9. Cấu trúc của luận án
2.1. Nghiên cứu lý luận
Giai đoạn này đƣợc tiến hành từ tháng 3/2010 đến tháng 4/2011 để xây dựng cơ sở lý luận của đề tài. Trong quá trình hoàn thành luận án, đề cương đã được xây dựng và đã bảo vệ tại Hội đồng thông qua đề cương nghiên cứu với khung lý thuyết cơ bản. Hội đồng đã có những góp ý cụ thể và khung lý luận đã đƣợc chỉnh sửa theo góp ý của Hội đồng. Sau đó, người nghiên cứu đã xây dựng và hoàn thành 3 chuyên đề tiến sĩ và đƣợc Hội đồng chấm chuyên đề góp ý. Trên cơ sở những góp ý của Hội đồng chấm chuyên đề cùng định hướng của Người hướng dẫn, tiếp tục hoàn chỉnh những vấn đề lý luận và phương pháp nghiên cứu. Trong quá trình này việc nghiên cứu thực trạng và quá trình thực nghiệm đã đƣợc tiến hành đồng thời trên cơ sở đề cương đã được thông qua.
2.1.1. Mục đích nghiên cứu lý luận
- Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước về những vấn đề có liên quan đến hành vi, hành vi văn minh đô thị của thanh niên và thanh niên TPHCM.
- Hệ thống hóa một số lý luận cơ bản liên quan đến các khái niệm: hành vi, HVVMĐT, HVVMĐT của thanh niên. Ngoài ra luận án còn làm rõ cấu trúc HVVMĐT của thanh niên, xác định những yếu tố cơ bản tác động, ảnh hưởng đến HVVMĐT của thanh niên TPHCM.
2.1.2. Nội dung nghiên cứu lý luận
- Phân tích, tổng hợp những công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước về hành vi, HVVMĐT, HVVMĐT của thanh niên TPHCM, xác định những ý tưởng, luận điểm có thể kế thừa và chỉ ra những vấn đề còn tồn tại ở các nghiên cứu này để tiếp tục nghiên cứu.
- Phân tích cấu trúc HVVMĐT của thanh niên và các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến HVVMĐT của thanh niên.
2.1.3. Phương pháp nghiên cứu lý luận 2.1.3.1. Các cách tiếp cận
Tiếp cận hoạt động – nhân cách
Tâm lý, ý thức đƣợc nảy sinh bởi hoạt động. Hoạt động đƣa vào tâm lý học nhƣ là một sự vận động. Hoạt động là qui luật chung nhất của tâm lý học người [10,tr 214].
Sự phát triển phức tạp và các chuyển hóa của hoạt động kéo theo sự phát triển phức tạp và chuyển hóa của tâm lý.
Phản ánh tâm lý không bao giờ tách rời hoạt động, hoạt động vừa tạo ra tâm lý vừa sử dụng phản ánh tâm lý làm khâu trung gian của hoạt động, tác động vào đối tƣợng.
Nghiên cứu tâm lý thế giới đặc biệt chú ý đến sự vận động của hệ thống các quan hệ giữa các thành tố của cấu trúc vĩ mô của hoạt động – một bên là điều kiện, mục đích, động cơ và bên kia tương ứng với thao tác, hành động và hoạt động
Ở cấp bậc hoạt động, con người thực hiện một hoạt động nghĩa là thực hiện các thao tác để làm một hành động nhằm đạt một mục đích cụ thể hoặc một động cơ. Trong hành động và hoạt động của con người, bên cạnh mặt có ý nghĩa khách quan do xã hội qui định, bao giờ cũng có một ý nghĩa riêng đối với từng người. Chủ thể của một hoạt động phải là một nhân cách [14].
Nghiên cứu HVVMĐT của thanh niên không tách rời hoạt động của chính họ nghĩa là thông qua các hoạt động của thanh niên (học tập, lao động, vui chơi giải trí...) các HVVMĐT sẽ đƣợc xem xét, nghiên cứu một cách cụ thể. Tổ chức các hoạt động và sinh hoạt thiết thực là một cách để thanh niên bộc lộ hành vi và định hướng thay đổi hành vi. Mặt khác, HVVMĐT của thanh niên đƣợc hình thành, biểu lộ phát triển sẽ góp phần khẳng định nhân cách của họ, HVVMĐT của thanh niên là một trong những yếu tố thể hiện nhân cách thanh niên.
Tiếp cận hệ thống
Hệ thống là tập các thực thể với các mối tương tác lẫn nhau và với môi trường (tồn tại ranh giới hệ thống)
Các đối tƣợng khác nhau cũng có thể có những đặc trƣng hệ thống giống nhau (nên các quy luật tổng quát có thể áp dụng lên các hệ thống đặc thù trong kinh tế, xã hội, sinh vật...) đồng thời mỗi hệ thống đặc thù có tính chất và quy luật vận động riêng của nó. Một hệ thống bao giờ cũng có những thành phần riêng nhƣng không vì vậy mà phá vỡ các nguyên tắc hoặc chuẩn mực chung của toàn thể. Tính bền vững của hệ thống là một nhân tố quan trọng để giữ đƣợc đặc thù của hệ thống trong mối
quan hệ đa chiều và thích ứng ngày càng rõ nét. Nghiên cứu HVVMĐT của thanh niên cũng nằm trong tổng thể biểu hiện HVVMĐT của các tầng lớp khác với các độ tuổi khác trên cơ sở chuẩn mực và yêu cầu chung của cộng đồng. Không thể tách rời các yêu cầu riêng của thanh niên khi nghiên cứu biểu hiện HVVMĐT của họ trong sự phát triển chung của xã hội. HVVMĐT của thanh niên là một hình thức trong hàng loạt các ứng xử, hành vi văn minh khác của con người Việt Nam với văn hóa Việt Nam trong điều kiện cụ thể hiện nay.
Tiếp cận giá trị
Phương pháp tiếp cận giá trị xem xét mối quan hệ giữa các giá trị truyền thống với các giá trị đương đại tồn tại trong nếp sống, HVVMĐT, mối quan hệ tác động ảnh hưởng của các nền văn hoá đối với sự hình thành nếp sống, HVVMĐT ở TPHCM.
Trong quá trình nghiên cứu đối chiếu, so sánh sự chuyển đổi nếp sống các thời kỳ;
nếp sống nông dân, nếp sống thị dân; nếp sống thị dân TPHCM, nếp sống thị dân các thành phố trong nước và một số thành phố trên thế giới với việc hình thành HVVMĐT hiện nay.
Tiếp cận liên ngành
Do tính phức tạp của hành vi nên một chuyên ngành đơn lẻ không thể giúp hiểu biết đầy đủ về hành vi được. Rõ ràng, việc đưa ra các biện pháp để thay đổi hành vi con người đòi hỏi phải có một cách tiếp cận toàn diện, hay nói cách khác là tiếp cận liên ngành. Thông thường, hoạt động nghiên cứu hành vi là sự tích hợp của ba chuyên ngành chính – tâm lý học, xã hội học và nhân chủng học, trong đó tâm lý học đề cập đến các khía cạnh cá nhân, xã hội học đề cập đến hệ thống xã hội, và nhân chủng học đề cập đến hệ thống văn hóa. Một số chuyên ngành khác cũng được lồng ghép vào như kinh tế, chính trị,…
2.1.3.2. Các phương pháp cụ thể
Phương pháp chủ yếu và cơ bản để nghiên cứu lý luận là phương pháp nghiên cứu tài liệu, nghiên cứu văn bản. Phương pháp này được thực hiện theo các trình tự: Thu thập tài liệu, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa lý thuyết và công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước về các vấn đề có liên quan đến hành vi, HVVMĐT, HVVMĐT của thanh niên.
Việc nghiên cứu lý luận còn sử dụng phương pháp chuyên gia, đó là những nhà nghiên cứu am hiểu sâu sắc vấn đề văn minh đô thị, có kinh nghiệm trong lĩnh vực Tâm lý học, đó là các nhà chuyên môn có bề dày thực tiễn trong nghiên cứu khoa học, đặc biệt về thanh niên và Tâm lý học thanh niên, đó là những nhà hoạt động thực tiễn am hiểu các vấn đề xã hội và có kinh nghiệm quản lý xã hội ở đô thị.
Phương pháp chuyên gia giúp phân tích các vấn đề một cách có căn cứ hơn, chặt chẽ hơn.