Slide bài giảng tài chính tiền tệ

NỘI DUNG MÔN HỌC Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI CHÍNH Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TIỀN TỆ Chương 3: NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Chương 4: TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP Chương 5: BẢO HIỂM Chươ

NỘI DUNG MÔN HỌC

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI CHÍNH Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TIỀN TỆ

Chương 3: NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Chương 4: TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP

Chương 5: BẢO HIỂM

Chương 6: TÍN DỤNG

Chương 7: THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

Chương 8: CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH TRUNG GIAN Chương 9: NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG

Chương 10: TÀI CHÍNH QUỐC TẾ

08/19/22

TÀI LIỆU THAM KHẢO

(1) TS Vũ Xuân Dũng (2012), Giáo trình Nhập môn tài chính tiền tệ, Nhà

xuất bản Thống kê.

(2) PGS.TS Phạm Ngọc Dũng; PGS.TS Đinh Xuân Hạng (2011), Giáo trình tài chính - tiền tệ, Nhà xuất bản Tài chính.

(3) PGS.TS Sử Đình Thành; TS.Vũ Thị Minh Hằng (2006), Giáo trình NHập môn tài chính tiền tệNXB Đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh

(4) TS Nguyễn Thị Phương Liên; TS Nguyễn Văn Thanh; PGS.TS Đinh Văn Sơn (2005), Tiền tệ và ngân hàng, NXB Thống kê NXB Thống kê

(5) PGS.TS Nguyễn Văn Tiến (2008), Giáo trình Tài chính- tiền tệ- ngân hàng, Nhà xuất bản thống kê.

(6) Frederic S Mishkin (2004), The economic of money, Banking & Financial markets,, Addison Wesley.

(7) Martin Shubik (2004), The Theory of Money and Financial Institutions,

The MIT Press

(8) David S.Kidwell; David W.Blackwell; David A.Whidbee; Richard L.Peterson (2006), Financial institutions, markets, and money, Jonh Wiley

& Sons.

08/19/22

CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI

CHÍNH

08/19/22

1.1 Lịch sử ra đời và phát triển của TC

1.1.1 Tiền đề khách quan quyết định sự ra đời và phát triển của TC.

a Sự ra đời, tồn tại và phát triển của nền sản xuất hàng hóa tiền tệ (TT).

b Sự ra đời, tồn tại và phát triển của Nhà nước.

1.1.2 Khái niệm tài chính

Là hệ thống các quan hệ kinh tế dưới hình thái giá trị, phát sinh trong quá trình phân phối của cải xã hội thông qua việc hình thành và sử dụng các quỹ TT trong nền kinh

tế quốc dân nhằm đáp ứng cho các lợi ích khác nhau của các chủ thể trong xã hội.

1.1 Lịch sử ra đời và phát triển của TC

(tiếp)

08/19/22

1.2 Bản chất của TC

1.2.1 Nội dung và đặc điểm của các quan hệ kinh tế thuộc phạm trù TC

Nội dung

- Các quan hệ tài chính (QHTC) giữa Nhà nước với các tổ chức

và cá nhân trong xã hội

- Các QHTC giữa các tổ chức và cá nhân với nhau trong xã hội

- Các QHTC trong nội bộ một chủ thể

- Các QHTC quốc tế

1.2 Bản chất của tài chính (tiếp)

Đặc điểm của các quan hệ kinh tế thuộc phạm trù tài chính

- Các QHTC nảy sinh kéo theo sự dịch chuyển một lượng giá trị nhất định.

- TT là phương tiện thực hiện các mối quan hệ đó.

- Các quỹ TT thường xuyên vận động.

9 08/19/22

1.3 Chức năng của tài chính

1.3.1 Chức năng phân phối

a Khái niệm

Chức năng phân phối của TC là chức năng mà nhờ vào

đó các nguồn lực đại diện cho những bộ phận của cải xã hội được đưa vào các quỹ TT khác nhau để sử dụng cho các mục đích khác nhau, đảm bảo những nhu cầu khác nhau và những lợi ích khác nhau của xã hội.

1.3.1 Chức năng phân phối (tiếp)

b Đối tượng phân phối

- GDP – gồm 2 bộ phận:

+ GDP sáng tạo ra trong năm (trong kỳ phân phối này)

+ GDP tạo ra từ kỳ trước nhưng chưa phân phối

- Các nguồn lực tài chính (NLTC) được huy động từ bên ngoài

- Tài sản, tài nguyên quốc gia có thể cho thuê, nhượng bán

có thời hạn

08/19/22

1.3.1 Chức năng phân phối (tiếp)

d Kết quả phân phối của TC

Hình thành hoặc sử dụng các quỹ TT ở các chủ thể trong

xã hội nhằm những mục đích đã định

08/19/22

1.3.1 Chức năng phân phối (tiếp)

e Đặc điểm của phân phối tài chính (PPTC)

 Chỉ diễn ra dưới hình thức giá trị nhưng không kèm theo

sự thay đổi hình thái giá trị

1.3.1 Chức năng phân phối (tiếp)

f Quá trình phân phối của tài chính

 Phân phối lần đầu

- Khái niệm: Là quá trình PP trong lĩnh vực sản xuất, cho những chủ thể tham gia vào quá trình sáng tạo của cải vật chất hay thực hiện các dịch vụ trong các đơn vị sản xuất

và dịch vụ

- Phạm vi

- Kết quả của PP lần đầu

08/19/22

1.3.1 Chức năng phân phối (tiếp)

 Phân phối lại

- Khái niệm: là quá trình tiếp tục PP những phần thu nhập

cơ bản, những quỹ TT đã được hình thành trong PP lần đầu ra phạm vi toàn xã hội hoặc theo những mục đích cụ thể hơn của các quỹ TT

- Phạm vi

- Kết quả phân phối lại

- Tác dụng của phân phối lại

18 08/19/22

08/19/22

1.3.2 Chức năng giám đốc (tiếp)

b Đối tượng GĐ: quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ TT

c Chủ thể GĐ: là các chủ thể tham gia vào quá trình PP

d Kết quả: Phát hiện những tồn tại, hạn chế, bất hợp lý trong quá trình PPTC

d Phạm vi GĐ của tài chính: Quá trình GĐTC diễn ra ở tất

cả các khâu của HTTC

20 08/19/22

1.3.2 Chức năng giám đốc (tiếp)

f Tác dụng của chức năng giám đốc:

- Đảm bảo quá trình PPTC diễn ra trôi chảy, đúng định hướng

và phù hợp với các quy luật khách quan

- Thúc đẩy sử dụng tiết kiệm, hiệu quả các nguồn lực TC, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của nền sản xuất xã hội

- Nâng cao kỷ luật tài chính, thúc đẩy việc chấp hành các chính sách, chế độ, thể chế tài chính

08/19/22

1.4 Hệ thống tài chính

1.4.1 Khái niệm

Hệ thống tài chính (HTTC) là tổng thể các QHTC trong các lĩnh vực hoạt động khác nhau của nền kinh tế - xã hội nhưng giữa chúng có mối quan hệ hữu cơ với nhau trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các nguồn lực tài chính, các quỹ TT ở các chủ thể KT - XH hoạt động trong các lĩnh vực đó.

1.4 Hệ thống tài chính (tiếp)

1.4.2 Cấu trúc hệ thống tài chính Việt Nam

a Căn cứ vào hình thức sở hữu các NLTC:

- Tài chính Nhà nước

- Tài chính phi Nhà nước

b Căn cứ vào mục tiêu của việc sử dụng các NLTC trong việc cung cấp hàng hóa dịch vụ cho xã hội:

- Tài chính công

- Tài chính tư

24 08/19/22

- Tài chính các tổ chức xã hội và tài chính hộ gia đình, cá

nhân (tài chính dân cư)

08/19/22

Quan hệ trực tiếp Quan hệ gián tiếp

Mối quan hệ giữa các khâu trong HTTC

NSNN

và TCXH Thị trường

tài chính

1.5 Chính sách tài chính quốc gia

1.5.1 Khái niệm và mục tiêu của chính sách tài chính quốc gia (CSTCQG)

* Khái niệm

CSTCQG là chính sách của Nhà nước về việc sử dụng các công

cụ TC, bao gồm hệ thống các quan điểm, mục tiêu, chủ trương

và giải pháp về tài chính - tiền tệ nhằm bồi dưỡng phát triển các NLTC, khai thác, huy động, phân bổ và sử dụng hợp lý các NLTC đó phục vụ có hiệu quả cho việc thực hiện các chiến lược

và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia trong từng thời kỳ

08/19/22

1.5.1 Khái niệm và mục tiêu của chính sách

tài chính quốc gia (tiếp)

* Mục tiêu

- Mục tiêu tổng quát

- Mục tiêu cụ thể

08/19/22

- Chính sách giám sát tài chính - tiền tệ.

- Chính sách phát triển thị trường TC và hội nhập TC quốc tế.

08/19/22

CÂU HỎI ÔN TẬP

1 Tài chính là gì? Trình bày quá trình ra đời và phát triển của phạm trù Tài chính?

2 Phân tích bản chất của Tài chính?

3 Phân tích 2 chức năng của tài chính? Mối quan hệ giữa 2 chức năng đó như thế nào?

4 Phân tích tính chất “bao trùm chủ yếu” của phân phối lại?

5 Trình bày cấu trúc của hệ thống Tài chính?

08/19/22

CHƯƠNG II NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TIỀN TỆ

2.1 Lịch sử ra đời và phát triển của TT

2.1.1 Nguồn gốc ra đời của tiền tệ (TT)

- Gắn với sự phát triển của sản xuất và trao đổi hàng hóa (HH)

- Kết quả quá trình phát triển của các hình thái giá trị trong trao đổi

2.1 Lịch sử ra đời và phát triển của TT

(tiếp)

2.1.2 Khái niệm

- Theo Mark, TT là một loại HH đặc biệt, tách ra khỏi thế giới HH, được dùng làm vật ngang giá chung để đo lường và biểu hiện giá trị của tất cả các HH khác và thực hiện trao đổi giữa chúng

- Theo quan điểm hiện đại, TT là bất cứ thứ gì được chấp nhận chung trong thanh toán để đổi lấy HH, dịch vụ (DV) và thực hiện các nghĩa vụ TC

2.1.3 Các hình thái tiền tệ

2.1.3.2 Tín tệ

- Khái niệm: Là loại tiền không mang giá trị nội tại đầy đủ song được tín nhiệm của dân chúng và được chấp nhận trong lưu thông

2.2 Chức năng và vai trò của tiền tệ

2.2.1 Chức năng của TT

a Chức năng thước đo giá trị

- TT đo lường và biểu hiện giá trị của các HH khác

- Điều kiện thực hiện chức năng:

- Ý nghĩa chức năng:

b Chức năng phương tiện trao đổi và thanh toán

- TT làm môi giới trong trao đổi HH và tiến hành thanh toán

- Điều kiện:

- Ý nghĩa:

c Chức năng phương tiện cất trữ/tích lũy giá trị

- TT tạm thời rút khỏi lưu thông để chuẩn bị cho một nhu cầu tiêu dùng trong tương lai

- Điều kiện:

- Ý nghĩa:

2.2.2 Vai trò của tiền tệ

- Là phương tiện mở rộng, phát triển sản xuất, trao đổi HH

- Là phương tiện thực hiện, mở rộng các quan hệ hợp tác quốc tế

- Là phương tiện phục vụ mục đích của người sở hữu

hệ thống thống nhất.

2.3.1 Khái niệm và các yếu tố cơ bản của

chế độ lưu thông TT (tiếp)

b Các yếu tố cơ bản của chế độ lưu thông tiền tệ

- Bản vị tiền

- Đơn vị tiền tệ

- Quy định chế độ đúc tiền và lưu thông tiền đúc

- Quy định chế độ lưu thông các dấu hiệu giá trị

2.3.2 Các chế độ lưu thông TT

 Chế độ lưu thông tiền kim loại:

- Lưu thông tiền kém giá

- Lưu thông tiền đủ giá

2.4 Cung cầu tiền tệ

2.4.1 Các khối tiền trong lưu thông

 M1(khối tiền giao dịch) gồm:

- Tiền đang lưu hành (do NHTW phát hành)

- Tiền gửi không kỳ hạn ở NHTM (tiền gửi có thể phát séc)

 M2 (khối tiền giao dịch mở rộng) bao gồm:

- Lượng tiền theo M1

- Tiền gửi tiết kiệm, tiền gửi có kỳ hạn tại các NHTM

08/19/22

2.4 Cung cầu tiền tệ (tiếp)

 M3: bao gồm:

- Lượng tiền theo M2

- Các khoản tiền gửi tại các định chế tài chính khác

 L: bao gồm:

- Lượng tiền theo M3

- Các loại giấy tờ có giá trong thanh toán có tính lỏng cao: thương phiếu, tín phiếu, cổ phiếu, trái phiếu

08/19/22

2.4 Cung cầu tiền tệ (tiếp)

2.4.2 Nhu cầu tiền trong nền kinh tế

- Nhu cầu về tiền dành cho đầu tư:

+ Chủ thể đầu tư? Mục đích đầu tư ?

+ Các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư: Lãi suất tín dụng của ngân hàng và mức tỷ suất lợi nhuận; thu nhập

- Nhu cầu dùng cho tiêu dùng:

+ Chủ thể tiêu dùng? Mục đích tiêu dùng?

+ Các nhân tố ảnh hưởng đến nhu cầu tiêu dùng: Thu nhập

và giá cả

08/19/22

2.4 Cung cầu tiền tệ (tiếp)

2.4.3 Các chủ thể cung ứng tiền trong nền kinh tế

 Ngân hàng Trung ương: độc quyền phát hành giấy bạc

ngân hàng vào lưu thông

 Các Ngân hàng trung gian: tạo bút tệ

 Các chủ thể khác: cung cấp các loại giấy tờ có giá (các

DN phát hành cổ phiếu, trái phiếu, Chính phủ phát hành trái phiếu Chính phủ,…)

08/19/22

2.4 Cung cầu tiền tệ (tiếp)

2.4.4 Một số lý thuyết về tiền tệ và lưu thông tiền tệ

 Quy luật lưu thông tiền tệ của K.Mark

 Thuyết về số lượng tiền tệ

- I.Fisher (Nhà kinh tế học người Mỹ)

- Milton Friedman

 Thuyết về ưu thích thanh khoản của Keynes

08/19/22

mà nó đại diện.

08/19/22

- Do điều kiện tự nhiên:

- Nguyên nhân khác: chiến tranh, giá dầu mỏ tăng…

08/19/22

- Đối với tài chính của Nhà nước

- Đối với tiêu dùng thực tế và đời sống của nhân dân

08/19/22

NHTM; nâng cao lãi suất tín dụng; đa dạng hóa các hình thức huy động vốn của NHTM

- chính sách thu chi NSNN: Tăng thu; giảm chi

08/19/22

2.5.1 Lạm phát (tiếp)

* Các giải pháp chiến lược

- Lập kế hoạch phát triển sản xuất và lưu thông HH của nền KTQD

- Điều chỉnh cơ cấu KT, phát triển ngành HH mũi nhọn cho xuất khẩu

- Nâng cao hiệu lực của bộ máy quản lý NN

08/19/22

b Nguyên nhân:

-Tổng cung HH, DV tăng nhanh do:

-Tổng cầu giảm do:

2.5.2 Thiểu phát

08/19/22

- Đối với tài chính của Nhà nước

- Đối với tiêu dùng thực tế và đời sống của nhân dân

08/19/22

d Các biện pháp ổn định tiền tệ trong điều kiện thiểu phát (tiếp):

Giải pháp chiến lược

-NN điều chỉnh cơ cấu sản xuất, cơ cấu đầu tư và cơ cấu xuất nhập khẩu

-Nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy quản lý NN

2.5.2 Thiểu phát (tiếp)

08/19/22

CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 2

1 Trình bày quá trình ra đời và phát triển của tiền tệ

2 Tiền tệ là gì? Phân tích tính chất đặc biệt của “Vàng - tiền tệ”

so với các loại hàng hóa khác?

3 Phân tích các chức năng của tiền? Trong các chức năng đó, chức năng nào là quan trọng nhất?

4 Phân tích vai trò của tiền?

5 Phân tích nhu cầu tiền trong nền kinh tế Theo bạn, nhu cầu tiền ở Việt Nam hiện nay chủ yếu bị chi phối bởi yếu tố nào?

6 Trình bày các khối tiền trong nền kinh tế? Theo bạn trong

tương lai tỷ trọng các khối tiền có xu hướng thay đổi như thế

nào?

Câu hỏi ôn tập chương 2 (tiếp)

7 Trình bày các chủ thể cung ứng tiền trong nền kinh tế? Chủ thể nào là quan trọng nhất? Tại sao?

8 Lạm phát là gì? Hãy trình bày các nguyên nhân dẫn đến

lạm phát? Theo bạn thực trạng lam phát ở Việt Nam trong thời gian qua là do những nguyên nhân chủ yếu nào?

9 Phân tích các ảnh hưởng của lạm phát đến nền kinh tế xã hội? Liên hệ thực tế ảnh hưởng của lạm phát ở Việt Nam đến nền kinh tế xã hội trong thời gian qua

10 Trình bày các biện pháp kiểm soát lạm phát? Theo bạn, Chính phủ Việt Nam đã đang và sẽ thực hiện những biện pháp gì để kiềm chế lạm phát?

11 Thiểu phát là gì? Phân tích ảnh hưởng của thiểu phát đến đời sống KTXH? Các giải pháp khắc phục thiểu phát?

08/19/22

CHƯƠNG 3 NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

08/19/22

NỘI DUNG

3.1 Những vấn đề chung về ngân sách nhà nước (NSNN)

- Gắn với sở hữu NN, chứa đựng nội dung KT–XH, quan hệ lợi ích khi

NN tham gia phân phối các nguồn TC quốc gia Trong đó, lợi ích quốc gia, tổng thể được đặt lên hàng đầu.

- Quỹ NSNN được chia thành nhiều quỹ nhỏ có tác dụng riêng rồi mới được chi dùng cho những mục đích đã xác định trước.

- Được thực hiện theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu.

3.1.3 Vai trò của ngân sách nhà

nước

- Là công cụ huy động nguồn TC cho các nhu cầu chi tiêu và thực hiện sự cân đối thu chi tài chính của NN

- Là công cụ điều tiết vĩ mô nền KT-XH

+ Định hướng sản xuất kinh doanh, xác lập cơ cấu KT hợp lý của nền KT quốc dân

+ Điều tiết thị trường, bình ổn giá cả, kiểm soát lạm phát

+ Điều tiết thu nhập nhằm đảm bảo công bằng xã hội

- Là công cụ kiểm tra giám sát các hoạy động KT-XH

3.2 Thu ngân sách nhà nước

3.2.1 Khái niệm, đặc điểm thu NSNN

* Khái niệm:

Thu NSNN là việc NN sử dụng quyền lực của mình

để huy động, tập trung một phần nguồn lực TC quốc gia

để hình thành quỹ TT cần thiết nhằm đáp ứng các nhu cầu chi tiêu của NN.

3.2.1 Khái niệm, đặc điểm thu

NSNN (tiếp)

* Đặc điểm:

- Là một hình thức phân phối nguồn TC quốc gia giữa Nhà nước với các chủ thể trong XH, dựa trên quyền lực của Nhà nước, để giải quyết hài hòa các mối quan hệ về lợi ích KT

- Gắn chặt với thực trạng KT và sự vận động của các phạm trù giá trị khác

3.2.2 Phân loại thu NSNN

- Căn cứ vào nội dung kinh tế của các khoản thu

+ Thu thuế

+ Thu phí, lệ phí

+ Thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước

+ Thu từ hoạt động sự nghiệp

+ Thu từ bán hoặc cho thuê tài sản thuộc sở hữu nhà nước+ Thu từ vay nợ và viện trợ không hoàn lại

+ Thu khác: phạt, tịch thu, tịch biên TS,…

-Căn cứ vào tính chất phát sinh các khoản thu

+ Thu thường xuyên

+ Thu không thường xuyên

- Căn cứ vào tính chất cân đối NSNN

+ Thu trong cân đối ngân sách nhà nước

+ Thu ngoài cân đối ngân sách nhà nước (thu bù đắp thiếu hụt NSNN)

3.2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến thu NSNN

- Thu nhập GDP bình quân đầu người.

- Tỷ suất doanh lợi trong nền kinh tế

- Khả năng xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên (dầu mỏ và khoáng sản)

- Mức độ trang trải các khoản chi phí của Nhà nước

- Tổ chức bộ máy thu nộp

- Các nhân tố khác…