Slide bài giảng luật hình sự quốc tế

LÝ LUẬN VỀ LUẬT HÌNH SỰ QUỐC TẾ VÀ TỘI PHẠM HÌNH SỰ CÓ TÍNH QUỐC TẾ I KHÁI NIỆM LUẬT HÌNH SỰ QUỐC TẾ 1 Định nghĩa và đặc điểm 1 1 Định nghĩa Luật hình sự quốc tế là ngành luật độc lập trong hệ thống l.

LÝ LUẬN VỀ LUẬT HÌNH SỰ QUỐC TẾ VÀ TỘI

PHẠM HÌNH SỰ CÓ TÍNH QUỐC TẾ

I KHÁI NIỆM LUẬT HÌNH SỰ QUỐC TẾ

1 Định nghĩa và đặc điểm

1.1 Định nghĩa

Luật hình sự quốc tế là ngành luật độc lập trong hệ thống

luật quốc tế, bao gồm tổng thể các nguyên tắc và quy phạm pháp luật quốc tế điều chỉnh quan hệ hợp tác giữa các quốc gia và các chủ thể khác của luật quốc tế trong lĩnh vực đấu

tranh, phòng chống tội phạm

• Phạm vi điều chỉnh của luật hình sự quốc tế rất rộng và đa dạng

• Các điều ước quốc tế không chỉ ghi nhận các điều khoản dành cho quốc gia

mà còn quy định các quyền, nghĩa vụ đối với các thể nhân

Nguyên tắc của luật hình sự quốc tế

• Nguyên tắc cấm chiến tranh xâm lƣợc

• Nguyên tắc trừng phạt bằng hình luật các tội phạm quốc tế (tội ác quốc tế)

• Nguyên tắc cá nhân không đƣợc miễn trách nhiệm hình sự đối với tội ác quốc tế

• Nguyên tắc không áp dụng thời hiệu tố tụng đối với các tội ác quốc tế

Quy chế tòa án

quân sự quốc tế

Nurumbe

Nguyên tắc của luật hình sự quốc tế

• - Nguyên tắc hợp tác quốc tế giữa các quốc gia trong đấu tranh phòng, chống tội phạm;

• - Nguyên tắc xét xử công khai, độc lập và công bằng trong hoạt động của tòa án;

• - Nguyên tắc nghiêm cấm tra tấn và phải đối xử nhân đạo với phạm nhân;

• - Nguyên tắc hạn chế và tiến tới thủ tiêu án tử hình;

- Nguyên tắc không hồi tố trong thực hiện thẩm quyền tài phán;

- Nguyên tắc không xét xử hai lần về một hành vi phạm tội;

• - Nguyên tắc không có tội khi không có luật;

Nguyên tắc của luật hình sự quốc tế

Nguyên tắc chuyên ngành trong từng chế định của luật hình sự quốc tế

II NGUỒN CỦA LUẬT HÌNH SỰ QUỐC TẾ

• Hiến chương Liên hợp quốc

• Hiệp ước London năm 1945 thành lập toà Nurumbe

• Quy chế Rome thành lập tòa án hình sự quốc tế (ICC)

• Điều ước thành lập toà án hình sự

• Các điều ƣớc quốc tế về tội phạm có tính chất quốc tế

• Các điều ước quốc tế về tương trợ tư pháp hình sự và dẫn độ tội phạm

ĐIỀU ƯỚC

QUỐC TẾ VỀ

HÌNH SỰ

II NGUỒN CỦA LUẬT HÌNH SỰ QUỐC TẾ

• Tập quán xác định các loại tội ác quốc tế

• Tập quán quốc tế đã đƣợc hình thành trong lĩnh vực

tố tụng hình sự quốc tế: aut dedere aut punicare (hoặc dẫn độ hoặc xét xử), tập quán non bis in idem (không

ai bị xét xử 2 lần về cùng một hành vi tội phạm), tập quán nullum crimen sine lege (không có tội nếu

không có luật), tập quán nullum poena sine lege (không có án phạt nếu không có luật)

TẬP QUÁN

QUỐC TẾ

II NGUỒN CỦA LUẬT HÌNH SỰ QUỐC TẾ

• Nghị quyết của tổ chức quốc tế Liên chính phủ

• Phán quyết của các cơ quan tài phán quốc tế

NGUỒN BỔ TRỢ

II KHÁI NIỆM TỘI PHẠM QUỐC TẾ VÀ TỘI PHẠM HÌNH SỰ CÓ TÍNH QUỐC TẾ

1 Định nghĩa tội phạm quốc tế

toàn bộ một nhóm dân tộc, bộ tộc, chủng tộc hoặc tôn giáo

Là hành vi được thực hiện với tính chất là một phần của hành động tấn công có quy mô lớn hoặc có hệ thống nhằm

vào dân thường một cách cố ý

Là hành vi vi phạm nghiêm trọng các công ước Giơnevo năm

1949 về bảo hộ nạn nhân chiến tranh

Là việc quốc gia sử dụng vũ lực chống lại chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ hoặc độc lập chính trị của một quốc gia khác, hoặc theo bất kì

cách nào khác không phù hợp với Hiến chương LQH

I KHÁI NIỆM TỘI PHẠM QUỐC TẾ VÀ TỘI PHẠM HÌNH SỰ CÓ TÍNH QUỐC TẾ

2 Định nghĩa tội phạm hình sự có tính quốc tế

3 Phân biệt tội phạm quốc tế và tội phạm hình sự có tính quốc tế

Chủ thể

Tội phạm quốc

tế

Tội phạm HS có tính quốc tế

Cá nhân giữ những trọng trách nhất định của

nhà nước, quân đội hay chính phủ

Cá nhân thông thường

I KHÁI NIỆM TỘI PHẠM QUỐC TẾ VÀ TỘI PHẠM HÌNH SỰ CÓ TÍNH QUỐC TẾ

3 Phân biệt tội phạm quốc tế và tội phạm hình sự có tính quốc tế

Cơ quan có

thẩm quyền

Tội phạm HS có tính quốc tế

Tòa án hình sự quốc tế thành lập trên cơ sở thỏa thuận của các chủ thể luật quốc tế hoặc theo nghị

quyết của Hội đồng bảo an

Tòa án quốc gia

Tòa án quốc gia

3 Phân biệt tội phạm quốc tế và tội phạm hình sự có tính quốc tế

Luật áp

dụng

Tội phạm quốc tế

Tội phạm HS có tính quốc tế

Luật quốc tế

Luật quốc gia Luật quốc gia

4 Một số loại tội phạm hình sự có tính quốc tế

Cướp biển

Điều 101

UNCLOS

Về mặt khách quan: Cướp biển là mọi hành vi dùng bạo lực trái

phép nhằm bắt giữ hoặc bất kỳ sự cướp phá nào

Về mặt chủ quan: Hành vi trái pháp luật phải được thực hiện “vì

những mục đích riêng tư”

Về chủ thể: Cướp biển được thực hiện bởi thủy thủ hoặc hành

khách trên một chiếc tàu hay một phương tiện bay tư nhân

Về phương tiện: Cướp biển liên quan đến hai loại tàu hoặc phương tiện bay,

đó là tàu/phương tiện bay cướp biển và tàu/phương tiện bay bị cướp biển.

Về địa điểm: Cướp biển phải được thực hiện ở biển quốc tế hoặc ở một nơi

không thuộc quyền tài phán của bất cứ quốc gia nào

kiếm được một nô lệ để bán hay trao đổi họ;

c huyển nhượng thông qua việc bán hay trao đổi một nô

lệ có được với mục đích đem bán hoặc trao đổi họ

mọi hành vi buôn bán hay vận chuyển nô lệ.

Khai thác sẽ bao gồm, tối thiểu, khai thác mại dâm của người khác hoặc các hình thức bóc lột tình dục khác, lao động hoặc dịch vụ cưỡng bức, nô lệ hoặc thực hành tương tự làm nô lệ, nô lệ hoặc loại bỏ nội tạng

Tội phạm

khác

Rửa tiền Buôn bán ma túy

III KHÁI NIỆM HỢP TÁC QUỐC TẾ ĐẤU TRANH PHÒNG CHỐNG TỘI PHẠM

1 Định nghĩa

Hợp tác quốc tế đấu tranh phòng chống tội phạm là những hoạt động do chủ thể luật quốc tế thực hiện nhằm ngăn ngừa, trừng trị và loại bỏ tội phạm ra khỏi đời sống quốc tế cũng như đời sống quốc gia

1 Định nghĩa

Đối tượng

Tội phạm

quốc tế

Tội phạm hình sự

có tính quốc tế

Tội phạm hình sự chung

4.Phương thức hợp tác đấu tranh phòng chống tội phạm

4.1 Thông qua các thiết chế quốc tế

Thành lập và hoạt động trên

cơ sở Quy chế toà án hình

sự quốc tế (Quy chế Rome),

được thông qua ngày

17/7/1998

Tội ác chống

loài người

Tội ác chiến tranh

Tội diệt

Bổ sung thẩm quyền tài phán của quốc gia

Lĩnh vực

hoạt động

Truy nã quốc tế các cá nhân tội phạm và tìm kiếm người bị mất tích, truy tìm các tài sản bị đánh cắp

Lưu trữ thông tin

Trao đổi thông tin, kỹ thuật với các quốc gia

Truy nã tội phạm, tiến hành bắt giữ và trao trả tội phạm cho nước yêu cầu

Theo dõi những nghi phạm và

tội phạm

Truy tìm những người bị mất tích

Truy tìm tài sản có giá trị bị

đánh cắp

4.2 Trong khuôn khổ các điều ước quốc tế

Tương trợ tư

pháp

Phòng chống tội phạm

TƯƠNG TRỢ TƯ PHÁP HÌNH SỰ VÀ CHUYỂN GIAO NGƯỜI BỊ KẾT ÁN

1 Khái niệm

1.1.Định nghĩa tương trợ tư pháp hình sự

Là các hoạt động do

cơ quan có thẩm quyền của quốc gia thực hiện

trên cơ sở yêu cầu của cơ quan

có thẩm quyền của nước ngoài

nhằm hỗ trợ cho cơ quan nước ngoài trong quá trình giải quyết một vụ việc

hình sự

Các quốc gia thành viên, theo các quy định của Phần này và theo thủ tục của luật pháp quốc gia, tuân thủ các yêu cầu của Tòa án để cung cấp các hỗ trợ sau đây liên quan đến điều tra hoặc truy tố:

(a) Việc xác định và nơi ở của người hoặc vị trí của các mặt hàng; (b) Việc lấy bằng chứng, bao gồm lời khai theo lời thề, và việc tạo ra bằng chứng, bao gồm cả ý

kiến chuyên gia và báo cáo cần thiết cho Tòa án; (c) Việc thẩm vấn bất kỳ người nào đang bị điều tra hoặc truy tố; (d) Dịch vụ tài liệu, bao gồm các tài liệu tư pháp; (e) Tạo điều kiện cho sự xuất hiện tự nguyện của những người làm nhân chứng hoặc chuyên gia trước Tòa án; (f) Việc chuyển người tạm thời theo quy định tại khoản 7; (g) Việc kiểm tra các địa điểm hoặc địa điểm, bao gồm cả việc khai quật và kiểm tra các vị trí mộ; (h) Việc thực hiện tìm kiếm và thu giữ; (i) Việc cung cấp hồ sơ và tài liệu, bao gồm hồ sơ và tài liệu chính thức; (j) Việc bảo vệ nạn nhân và nhân chứng và bảo quản chứng cứ;

(k) Việc xác định, truy tìm và đóng băng hoặc thu giữ tiền thu được, tài sản và tài sản và công cụ của tội phạm nhằm mục đích tịch thu cuối cùng, mà không ảnh hưởng đến quyền của bên thứ ba; và (l) Bất kỳ loại hỗ trợ nào khác mà pháp luật của Quốc gia được yêu cầu không cấm, nhằm tạo điều kiện cho việc điều tra và truy tố các tội phạm trong phạm

vi quyền tài phán của Tòa án

Tội phạm hình

sự có tính quốc

tế, tội phạm

thông thường

Điều ước quốc tế đa phương

Điều ước song phương

Phạm vi tương trợ tư pháp về hình sự giữa các quốc gia ASEAN bao gồm:

- Thu thập chứng cứ hoặc lấy lời khai tự nguyện từ những người có liên quan.

- Xác minh địa chỉ và nhận dạng người làm chứng, người bị tình nghi.

- Bố trí để những người có liên quan cung cấp chứng cứ hoặc trợ giúp trong các vấn đề hình sự.

- Thực hiện việc tống đạt giấy tờ, tài liệu tư pháp.

- Tiến hành khám xét, thu giữ.

- Kiểm tra đồ vật, địa điểm.

- Cung cấp bản gốc hoặc bản sao có xác nhận tài liệu, hồ sơ, chứng cứ có liên quan.

- Xác định hoặc truy tìm tài sản do phạm tội mà có và phương tiện phạm tội.

- Hạn chế giao dịch đối với tài sản hoặc phong toả tài sản có được từ việc thực hiện tội phạm có thể bị thu hồi hoặc tịch thu.

- Thu hồi, tịch thu tài sản do phạm tội mà có.

Ngoài ra các quốc gia thành viên có thể thoả thuận các hình thức tương trợ tư pháp khác phù hợp với mục đích của Hiệp định và pháp luật của quốc gia được yêu cầu.

b Cơ sở pháp lý quốc gia

2 Nội dung tương trợ tư pháp hình sự

2.1 Tương trợ tư pháp trong vấn đề chứng cứ và các

hành vi tố tụng chuyên môn khác

Chuyển giao, tiếp nhận các loại giấy tờ, tài liệu, văn bằng… có liên quan đến quá trình

tiến hành các thủ tục tố tụng hình sự đối với vụ việc hình sự được thụ lý xét xử

Tiến hành những hoạt động tác nghiệp điều tra – thẩm vấn: Thẩm vấn nghi can, bị cáo; lấy lời khai nhân chứng, người có liên quan, trưng cầu ý kiến tư vấn chuyên môn

Thực hiện các hoạt động khám xét tư pháp, tịch thu, chuyển giao vật chứng vụ án,

tiến hành các hành vi giám định, truy tìm tội phạm đang lẩn trốn

Cung cấp thông tin cần thiết về pháp luật, thực tiễn tòa án quốc gia; thông tin pháp

lý nhân thân về tiền án, tiền sự của thủ phạm đã bị tòa án quốc gia đưa ra phán quyết; cung cấp bản in dấu vân tay, giám định AND của người phạm tội…

Thực hiện hành vi tương trợ TPHS khác theo yêu cầu của quốc gia hữu quan theo

thỏa thuận trong từng trường hợp cụ thể và hoàn cảnh xác định

Yêu cầu tương

trợ tư pháp

- Lập thành văn bản

- Đủ thông tin cần

thiết theo yêu cầu

của quốc gia được

trọng khác đối với quốc gia

Hoạt động tương trợ TPHS không phù hợp với các quy định

của pháp luật quốc gia

Các trường hợp cụ thể khác theo quy định của điều ước

2.2 Truy cứu trách nhiêm hình sự theo yêu cầu của quốc gia

Quốc gia được yêu cầu có nghĩa vụ thực hiện truy cứu TNHS theo đề nghị của quốc gia nước ngoài đối với công dân của mình

bị nghi vấn thực hiện hành vi tội phạm trên lãnh thổ của quốc

gia được yêu cầu

kiện

Hành vi mà nghi can thực hiện phải được định danh là tội phạm hình

sự theo luật hình sự của cả quốc gia yêu cầu và quốc gia được yêu cầu

Hành vi phạm tội của nghi can không thuộc các hành vi phạm tội trong

lĩnh vực thuế quan, hải quan hoặc tài chính – tiền tệ

Nghi can là công dân của quốc gia được yêu cầu truy cứu hình sự

3 Chuyển giao người bị kết án

Cơ sở

pháp lý

Điều ước đa phương

Điều ước song phương

Không có sự chấp thuận của người bị kết án

Không có khả năng áp dụng mức án tù và thực hiện nó tại quốc gia thi hành phán quyết vì hết thời hiệu tố tụng hoặc

các lý do khác quy định trong điều ước

3.2 Trình tự, thủ tục chuyển giao

Bên yêu cầu

Cơ quan TW của bên được yêu

cầu

Yêu cầu bằng văn bản

- Họ tên, ngày tháng năm

DẪN ĐỘ TỘI PHẠM

I KHÁI NIỆM

1 Định nghĩa

Dẫn độ tội phạm là một hình thức hợp tác tương trợ tư pháp giữa các quốc gia trong lĩnh vực đấu tranh phòng, chống tội phạm trên cơ sở pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia, quốc gia được yêu cầu sẽ chuyển giao người đã thực hiện hành vi phạm tội thuộc thẩm quyền xét xử của quốc gia yêu cầu hoặc người đã bịTòa án của nước yêu cầu kết án bằng bản án đã có hiệu lực pháp luật cho quốc gia yêu cầu, để quốc gia này truy cứu trách

nhiệm hình sự hoặc buộc người bị yêu cầu dẫn độ phải chấp hành hình phạt

người đã thực hiện hành vi phạm tội nhưng chưa bị truy cứu trách

nhiệm hình sự nhưng đang lẩn trốn tại nước được yêu cầu

người đã thực hiện hành vi phạm tội và đã bị Tòa án có thẩm quyền của nước yêu cầu xét xử bằng bản án đã có hiệu lực pháp luật nhưng đang lẩn trốn tại nước

được yêu cầu.

3 Cơ sở pháp lý của dẫn độ

Điều ước

quốc tế

Hiệp định tương trợ tư pháp

Điều ước song phương hoặc (đa phương)

chuyên biệt về dẫn độ

Điều ước về phòng chống tội phạm xuyên quốc gia

có điều khoản quy định về dẫn độ

Pháp luật

quốc gia

4 Phân biệt dẫn độ với các phương thức chuyển giao hình sự khác

4.1 Phân biệt dẫn độ với trao đổi tội phạm

- Trao đổi tội phạm là hành vi của các quốc gia trên cơ sở chủ quyền và quyền lợi quốc gia chấp nhận trao đổi với nhau các cá nhân người phạm tội

- Nguyên tắc trao đổi: Nguyên tắc tương xứng về số lượng và chất lượng

- Mang tính chính trị nhiều hơn pháp lý

Xô khi đang lái máy bay do thám của CIA vào năm 1960, đã được phía Liên

Xô trao trả Đổi lại, người Mỹ cũng sẽ thả một điệp viên Nga.

Trước đó, Powers đã bị Liên Xô đưa ra xét xử, kết tội gián điệp, và bị kết án

10 năm tù giam Chính phủ Mỹ thông báo rằng để Powers được tự do, họ sẽ thả Đại tá Rudolf Abel, một người Nga bị kết tội làm gián điệp ở Mỹ Ngày 10/02, Abel và Powers đã được đưa đến cầu Gilenicker – cây cầu nối Đông

và Tây Berlin, để tiến hành trao đổi.

4.2 Phân biệt dẫn độ và trao trả tội phạm

• Trao trả tội phạm là thủ tục dẫn độ rút gọn đối với cá nhân thực hiện hành vi bắt cóc phương tiện bay cho quốc gia mà phương tiện bay mang quốc tịch

• Chủ thể

+ Quốc gia yêu cầu: Quốc gia phương tiện bay mang quốc tịch

+ Quốc gia được yêu cầu: Quốc gia nơi phương tiện bay bị chiếm đoạt bất hợp pháp đã hạ cánh

2 Nguyên tắc của dẫn độ tội phạm

2.1 Có đi có lại

Việc dẫn độ sẽ được thực hiện theo yêu cầu của nước yêu cầu dẫn

độ nếu như nước thực hiện dẫn độ sẽ được đáp trả lại bằng một

sự chấp thuận và thực hiện yêu cầu như vậy trong tương lai

+ Quốc gia nhận được yêu cầu tự nguyện hạn chế chủ quyền của mình và thực hiện dẫn độ tội phạm cho quốc gia yêu cầu, nếu như không có các hoàn cảnh đặc biệt loại bỏ việc dẫn độ này

+ Dựa trên cơ sở chủ quyền quốc gia, quốc gia được yêu cầu từ chối dẫn độ và đồng thời cho phép cá nhân tội phạm được cư trú trên lãnh thổ nước mình

Năm 1993, Ấn Độ đã gửi một yêu cầu tới UAE để dẫn độ Dawood Ibrahim, một trùm tội phạm thuộc thế giới ngầm khét tiếng có hành vi đánh bom liên tiếp ở Mumbai năm 1993 Tuy nhiên, Dubai đã không đáp ứng yêu cầu của Ấn Độ UAE khẳng định rằng dẫn độ dựa trên sự có đi có lại và Ấn Độ đã không đáp ứng nhanh chóng các yêu cầu dẫn độ của Ấn Độ đối với V Sitharaman, người đã biển thủ 42 triệu dirham (340 triệu INR) từ một công ty du lịch nhà nước, và Ravji Bhai Pawar, một người giúp việc gia đình, người được cho là đã tấn công một gia đình ở UAE.

2.2 Định danh kép

Chỉ dẫn đội khi hành vi do người bị dẫn độ thực hiện được định danh là hành vi tội phạm theo quy định hiện hành của pháp luật hai quốc gia có liên quan, đồng thời hành vi tội phạm phải được định án ở mức trừng phạt cụ thể được xác định theo tiêu chí của các quốc gia hữu quan và được ghi nhận trong luật pháp nước mình, hoặc được các nước này thỏa thuận nhất trí và được quy định trong ĐƯQT hữu quan giữa các quốc gia Nếu mức án thấp hơn mức án được quy định trong luật quốc gia hoặc ĐƯQT thì quốc gia được yêu cầu dẫn độ có quyền từ chối dẫn độ.