Hành vi bỏ rác đúng nơi qui định đƣợc biểu hiện trên các mức độ:
Mức độ cao: Thường xuyên bỏ rác đúng nơi qui định, nếu không có thùng rác, cá nhân có thể tìm nơi thích hợp hoặc tìm cách khác để bỏ rác đúng nơi qui định (cất rác chờ tìm thùng rác...). Cá nhân cũng thể hiện hành vi ở mức độ cao qua việc nhặt rác trong phòng làm việc, trong phòng học để bỏ vào thùng...
Mức độ trung bình: Có chú ý bỏ rác vào thùng, nếu không có thùng rác, có thể tìm một nơi nào đó mình cho là phù hợp để bỏ rác. Chƣa tự giác nhặt rác trên hành lang, trong phòng học, phòng làm việc bỏ vào thùng
Mức độ kém: Cá nhân không bỏ rác đúng nơi qui định, vứt rác bừa bãi,chỉ bỏ rác vào thùng khi bị phát hiện và đƣợc nhắc nhở,
3.2. Bảo vệ mỹ quan công sở, đường phố...
Hành vi bảo vệ mỹ quan công sở, đường phố được thể hiện ở các mức độ
Mức độ cao: Thường xuyên giữ gìn vẻ đẹp hiện hữu của công sở, đường phố, không vẽ bậy hoặc làm điều gì ảnh hưởng đến môi trường sinh hoạt của công sở hoặc đường phố. Ngăn ngừa các hành vi cò ảnh hưởng đến mỹ quan, chăm sóc và trang trí nơi làm việc phù hợp với quan điểm thẩm mỹ của bản thân.
Mức độ trung bình: Có ý thức bảo vệ mỹ quan công sở nhƣng các hành vi cụ thể không được thực hiện thường xuyên, có lúc chủ thể không lưu ý đến tính thẩm mỹ tại nơi làm việc
Mức độ kém: Chủ thể không quan tâm đến vẻ đẹp, mỹ quan nơi làm việc, không thực hiện những yêu cầu hay các qui định nhằm tăng cường tính thẩm mỹ nơi làm việc
3.3. Giữ vệ sinh nơi công cộng
Hành vi giữ vệ sinh nơi công cộng đƣợc biểu hiện trên các mức độ
Mức độ cao: Tuân thủ các qui định giữ vệ sinh chung, không vứt rác bừa bãi nếu không
có thùng rác, nhắc nhở người khác thực hiện giữ vệ sinh chung và gương mẫu nhặt rác vương vãi
Mức độ trung bình: Có chú ý giữ vệ sinh chung nhƣng chƣa thật chủ động trong việc nhắc nhở người khác cùng thực hiện các hành vi giữ vệ sinh nơi công cộng.
Mức độ kém: Không chú ý giữ vệ sinh chung, vứt rác bừa bãi và không tuân thủ các qui định vệ sinh nơi công cộng
3.4. Bảo vệ cây xanh
Hành vi bảo vệ cây xanh, bảo vệ môi trường tự nhiên được biểu hiện qua các mức độ
Mức độ cao: Cá nhân thường xuyên chú ý đến mảng xanh, chăm sóc cây cảnh trong những khỏang thời gian nhất định, tưới cây thường xuyên, không để cây xanh héo úa, không bẻ cành bứt lá, không dẫm đạp lên cỏ...
Mức độ trung bình: Cá nhân biết bảo vệ mảng xanh, cây cảnh trong những điều kiện nhất định, tuy không thường xuyên nhưng có chú tâm và phát hiện được những thay đổi của cây cảnh để có đề xuất hoặc có những biện pháp khắc phục.
Mức độ kém: Cá nhân không chú ý gì đến việc bảo vệ cây xanh, dẫm đạp lên cỏ, bẻ hoa theo sở thích riêng của mình không quan tâm chăm sóc cây xanh
3.5. Bảo vệ không gian trong lành.
Hành vi bảo vệ không gian trong lành thể hiện ở các mức độ
Mức độ cao: Chủ thể luôn thực hiện việc tôn trọng môi trường tự nhiên như: không bao giờ dẫm đạp lên cỏ trong công viên, không bẻ hoa, ngắt lá... nhắc nhở người khác tuân thủ các yêu cầu bảo vệ mảng xanh công cộng.
Mức độ trung bình: Chủ thể có ý thức bảo vệ mảng xanh và không gian trong lành nhƣng thỉnh thoảng quên mất những yêu cầu cụ thể, đôi lúc vô tình làm hƣ mảng cỏ hoặc vô tình làm gãy cành lá... có nhắc nhở người khác nhưng không thường xuyên
Mức độ kém: Không tuân thủ các yêu cầu bảo vệ mảng xanh, không gian trong lành, tùy tiện ngắt hoa, bẻ lá, dẫm đạp lên cỏ nơi công cộng...
3.6. Tiết kiệm điện, nước
Hành vi tiết kiệm điện, nước thể hiện ở các mức độ
Mức độ cao: Thường xuyên thực hành tiết kiệm khi sử dụng các thiết bị điện và khi sử dụng nước sinh hoạt trong bất kỳ hoàn cảnh nào, ở bất kỳ nơi nào và nhắc nhở người khác thực hành tiết kiệm
Mức dộ trung bình: Thực hành tiết kiệm điện và nước khi sử dụng nhưng không thường xuyên và không thực hiện trong bất kỳ hoàn cảnh nào hoặc không thực hiện bất kỳ ở đâu mà chỉ thực hiện khi cảm thấy thuận tiện
Mức độ kém: Không thực hiện tiết kiệm khi sử dụng các thiết bị điện hoặc nước sinh hoạt, không chú ý khi đƣợc nhắc nhở thực hành tiết kiệm.
PHỤ LỤC 3
NỘI DUNG TẬP HUẤN CHO THANH NIÊN TRONG THỰC NGHIỆM Việc tập huấn cho thanh niên để tiến hành thực nghiệm được thực hiện tại Trường Đoàn Lý Tự Trọng thực hiện bằng phương pháp dạy học chủ động, học viên chủ yếu thảo luận, làm việc nhóm với những nội dung chính sau đây:
+ Tại sao phải xây dựng nếp sống, hình thành HVVMĐT ở TPHCM, đặc biệt nhấn mạnh đối với đối tƣợng thanh niên
+ Thực trạng thực hiện HVVMĐT của thanh niên hiện nay, những cơ hội và thách thức chủ yếu về việc thực hiện HVVMĐT.
+ Phương pháp thể hiện sự văn minh, thanh lịch trong môi trường hiện nay.
+ Kỹ năng giao tiếp hiệu quả
+ Kỹ năng xác định giá trị và cải thiện hình ảnh bản thân.
+ Học viên trường Đoàn Lý Tự Trọng với việc thực hiện HVVMĐT.
Việc giảng dạy nội dung, kỹ năng thực hiện HVVMĐT được thực hiện theo phương pháp giáo dục chủ động, người học sẽ trao đổi thảo luận về tầm quan trọng, giá trị của HVVMĐT, thái độ của thanh niên đối với việc thực hiện HVVMĐT để hưởng ứng chủ trương của HDND và UBND TPHCM. Thời lượng 30 tiết học được phân bổ trong 6 tuần, mỗi tuần 5 tiết/buổi gồm giới thiệu lý thuyết, sau đó người học thảo luận và bày tỏ ý kiến riêng của mình. Ngoài ra người học còn tham gia một số trò chơi để tạo ấn tượng về nội dung trong quá trình học tập. Phương pháp thảo luận sẽ tác động đến việc xác định giá trị của người học trong cộng đồng và sẽ hình thành được quyết tâm cao hơn để thực hiện HVVMĐT. Chương trình học 30 tiết được Ban giám hiệu trường Đoàn Lý Tự Trọng đồng ý đưa vào chương trình chính khóa và được xem là một học phần thực hành chính thức của chương trình kỹ năng công tác Đoàn.
Bài đọc tham khảo (dành cho học viên):
NHỮNG HÀNH VI CẦN THAY ĐỔI
Không có ai là người hoàn hảo và mỗi người trong chúng ta đều có những hành vi cá
nhân cần thay đổi hay làm nó trở nên tích cực hơn. Những thói quen mà bạn muốn thay đổi là những thói quen cản trở bạn, khiến bạn không thể bộc lộ khả năng tốt
nhất hay ngăn cản bạn đạt đƣợc ƣớc mơ (tham khảo thêm phần Thiết lập mục tiêu).
Có những hành vi không khó để thay đổi, nhƣ là, nhớ để giày lên giá giày thay vì bỏ dưới nền nhà hay như việc quát em gái khi nó nói hay làm việc gì khiến mình không hài lòng... Nhƣng có những hành vi lại rất khó thay đổi, đặc biệt là những hành vi dễ gây nghiện (nhƣ việc cai thuốc lá hay không xem tranh ảnh khiêu dâm nữa). Tuy nhiên, kể cả việc thay đổi các hành vi đơn giản cũng đòi hỏi sự nỗ lực để vƣợt qua thói quen cũ và duy trì thói quen mới, để thay đổi những thói quen gây nghiện thì cần có sự trợ giúp của những người khác và cần lập kế hoạch thật chi tiết.
Muốn xác định đƣợc hành vi cần thay đổi thì bạn cần phải hiểu rõ bản thân cũng nhƣ những mục tiêu của mình, chọn những hành vi mà bạn muốn để thay đổi.
Nếu bạn đang cố thay đổi một hành vi vì gia đình thì có thể bạn sẽ không thành công trừ khi bản thân bạn thật sự muốn thay đổi. Dưới đây là một số chỉ dẫn để xác định những hành vi cần thay đổi:
- Những hành vi mà bạn nhận thấy cần thay đổi
- Những hành vi có thể ngăn cản bạn đạt đƣợc ƣớc mơ - Những hành vi có hại cho bản thân
- Những hành vi có hại cho người khác
Trước tiên, bạn có thể xác định nhiều hành vi mà mình muốn thay đổi, có thể bạn sẽ cố thay đổi tất cả những hành vi này cùng một lúc. Nếu bạn làm nhƣ vậy thì chắc bạn sẽ chẳng thay đổi đƣợc một hành vi nào cả, vì bạn sẽ bị kẹt trong mớ những hành vi cần thay đổi đó. Tại một thời điểm chỉ nên trọn lấy một hoặc hai hành vi để thay đổi. Khi bạn đã nhuần nhuyễn với hành vi mới thì bạn có thể chuyển sang thay đổi một hành vi khác.
Đôi khi rất khó có thể xác định đƣợc những hành vi cần đƣợc thay đổi. Hành vi đó có thể là một thói quen xấu phổ biến mà bạn cũng như những người xung quanh đều có. Ví dụ nhƣ ở Việt Nam, có khoảng 60% nam giới hút thuốc lá. Tuy nhiên, không phải cứ có nhiều người hút thuốc thì có nghĩa là thói quen này không có hại cho sức khoẻ của bạn cũng như những người xung quanh. Khi bạn hiểu rõ bản thân hơn và có kiến thức rộng hơn thì bạn cũng dễ dàng xác định đƣợc những hành vi cần thay đổi.
Nên nhớ rằng mặc dù bạn luôn muốn hoàn thiện bản thân nhƣng cũng có những đặc điểm bạn không thể thay đổi đƣợc. Ví dụ, nếu bạn không cao nhƣng luôn muốn mình cao hơn, nếu nhƣ bộ gien đã qui định chiều cao của bạn thì cho dù bạn nỗ lực đến mấy thì bạn không thể cao hơn đƣợc. Chỉ tập trung vào những hành vi mà bạn có thể thay đổi chứ đừng tập trung vào những gì mình không thể.
NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI HÀNH VI
Những yếu tố nào khiến chúng ta có hành vi nhƣ vậy? Có phải hành vi của chúng ta chỉ bị tác động bởi sự lựa chọn của bản thân hay tính cách cá nhân? Còn có những yếu tố nào khác không?Mỗi người là một cá thể trong xã hội. Bạn sống trong một gia đình, một cộng đồng, một đoàn thể (như trường học, câu lạc bộ), một quốc gia và một xã hội với đặc trƣng văn hoá riêng. Tất cả những yếu tố đó đều tác động đến bạn, cả tích cực lẫn tiêu cực.
1/ Gia đình
Bộ gien của bạn đƣợc qui định bởi gien của bố mẹ. Vì vậy một phần tính cách của bạn là được thừa hưởng từ gia đình. Có lẽ không có yếu tố nào có ảnh hưởng lớn đến mọi người như gia đình mình. Đang ở độ tuổi vị thành niên, bạn luôn cố gắng tách ra khỏi sự bao bọc của gia đình để tự lập hơn. Học cách tự lập là việc rất quan trọng, song điều quan trọng không kém là bạn cần nhớ những điều mình đã học đƣợc từ gia đình. Bất kể sự thân thiết hay gần gũi giữa bạn và gia đình ở mức độ nào thì nhiều thói quen hay hành vi của bạn đều có sự ảnh hưởng từ gia đình.
Có thể bạn sống trong một gia đình luôn khuyến khích động viên lẫn nhau, bố mẹ luôn mong bạn học hành chăm chỉ nhƣng cũng khuyến khích bạn tham gia các hoạt động khác nhƣ đi chơi với bạn bè, chơi thể thao, tham gia hoạt động văn nghệ,... Bố mẹ cũng giúp bạn thiết lập thói quen học tập tốt ngay từ khi còn nhỏ nên bây giờ bạn không phải nghĩ đến chuyện thay đổi hành vi học tập. Tuy nhiên có thể bố mẹ lại chƣa bao giờ dạy bạn làm thế nào để tránh uống rƣợu trong khi bố và bác mình vẫn hay uống rƣợu. Bạn đã lớn lên với ý nghĩ là uống rƣợu là chuyện rất bình thường và cũng không hại cho sức khoẻ và như thế bạn có thể trở thành người nghiện rƣợu ngay từ ngày còn rất trẻ.
2/ Đoàn thể
Các đoàn thể thường đặt ra các qui tắc và các chương trình có thể khuyến khích hay hạn chế những thói quen tích cực của bạn. Ví dụ, các trường học cấm hút thuốc trong trường để khuyến khích học sinh và giáo viên có cuộc sống lành mạnh không có khói thuốc, một tổ chức phi chính phủ triển khai chương trình cung cấp kiến thức về sức khoẻ sinh sản cho vị thành niên giúp vị thành niên có thể đƣa ra đƣợc những lựa chọn có lợi cho sức khoẻ. Tại một thời điểm nào đó trong cuộc đời, tất cả chúng ta đều sinh hoạt trong một số đoàn thể, tập thể nhất định. Những qui tắc hay các chương trình các đoàn thể ảnh hưởng tới những việc chúng ta sẽ làm hoặc không làm (hay những gì chúng ta có thể hay không thể làm) trong thời gian khi chúng ta tham gia các chương trình này.
3/ Cộng đồng
Thói quen của cộng đồng (hàng xóm, láng giềng, thành phố,...) là gì ? Trong cộng đồng của bạn có những sự kiện xã hội nào? Vị thành niên trong cộng đồng bạn thường làm gì để giải trí? Có thể trong cộng đồng bạn sống có rất nhiều quán café - internet, bạn và các bạn của mình thích tới đó. Các bạn có thể tìm đƣợc nhiều tin tức và kiến thức từ internet và cũng có thể liên lạc với bạn bè bằng thƣ điện tử (e - mail) hoặc tán gẫu qua mạng (chat). Tuy nhiên internet cũng có nhiều thứ không lành mạnh, chẳng hạn bạn vào mạng chỉ để chơi game thay vì học tập, hay bạn có thể bị lôi kéo bởi các tranh ảnh đồi trụy. Những điều bạn tìm kiếm khi truy cập internet chỉ phụ thuộc vào bản thân bạn, nhưng bạn lại bị ảnh hưởng bởi những việc mà mọi người xung quanh đang làm. Bạn không chỉ bị ảnh hưởng từ bạn bè cùng lứa mà còn bị ảnh hưởng từ mọi người ở mọi lứa tuổi khác nhau. Những bài học mà những người đi trước để lại có thể ảnh hưởng tích cực lẫn tiêu cực tới hành vi của bạn.
4/ Quốc gia
Việt Nam, giống như tất cả các nước khác, đã thông qua rất nhiều bộ luật giúp cho công dân có một cuộc sống lành mạnh và an toàn. Những bộ luật này có tác động tới hành vi của công dân. Ví dụ, có luật qui định bạn đƣợc phép lái xe trên đường phố với tốc độ bao nhiêu? Luật qui định tốc độ được ban hành để tránh tai nạn giao thông và khuyến khích người dân lái xe chậm hơn. Một số nước đánh thuế thuốc lá rất cao để hạn chế người dân hút thuốc. Hy vọng rằng chính sách, luật lệ của mỗi quốc gia luôn khuyến khích những hành vi tích cực. Tuy nhiên đôi khi các
luật mà một quốc gia ban hành (hoặc không ban hành) có thể ảnh hưởng tiêu cực tới hành vi.
5/ Xã hội
Xã hội quan niệm gì? Bạn đã bao giờ cảm thấy bị áp lực từ xã hội khi làm một việc gì chƣa? Xã hội bạn đang sống có thích phụ nữ gầy và đàn ông lực lƣỡng không ? Có thể bạn cảm thấy bị áp lực khi mà cứ phải ăn theo một chế độ để duy trì dáng người lý tưởng theo quan niệm xã hội. Có thể xã hội rất khắt khe với vấn đề quan hệ trước hôn nhân. Và bạn cảm thấy gò bó với quan niệm này, nhưng bạn vẫn phải chấp nhận nó. Là một thành viên, bạn chịu ảnh hưởng từ gia đình, từ các đoàn thể, từ cộng đồng, quốc gia, xã hội nơi mình đang sống. Tất cả những yếu tố này góp phần hình thành tính cách con người bạn và cũng ảnh hưởng tới hành vi của bạn. Bạn nên biết rằng tất cả những yếu tố này có quan hệ qua lại với nhau và đều ảnh hưởng tới các hoạt động của bạn nhưng nên nhớ vai trò trung tâm của mình vì bạn mới là người đưa ra quyết định là mình sẽ tiến hành như thế nào, mình sẽ làm gì, và mình sẽ xử lý mọi việc ra sao. Bạn sẽ chịu trách nhiệm cho những hành vi của mình.
Kiến thức, các kỹ năng, tín ngưỡng, tư tưởng và các tiêu chuẩn cá nhân đều quyết định những hành vi mà bạn có cũng nhƣ những thói quen đƣợc hình thành ở bạn. Qua quá trình trải nghiệm cuộc sống, bạn sẽ thu đƣợc thêm kiến thức, học thêm được các kỹ năng mới, và tín ngưỡng, tư tưởng cũng như các tiêu chuẩn cá nhân của bạn có thể thay đổi. Khi bản thân bạn thay đổi thì một số hành vi của bạn cũng thay đổi theo. Nhƣng một số hành vi rất khó thay đổi ngay cả khi bạn muốn thay đổi.
ĐẶC ĐIỂM CỦA HÀNH VI VĂN MINH ĐÔ THỊ
Hành vi văn minh đô thị là những ứng xử cụ thể của cá nhân đƣợc thể hiện trên những hành động phù hợp với các chuẩn mực hiện đại trong bất kỳ tình huống nào, trong bất kỳ môi trường nào. Hành vi được cho là văn minh trong môi trường đô thị có một số đặc điểm chủ yếu sau đây
- Tính hợp pháp
Hành vi văn minh đô thị trước hết phải là những hành vi hợp pháp, đó là những hành vi không đi ngƣợc lại những qui định của pháp luật hay các qui định trong nội qui hoặc qui chế hoạt động của cộng đồng. Các cộng đồng dân cƣ hoặc