A. Freud, theo dõi sự phát triển của trẻ mổ côi trong chiến tranh
3.1. Sự phát triển thể chất va uận động
Sự phát triển của não bộ
Sự phát triển của hệ thần kinh được tạo bởi 100 đến 200 tỉ noron than kinh (neurons) da bat dau từ thời kỳ phôi thai, khi
đứa trẻ còn ở trong bụng mẹ và gần như hoàn tất khi đứa trẻ
được sinh ra. Từ khi trẻ sinh ra, kích thước của các nơron lớn
dần lên, số lượng cac glia (glial cells) (xem chú thích hình 4) tang nhanh cộng với việc các xi-náp ngày càng phức tạp làm cho não bộ của trẻ phát triển rất nhanh trong 2 năm đầu đời. Sự phát triển mạnh mẽ này vẫn tiếp tục trong suốt giai đoạn trẻ em và thiêu niên (mặc dù tốc độ phát triển chậm đi).
_ Giia
Đầu mút
sợi trục
Thântếbảo SƠ! trục
Hình 4. Tế bào thần kinh và các glia
(Glia không phải là các nơron than kinh, khéng dan truyền. các xung thần kinh.
Chúng là các tế bào của hệ thần kinh, thực hiện chức năng cách ly các nơron và làm tăng hiệu quả dẫn truyền xung thần kinh) :
Giai đoạn phát triển nhanh của bộ não cũng là thời kỳ não bộ có
tính mềm đẻo và linh hoạt cao. Trẻ có khả năng phục hồi những tổn
thương về não bộ nhanh hơn nhiều so với khi ở những độ tuổi lớn
hơn. Người lớn hầu như không có tính mểm dẻo, linh hoạt này.
95
Số lượng các xi-náp không ngừng tang lén, mdi noron than kinh trong não bộ của một đứa trẻ sơ sinh trung bình tạo ra được
khoảng 2500 xi-náp, và đến khi trẻ được 2-3 tuổi thì số lượng các
xi-náp của mỗi một notron thần kinh lên đến 15000, một con số cao hơn han so với ở người lớn. Tuy nhiên, não bộ không thể mãi tạo ra số Tượng, lớn các xi-náp như vậy. Bên cạnh việc tạo ra các xi-nap mới, bộ não cũng sẽ phá bỏ những xi-nap cũ không hiệu quả. Việc xóa bỏ những xi-náp không cẩn thiết cũng quan trọng Không kém
việc tạo ra các xicnap 1 mới.
Những hiểu biết về sự phát triển của não o bộ từ sớm n cho chúng ta thấy khả năng phát triển của não bộ trong vòng 3 năm đầu sau khi sinh là rất lớn. Những gì mà trẻ trải qua trong thời kỳ này có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của trẻ sau này. Nhiều nhà khoa học cho rằng, đây là giai đoạn nhạy cảm, dễ tác động để mở ra những . cánh cửa năng lực tiểm ẩn của trẻ.
Sự tăng trưởng thể chất uà phát triển uận động
Trẻ lớn rất nhanh, khi trẻ được 4 tháng tuổi thì trọng lượng cơ thể tăng gấp 2 lần so với lúc mới sinh, những ngọn tóc lưa thưa được
thay thế bằng một lớp tóc mới dày hơn. Ở độ tuổi này trẻ đã có khả
năng nhìn mọi người và mọi vật chăm chú hơn, lâu hơn và thường
hay cười đáp lại những kích thích dễ chịu.. |
Một vài đứa trẻ khi được 4 - 5 tháng tuổi thì mọc răng. Xương của trẻ chưa đủ rắn chắc mà còn đang là các sụn mềm. Khi bị tác động mạnh xương sẽ cong lại mà không bị gãy. Các cơ của trẻ dễ đàng bị kéo căng và dễ bị tổn thương.
“Trẻ 5 tháng tuổi thường cảm nhận mọi vật xung quanh bằng: mắt và tìm hiểu thế giới bằng cách sờ mó vào các vật mà chúng nhìn thấy.
Trẻ bắt đầu tìm hiểu về cơ thể mình, chăm chú nhìn các ngón tay,
bàn tay của mình, theo đõi cử động của tay, dang cả hai tay và đặt tay này lên tay kia. Dan dan trẻ có thể phối hợp các hành động SỜ,
nắm, đưa vào miệng và nhai, Có nghĩa là dùng cả tay, mắt, miệng để
cảm nhận đồ vật.
Khi được 8 tháng tuổi hầu hết bọn trẻ có thể chuyển đổ vật từ tay này sang tay khác, thậm chí có những đứa trẻ có thể cẩm vật bằng 2 ngón tay, trong đó lấy ngón tay cái làm trụ. Trẻ rất thích cầm đổ vật ở tay và đập hai tay vào nhau. Hầu hết những đứa trẻ được 8 tháng tuổi có thể tự ngổi, thậm chí là ngổi không cẩn dựa. Cũng.
vào giai đoạn này, trẻ bắt đầu học bò. .
Nhiều trẻ 8 tháng tuổi bắt đầu chơi những trò chơi xã hội như' trò ú oà, trẻ cũng thích chuyển đi chuyển lại một đồ vật nào đó với
người lớn hoặc cố tình buông rơi một vật nào đó và chờ người lớn nhặt nó lên, thích tìm đổ vật bị giấu ở sau lưng...
Các nhà nghiên cứu có đưa ra một số thời điểm mà đứa trẻ có khả năng thực hiện thành công những vận động quan trọng trong năm đầu tiên. Tuy nhiên, các mốc thời gian này có sự xê dịch khá lớn 0 những I trẻ khác nhau.
1 thang . Nâng được cằm lên .2 tháng .__.... Nâng được ngực lên
3 tháng Đưa tay với vật (nhưng còn trượt)
4 tháng Ngồi được khi có người giữ
5, 6 tháng Với được vật bằng tay 7 thang , Ngồi được khi được đặt ngồi
8 tháng Tự ngồi
9 tháng Bỏ bụng, đứng vin .
10 tháng 'Bò chống tay và đầu gối. vịn 2 tay đi men
11 tháng 'Đứng không cần vịn
12 thang Đi được nếu người lớn dat tay
Một đứa trẻ khỏe mạnh trong năm đẩu tiên cao lên khoảng 1,5 lần và nặng gấp khoảng 3 lần. Các bé - gái 1 tuổi thường nhẹ hơn các bé trai.
Hơn một nửa số trẻ 1 năm tuổi có thể đứng mà không can dựa và thử học đi. Tuy nhiên, độ tuổi mà trẻ bước đi một tách thoải mái còn phụ thuộc vào sự phát triển cá nhân của trẻ và naững nhân tố của môi trường phát triển.
Biết đứng và biết đi tạo điểu kiện tốt cho sự phát triển nhận thức ở trẻ, thế giới đối với trẻ trở nên rộng lớn hơn, trẻ có thể khám phá.
nhiều. sự vật từ mọi phía, có thể đi đến chỗ này chỗ kia, xem mọi người làm gì và hỏi chuyện. Điều này giúp trẻ mở rộng phạm vi giao tiếp và tích lũy thêm nhiều kinh nghiệm:
Từ khi biết đi, trẻ di chuyển tự do và độc lập hơn, không hoàn toàn phụ thuộc vào người lớn nữa. Mong muốn khám phá thế giới xung quanh đã tạo động lực cho sự phát triển vận động mạnh mẽ ở
trẻ. Đứa trẻ 1 tuổi có khả năng cẩm, nắm các đổ vật nhỏ, kẹp chúng
giữa ngón cái và ngón trỏ, trẻ có thể tự mình bật tỉ vi, chui vào gầm bàn, mở cửa, nhét các vật nhỏ vào ổ điện... Những vận động tích cực ở trẻ cần phải được hạn chế trong những phạm vi nhat dinh dé tranh cho tré khỏi gặp nguy hiểm. -
Ở độ tuổi này trẻ biết chơi trò trốn tìm. Trẻ thích chơi lăn bóng với người lớn, thích ném các đổ vật xuống sàn nhà. Mặc dù các động
tác vẫn còn vụng về nhưng trẻ chơi không biết chán. Nhiều đứa trẻ 1 tuổi bắt đầu tự ăn bằng thìa và uống bằng cốc. Mặc dù trẻ ăn còn rơi vãi, cẩm thìa còn lóng ngóng nhưng đó là một bước tiến: quan trọng cho sự phát triển tính độc lập ở trẻ.
Có thể thấy khá rõ rằng, sự phát triển thể chất, vận động, nhận thức và ngôn ngữ có mối quan hệ khá chặt chẽ với nhau. Những đứa trẻ thiếu dinh dưỡng biết bò và biết đi muộn hơn so với những đứa trẻ khoẻ mạnh, do đó sự phát triển nhận thức cũng hạn chế hơn. Những trẻ khỏe mạnh vận động tích cực hơn, nếu được người lớn quan tâm khích lệ thì trẻ sẽ chịu khó tìm tòi khám phá, giao tiếp nhiều hơn, dẫn đến sự phát triển nhận thức tốt hơn. Khả năng vận động tích cực và các hành động tìm tòi, khám phá có định hướng của trẻ lại tác động góp phần phát triển bộ não và các cơ quan phân tích của trẻ. Chính vì vậy, vấn để đinh dưỡng có vai trò quan trọng đối với sự phát triển thể chất, vận động và nhận thức của trẻ em lứa tuổi nay.
Ở nhiều nước c đang phát triển | trên thế giới tình trạng trẻ sơ sinh không được ăn uống đẩy du chat đinh dưỡng còn rất nghiêm trọng.
Theo những đánh giá của quỹ chăm sóc và bảo vệ trẻ em thì ở nhiều nước đang phát triển có hơn 30% số trẻ dưới 5 tuổi chậm lớn và có sự phát triển không bình thường do không được ăn uống đẩy đủ (UNICEF, 2000). Theo danh giá của Tổ chức Y tế Thế giới, hàng năm có đến 5 triệu trẻ em dưới 5 tuổi bị chết do thiếu dinh dưỡng (WHO, 2000). Việc ăn uống không đúng và không đẩy đủ chất đinh dưỡng trong vòng 30 tháng ở trẻ gây ra hiện tượng sự phát triển thể chất của cơ thể ngừng trệ, bộ não không có được kích thước như bình thường, điều này can trở quá trình trưởng thành và nhận thức của trẻ. Có.
2 kiểu ăn uông không đẩy đủ chất dinh đưỡng: một là ăn uống không đủ lượng, hai là ăn uống không đủ các loại thực phẩm cần thiết.
Các bác sĩ và các tổ chức y tế khuyến cáo rằng việc nuôi con bằng sữa mẹ tốt hơn là cho trẻ uống sữa đóng hộp vì trong sữa mẹ có chứa đẩy đủ vi chất, các khoáng chất, các kháng thể, các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của trẻ. Những đứa trẻ được nuôi bằng sữa. mẹ có khả năng miễn dịch tốt với các chứng bệnh, việc trẻ được nuôi bằng sữa mẹ sẽ giúp bảo vệ các lớp niêm mạc bao phủ bộ
máy tiêu hóa và hô hấp của trẻ, tránh cho trẻ khỏi bị ia chảy và bị
nhiễm trùng đường hô hấp. Ngay cả những bà mẹ không được ăn uống đẩy đủ thì trong sữa của họ cũng chứa đẩy đủ tất cả các chất
dinh dưỡng cần thiết cho sức khỏe của trẻ. Thêm vào đó sữa mẹ lại là loại thực phẩm luôn tươi ngon, vô trùng và không cần bảo quản trong tủ lạnh. Nếu như người mẹ không ốm nặng, ăn uống đầy đủ và không quá lạm dụng rượu bia và nghiện ma túy thì sữa mẹ là một loại thực phẩm lý tưởng cho khẩu phần ăn của trẻ. Từ 3 tháng tuổi, ngoài sữa mẹ, trẻ bắt đầu ăn thêm các loại đồ ăn khác. Trước tiên người ta cho trẻ ăn cháo, thường là cháo gạo, về sau mới bổ sung vào khẩu phẩn ăn của trẻ những loại cháo khác và các món hoa quả nghiển. Tiếp đến là các món rau và thịt băm.