Slide bài giảng Luật hình sự 2022

BÀI 1 NHẬN THỨC CHUNG VỀ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM BÀI 1 NHẬN THỨC CHUNG VỀ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM I KHÁI NIÊM, NHIÊM VỤ CỦA LUẬT HÌNH SỰ Khái niệm Luật hình sự là một ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật của nhà nước CHXHCN Việt Nam bao gồm tổng thể các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh giữa nhà nước và chủ thể phạm tội liên quan đến việc xác định tội phạm và hình phạt 2 Các đặc điểm của luật hình sự a Luật hình sự là một ngành luật độc lập Có đối tượng điều chỉnh riê.

BÀI 1

NHẬN THỨC CHUNG VỀ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

I KHÁI NIÊM, NHIÊM VỤ CỦA LUẬT HÌNH SỰ

1. Khái niệm

Luật hình sự là một ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật của nhà nước CHXHCN Việt Nam bao gồm tổng thể các quy

phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh giữa nhà nước và chủ thể phạm tội liên quan đến việc xác định tội

phạm và hình phạt

2 Các đặc điểm của luật hình sự

a Luật hình sự là một ngành luật độc lập

- Có đối tượng điều chỉnh riêng:

+ Bảo vệ trật tự pháp luật;

+ Đấu tranh phòng chống tội phạm;

+ Giáo dục công dân ý thức tuân thủ pháp luật;

- Có phương pháp điều chỉnh riêng:

+ Phương pháp quyền uy trong xây dựng và áp dụng pháp luật

+ Chủ thể phạm tội bắt buộc phải thực hiện theo những quyết định của cơ quan tư pháp có thẩm quyền

b Luật hình sự bao gồm tổng thể các quy phạm pháp luật hình sự

- Các quy phạm pháp luật quy định tội phạm, hình phạt;

- Các quy phạm pháp luật quy định từng tội phạm cụ thể và hình phạt được áp dụng;

- Các quy phạm pháp luật giải thích, hướng dẫn việc áp dụng những quy định của Luật hình sự;

c Luật hình sự do cơ quan có thẩm quyền của nhà nước ban hành

Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan có thẩm quyền điều tra, truy tố, xét xử ban hành bao gồm:

- Luật, Bộ luật hình sự;

- Nghị định của Chính phủ;

- Nghị quyết của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao;

- Thông tư liên tịch;

- Thông tư của các bộ, ngành;

- Án lệ;

- Giải thích pháp luật hình sự

d Luật hình sự quy định tội phạm và hình phạt

- Hành vi nào là nguy hiểm cho xã hội;

- Tính chất và mức độ hậu quả do hành vi gây nên;

- Loại và mức hình phạt,

- Các biện pháp tư pháp cần áp dụng đối với mỗi tội phạm cụ thể;

- Hành vi phạm tội, hình phạt, các biện pháp tư pháp áp dụng đối với người dưới 18 tuổi thực hiện;

- Những nội dung khác liên quan đến tội phạm và hình phạt

3 Nhiệm vụ của Luật hình sự

Luật Hình sự có nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền quốc gia, an ninh của đất nước, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, quyền con người, quyền công dân, bảo vệ quyền bình đẳng giữa đồng bào các dân tộc, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật, chống mọi hành vi phạm tội; giáo dục mọi người ý thức tuân theo pháp luật, phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm

a Nhiệm vụ bảo vệ

- Bảo vệ chủ quyền quốc gia, an ninh của đất nước;

- Bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, quyền con người, quyền công dân;

- Bảo vệ quyền bình đẳng giữa đồng bào các dân tộc;

- Bảo vệ lợi ích của Nhà nước, tổ chức;

- Bảo vệ trật tự pháp luật

b Nhiệm vụ đấu tranh phòng chống tội phạm

- Chống mọi hành vi phạm tội xảy ra trong xã hội

- Ngăn chặn tội phạm xảy ra

c Nhiệm vụ giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật

- Giáo dục mọi người ý thức tuân theo pháp luật;

- Giáo dục ý thức phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm

II QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA LUẬT HÌNH SỰ VIÊT NAM

1. ThờI kỳ trước cách mạng tháng Tám năm 1945

- Vào thế kỷ XV, Triều đình Nhà Lê (Lê Thánh Tông) xây dựng Bộ Quốc triều hình luật (Bộ luật Hồng Đức), trong đó có quy định về tội phạm và hình phạt;

- Thế kỷ XIX, Triều đình nhà Nguyễn (Nguyễn Ánh) có xây dựng Bộ Hoàng Triều Luật Lệ (Bộ luật Gia Long) trên cơ sở kế thừa Bộ luật Hồng Đức và tham khảo luật của nhà Thanh (Trung Quốc) có; quy định về tội phạm và hình phạt;

- Thời kỳ thực dân Pháp xâm lược:

+ Nam kỳ là sứ thuộc địa nên thực dân pháp có sử dụng luật hình sự của pháp;

+ Trung kỳ và Bắc kỳ là sứ bảo hộ, nên vẫn sử dụng Bộ luật Gia Long quy định về tội phạm, hình phạt

2 Thời kỳ từ 1945 đến trước 1985

Nhà nước ban hành nhiều văn bản pháp luật hình sự để bảo vệ công cuộc kháng chiến chống pháp, bảo vệ công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước như:

- Pháp lệnh trừng trị các tội phản cách mạng (1967);

- Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản xã hội chủ nghĩa (1970)

- Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản công dân (1970)

- Pháp lệnh trừng trị các tội hối lộ (1980)

III NHỮNG NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA LUẬT HÌNH SỰ

1. Nguyên tắc pháp chế

-.Nhà nước xây dựng hoàn chính những quy định của Luật hình sự;

-.Giao các cơ quan có thẩm quyền áp dụng luật hình sự trong quản lý đất nước;

-.Mọi tổ chức, cá nhân có trách nhiệm tuân theo pháp luật;

-.Những hành vi phạm tội đều bị nhà nước xử lý;

-.Cá nhân phải chấp hành những quyết định hình sự của cơ quan có thẩm quyền ban hành

2 Nguyên tắc dân chủ, bình đẳng trong luật hình sự

- Mọi hành vi phạm tội do người thực hiện phải được phát hiện kịp thời, xử lý nhanh chóng, công minh theo đúng pháp luật;

- Mọi người phạm tội đều bình đẳng trước pháp luật, không phân biệt giới tính, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, thành phần, địa vị xã hội;

- Mọi hành vi phạm tội do pháp nhân thương mại thực hiện phải được phát hiện kịp thời, xử lý nhanh chóng, công minh theo đúng pháp luật;

- Mọi pháp nhân thương mại phạm tội đều bình đẳng trước pháp luật, không phân biệt hình thức sở hữu và thành phần kinh tế;

3 Nguyên tắc nhân đạo trong luật hình sự

- Khoan hồng đối với người tự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo, tố giác đồng phạm, lập công chuộc tội, tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong việc phát hiện tội phạm hoặc trong quá trình giải quyết vụ án, ăn năn hối cải, tự nguyện sửa chữa hoặc bồi thường thiệt hại gây ra;

- Đối với người lần đầu phạm tội ít nghiêm trọng, thì có thể áp dụng hình phạt nhẹ hơn hình phạt tù, giao họ cho cơ quan,

tổ chức hoặc gia đình giám sát, giáo dục;

- Đối với người bị phạt tù thì buộc họ phải chấp hành hình phạt tại các cơ sở giam giữ, phải lao động, học tập để trở thành người có ích cho xã hội; nếu họ có đủ điều kiện do BLHS quy định, thì có thể được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt, tha tù trước thời hạn có điều kiện;

- Người đã chấp hành xong hình phạt được tạo điều kiện làm ăn, sinh sống lương thiện, hòa nhập với cộng đồng, khi có đủ điều kiện do luật định thì được xóa án tích

- Khoan hồng đối với pháp nhân thương mại tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong việc phát hiện tội phạm hoặc trong quá trình giải quyết vụ án, tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại gây ra, chủ động ngăn chặn hoặc khắc phục hậu quả xảy ra

4 Nguyên tắc chủ nghĩa yêu nước và đoàn kết quốc tế

- Nghiêm trị người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, ngoan cố chống đối, côn đồ, tái phạm nguy hiểm, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phạm tội;

- Nghiêm trị người phạm tội dùng thủ đoạn xảo quyệt, có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, cố ý gây hậu quả đặc biệt  nghiêm trọng

- Nghiêm trị pháp nhân thương mại phạm tội dùng thủ đoạn tinh vi, có tính chất chuyên nghiệp, cố ý gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng;

- Nghiêm trị với các hành vi chống hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh

IV QUAN HỆ CỦA LUẬT HÌNH SỰ VỚI CÁC NGÀNH LUẬT KHÁC CÓ LIÊN QUẠN

1. Quan hệ của Luật hình sự với các ngành luật quản lý đất nước

-.Luật tổ chức bộ máy nhà nước;

-.Luật quản lý đất nước trong từng lĩnh vực của toàn bộ cuộc sống xã hội;

2 Quan hệ của Luật hình sự với luật tố tụng hình sự

-.Luật hình sự là Luật về nội dung

-.Luật tố tụng hình sự là luật về hình thức

V KHOA HỌC LUẬT HÌNH SỰ VÀ CÁC NGÀNH KHOA HỌC KHÁC CÓ LIÊN QUAN

1. Khoa học luật hình sự

Khoa học luật hình sự là ngành khoa học pháp lý nghiên cứu những vấn đề hoàn thiện quy phạm pháp luật hình sự về tội phạm và hình phạt

Đối tượng nghiên cứu của khoa học Luật hình sự gồm:

- Nhiệm vụ, nguyên tắc, hiệu lực của mỗi văn bản quy phạm pháp luật hình sự

- Hình sự hóa và phi hình sự hóa những hành vi nguy hiểm cho xã hội;

- Nghiên cứu cấu thành tội phạm của mỗi tội phạm cụ thể, loại và mức hình phạt cần được áp dụng đối với tội phạm cụ thể;

- Hiệu lực của các loại hình phạt có tác động đến các chủ thể phạm tội;

- Các luận thuyết về tội phạm và hình phạt trong hoàn cảnh và điều kiện Việt Nam;

- Tổng kết quá trình áp dụng pháp luật hình sự ở Việt Nam;

- Kinh nghiệm lập pháp và thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự;

- Kinh nghiệm xây dựng pháp luật hình sự của các quốc gia khác

Phương pháp nghiên cứu

- Dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lên Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật;

- Các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

+ Phân tích, tổng hợp; nghiên cứu quá trình vận động của các yếu tố tiêu cực xã hội làm phát sinh tội phạm; + Thống kê, so sánh, đối chiếu;

+ Điều tra điển hình; phiếu điều tra, phỏng vấn và các phương pháp nghiên cứu khác

2 Quan hệ của khoa học luật hình sự với các ngành khoa học pháp lý khác

- Khoa học luật tố tụng hình sự;

- Khoa học điều tra tội phạm;

- Khoa học giám định tư pháp;

- Tâm lý học tội phạm;

- Tâm thần học;

- Khoa học dự báo tội phạm

VI ĐẠO LUẬT HÌNH SỰ

1. Khái niệm đạo luật hình sự

Đạo luật hình sự là văn bản pháp luật hình sự quy định những vấn đề về tội phạm và hình phạt do cơ quan có thẩm quyền của nhà nước ban hành

2 Phân loại đạo luật hình sự

- Đạo luật hình sự quy định những nguyên tắc chung của luật hình sự khi xác định tội phạm, hình phạt, năng lực trách nhiệm hình sự, lỗi, đồng phạm, chuẩn bị phạm tội v.v…

- Đạo luật hình sự quy định từng nhóm tội phạm cụ thể có chung những quan hệ xã hội bị xâm phạm: ma túy; môi trường; chức vụ; sở hữu, nhân thân v.v…;

- Đạo luật hình quy định cả những nguyên tắc chung, cả những tội phạm cụ thể (Ví dụ Bộ luật hình sự)

3 Cấu trúc của đạo luật hình sự

a. Về hình thức văn bản có thể chia:

-.Phần (Phần chung, phần các tội phạm);

-.Chương ( các chương 1, 2, 3,…);

- Mục (Mục 1, 2, 3…);

- Điều;

- Khoản (khung) đánh số 1, 2, 3…

- Điểm (theo chữ cái quốc ngữ: a, b, c…)

b Nội dung của đạo luật có thể chia:

Tại phần chung, các quy phạm pháp luật là những quy định chung;Tại phần các tội phạm, các quy phạm pháp luật được chia thành:

- Phần giả định: người nào; pháp nhân thương mại nào;

VII HIỆU LỰC CỦA ĐẠO LUẬT HÌNH SỰ

1 Khái niệm

Hiệu lực của đạo luật hình sự là thời điểm văn bản pháp luật hình sự được đưa vào thực hiện trong một không gian nhất định và đối với những loại người nhất định

+ Thời điểm (thời gian có hiệu lực);

+ Địa điểm có hiệu lực (không gian);

+ Đối tượng áp dụng (con người)

- Đối với người nước ngoài phạm tội trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (thuộc đối tượng được hưởng quyền miễn trừ ngoại giao hoặc lãnh sự theo pháp luật Việt Nam, theo điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên hoặc theo tập quán quốc tế), thì vấn đề trách nhiệm hình sự của họ:

+ Được giải quyết theo quy định của điều ước quốc tế hoặc theo tập quán quốc tế đó;

+ Trường hợp điều ước quốc tế đó không quy định hoặc không có tập quán quốc tế thì trách nhiệm hình sự của họ được giải quyết bằng con đường ngoại giao

- Công dân Việt Nam hoặc pháp nhân thương mại Việt Nam có hành vi phạm tội ở ngoài lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ

nghĩa Việt Nam mà Luật hình sự quy định là tội phạm, thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự tại Việt Nam theo quy định  của Bộ luật này

Quy định này cũng được áp dụng đối với người không quốc tịch thường trú ở Việt Nam

- Người nước ngoài, pháp nhân thương mại nước ngoài phạm tội ở ngoài lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt  Nam có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Luật hình sự Việt Nam trong trường hợp: 

+ Hành vi phạm tội xâm hại quyền, lợi ích hợp pháp của công dân Việt Nam; hoặc

+ Xâm hại lợi ích của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; hoặc

+ Theo quy định của điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên

- Đối với hành vi phạm tội hoặc hậu quả của hành vi phạm tội xảy ra trên tàu bay, tàu biển không mang quốc tịch Việt Nam đang ở tại biển cả hoặc tại giới hạn vùng trời nằm ngoài lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì người phạm

tội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Luật hình sự Việt Nam trong trường hợp điều ước quốc tế mà

Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định

3 Hiệu lực của đạo luật hình sự theo thời gian

- Điều luật được áp dụng đối với một hành vi phạm tội là điều luật đang có hiệu lực thi hành tại thời điểm mà hành vi phạm tội được thực hiện

- Điều luật quy định một tội phạm mới, một hình phạt nặng hơn, một tình tiết tăng nặng mới hoặc hạn chế phạm vi áp dụng

án treo, miễn trách nhiệm hình sự, loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt, giảm hình phạt, xóa án tích và quy định

khác không có lợi cho người phạm tội, thì không được áp dụng đối với hành vi phạm tội đã thực hiện trước khi điều luật

đó có hiệu lực thi hành

- Điều luật xóa bỏ một tội phạm, một hình phạt, một tình tiết tăng nặng, quy định một hình phạt nhẹ hơn, một tình tiết giảm nhẹ mới hoặc mở rộng phạm vi áp dụng án treo, miễn trách nhiệm hình sự, loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn hình

phạt, giảm hình phạt, tha tù trước thời hạn có điều kiện, xóa án tích và quy định khác có lợi cho người phạm tội, thì được

áp dụng đối với hành vi phạm tội đã thực hiện trước khi điều luật đó có hiệu lực thi hành

BÀI 2

TỘI PHẠM, CẤU THÀNH TỘI PHẠM VÀ CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH TỘI PHẠM

BÀI 2

TỘI PHẠM, CẤU THÀNH TỘI PHẠM VÀ CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH TỘI PHẠM

I TỘI PHẠM

1. Khái niệm tội phạm

Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh  thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự

2 Những dấu hiệu của tội phạm

a. Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội

- Hành vi nguy hiểm cho xã hội được thể hiện bằng:

+ hành động phạm tội (làm một việc không được phép làm); hoặc

+ không hành động phạm tội (không làm một việc mà pháp luật buộc phải làm).+ Gây nên hậu quả đến mức nghiêm trọng cho Nhà nước, xã hội; hoặc

+ Đe dọa gây nên hậu quả đến mức nghiêm trọng cho Nhà nước, xã hội

- Tội phạm xâm phạm vào quan hệ xã hội được Luật hình sự bảo vệ.

+ Xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc;

+ Xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh;+ Xâm phạm trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức;

+ Xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân;

+ Xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa

+ Hình phạt, các biện pháp tư pháp luôn đi liền với tội phạm, tạo thành thể thống nhất của Luật hình sự;

+ Áp dụng hình phạt với người phạm tội không chỉ nhằm trừng trị người, pháp nhân thương mại phạm tội mà còn giáo dục

họ ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống, ngăn ngừa họ phạm tội mới; giáo dục người, pháp nhân  thương mại khác tôn trọng pháp luật, phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm

3 Phân loại tội phạm: phân loại tội phạm là chia tội phạm thành từng nhóm để phục vụ cho việc đánh giá tính chất, mức

độ phạm tội của hành vi nguy hiểm cho xã hội, làm cơ sở cho việc áp dụng hình phạt

+ Người có năng lực trách nhiệm hình sự là người không trong tình trạng đang mắc bệnh tâm thần, một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình;

+ Người đủ độ tuổi theo luật định

- Pháp nhân thương mại thực hiện 

+ Có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận bao gồm doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế khác;

+ Được thực hiện theo quy định của pháp luật có liên quan

- Tội phạm phải bị xử lý bằng hình phạt và các biện pháp tư pháp khác