Chương 2 SỰ BIẾN ĐỔI TRONG VĂN HÓA ẨM THỰC CỦA NGƯỜI THÁI HUYỆN QUAN SƠN
2.2. Văn hóa ẩm thực của người Thái huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa từ năm 2005 đến nay
2.2.2. Nguyên liệu chế biến món ăn
Hiện nay, với chính sách mở cửa của Nhà nước, sự giao lưu kinh tế - văn hóa được phát triển mạnh mẽ, đời sống kinh tế có nhiều thay đổi, Nhà nước ta có rất nhiều chính sách nhằm hỗ trợ, khuyến khích nhằm phát triển nền nông nghiệp trong chăn nuôi và trồng trọt theo quy mô lớn, giao thương buôn bán cũng phát triển mạnh,… Cùng với đó là chính sách phát triển nông nghiệp của Nhà nước theo hướng thâm canh.
Vì vậy, cơ cấu cây trồng vật nuôi được thay đổi khá đáng kể. Vật nuôi không chỉ phục vụ cho lễ, tết mà còn phục vụ cho bữa ăn hàng ngày và còn là hàng hóa trao đổi buôn bán lấy các vật dụng, đồ ăn uống khác.
Mặt khác, sự trao đổi buôn bán với các dân tộc khác, đặc biệt là dân tộc Kinh đã đem lại nguồn lương thực, thực phẩm rất đa dạng và phong phú. Hiện nay, không chỉ có các loại rau, trái cây chính vụ mà còn có các loại trái vụ cũng được bày bán nhiều tại các làng bản, tình trạng thiếu lương thực, thực phẩm giường như đã chấm dứt.
Các sản phẩm từ trồng trọt Cây lương thực:
Lúa (khấu): ngày nay lúa nếp nương không còn được trồng nhiều vì năng suất kém, thay vào đó là trồng các loại lúa lai đem lại năng suất cao. Với sự phát triển của khoa học – kỹ thuật, đồng bào Thái đã áp dụng trồng một số giống lúa lai như: ZD001, NU63, NU838, DU896,…
Ngô (đưới), sắn (min co), khoai (ói): các loại lương thực này không còn là lương thực bổ sung cho bữa ăn hàng ngày mà các loại ngô nếp, khoai, sắn chỉ dùng làm đồ ăn chơi, hầu hết các loại lương thực này là để làm thức ăn cho gia cầm và dùng để nấu rượu.
Cây thực phẩm:
Các loại cây thực phẩm như: ngoài các loại rau trước kia đồng bào hay ăn thì hiện nay họ đã trồng thêm các loại rau củ quả mới như:
su su, bắp cải, mùng tơi, rau cần, khoai tây, su hào,… làm đa dạng thêm nguồn thực phẩm hàng ngày.
Các loại gia vị:
Ngoài các loại gia vị truyền thống thì họ cũng trồng thêm một số loại gia vị khác như: hành hoa, cần tây, tía tô,… Nhờ có nhiều loại gia vị mà các món ăn trở nên ngon hơn, nhiều công dụng chữa bệnh hơn.
Gia súc:
Trâu, bò, lợn vẫn là những loại gia súc được nuôi nhiều nhất để lấy sức kéo và lấy thịt cung cấp thực phẩm hàng ngày. Ngoài ra họ còn nuôi thêm dê, lấy thịt để tăng thêm sự phong phú của nguồn thực phẩm.
Gia cầm:
Loại gia cầm được nuôi phổ biến nhất vẫn là gà, là là thực phẩm quan trọng bổ sung thức ăn trong các bữa ăn ngày thường và trong các dịp cần cho việc cúng bái. Ngoài ra, vịt cũng được nuôi ở một số gia đình, vịt thường nuôi để lấy trứng và lấy thịt; các giống vịt nuôi hiện nay là vịt bầu, vịt siêu trứng,…
Thủy sản:
Thực phẩm từ thủy sản chủ yếu là mua từ những hàng bán rong, có rất ít gia đình người Thái đào ao nuôi cá vì lượng nước không đủ để cung cấp cho ao. Vì vậy, các sản phẩm từ thủy sản còn rất khan hiếm.
Nguồn lương thực, thực phẩm khai thác từ tự nhiên
Hiện nay, Do khai thác rừng bừa bãi và trái phép đã làm cho các sinh vật rừng hiếm dần hoặc đã bị tuyệt chủng nên các sản phẩm từ săn bắn, hái lượm cũng giảm đi rất nhiều. Như vậy, ta có thể thấy rằng nguồn lương thưc, thực phẩm của người dân đã có sự thay đổi rõ rệt qua từng thời kỳ. Vì vậy, đồ ăn thức uống truyền thống hiện nay cũng thay đổi theo. Tuy nhiên, các sản phẩm rất đa dạng và phong phú, cung cấp đầy đủ cho nhu cầu sinh hoạt của người dân.
Cây lương thực:
Đối với cây lương thực như củ mài, củ sắn,… không còn dùng làm lương thực chống đói cho đồng bào mỗi lúc đói kém nữa mà thay vào đó họ ăn cơm và nhiều loại thức ăn khác.
Cây thực phẩm:
Trước kia, các loại rau rừng rất được đồng bào Thái ưa thích vì số lượng rau củ trong rừng rất nhiều và phù hợp với khẩu vị của họ nhưng ngày nay các loại rau rừng không còn được ưa thích nữa bởi trong vườn nhà đã có nhiều loại rau ngon hơn và bổ hơn. Cho đến nay, đồng bào chỉ còn ăn một số thực phẩm tự nhiên như: các loại măng, các loại nấm, rau má, rau diếp cá,… Đặc biệt, măng là thực phẩm vẫn được sử dụng phổ biến vì nó có thể chế biến thành nhiều món khác nhau như xào với thịt, hầm với xương, luộc, ủ chua,... Nếu phơi khô thì có thể để được vài tháng và ăn sẽ rất ngon.
Các loại động vật:
Do săn bắn quá nhiều nên nhiều loại động vật đã bị tuyệt chủng, bây giờ họ chỉ còn săn được các loại động vật như: gà rừng, chim, cò, rắn, sóc, chuột,… Hơn nữa, do Nhà nước cấm săn bắn nên các loài động vật lớn và quý hiếm được bảo vệ. Chính vì thế, động vật không còn là thực phẩm cung cấp thức ăn cho họ nữa. Bên cạnh đó, họ bắt các loại côn trùng, các loài sống dưới để bổ sung thêm cho bữa ăn hàng ngày.