm “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh vào công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay trở nên cần thiết hơn bao giờ hết

Nghiên cứu quan điểm “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” của Hồ Chí Minh sẽ góp phần khẳng định giá trị khoa học của tư tưởng này Đồng thời đặt ra những yêu cầu về việc vận dụng quan điểm này trong điều kiện mới, đóng góp vào việc phát triển, nâng cao tinh thần “dám đánh” và khả năng “biết đánh” của quân và dân ta nhằm bảo vệ vững chắc công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Đây là một vấn đề cấp thiết, có tính thời sự và tầm quan trọng trong giai đoạn hiện nay của nước ta Vì tính cấp thiết và ý nghĩa thời sự của vấn đề

này nên tôi quyết định chọn đề tài “Quan điểm “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít

địch nhiều” trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài luận văn thạc

sỹ chuyên ngành Hồ Chí Minh học, góp phần làm sáng tỏ hơn những vấn đề

về lý luận quân sự trong tư tưởng Hồ Chí Minh, bổ sung thêm vào nghệ thuật quân sự độc đáo của dân tộc Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Nghiên cứu tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh nói chung và quan điểm

“Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” là đòi hỏi khách quan của sự nghiệp

xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Do đó, có rất nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu đã quan tâm tìm hiểu về lĩnh vực này Khái quát lại có thể chia thành các mảng chính như sau:

- Các sách và tạp chí viết trực tiếp hoặc có đề cập đến tư tưởng quân sự

Hồ Chí Minh và quan điểm lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều, tiêu biểu là:

+ Võ Nguyên Giáp (1980), Hồ Chủ tịch – nhà chiến lược thiên tài, người cha thân yêu của các lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam, NXB ST,

HN Cuốn sách đã nêu ra một cách khá đầy đủ về tư tưởng chiến lược quân sự

Hồ Chí Minh Đồng thời cũng đưa ra đánh giá về Nhà tổ chức vĩ đại, Nhà quân sự lỗi lạc Hồ Chí Minh

+ Lê Duẩn (1986), Chủ Tịch Hồ Chí Minh lãnh tụ vĩ đại của Đảng và

dân tộc ta, NXB ST, HN Cuốn sách này là những bài nói bài viết của đồng

chí Lê Duẩn về Chủ tịch Hồ Chí Minh từ năm 1950 đến năm 1985

+ Trần Văn Trà (1994), Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh, NXB QĐND,

HN Tác phẩm này đã nêu lên được quá trình hình thành, phát triển và nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh Đồng thời, tác giả cũng làm sáng tỏ được nội dung tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh Tuy nhiên tác phẩm mới chỉ đề cập đến quan điểm lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều trong tư tưởng của Người chứ chưa làm rõ được nội dung của quan điểm này

+ Hoàng Minh Thảo (1995), Nghệ thuật quân sự Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, NXB QĐND, HN Tác phẩm đã nêu rõ Đường lối quân sự của Việt Nam là vận dụng sáng tạo học thuyết Mác - Lê nin và Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh về chiến tranh và quân đội vào điều kiện thực tế của Việt Nam, kế thừa và phát triển truyền thống đánh giặc giữ của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm quân sự tiên tiến của thế giới./s

+ Võ Nguyên Giáp (1997) (chủ biên), Tư tưởng Hồ Chí Minh và con

đường cách mạng Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia, HN Tác phẩm này đã

đưa ra nội dung tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh, đặc biệt làm sáng tỏ được những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về nghệ thuật quân sự Đồng thời cũng làm sáng tỏ được quan điểm “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” trong tư tưởng quân sự của Người là sự kế thừa từ truyền thống của dân tộc và của phương Đông, phương Tây

+ Lê Khả Phiêu (1997), Quốc phòng, an ninh trong công cuộc đổi mới đất nước, NXB QĐND, HN Công trình đã đưa ra được những nội dung cơ bản về tầm quan trọng của quốc phòng và an ninh trong nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc hiện nay

+ Phạm Hồng Sơn (1998), Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh, NXB

QĐND, HN Cuốn sách này đã đưa ra được khái niệm, quá trình hình thành

và phát triển tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh, quan điểm toàn dân trong tư tưởng quân sự của Người , những vấn đề về khởi nghĩa vũ trang toàn dân, quốc phòng toàn dân

+ Phạm Văn Trà (1999), Vận dụng và phát triển những bài học kinh nghiệm của chiến thắng Điện Biên Phủ vĩ đại vào công cuộc xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc ngày nay, Tạp chí Quốc phòng toàn dân (5) Bài báo đã đưa ra

được những bài học kinh nghiệm và sự vận dụng những bài học kinh nghiệm của chiến thắng Điện Biên Phủ vào giai đoạn đổi mới hiện nay của đất nước

Và một trong những bài học kinh nghiệm đó là bài học dùng lực lượng nhỏ để đánh và giành thắng lợi trước kẻ thù có lực lượng hùng hậu và lớn mạnh hơn quân đội ta

+ Đỗ Trình (1999), Tìm hiểu thêm về quan điểm chiến lược lấy nhỏ thắng lớn và tư tưởng chỉ đạo tác chiến lấy ít địch nhiều, lấy yếu đánh mạnh,

Tạp chí Quốc phòng toàn dân (1) Trong bài báo này, tác giả đã nghiên cứu

khá sâu sắc về quan điểm lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều của dân tộc ta Đồng thời, tác giả cũng khẳng định giá trị to lớn của quan điểm này trong tình hình mới của đất nước

+ Bộ Quốc phòng, Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (2000), Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh, NXB QĐND, HN Tác phẩm là kết quả nghiên cứu của

tập thể các tác giả, Nội dung của tác phẩm này đã làm sáng tỏ được quan điểm lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều trong tư tưởng Hồ Chí Minh là sự kế thừa có chọn lọc từ tinh hoa quân sự của dân tộc, của phương Đông và

phương Tây Đồng thời, tác phẩm cũng đã đề cập một cách sâu sắc quan điểm này trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và chủ tịch Hồ Chí Minh

+ Học viện Quốc phòng – Viện lịch sử Quân sự Việt Nam (2000), Tư tưởng Hồ Chí Minh về dựng nước và giữ nước, NXB QĐND, HN Công trình

là sự nghiên cứu của tập thể các tác giả Trong đó đã làm sáng tỏ được quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nước Việt Nam dân chủ cộng hòa tiến lên chủ nghĩa xã hội Sự kết hợp giữa dựng nước và giữ nước trong 30 năm chiến tranh giải phóng và thời kỳ đổi mới xây dựng xã hội, kinh

+ Đỗ Hoàng Linh, Nguyễn Văn Dương (2012), Chiến thuật, chiến lược quân sự Hồ Chí Minh, NXB CTQG, HN Tác phẩm là những bài nói bài viết của Hồ Chí Minh về quân sự Những bài nói, bài viết, đó hàm chứa sâu sắc tư tưởng quân sự truyền thống của dân tộc ta: Lấy ít địch nhiều, lấy nhỏ đánh lớn, lấy chất lượng cao thắng số lượng đông Biết đánh bằng mọi lực lượng, mọi quy mô, mọi thứ vũ khí có trong tay; không chỉ đánh vào quân đội địch

có vũ khí mà còn đánh vào lòng người, kết hợp tác chiến với binh địch vận

+ Bộ Quốc phòng, Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (2013), Hồ Chí Minh nhà chiến lược quân sự thiên tài, NXB CTQG, HN Cuốn sách đã tuyển chọn một số những bài viết tiêu biểu của các tác giả chuyên nghiên cứu về tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh Trong đó có một số bài viết đã đề cập và phân

tích một cách khá sâu sắc về quan điểm lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh

+ Bùi Phan Kỳ (2013) (chủ biên), Về học thuyết quân sự Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh, NXB CTQG, HN Cuốn sách tập trung nghiên cứu làm sáng tỏ những nội dung chủ yếu về học thuyết quân sự Việt Nam trước thời đại Hồ Chí Minh; sự phát triển và nâng lên tầm cao mới của học thuyết quân

sự Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh; dự báo sự phát triển của học thuyết quân sự Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh trong những thập niên đầu thế kỷ XXI Tuy nhiên, cuốn sách này vẫn chưa đề cập đến nội dung quan điểm lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều trong tư tưởng quân sự của Hồ Chí Minh

- Một số đề tài luận văn, luận án:

+ Hoàng Lữ Quang (1992), Cơ sở khoa học, nội dung, và phương pháp

vận dụng tư tưởng quân sự và nghệ thuật lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều

của dân tộc ta, bảo vệ tương đương PTS khoa học quân sự, Học viện Quốc

phòng, Hà Nội Công trình đã bàn về vấn đề lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều trên phương diện nội dung, cơ sở khoa học và phương pháp vận dụng nghệ thuật lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều của dân tộc Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới của đất nước

+ Luận án tiến sĩ triết học: Nguyễn Văn Thùy (2001), Mối quan hệ

giữa lượng và chất trong nghệ thuật lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều của nghệ thuật quân sự Việt Nam, Học viện Chính trị Quân sự, Hà Nội Công trình đã đưa ra nội dung về mối quan hệ giữa lượng và chất trong nghệ thuật lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều của nền quân sự Việt Nam Đồng thời công trình cũng đưa ra những phương pháp luận để giải quyết mối quan hệ đó trong nghệ thuật quân sự Việt Nam giai đoạn hiện nay

+ Luận án tiến sĩ triết học: Vũ Văn Nhiên (2002), Cơ sở triết học của quan điểm lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh – lý luận và vận dụng, Học viện Chính trị Quân sự, Hà Nội Công trình

đã đi sâu vào nghiên cứu cơ sở triết học của quan điểm lấy nhỏ thắng lớn, lấy

ít địch nhiều trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh Vận dụng cơ sở triết học của quan điểm này vào cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và một số giải pháp nhằm vận dụng sáng tạo quan điểm này vào việc bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Các công trình nghiên cứu trên đã nêu được một hệ thống quan điểm tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh và sự vận dụng vào chiến tranh cách mạng Việt Nam Đồng thời những công trình đó cũng đã đề cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” theo những cách tiếp cận khác nhau Từ đó giúp tác giả có thêm nhận thức vừa bao quát, vừa có phần cụ thể

để giải quyết đúng hướng đề tài đã nêu

Nhưng cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống về nội dung và sự vận dụng quan điểm “lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” của Hồ Chí Minh vào công cuộc đổi mới hiện nay ở nước ta Vì vậy đây là vấn đề tác giả quan tâm nghiên cứu

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Làm rõ nội hàm tư tưởng Hồ Chí Minh về “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít

địch nhiều” làm rõ việc vận dụng quan điểm này của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay

3.2 Nhiệm vụ

+ Làm rõ nguồn gốc hình thành và những nội dung cơ bản của quan

điểm “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh

+ Làm rõ một số nội dung cơ bản về việc vận dụng quan điểm “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh của Đảng ta vào giai đoạn hiện nay, đồng thời nêu những giải pháp góp phần xây dựng việc vận dụng đó của Đảng ta trong giai đoạn cách mạng mới

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

+ Tìm hiểu những quan điểm, nguyên tắc, phương pháp “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” của tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh

+ Tìm hiểu những chủ trương, giải pháp vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam về quan điểm trên vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay

-Phạm vi thời gian: Thời kỳ đổi mới

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Dựa vào quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối của Đảng, chủ trương của Nhà nước về quân sự

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, vận dụng các phương pháp nghiên cứu logic và lịch sử; so sánh; phân tích và tổng hợp, khái quát hóa, lý luận gắn với thực tiễn

6 Những đóng góp mới của đề tài

Góp phần làm sáng tỏ một số nội dung cơ bản của quan điểm lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh

Đề xuất một số giải pháp có tính khả thi góp phần nâng cao hiệu quả việc vận dụng quan điểm lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều của Đảng Cộng sản Việt Nam trong bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Góp phần nhận thức thêm về quan điểm “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít

địch nhiều” trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh, đồng thời nhằm nhận thức

về chủ trương và nghệ thuật quân sự của Đảng ta hiện nay

- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh và nghiên cứu giảng dạy trong các nhà trường quân đội, các cơ sở có nhiệm vụ đào tạo về tư tưởng Hồ Chí Minh

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 2 chương và 4 tiết

Chương 1 QUAN ĐIỂM “LẤY NHỎ THẮNG LỚN, LẤY ÍT ĐỊCH NHIỀU”

TRONG TƯ TƯỞNG QUÂN SỰ HỒ CHÍ MINH

1.1 Khái niệm, nguồn gốc hình thành

1.1.1 Khái niệm

“Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” là tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt, một trong những đặc trưng cơ bản của nghệ thuật quân sự Việt Nam - một di sản quân sự vô giá của các thế hệ người Việt Nam - một tinh hoa quân sự truyền thống của dân tộc để cứu nước và giữ nước

Từ điển bách khoa quân sự Việt Nam viết: “Lấy nhỏ thắng lớn”

là tư tưởng chỉ đạo trong các cuộc chiến tranh giải phóng và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc của Việt Nam, dùng lực lượng nhỏ hơn để chống lại kẻ thù xâm lược và đô hộ lớn mạnh hơn Biện pháp cơ bản thường là dựa vào sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, phát động toàn dân đánh giặc khôn khéo lập mưu kế; vận dụng thế trận và thời cơ, tạo và phát huy sức mạnh, giành thắng lợi từng bước chuyển thế yếu thành thế mạnh đánh bại kẻ thù Đây còn là tư tưởng chỉ đạo tác chiến chiến lược của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam [82, Tr.590]

“Lấy ít địch nhiều” là tư tưởng chỉ đạo tác chiến dùng lực lượng nhỏ hơn, ít hơn và thấp hơn địch, tạo thế lợi hơn địch, bằng phương pháp tác chiến hiệu quả hơn địch, đánh thắng kẻ địch có lực lượng lớn hơn mình “Lấy ít địch nhiều” còn là dùng lực lượng ít mà tinh

để giành thắng lợi lớn (Bộ đội đặc công, dân quân du kích) và dùng cách đánh dựa chủ yếu vào nhân tố bí mật, bất ngờ.[82, tr.590] Nghệ thuật quân sự Việt Nam quán triệt tư tưởng lấy nhỏ thắng lớn, lấy

ít địch nhiều về chiến lược, còn trong chiến dịch và chiến đấu khi cần cũng có

thể tập trung lực lượng nhiều hơn địch để tiêu diệt chúng Trong phạm vi chiến lược, nghệ thuật “ lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” được vận dụng trong suốt cuộc chiến tranh Nhưng ở giai đoạn tạo bước ngoặt hoặc để kết thúc giành thắng lợi quyết định, không nhất thiết chỉ có ít mà không có nhiều, chỉ có nhỏ mà không có lớn Các đòn phản công chiến lược, các trận quyết chiến chiến lược, đánh cho địch “chích luân bất phản”, “phiến giáp bất hoàn ” là những trận đánh lớn Vì thế, để thắng nhanh gọn thường phải kiên quyết tập trung, đồng thời cũng không xem nhẹ các hoạt động vừa và nhỏ, đánh rộng rãi để căng kéo địch

Ít - nhiều - nhỏ - lớn là so sánh về số quân, số dân, về tiềm lực chiến tranh, về tiềm lực quân sự, trang bị vũ khí Nói rộng ra, nhỏ, lớn còn muốn nói đến quy mô sử dụng lực lượng trong mọi hoạt động tác chiến, nói đến dung lượng chiến trường, đến căn cứ hậu phương “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” là nói về quan điểm và nghệ thuật chỉ đạo, tiến hành đấu tranh vũ trang, tiến hành chiến tranh “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” được vận dụng cả trong phạm vi chiến lược và chiến thuật nhưng không vận dụng máy móc giống nhau

Như vậy, thực chất của tư tưởng quân sự “lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” là xây dựng phát triển trên nền tảng chiến tranh nhân dân, toàn dân đánh giặc, dám và biết sử dụng một lực lượng quân đội không lớn, nhưng có chất lượng cao, kết hợp với toàn dân đánh giặc theo một đường lối đúng đắn, một nghệ thuật quân sự ưu việt, nên có đủ khả năng và sức mạnh đánh bại kẻ xâm lược có số quân đông, vũ khí, kỹ thuật và tiềm lực chiến tranh lớn hơn gấp nhiều lần

1.1.2 Nguồn gốc hình thành

1.1.2.1 Truyền thống quân sự của dân tộc Việt Nam

Trên mấy nghìn năm lịch sử, từ khi vua Hùng dựng nước Văn Lang đến nay, dân tộc ta đã bao lần chiến đấu chống ngoại xâm phong kiến phương Bắc

và đế quốc Âu, Mỹ thường mạnh hơn ta về tiềm lực chiến tranh Biết bao chiến tích oai hùng trước những kẻ thù lớn của thời đại, như các đế chế phong kiến Trung Quốc đời Tần, Đường, Hán, Tống, Nguyên, Minh, Thanh, thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, còn vang dậy trong lòng nhân dân Việt Nam, được nhiều người trên thế giới biết đến và đánh giá cao

Trong lịch sử đấu tranh giữ nước nói chung, hầu hết các cuộc chiến tranh chống ngoại xâm của dân tộc ta đều diễn ra trong hoàn cảnh so sánh lực lượng rất chênh lệch Kẻ xâm lược là những quốc gia phong kiến lớn, là những đế quốc cường bạo vào bậc nhất thế giới

Cuộc đụng đầu lịch sử đầu tiên giữa dân tộc ta với thế lực phong kiến bành trướng phương Bắc xảy ra vào thế kỷ III trước công nguyên, cũng là cuộc chiến tranh có quy mô lớn, nhưng lực lượng hai bên rất khác nhau Bấy giờ đế chế Tần đã lập ra một đế quốc phong kiến rộng lớn, còn nước Văn Lang mới có số dân khoảng hai triệu, cư trú chủ yếu trên địa bàn rừng núi phía Bắc Tổ quốc; Thế kỷ X - XI, dân tộc ta hai lần kháng chiến chống xâm lược Tống Lúc đó, nước Tống có khoảng năm mươi triệu, còn Đại Việt chỉ

có chừng bốn triệu người

Ở thế kỷ XIII, giặc Mông Nguyên ba lần xâm lược Đại Việt Ai cũng biết, đế chế Mông - Nguyên là một đế quốc khổng lồ, tàn bạo nhất thế giới đương thời, đang nuôi tham vọng làm bá chủ thế giới Trước khi đánh vào Đại Việt, chúng đã kiến lập được một đế quốc rộng lớn từ Bắc Á đến Đông

Âu Khi nhà Nguyên thành lập (1279) chúng đã thu phục được cả lục địa Trung - Hoa và trở thành một đế quốc rộng lớn với số dân khoảng sáu mươi triệu Đến thế kỷ XVIII, dân tộc ta có trên dưới mười triệu người mà đã anh dũng chống lại và chiến thắng đế quốc Mãn Thanh to lớn, đã chinh phục, thống trị cả một miền rộng lớn với trên ba trăm triệu dân

Trong thời kỳ cận đại và hiện đại, dân tộc ta đã phải chiến đấu chống

đế quốc, thực dân Pháp, Mỹ Chúng đều là những đế quốc mạnh, không

những đông quân hơn ta, mà còn hơn hẳn ta về trình độ phát triển kinh tế, kỹ thuật, trang bị và vũ khí

Điều đó cho thấy, một quy luật phổ biến trong lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc ta là kẻ thù thường là những nước lớn, có quân đội đông, còn ta là một nước nhỏ, ít quân Về số lượng quân đội của kẻ xâm lược bao giờ cũng gấp ta nhiều lần

Thực tế trên chiến trường, quân địch đã tạo được một binh lực lớn hơn

ta Tạo nên được những ưu thế lớn hơn đối phương về binh lực và hỏa lực là một nhân tố thắng lợi trên chiến trường Song, trong chiến tranh, dân tộc ta không có điều kiện để thực hiện điểm này Ta là một nước nhỏ, dân số ít, nên khả năng huy động quân đội ra chiến trường của ta có hạn Trái lại, do tiềm lực của nước lớn, các đế chế Trung Quốc và Âu, Mỹ có khả năng huy động được những đạo quân xâm lược có ưu thế về số lượng, về trang bị, tiếp tế, có nguồn bổ sung to lớn

Do đó, nhìn về binh lực trong các cuộc chiến tranh trước đây, ban đầu bao giờ quân xâm lược cũng có ưu thế hơn ta rất nhiều Lý chống Tống (1077) ta có mười vạn, địch có ba mươi vạn quân Trần chống Mông - Nguyên lần thứ hai (1285) và lần thứ ba (1288) ta có hai mươi vạn quân, địch

có năm mươi vạn quân, thời kỳ Quang Trung chống quân xâm lược nhà Thanh, ta có mười vạn, địch có ba mươi vạn quân Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ ta so với địch cả về số lượng và trang bị đều thua kém rất nhiều Trong chiến tranh tháng 2 năm 1979 chống xâm lược Biên giới phía Bắc, ta có mười sư đoàn, địch có ba mươi hai sư đoàn

Như vậy, dân tộc ta không những phải chống ngoại xâm thường xuyên,

mà còn phải chiến đấu trong hoàn cảnh rất gian khổ, ác liệt với so sánh lực lượng hết sức chênh lệch “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” là một quy luật xuyên suốt trong lịch sử đấu tranh giữ nước của dân tộc ta Phải thắng mọi thế lực xâm lược, bất kể đó là những thế lực to lớn và phản động như thế

nào; phải bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc là một yêu cầu khách quan trong sự nghiệp đấu tranh dựng nước và giữ nước

Quan điểm của ông cha ta về lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều được thể hiện cả trên phạm vi tư tưởng chỉ đạo chiến lược và nghệ thuật quân sự Tư tưởng chỉ đạo chiến thuật là tập hợp toàn dân, nêu cao ý chí chiến đấu của nhân dân, phát huy ưu thế chính trị tinh thần của cuộc chiến tranh chính nghĩa để chiến thắng kẻ thù Trên phương diện nghệ thuật quân sự là nghệ thuật tạo lực, lập thế, tranh thời, dùng mưu để khoét sâu điểm yếu, hạn chế điểm mạnh của địch, phát huy sở trường và hạn chế sở đoản của ta nhằm tạo ra sự chuyển hóa, đối sánh lực lượng giữa ta và địch theo hướng có lợi cho ta và bất lợi cho địch

Chính những điều trên đây đã tập hợp nhau lại tạo cho dân tộc ta một nền quân sự dựng nước có bản sắc riêng mà xuyên suốt đó là “lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” Tư tưởng quân sự ấy đã được Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh kế thừa, phát triển và sáng tạo lên một tầm cao mới để lãnh đạo toàn dân trong suốt mấy cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc

1.1.2.2 Tinh hoa quân sự thế giới

Là một nhà hoạt động quốc tế, Hồ Chí Minh nghiên cứu nhiều vấn đề quân sự ở các nước trên thế giới, tiếp thu có chọn lọc những nội dung tích

cực, phù hợp của tinh hoa quân sự thế giới

Trong quá trình tìm đường cứu nước, Người đi qua nhiều châu lục, sinh sống và hoạt động tại những trung tâm văn minh đương thời ở phương Tây Tại Paris, thủ đô nước Cộng hòa Pháp, Người nghiên cứu nhiều vấn đề quân

sự của cách mạng tư sản Pháp và quân đội nước Pháp lúc đó Đối với vấn đề quân sự trong cách mạng tư sản Pháp, Người ca ngợi tấm gương anh hùng chiến đấu của quần chúng lao động Về sau, trong tác phẩm “Đường cách mệnh” (1927), Người đã viết: “dân Pháp tuy lương thực ít, súng ống không nhiều, nhưng nhờ gan cách mệnh mà trong dẹp nổi loạn ngoài phá cường quyền Hồi ấy, lính cách mệnh gọi là “lính không quần”, người không có nón,

kẻ không có giày, áo rách quần tua, mặt gầy bụng đói Thế mà lính ấy đi đến đâu, thì lính ngoại quốc thua đến đấy”

Năm 1923, Người viết, năm 1982, Nã Phá Luân vừa là người thắng trận, vừa là kẻ bại trận Thắng trận vì Nã Phá Luân đã chiếm được thành phố, bại trận vì nhân dân Mạc Tư Khoa đã quyết tâm hy sinh tất cả, tự tay đốt cháy thành phố, lửa đã đuổi Nã Phá Luân, rét đói và quân du kích đã tiêu diệt đại quân Nã Phá Luân Về sau, Người còn nhắc lại điều đó trên báo cứu quốc rằng: Nã Phá Luân đem quân tiến vào nước Nga bị thua liểng xiểng, do không túc trí, gây chiến tranh xâm lược nên thất bại [84, tr.68]

Hoạt động ở Nga, tiếp thu cách mạng tháng Mười Nga, Người nghiên cứu về hồng quân Xô Viết và sử dụng vào thời điểm thích hợp Đội quân đó trong những năm 1938 - 1939 đã đánh bại phát xít Đức đã từng xưng hùng xưng bá ở châu Âu, khiến phát xít Đức phải thất bại

Moltke, một nhà quân sự nổi tiếng của Đức cho rằng: những hoạt động tác chiến chiến lược sẽ là một cuộc đụng đầu gay gắt về các tiềm lực Chiến lược có nhiệm vụ tập trung những lực lượng mạnh nhất, lấy chủ lực mạnh chọi với chủ lực mạnh của đối phương Cần trù tính một cuộc tiến công có giá trị một cuộc tổng hội chiến lớn Còn Napôlêông luôn tin rằng quân sỹ càng đông, càng trông mong nhiều thắng lợi… các nhà quân sự đó đều thuộc trường phái “lấy đông đánh lớn, lấy mạnh chọi mạnh” Hồ Chí Minh đã xuất phát từ thực tiễn của Việt Nam - một dân tộc nhỏ luôn phải đương đầu với những thế lực xâm lược mạnh hơn Chính vì thế, để đánh đuổi được quân thù, không còn con đường nào khác là phải lấy lực lượng nhỏ để đánh lực lượng lớn hơn, từ đó giúp Người hình thành quan điểm “lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều”

Trong quá trình hoạt động của mình, Hồ Chí Minh còn quan tâm nghiên cứu, chắt lọc những giá trị trong di sản quân sự phương Đông cổ đại

Người đã hai lần dịch và giới thiệu nhiều luận điểm quân sự trong Binh pháp Tôn Tử với cán bộ, chiến sĩ và nhân dân ta Người nêu rõ rằng, Ông Tôn Tử

là một người quân sự có tiếng nhất ở Trung Quốc Ông sinh hơn hai nghìn năm trước, ngày nay chẳng những các trường học ở Trung Quốc mà những trường học quân sự các nước cũng lấy phép dùng binh của ông làm gốc và ra sức nghiên cứu Vì phép dùng binh của Tôn Tử tuy đã lâu đời nhưng những nguyên tắc đến nay vẫn là rất đúng Nguyên tắc dùng binh của Tôn Tử chẳng những đúng về quân sự, mà đem dùng về chính trị cũng rất hay Ngoài ra, giá trị to lớn của Binh pháp Tôn Tử còn là ở chỗ, một mặt đã nêu được những quy luật tổng quát của chiến tranh, mặt khác là sự khái quát kinh nghiệm của chiến tranh tranh bá, đồ vương thời Xuân Thu - Chiến Quốc Chính những nội dung này làm cho tác phẩm sống mãi với thời gian Nhiều câu nói của Tôn Tử

có giá trị to lớn cả trong chỉ đạo chiến lược và trong chiến thuật

Trong tư tưởng quân sự của mình, Hồ Chí Minh đã vận dụng binh pháp của Tôn Tử, nhưng xuất phát từ thực tiễn của nước ta là một nước nhỏ nên đã sáng tạo tài tình, có khi ngược lại với quan điểm của Tôn Tử

Tôn Tử cho rằng: Binh lực ít hơn địch thì nên tránh xa nó, điều kiện không bằng địch thì giao chiến… Bởi vì một quân đội nhỏ mà kiên trì đánh sẽ

bị kẻ địch lớn mạnh bắt làm tù binh Hồ Chí Minh đã thấy được thực tiễn của nước ta là một nước nhỏ, dân số cũng như trang bị vũ khí của ta yếu hơn địch

Do đó, Người vận dụng vào thực tiễn trở thành “lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” Nhờ thế ta đã đánh đuổi và giành được thắng lợi trước kẻ thù lớn mạnh hơn mình gấp nhiều lần

Tất cả những điều trên cho thấy, Hồ Chí Minh đã nghiên cứu và chắt lọc những yếu tố tích cực từ tinh hoa quân sự của phương Đông và phương Tây, vận dụng nó để hình thành nên quan điểm “lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” trong tư tưởng quân sự của mình Do đó, dưới sự lãnh đạo của Đảng

và Chủ tịch Hồ Chí Minh dân tộc ta đã đánh đuổi được những đế quốc thực dân hùng mạnh ra khỏi đất nước, giành độc lập tự do về tay nhân dân

1.2.2.3 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin

Nói đến vấn đề này, Hồ Chí Minh từng dạy rằng “học tập chủ nghĩa Mác - Lênin là học tập cái tinh thần xử trí mọi việc đối với mọi người và đối với bản thân mình, là học tập những chân lý phổ biến của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng một cách sáng tạo vào hoàn cảnh thực tế của nước ta” [54, tr.10] Điều đó giúp ta thấy, Người đã tiếp thu và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin để hình thành nên quan điểm “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” cho phù hợp với điều kiện của cách mạng Việt Nam

Sự nghiệp giải phóng dân tộc bị áp bức phải dựa vào sức mạnh bên trong của mỗi dân tộc Trong tuyên ngôn của Hội liên hiệp thuộc địa (7 - 1921) do Hồ Chí Minh khởi thảo có viết: “Vận dụng công thức của Các Mác, chúng tôi xin nói với anh em rằng, công cuộc giải phóng anh em chỉ có thể thực hiện được bằng sự nỗ lực của bản thân anh em” [45, tr.138]

Phương thức tiến hành khởi nghĩa và chiến tranh, mà trung tâm là chuyển hóa tương quan lực lượng giữa ta và địch, thực hiện lời chỉ dẫn của Ăngghen về một dân tộc nhỏ, để chiến thắng một đội quân lớn mạnh thì không được giới hạn trong những phương thức tiến hành chiến tranh thông thường, mà phải sử dụng khởi nghĩa của quần chúng, chiến tranh cách mạng, những đội du kích ở khắp nơi

Dựa trên quan điểm này, Hồ Chí Minh nhận thức rõ rằng, dân tộc Việt Nam muốn giành thắng lợi trước kẻ thù xâm lược to lớn hơn ta, không còn cách nào khác là phải khơi nguồn sức mạnh từ quần chúng nhân dân, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả nước để tiến hành chiến tranh tiến tới giành thắng lợi hoàn toàn

C Mác và Ph Ăngghen đã khẳng định tính tất yếu của bạo lực trong cách mạng vô sản Ph Ăngghen định nghĩa “bạo lực là công cụ của xã hội

đang vận động dùng để đập tan những thế lực đã cứng đờ và chết” [41, tr.308] Trong những năm 1924 - 1926 Hồ Chí Minh đã nghiên cứu những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin về khởi nghĩa vũ trang, chú trọng vấn

đề bạo lực là quy luật phổ biến của cách mạng, lưu ý những quy tắc và nghệ thuật khởi nghĩa Người rất quan tâm đến những bài học của cách mạng tháng Mười Nga Người đã phát triển lý luận của Lênin về khởi nghĩa dân tộc

Tiếp thu, vận dụng và phát triển lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về chiến tranh, Hồ Chí Minh coi trọng giải quyết mối quan hệ giữa chiến tranh

và hòa bình, giữa chiến tranh và chính trị, biết mở đầu và kết thúc chiến tranh, tiến hành chiến tranh toàn dân, toàn diện; giải quyết vấn đề thời gian trong chiến tranh, quán triệt tư tưởng chiến lược tiến công, với nhiều quy mô và cách đánh thích hợp trong điều kiện ta phải chống lại kẻ địch mạnh hơn

Chủ nghĩa Mác chủ trương “vũ trang cho giai cấp công nhân” Trong điều kiện lịch sử mới, Lênin nêu sự cần thiết phải xây dựng quân đội thường trực kiểu mới của nhà nước xã hội chủ nghĩa, giải quyết những vấn đề then chốt trong xây dựng Hồng quân Hồ Chí Minh vận dụng và phát triển những quan điểm này khi chủ trương vũ trang quần chúng cách mạng, xây dựng quân đội nhân dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân với hình thức tổ chức ba thứ quân

Để tiến hành chiến tranh các nhà sáng lập học thuyết quân sự Mác - Lênin hết sức coi trọng xây dựng hậu phương, khẳng định hậu phương là một trong những nhân tố thường xuyên quyết định thắng lợi của chiến tranh, quân đội và quốc phòng trong điều kiện chiến tranh hiện đại C.Mác cho rằng:

“Toàn bộ tổ chức và phương thức chiến đấu của quân đội, và do đó, thắng lợi

và thất bại đều rõ ràng là phụ thuộc vào những điều kiện vật chất, nghĩa là điều kiện kinh tế Vào chất liệu con người và của vũ khí, nghĩa là vào chất lượng và số lượng của dân cư và của cả kỹ thuật nữa” [43, tr.241] Lênin cho rằng: “Ai có nhiều lực lượng hậu bị hơn, có nhiều nguồn lực hơn, ai đứng

vững trong quần chúng nhân dân hơn thì người ấy sẽ giành được thắng lợi trong chiến tranh” [42, tr.271] Tiếp thu và vận dụng lý luận đó, Hồ Chí Minh

đã xây dựng nên tư tưởng về hậu phương của chiến tranh nhân dân và nền quốc phòng toàn dân cho phù hợp với hoàn cảnh của đất nước

Như vậy, Học thuyết Mác Lênin là nguồn gốc lý luận, cơ sở chủ yếu nhất cho sự hình thành tư tưởng quân sự của Hồ Chí Minh, giúp Người xây dựng nên quan điểm “lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” cho phù hợp với điều kiện và thực tiễn của chiến tranh, cách mạng Việt Nam

1.2 Nội dung quan điểm “lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh

1.2.1 Điều kiện thực hiện

Chiến tranh là một cuộc đọ sức quyết liệt về tất cả các mặt, đòi hỏi các nước tham chiến phải nỗ lực hết sức mình để giành thắng lợi Đối với chiến tranh ở Việt Nam, chúng ta luôn phải chiến đấu chống lại những kẻ thù xâm lược lớn mạnh hơn ta, ta luôn ở trong tư thế “châu chấu đá voi” Vì vậy, trong hoàn cảnh đó, việc xem xét điều kiện thực hiện “lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” là vô cùng cần thiết Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh đã làm sáng tỏ được điều này

Thứ nhất, “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” trước hết phải là cuộc

chiến tranh chính nghĩa Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “ Ta chỉ giữ gìn non sông

đất nước ta, chỉ chiến đấu cho quyền thống nhất và độc lập của Tổ quốc Còn

thực dân phản động Pháp thì mong cướp nước ta, mong bắt nhân dân ta làm

nô lệ Vậy ta là chính, địch là tà Chính nhất định thắng tà” [48, tr.178]

Như vậy, theo tư tưởng Hồ Chí Minh, “lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” chỉ có thể thực hiện thành công trong các cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại, ngời sáng tính chất chính nghĩa, nhân văn, nhân đạo cao cả Tư tưởng này của Người được phát triển hoàn bị đạt đến đỉnh cao nhất trong cuộc chiến tranh giải phóng bảo vệ tổ quốc dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam

Trong suốt tiến trình của chiến tranh, kẻ phi nghĩa không bao giờ có thể thực hiện được việc lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều trên phạm vi chiến lược để giành được chiến thắng cuối cùng Không một quân đội nào, không một khí giới nào có thể đánh ngã được tinh thần hy sinh, quyết chiến đấu đến giọt máu cuối cùng để bảo vệ nền tự do độc lập “Chính nhất định thắng tà”

đó là chân lý lịch sử, là quy luật tồn tại và phát triển của lịch sử tiến hóa nhân loại đã được Hồ Chí Minh đúc kết

Chiến tranh ở Việt Nam là cuộc chiến tranh chính nghĩa - cuộc chiến tranh đánh đuổi bọn đế quốc thực dân xâm lược đang bị dư luận cả thế giới lên án, để giành lại độc lập tự do cho dân tộc Chính vì thế, ta đã có được sự ủng hộ và đồng tình to lớn của nhân dân trong nước và nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới Là người trực tiếp lãnh đạo nhân dân tiến hành các cuộc chiến vệ quốc, chủ tịch Hồ Chí Minh hiểu rõ vai trò lịch sử vĩ đại của nhân dân, thấy được sức mạnh vô địch của quần chúng nhân dân Người khẳng định: cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, quần chúng là động lực của cách mạng Chính quần chúng nhân dân là lực lượng cách mạng đông đảo nhất, trực tiếp thực hiện đường lối cách mạng, biến đường lối cách mạng của Đảng thành hiện thực Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân ta đã lần lượt đánh bại hai tên đế quốc sừng sỏ là Pháp, Mỹ, đánh đuổi phát xít Nhật, giành lại chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, lập nên Nhà nước cách mạng, xây dựng chính quyền Nhân dân Lực lượng làm nên những thắng lợi “lừng lẫy Điện Biên, chấn động địa cầu” ấy chỉ có thể là nhân dân, bằng sức mạnh vô địch của quảng đại quần chúng nhân dân

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, Người luôn đòi hỏi mọi người phân biệt

rõ sự khác nhau giữa nhân dân lao động yêu chuộng hòa bình tự do với bọn thực dân, đế quốc; nhân dân lao động Pháp với bọn thực dân xâm lược Pháp Thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược gây bao tội ác đối với nhân dân Việt

Nam, nhưng Hồ Chí Minh vẫn luôn đề cao văn hóa Pháp, ca ngợi cho truyền thống đấu tranh cho độc lập tự do của nhân dân Mỹ Hàng loạt những biểu hiện trên đã làm cho thế giới hiểu rõ hơn về cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân Việt Nam, tạo ra làn sóng phản đối cuộc chiến tranh xâm lược của

Mỹ ở Việt Nam không ngừng được mở rộng ở cả trong nước và thế giới Khắp các châu lục, đâu đâu cũng vang lên tiếng nói đòi đế quốc thực dân phải chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam Tinh thần yêu nước chân chính với tinh thần quốc tế vô sản được phát huy cao độ, tạo sức mạnh tổng

tôi không sợ chết, chính là vì chúng tôi muốn sống… Chúng tôi chiến đấu cho nền độc lập của chúng tôi, chúng tôi chiến đấu chống lại sự đô hộ Pháp mà không chống những người Pháp lương thiện” [47, tr 77]

Thắng lợi của dân tộc Việt Nam trong cuộc đụng đầu không cân sức với kẻ thù đã làm ngời sáng lên tính chất chính nghĩa, làm nổi bật chân lý

“quyết định của chiến tranh có nhiều nhân tố, nhưng nhân tố cơ bản nhất là con người Địch thua ta chủ yếu vì nó không địch nổi hàng chục triệu bộ óc không bao giờ ngừng tìm tòi phương thức, phương pháp đánh nó trong mọi tình huống, đánh theo muôn hình vạn trạng” [2, tr.272] Một chính khách cao cấp Mỹ phải thừa nhận rằng nếu dân tộc các ngài (dân tộc Việt Nam) chỉ anh dũng thôi thì vũ khí hiện đại của Mỹ chúng tôi có thể đè bẹp Nhưng vì các ngài thông minh quá Dũng cảm và thông minh đã làm sức mạnh một thành mười, mười thành trăm

Thứ hai, “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” phải tiến hành chiến

tranh trên đất nước mình Theo Hồ Chí Minh, đây là một ưu điểm rất lớn đối với nước ta khi thực hiện phương châm dùng một lực lượng quân đội không đông, vũ khí kém hiện đại hơn để chống lại kẻ địch lớn mạnh hơn, vũ khí hiện đại hơn Bởi khi tiến hành chiến tranh trên đất nước mình, ta sẽ có được sự nhất trí đồng lòng của toàn thể nhân dân, phát huy được nguồn lực tổng hợp

tại chỗ và hơn hết ta có được nhân tố “nhân hòa” của đất nước, điều này địch không thể nào có được Những yếu tố đó chính là sức mạnh quan trọng nhất

để một dân tộc nhỏ như Việt Nam đánh bại được những tên đế quốc thực dân hùng mạnh là Pháp và Mỹ

Khác hẳn quan điểm quân sự tư sản thường chỉ nhấn mạnh vai trò các tướng lĩnh tài năng, dựa vào quân đội nhà nghề, vào binh khí kỹ thuật, Chủ tịch Hồ Chí Minh dựa vào dân, dựa chắc vào dân, khơi nguồn lực lượng và sáng tạo của nhân dân Cách mạng muốn thành công thì phải “lấy quần chúng công nông làm gốc” Trong cuộc kháng chiến kiến quốc, lực lượng chính là ở nhân dân Đây chính là nét nổi bật, xuyên suốt tư tưởng cách mạng và quân sự

Hồ Chí Minh trong điều kiện phải lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều

Nêu cao ngọn cờ đại nghĩa, Người chăm lo giáo dục toàn dân hiểu rõ tại sao làm cách mạng, tại sao phải kháng chiến Người xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, tập hợp được mọi tầng lớp nhân dân trong Mặt trận dân tộc thống nhất trên cơ sở liên minh công nông, động viên sức mạnh của toàn dân vào công cuộc kháng chiến cứu nước Hậu phương không chỉ là sức mạnh vật chất mà còn là sức mạnh tinh thần, sức mạnh chủ yếu là ở lòng dân Công việc quân sự không phải là việc riêng của quân đội mà được đồng bào cả nước thực hiện dưới sự lãnh đạo của Đảng Đấu tranh vũ trang không còn là lĩnh vực dành riêng cho quân đội.Toàn dân đã tự giác đứng lên chiến đấu như lời tuyên bố của chủ tịch Hồ Chí Minh “toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy” [49, tr.587]

Chủ tịch Hồ Chí Minh không những lấy dân làm gốc, mà còn hết lòng chăm lo, vun xới cái gốc để cây cách mạng nở hoa, kết quả Người chủ trương kháng chiến đi đôi với kiến quốc để bồi dưỡng sức dân Ngay trong chiến tranh, phải thực hiện nhiệm vụ cách mạng dân tộc, dân chủ, các chế độ chính sách mang lại quyền lợi và hạnh phúc cho dân Dân sinh phải được cải thiện,

dân trí phải được nâng cao, dân chủ được thực hiện, con người mới được xây dựng, chế độ mới phát huy tính ưu việt, tất cả tạo thành khí thế của toàn dân đánh giặc, mà “dân khí mạnh thì quân lính nào, súng ống nào cũng không chống lại” nổi

Dân Việt Nam không muốn đổ máu, nhân dân Việt Nam yêu chuộng hòa bình Nhưng nếu cần phải hy sinh mấy triệu chiến sĩ, nếu cần phải kháng chiến bao nhiêu năm để giữ gìn quyền độc lập của Việt Nam, để con cháu Việt Nam khỏi kiếp nô lệ thì chúng ta vẫn kiên quyết hy sinh và kháng chiến [47, tr 104]

Khẩu hiệu “tất cả để chiến thắng” theo phương châm “không có gì quý hơn độc lập tự do” của Hồ Chí Minh đã thực sự biến thành suy nghĩ và hành động của toàn thể nhân dân Khi kêu gọi toàn dân “đem sức ta mà giải phóng cho ta” lãnh tụ Hồ Chí Minh hiểu rất rõ “sức ta” không chỉ bao gồm sức lực

cơ bắp và của cải vật chất Hơn ai hết, Người hiểu rõ tầm quan trọng của

“nhân hòa”, Người biết rõ trí thông minh, sáng tạo và khả năng ứng xử trước mọi nguy cơ của dân tộc Việt Nam

Dễ trăm lần không dân cũng chịu Khó vạn lần dân liệu cũng xong Tiến hành chiến tranh trên đất nước mình, theo Hồ Chí Minh còn có ưu thế về “thiên thời, địa lợi” Đây những yếu tố cần thiết để chiến thắng kẻ thù lớn mạnh hơn ta.Từ năm 1939, Hồ Chí Minh đã viết, “Chúng tôi có “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” là ba yếu tố cần thiết cho chiến thắng” [34, tr.89-90] Tháng 8 năm 1948, tại Hội nghị quân sự lần thứ năm Người nói, “ở trong xã hội, muốn thành công phải có ba điều kiện là thiên thời, địa lợi và nhân hòa

Ba điều kiện ấy đều quan trọng cả” [59, tr 168]

“Thiên thời” là việc nhận thức và vận dụng sáng tạo điều kiện thời tiết, khí hậu để tạo ra thế lợi cho ta và bất lợi cho địch Bác dạy “Thiên thời nghĩa

là lợi dụng ngày, đêm, sáng tối, mưa, nắng, nóng, rét”; “Thiên thời: ít tháng

nữa trời nóng nực, Pháp không chịu nổi khí hậu sẽ ngại ngần… Pháp đánh ban ngày nhưng ta lại đánh ban đêm” [48, tr.72]

“Binh thư yếu lược” viết, “phàm người làm tướng trên thông thiên

văn, dưới hiểu địa lý… Địa lý là biến di của chim muông, của cỏ cây, biết thế hiểm dễ của núi sông, hang khe để đặt phục ra kỳ, lập dinh đóng trại” [25, tr.519] “Đạo làm tướng tất lấy địa lý làm đầu, cái đạo hành binh quý nhất là biết địa lợi” [25, tr.173]

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh “địa lợi” là việc vận dụng sáng tạo những điều kiện địa hình, địa vật có lợi cho ta, biến nó thành một lực lượng tham gia đánh giặc, tạo thế lợi cho ta và bất lợi cho giặc “Thiên thời” là điều kiện hành động phù hợp với thời cuộc, với xu thế của thời đại; nói rộng ra là phù hợp với quy luật vận động của tự nhiên, xã hội, của thế giới; là điều kiện nắm vững thời cơ mà ý nghĩa quan trọng của nó là ở chỗ “gặp thời một tốt cũng thành công” Hồ Chí Minh đã dạy:

Từ hang cùng, ngõ hẻm, núi sâu, rừng rậm đến đâu cũng là đất nước Việt Nam, đến đâu cũng là dân Việt Nam ở Quân địch tiến đến chỗ nào không thuộc địa hình địa vật bằng dân quân Việt Nam

ở chỗ đó Chúng sẽ bị đánh úp bất ngờ Trên đường hành quân của chúng, dân chúng sẽ phá hủy đường xá, cầu cống hoặc chiếm đoạt quân nhu, lương thực làm cho chúng hao mòn lực lượng Nếu chúng đóng quân chỗ nào, nhân dân sẽ thực hiện vườn không nhà trống và kế hoạch tẩy chay chúng [9, tr.202]

Hồ Chí Minh đã nghiên cứu rất kỹ tư tưởng này, vì thế, Người rất coi trọng điều kiện địa thế trên cả hai mặt “lợi” và “không lợi” cho ta, cho địch Ngay từ những ngày đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, Người vạch rõ “ Nam Bộ, địa thế khó, chuẩn bị kém mà kháng chiến đã hơn một năm Ta địa thế tốt, lực lượng nhiều hơn, nhất định kháng chiến đến mấy năm, đến thắng lợi” [59, tr 115] “Địa lợi” còn là sự giàu có của đất đai, của lòng đất Nói

rộng ra đó là tiềm lực kinh tế, khả năng nhân tài, vật lực, tài lực của hậu phương, của địa bàn chiến đấu Vì vậy, Hồ Chí Minh và Đảng ta hết sức coi trọng yếu tố chiến lược hàng đầu đó Trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ, Người nhận xét: “Tình hình đã thay đổi hẳn có lợi cho ta, không có lợi cho địch Bốn phần năm đất đai với ba phần tư dân số miền Nam đã được giải phóng” [59, tr.115] Nhờ có yếu tố này mà kháng chiến của chúng ta đã giành được những thắng lợi to lớn, khiến đối phương có lực lượng lớn phải thua ta

có lực lượng nhỏ hơn

Kết hợp các yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” để xây dựng và lập ra những căn cứ địa vững chắc, để thực hiện nghệ thuật tác chiến mai phục, tấn công… Đây là yếu tố quyết định đến thắng lợi trong chiến tranh ở Việt Nam

Hồ Chí Minh luôn khẳng định: “Phải nhớ rằng dân là chủ… lực lượng bao nhiêu là nhờ ở dân hết” [59, tr 99]

Thứ ba, “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” là phải dám đánh, quyết

đánh và tự lực tự cường là chính Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chiến tranh giải phóng của các dân tộc thuộc địa trong đó có Việt Nam chống lại thực dân,

đế quốc lúc đầu bao giờ cũng là cuộc chiến đấu của người yếu chống lại kẻ mạnh Muốn giành được thắng lợi không thể dựa vào ý chí mà phải có đường lối chiến lược đúng đắn, sáng tạo, biết tạo ra sức mạnh, dám đánh, quyết đánh đồng thời phải biết đánh, dựa vào sức mình là chính Trong hai cuộc chiến tranh chống Pháp và Mỹ, ta đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của các nước anh em, nhưng không vì thế ta ỷ lại, trông chờ vào sự giúp đỡ của các nước khác, chúng ta dùng sức mình, tự đứng lên đánh đuổi kẻ thù xâm lược

Chiến tranh là một công việc đòi hỏi phải trải qua một quá trình lâu dài,

để đánh đuổi được kẻ thù lớn mạnh hơn ta, điều tất yếu là phải dám đánh và quyết đánh Người cho rằng: “Làm cách mạng và kháng chiến là việc khó, nhưng quyết tâm thì cũng thành công Quyết tâm không phải ở hội trường, ở lời nói mà phải quyết tâm trong công tác, trong hành động” [50, tr 482] Khi

thời cơ đến, dù gian lao cực khổ mấy cũng cương quyết giành cho được độc lập Tư tưởng dám đánh, quyết đánh thắng và dựa vào sức mình là chính đã đem lại thắng lợi cho toàn thể dân tộc Việt Nam, thắng lợi đó đã chứng minh một cách đúng đắn, dân tộc Việt Nam là một Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững nền tự do độc lập mặc cho kẻ thù có lớn mạnh đến đâu

Thứ tư, điều kiện để “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” theo Hồ

Chủ tịch còn phải có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Cách mạng là

sự nghiệp của quần chúng Sức mạnh của quần chúng chỉ trở thành vô địch khi họ được giác ngộ và tổ chức chặt chẽ theo một đường lối chính trị và đường lối quân sự đúng đắn, đó là công việc thuộc sứ mệnh của tổ chức cách mạng Ở nước ta, cách mạng thành công được là bởi có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Tiếp thu lý luận Mác - Lênin, Hồ Chí Minh cho rằng: Muốn giải phóng dân tộc thành công “trước hết phải có Đảng cách mệnh” Vai trò quan trọng của Đảng, theo Bác là để “trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản khắp mọi nơi” [45, tr 11] Người còn chỉ rõ: “Đảng có vững cách mệnh mới thành công… Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt… Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mạng nhất là chủ nghĩa Mác - Lênin” [45, tr 11.]

Hồ Chí Minh nhấn mạnh, Đảng Cộng sản Việt Nam là chính đảng của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của cả dân tộc Việt Nam Chỉ

có Đảng mới có đủ khả năng đoàn kết, tập hợp, lôi kéo mọi tầng lớp nhân dân đứng lên đấu tranh làm cách mạng đánh đuổi kẻ thù to lớn, giành lại độc lập dân tộc, Đảng là nhân tố hàng đầu quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam Đảng đã đề ra đường lối, phương pháp tiến hành chiến tranh và cách thức lôi kéo quần chúng về phía cách mạng

Lịch sử Việt Nam đã chứng minh cho chúng ta thấy Đảng đã khéo kết hợp sức mạnh của hai miền Nam - Bắc, sức mạnh của dân tộc ta với sức mạnh của thời đại, sức mạnh của một dân tộc nhỏ chống lại bọn cướp nước

to lớn Đường lối chính trị, quân sự đúng đắn và phương pháp cách mạng sáng tạo do Đảng đề ra, không những đã tránh cho dân tộc bị mất nước, làm nô lệ, mà còn giành thắng lợi vẻ vang, thống nhất Tổ quốc, đưa cả nước

đi lên chủ nghĩa xã hội

1.2.2 “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” cần phải làm chuyển hóa

về tương quan lực lượng giữa ta và địch

Hồ Chí Minh khẳng định: Thời đại ngày nay, bất cứ một dân tộc nào dù nhỏ bé, nhưng đoàn kết chặt chẽ và kiên quyết chiến đấu theo đường lối chính trị, quân sự đúng đắn lại được sự ủng hộ và giúp đỡ tích cực của phe xã hội chủ nghĩa và nhân dân cách mạng trên thế giới, thì nhất định có thể đánh thắng bất cứ bọn xâm lược nào, kể cả tên đế quốc đầu sỏ là đế quốc Mỹ [58, tr 396 - 397]

Từ luận điểm trên đây của Hồ Chí Minh có thể thấy “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” trên phương diện là một quan điểm chỉ đạo chiến lược

đó là quan điểm một dân tộc nhỏ, một quân đội nhỏ phát huy sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết toàn dân, kết hợp chặt chẽ giữa sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại tạo nên sức mạnh tổng hợp làm chuyển hóa tương quan lực lượng giữa ta và địch theo hướng làm cho địch từ lớn thành nhỏ, từ nhiều thành ít, từ mạnh thành yếu; lực lượng ta phát triển từ nhỏ thành lớn, từ ít thành nhiều, từ yếu thành mạnh, vươn lên đủ sức đánh thắng những tên đế quốc lớn mạnh hơn mình về tiềm lực kinh tế, quân sự, giải phóng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Trong tương quan so sánh lực lượng giữa ta và địch, ta nhỏ, ít, yếu; địch lớn, nhiều, mạnh hơn ta về tiềm lực kinh tế, quân sự, vũ khí, trang bị lúc bước vào cuộc chiến tranh Cái nhỏ của Việt Nam, đó là một dân tộc,

về điều kiện địa lý, đất không rộng lắm, về điều kiện dân số, người không đông lắm, về kinh tế, dưới chế độ thuộc địa nửa phong kiến vẫn còn nghèo nàn, lạc hậu Nhất là về lực lượng vũ trang, quân đội, ta vừa ít về số lượng, vừa thô sơ về vũ khí trang bị, thiếu kinh nghiệm trong việc tổ chức xây dựng lực lượng và thực hành tác chiến Khẳng định điều đó, Hồ Chí Minh viết “lúc bắt đầu kháng chiến quân đội ta là một quân đội thơ ấu Tinh thần dũng cảm có thừa, nhưng thiếu vũ khí, thiếu kinh nghiệm, thiếu cán bộ, thiếu mọi mặt” [50, tr.29]

Trong khi đó, kẻ thù của dân tộc là những tên đế quốc xâm lược có đất nước rộng lớn hơn, có dân số đông hơn, trình độ phát triển kinh tế xã hội ở phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa giai đoạn phát triển cao, với nền kinh

tế công nghiệp có lực lượng sản xuất và năng suất lao động cao Đặc biệt, chúng có bộ máy chiến tranh khổng lồ với những đội quân xâm lược đông và được trang bị nhiều vũ khí hiện đại, có nhiều kinh nghiệm trong việc tổ chức, xây dựng lực lượng, và tác chiến trong các cuộc chiến tranh Khẳng định điều

đó, Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Quân đội địch là một quân đội nổi tiếng trên thế giới Chúng có hải quân, lục quân, không quân” [50, tr 29] Chúng lại được

sự tiếp tay đắc lực của các nước đế quốc khác

Tuy nhiên, cần phải thấy rằng, Hồ Chí Minh không đồng nhất nhỏ về vật chất là yếu về tinh thần, cũng như Người không đồng nhất một quốc gia lớn với một đế quốc xâm lược Mặc dù trên thực tế, kẻ xâm lược bao giờ cũng

vơ vét, bóc lột sức người, sức của của nhân dân ở chính quốc và của các nước thuộc địa, phụ thuộc để phục vụ cho chiến tranh xâm lược

Như vậy, việc nói nhỏ, lớn, ít, nhiều, yếu, mạnh trong tương quan so sánh lực lượng giữa ta và địch là nói trên phương diện vật chất, tiềm lực kinh

tế, quân sự, vũ khí trang bị Đồng thời, việc nói nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều còn bao hàm cả trên phương diện lấy vũ khí thô sơ, kém hiện đại để chiến thắng vũ khí hiện đại của kẻ thù

Để đánh thắng kẻ địch, nhất định ta phải tuân theo quy luật mạnh được yếu thua của chiến tranh, phải đảo ngược tình thế, xoay chuyển đối sánh lực lượng giữa ta và địch làm cho ta phát triển chuyển hóa từ nhỏ thành lớn, từ ít thành nhiều, từ yếu thành mạnh; làm cho địch từ lớn thành nhỏ, từ nhiều thành ít, từ mạnh thành yếu Việc đảo ngược tình thế phải diễn ra theo hướng

ta nhiều và mạnh lên, đồng thời địch ít và yếu đi Nếu chỉ dừng lại ở việc làm cho ta phát triển lớn mạnh nhưng không làm cho địch ít và yếu đi thì không thể giành được thắng lợi Vì vậy, việc ta phát triển chuyển hóa từ nhỏ thành lớn, từ ít thành nhiều, từ yếu thành mạnh là nằm trong quan hệ so sánh với địch thì điều đó mới có ý nghĩa để chiến thắng kẻ thù

Xác định đúng so sánh lực lượng là xuất phát từ nguyên tắc hiểu địch, hiểu ta (biết địch - biết ta - nguyên tắc giành thắng lợi trong mỗi cuộc chiến tranh) Hiểu địch, đánh giá đúng kẻ địch chính là để hiểu rõ âm mưu chiến lược của địch, nắm chắc quy luật hành động và khả năng tiến hành chiến tranh của chúng Nói tới vấn đề này, Hồ Chí Minh khẳng định “biết địch biết

ta, trăm trận trăm thắng” Có như vậy, ta mới hạ được quyết tâm chiến lược, vạch ra được phương thức tiến hành chiến tranh và tìm ra cách đánh của ta một cách chính xác

Quy luật chung về tiến trình và kết thúc của bất cứ một cuộc chiến tranh nào bao giờ cũng phụ thuộc ở sự biến đổi trong tình hình so sánh lực lượng giữa ta và địch Đối với kẻ địch có tiềm lực kinh tế và quân sự mạnh, vấn đề là phải có thời gian để từng bước làm suy yếu kẻ địch, bồi dưỡng và phát triển lực lượng của ta, tạo ra tình hình so sánh lực lượng ngày càng có lợi cho ta, làm cho địch càng đánh càng yếu, ta càng đánh càng mạnh, càng đánh càng thắng to

Trong đánh giá kẻ thù, chúng ta không bao giờ đánh giá thấp âm mưu, lực lượng và khả năng gây chiến tranh của chúng Song Chủ tịch Hồ Chí Minh không nhìn nhận một chiều Hồ Chí Minh thấy rõ chỗ mạnh của những

đội quân xâm lược gắn liền với tiềm lực kinh tế và quân sự lớn hơn ta nhiều lần, có thời kỳ hiện đại hơn ta, đồng thời phát hiện những chỗ yếu của kẻ thù,

mà cái yếu nhất là về chính trị, bắt nguồn từ bản chất xâm lược của chúng Nước Mỹ giàu mạnh thật, nhưng sự ra đời chủ nghĩa thực dân mới của Mỹ lại

là sản phẩm của thế yếu, của chủ nghĩa đế quốc hòng cứu vãn chủ nghĩa thực dân cũ đã sụp đổ Đối với chủ nghĩa thực dân mới mà Mỹ áp đặt ở miền Nam Việt Nam Hồ Chủ tịch đã sớm khẳng định rằng, nó yếu và chứa đựng sẵn những yếu tố thất bại:

Ta thấy chỗ mạnh của nó, vũ khí của nó mới, tiềm lực của nó nhiều; nhưng ta cũng biết những khuyết điểm của nó mà là những khuyết điểm lớn, cơ bản Bây giờ tất cả thiên hạ đều chống nó, nhân dân Mỹ, thanh niên, trí thức Mỹ cũng chống nó, mà chống mạnh, đã có những thanh niên tự đốt mình để chống lại chính sách xâm lược của chính phủ Mỹ Xưa nay chưa từng thấy, bây giờ thấy như thế [58, tr.13]

Hồ Chí Minh cho rằng, sức mạnh tổng thể của kẻ thù xâm lược với sức mạnh cụ thể của chúng ở từng nơi không phải là một và không giống nhau Vì vậy, vấn đề cơ bản là phải đánh giá và xem xét sức mạnh đó trong những điều kiện không gian và thời gian cụ thể, khả năng huy động lực lượng của chúng đến mức nào Có như vậy mới đánh thắng được quân địch

Vấn đề xem xét so sánh tương quan lực lượng giữa ta và địch trong quan điểm “lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” còn là quan điểm tổng hợp trên cơ sở phân tích tình hình của ta và địch một cách toàn diện trong quá trình vận động phát triển Chúng ta rất coi trọng vai trò của vũ khí, trang bị, số lượng quân đội tập trung trong chiến tranh Nhưng để đánh giá, so sánh lực lượng, đánh giá về sức mạnh trong đấu tranh vũ trang và trong chiến tranh phải xem xét cả chính trị và quân sự, kinh tế và văn hóa xã hội, vật chất và tinh thần, số lượng và chất lượng, nghệ thuật chỉ đạo chiến tranh và điều kiện khách quan, tình hình trong nước và tình hình thế giới… Chúng ta rất coi

trọng vai trò của vũ khí, trang bị, số lượng quân đội tập trung trong chiến tranh Nhưng để đánh giá so sánh lực lượng, đánh giá về sức mạnh trong đấu tranh vũ trang và trong chiến tranh phải xem xét cả chính trị và quân sự, kinh

tế và văn hóa xã hội, tiền tuyến và hậu phương… Chúng ta liên kết tất cả các mặt đó lại với nhau, song không phải bằng tính cộng, mà là phân tích, tổng hợp các mối tương quan giữa các yếu tố ấy trong quá trình hai bên cùng vận động và phát triển, tác động qua lại với nhau trong thực tiễn đọ sức và đấu trí trên chiến trường để thấy được chỗ mạnh, chỗ yếu của mỗi bên Đồng chí cố Tổng bí thư Lê Duẩn viết:

Thành bại của một cuộc cách mạng, nói cho cùng, là do lực lượng so sánh quyết định Trong chiến tranh, kẻ nào mạnh thì thắng, kẻ nào yếu thì thua Song nói mạnh yếu là nói theo quan điểm cách mạng, quan điểm phát triển, là căn cứ vào sự đánh giá tổng hợp cả quân sự và chính trị, cả thế lực và thời cơ, cả điều kiện khách quan và nghệ thuật lãnh đạo, là xem xét các yếu tố trong quá trình vận động, trong không gian và thời gian nhất định [18, tr.168] Trong quá trình vận động và phát triển của chiến tranh, Hồ Chí Minh cho rằng phải xác định đúng những mốc quan trọng đánh dấu sự chuyển biến lớn về lực lượng so sánh trong từng giai đoạn, qua những thắng lợi của ta buộc địch phải thay đổi chiến lược chiến tranh Kẻ thù xâm lược nước ta, nhất

là những tên đế quốc đầu sỏ có tiềm lực kinh tế và quốc phòng hơn hẳn nước

ta Do bản chất, âm mưu của kẻ xâm lược nên chúng không chịu thua ngay một cách dễ dàng ở một số trận đầu Cho nên quá trình để đi đến mục tiêu cơ bản của những cuộc chiến tranh giải phóng và bảo vệ Tổ quốc của dân tộc ta

là một quá trình lâu dài, trải qua nhiều bước Phương châm chiến lược của chiến tranh nhân dân vì thế phải là lâu dài Tuy nhiên đánh lâu dài như thế nào, thì lại phải căn cứ vào quá trình phát triển cụ thể của lực lượng so sánh giữa ta và địch Vì vậy, đánh giá lực lượng so sánh hai bên trong chiến tranh

phải có quan điểm lịch sử cụ thể, đặt trong những điều kiện thời gian và không gian nhất định, trong ý đồ và mục đích của mỗi bên

Kẻ thù xâm lược không thể đem toàn lực đánh nước ta Chúng lại ở xa đến… Vì thế, sức mạnh lớn nhất mà kẻ thù có thể huy động vào cuộc chiến tranh xâm lược nước ta còn nhiều hạn chế Còn nhân dân ta đánh địch bằng lực lượng sẵn có và tiềm tàng của mình, trên quê hương mình, với đủ điều kiện thiên thời, địa lợi, nhân hòa trong xu thế phát triển chung của xã hội loài người, của tiến bộ xã hội, nên có sức mạnh rất lớn cả về chính trị và quân sự,

có những thuận lợi rất cơ bản để không ngừng phát triển thế và lực của mình

Kẻ thù xâm lược nước ta một mặt do chủ quan, đánh giá thấp lực lượng

và sức mạnh của quân và dân ta, đánh giá cao, ngạo mạn về lực lượng và sức mạnh vũ khí trang bị của chúng… Mặt khác, do nhiều yếu tố chi phối, nên không thể ngay một lúc tung toàn bộ sức mạnh mà chúng có khả năng huy động được vào chiến tranh xâm lược nước ta Hơn nữa, tiến hành chiến tranh xâm lược, phi nghĩa nên chúng có nhiều chỗ yếu rất cơ bản, trong lòng nó đầy rẫy những nhân tố thất bại Vì thế, ta có thể khẳng định rằng kẻ thù xâm lược

có tiềm lực chiến tranh lớn, quân đông, vũ khí trang bị nhiều và có thời kỳ hiện đại hơn ta gấp nhiều lần, nhưng sức mạnh ấy của chúng chỉ có giới hạn nhất định, không cơ bản và trong quá trình chiến tranh, sức mạnh đó luôn luôn bị hạn chế

Về phía ta, tuy tiềm lực quân sự nhỏ, vũ khí trang bị ít và kém hiện đại hơn, nhưng chiến tranh nhân dân Việt Nam là một cuộc tiến công toàn diện Sức mạnh của ta không chỉ là sức mạnh quân sự mà còn là sức mạnh tổng hợp của mọi nguồn lực sẵn có và tiềm tàng của nhân dân ta, đất nước ta Bao gồm các mặt: chính trị và quân sự, tinh thần và vật chất, thế và lực, nghệ thuật tiến hành chiến tranh và sự dũng cảm, thông minh của quần chúng đổ máu trên chiến trường, đoàn kết bên trong, hòa hiếu với bên ngoài… Sức mạnh này qua từng trận đánh không ngừng phát triển liên tiếp,

nên lớn mạnh nhanh chóng, có tốc độ phát triển vượt cả khả năng tăng cường lực lượng của kẻ thù xâm lược Nếu chỉ thấy cái mạnh của địch, không thấy hết cái mạnh tiềm tàng của ta, nếu chỉ thấy chỗ yếu của ta mà không thấy chỗ yếu làm hạn chế cái mạnh của địch thì ta dễ sinh ra chần chừ, do dự, không dám áp dụng chiến lược tiến công, không tích cực làm chuyển hóa lực lượng có lợi cho ta Và nhờ ta biết phát huy chỗ mạnh, khắc phục chỗ yếu của ta, đồng thời biết khoét sâu chỗ yếu và tìm mọi cách hạn chế cái mạnh của địch nên cuối cùng chúng ta đã thắng

Theo Hồ Chí Minh, quy luật chung của bất cứ một cuộc chiến tranh nào

từ khi bắt đầu đến khi kết thúc, bao giờ cũng tùy thuộc ở sự biến đổi của tình hình so sánh lực lượng giữa ta và địch Vấn đề cơ bản quyết định chiều hướng phát triển của chiến tranh và cuối cùng quyết định thắng bại trong chiến tranh

là vấn đề so sánh lực lượng Đối với kẻ địch có tiềm lực kinh tế và quân sự mạnh như thực dân Pháp, lại có giúp sức của bọn can thiệp Mỹ, vấn đề là phải

có thời gian để từng bước làm suy yếu lực lượng địch, hạn chế chỗ mạnh và khoét sâu chỗ yếu của chúng, bồi dưỡng và phát triển lực lượng của ta, nhằm tạo ra tình hình so sánh lực lượng có lợi cho ta, làm cho địch càng đánh càng yếu, ta càng đánh càng mạnh, càng đánh càng thắng to

Lúc mới bắt đầu kháng chiến, Hồ Chí Minh làm một cuộc so sánh vô cùng biện chứng Người nói: “Lực lượng ta và địch so le nhiều như thế, cho nên lúc đó có người cho rằng: cuộc kháng chiến của ta là “châu chấu đá voi”” [50, tr.29] Và Người phân tích một cách lôgích rằng:

Chỉ nhìn về vật chất, chỉ nhìn ở hiện trạng, chỉ thấy con mắt hẹp hòi mà xem, thì như thế thật Vì để chống máy bay và đại bác của địch, lúc đó ta phải dùng gậy tầm vông Nhưng Đảng ta theo chủ nghĩa Mác - Lênin, chúng ta không những nhìn vào hiện tại, mà lại nhìn vào tương lai, chúng ta tin chắc vào tinh thần và lực lượng của

quần chúng, của dân tộc Cho nên chúng ta quả quyết trả lời những người lừng chừng và bi quan kia rằng

Nay tuy châu chấu đá voi Nhưng mai voi sẽ bị lòi ruột ra [50, tr 29]

Như vậy, với tư duy chiến lược của Hồ Chí Minh, thì mạnh hay yếu ở đây phải nhìn theo quan điểm phát triển và toàn diện Mạnh yếu đây là mạnh yếu cả về tinh thần và vật chất, thể hiện ở những chỗ mạnh và yếu của mỗi bên Bên nào có nhiều điểm mạnh, ít điểm yếu thì sẽ có điều kiện thắng bên kia điểm mạnh ít và điểm yếu nhiều Nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng cho rằng điểm mạnh ít và điểm yếu nhiều ở đây cũng phải nhìn một cách biện chứng Có khi bên này nhiều điểm mạnh, nhưng đều là điểm mạnh thứ yếu, ít điểm yếu nhưng đều là điểm yếu cơ bản, thì cũng khó thắng được bên kia, càng đánh điểm mạnh càng tăng, điểm yếu càng giảm và sẽ có điều kiện thắng bên kia, càng đánh điểm mạnh càng giảm, điểm yếu càng tăng Tìm nguyên nhân của điểm mạnh, điểm yếu trong tình hình so sánh lực lượng địch - ta, Hồ Chí Minh đã phân tích: “Dù lúc đầu sức mạnh địch như vậy, sức ta yếu như vậy, mà ta vẫn gan góc kháng chiến, vẫn tranh được nhiều thắng lợi và tin chắc ta sẽ giành được thắng lợi cuối cùng.” [50,tr.30]

Trong các cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, kẻ địch luôn đánh giá một cách sai lầm rằng, việc chúng không ngừng tăng cường số lượng quân đội

và vũ khí chiến tranh… nhất định dẫn đến sự thay đổi trong tương quan so sánh lực lượng có lợi cho chúng Nhưng chúng đã hoàn toàn chủ quan, không tính đến mối tương quan trong thế và lực của đối phương Trong khi đó, quan điểm “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” của Hồ Chí Minh đã giải quyết được mối tương quan này Nhân tố con người không ngừng được nâng cao, nên tỷ lệ so sánh lực lượng giữa ta và địch đã thay đổi theo chiều hướng khiến cho kẻ địch nhận thấy đó là mối lo ngại khó lường đối với chúng Các giải pháp mà Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã sử dụng về sự kết hợp giữa lực,

thế, thời với cách đánh linh hoạt đã chứng minh hùng hồn vấn đề này Đồng thời cũng phải thấy rằng, kẻ địch tập trung lại được thì chúng mạnh, mà phải phân tán ra thành nhiều nơi thì chúng yếu Về phía ta, trong quan điểm “lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” của Hồ Chí Minh là phải coi trọng về số lượng, phát triển số lượng cả về con người, tổ chức và vũ khí trang bị phù hợp với yêu cầu của từng thời kỳ đấu tranh vũ trang, nhưng đặc biệt nhấn mạnh về chất lượng Theo Hồ Chủ tịch, chất lượng ở đây không chỉ tính toán đơn thuần về mặt quân sự mà còn bắt nguồn sâu xa từ mục đích chính nghĩa của cuộc chiến tranh, từ sức mạnh tuyệt đối về mặt chính trị - tinh thần của nhân dân và quân đội ta, từ đường lối chiến tranh đúng đắn, từ sự bố trí hợp lý lực lượng trên các địa bàn… Tất cả những nhân tố ấy thống nhất với nhau, bổ sung cho nhau, tác động lẫn nhau tạo thành sự chuyển hóa so sánh tương quan lực lượng giữa ta và địch

Tóm lại, quan điểm về chuyển hóa tương quan lực lượng giữa ta và địch trong tư tưởng Hồ Chí Minh là nhằm đạt đến mục tiêu làm thay đổi lực lượng, tạo ra sức mạnh lớn hơn đối phương và đánh thắng chúng trong chiến tranh

1.2.3 “Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều ” cần phải phát huy sức mạnh tổng hợp

Quy luật của mọi cuộc chiến tranh là mạnh được, yếu thua Trong chiến tranh, bên nào tạo ra sức mạnh tổng hợp lớn hơn, thì sẽ giành được thắng lợi Đối với dân tộc ta, muốn chiến thắng kẻ thù có ưu thế lúc đầu và có tiềm lực

về kinh tế, quân sự lớn mạnh hơn ta nhiều lần, thì càng đòi hỏi phải phát huy sức mạnh tổng hợp

Tư tưởng về phát huy sức mạnh tổng hợp của Hồ Chí Minh được thể hiện trước hết là phát huy sức mạnh toàn dân trong chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện nhằm huy động cao nhất sức người, sức của phục vụ cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc Bởi theo Hồ Chí Minh, quần chúng nhân dân là nguồn sức mạnh vô địch, vô tận Trong hoạt động quân sự và đấu tranh

vũ trang phải tin vào dân, dựa vào dân, khơi nguồn sức mạnh trong nhân dân,

tổ chức, tập hợp, đoàn kết toàn dân tạo nên sức mạnh to lớn để chiến thắng kẻ thù Người khẳng định: Cuộc kháng chiến của ta là cuộc kháng chiến toàn dân, cần phải động viên toàn dân, vũ trang toàn dân

Thực tiễn trong chỉ đạo hoạt động quân sự, Hồ Chí Minh đã luôn chủ động làm tốt công tác tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân, làm cho mọi người nhận thức sâu sắc âm mưu và bản chất dã man, tàn bạo của đế quốc, tay sai, khơi dậy tinh thần yêu nước của quần chúng nhân dân Nổi bật

là ngay sau khi vừa mới giành được chính quyền, chính quyền cách mạng đang đứng trước tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”, ngày 19/12/1946, Hồ Chí

Minh đã ra “Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến” để huy động sức mạnh tổng

hợp của quần chúng nhân dân bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ, anh dũng chống thực dân Pháp Người kêu gọi:

Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ, không phân chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc Ai có súng dùng súng Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước [47, tr 534]

Hồ Chí minh cho rằng muốn chiến thắng được những tên đế quốc có tiềm lực kinh tế, quân sự mạnh, cách mạng phải dựa vào dân, phát huy sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết toàn dân Lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều phải dựa vào dân, Vì Người cho rằng: “Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân, trong thế giới không gì mạnh bằng sức mạnh đoàn kết của nhân dân” [53, tr.453] Có dân là có tất cả, trong dân tiềm tàng cả sức mạnh vật chất và tinh thần Nhờ nguồn sức mạnh to lớn của nhân dân mà lực lượng

ta phát triển từ ít thành nhiều, nhỏ thành lớn, yếu thành mạnh Quân đội địch