1. Sự phát triển thể chất
2.2. Giao tiếp uới cha trẹ
Mặc dù ảnh hưởng của cha mẹ tới thiêu niên đã thu hẹp hơn rất nhiều chứ không còn bao trùm mọi lĩnh vực đời sống của trẻ như trước nữa, giao tiếp của cha mẹ với thiếu niên vẫn có vai trò vô cùng
quan trọng. Các ý kiến của bạn bè thường được thiếu niên rất quan tâm, đặc biệt đối với các vấn để như ăn mặc, sở thích, giải trí, quan hệ bạn bè, nhưng định hướng giá trị, chuẩn mực đạo đức, quan điểm xã . hội của thiếu niên lại chịu ảnh hưởng nhiều nhất vào ý kiên của cha
mẹ và giáo dục gia đình. Nếu không tìm thấy sự định hướng chắc
chắn, phù hợp từ cha mẹ và gia đình, trẻ sẽ định hướng theo các giá trị của các nhóm bạn bè và rất có thể là các giá trị không đúng đắn.
Mau thudn giita cha me va con
Không phải tự nhiên người ta gán cho lứa tuổi thiếu niên những cái tên như giai đoạn “khủng hoảng”, “nổi loạn”, “bão tố”, “bất trị”.
Theo quan điểm rất phổ biên hiện nay thì bên cạnh những thay đổi mãnh liệt về cơ thể, tâm lý, vị thế xã hội, thiếu niên còn phải đối mặt với những áp lực thường xuyên từ phía cha mẹ mình. Hầu như trong tất cả các gia đình có con ở tuổi thiếu niên đểu có mâu thuẫn nảy sinh giữa cha mẹ và con cái. Đôi khi mâu thuẫn có thể trở nên gay gắt và biến thành xung đột. Trẻ sử dụng xung đột và quậy phá để giành được quyển tự quyết và sự độc lập với cha mẹ.
Trên thực tế, theo kết quả của nhiều nghiên cứu (Powers, 1989;
Đỗ Hạnh Nga, 2005), không có quá nhiều gia đình có xung đột tâm lý
giữa cha mẹ và con như chúng ta vẫn tưởng. Mặc dù khoảng cách về quan điểm giữa cha mẹ và thiếu niên nhìn chung là tăng lên, nhưng điểu đó không nhất thiết dẫn đến sự phủ định lẫn nhau nay mâu thuẫn gay gắt.
Ở những gia đình có mâu thuẫn giữa cha mẹ và con tuổi thiếu niên, nguyên nhân chính là do khác biệt nhận thức giữa cha mẹ và con về nhu cầu độc lập của con. Con cái mong muốn được tự mình đưa ra quyết định đối với những lĩnh vực trong cuộc sống hàng ngày và giảm sự phụ thuộc vào những quy tắc do bố mẹ đưa ra. Trong khi đó, cha mẹ vẫn tiếp tục ứng xử với con như hổi còn bé, coi nhẹ khả năng độc lập của con, vẫn bắt con phải tuân theo những quan niệm hay quy định của mình. Xu hướng biên đổi hệ giá trị trong xã hội hiện đại cũng góp phần tạo nên xung đột thế hệ này.
Các bậc cha mẹ và những đứa con tuổi thiếu niên cũng cẩn hiểu rằng sự độc lập không phải là muốn làm gì thì làm, không ai được
can thiệp. Độc lập cũng không có nghĩa là không liên quan, không phụ thuộc lẫn nhau. Chúng ta ai cũng đồng thời vừa độc lập, vừa phụ thuộc lẫn nhau trong tổng hòa các mỗi quan hệ xã hội (ví dụ, cô giáo và học sinh vừa là những nhân cách độc lập, vừa phụ thuộc và tương tác lẫn nhau trong hoạt động dạy - học). Để phát triển và trưởng thành, cha mẹ và con cái trong gia đình cũng vừa phải độc lập nhưng cũng vừa phụ thuộc lẫn nhau. Không có sự độc lập tuyệt
đổi cũng như không có sự phụ thuộc hoàn toàn. Sự độc lập và phụ
thuộc lẫn nhau luôn là những nhân tố giúp phát triển và gắn kết mọi
người với nhau trong xã hội. có |
Phát triển tính độc lập ở trẻ vị thành niên nên hiểu là sự phát triển tư duy độc lập và khả năng tự điểu chỉnh hành vi cho phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội. Nếu hiểu như vậy thì cha mẹ vẫn tiếp tục ảnh hưởng tới các con, cùng giúp các con hình thành và phát triển tính độc lập - một phẩm chất quan trọng của con người trong
xã hội hiện đại - bằng các phương pháp giao tiếp và ứng xử hợp lý.
Phong cach gido duc cua cha me
Giáo dục của cha mẹ là tập hợp các hành động đặc thù, diễn ra đồng thời hay riêng lẻ, nhằm tác động một cách có mục đích lên sự phát triển nhân cách của trẻ. Phong cách giáo dục của cha mẹ là một cấu trúc tâm lý thể hiện quan điểm, thái độ, hành vi của cha mẹ cũng như những giá trị mà cha mẹ theo đuổi trong việc nuôi day con cai.
Có rất nhiều học thuyết và ý kiến khác nhau về cách tốt nhât để
nuôi đạy trẻ, về “liểu lượng” thời gian và công sức mà các bậc cha mẹ cẩn dành cho trẻ, cũng như có nhiều cách phân loại phong cách giáo
dục của cha mẹ (Baumrind, 1980, 1991; Maccoby, Martin, 1983;
Darling & Steinberg, 1993; Chao, 1994; v.v...). Tuy nhién cach phan loại được nhiều tác giả đổng tình nhất là cách phân loại của D. Baumrind và E. Maccoby.
Dựa trên mức độ quan tâm, khích lệ (responsivness) và yêu cầu,
đòi hỏi (demandingness) của cha mẹ đổi với con, các tác giả đã chia phong cách giáo dục của cha mẹ ra thành bốn loại: uy tín, độc đoán, nuông chiểu và phó mặc (authoritative, authoritarian, permissive, uninvolved). Các phong cách phản ánh một cách đa dạng các giá trị
chuẩn mực của cha mẹ, cũng như “ti lệ” giữa trách nhiệm và yêu cầu của cha mẹ đối với con cai.
Các bậc cha mẹ t/êu cẩu, đời hỏi cao ở con thường kiểm soát con chặt chẽ. Những cha mẹ yêu cầu, đòi hỏi thấp thường ít kiểm soát và kiểm tra công việc của con.
Các bậc cha mẹ quan tâm, khích lệ con ở mức cao thường có tình cảm nổng ẩm với con, hay mỉm cười, hay khen ngợi và tỏ ra ủng hộ chúng. Những cha mẹ không có xu hướng này, ngược lại, thường hay mắng mỏ, phê phán, đánh giá thấp đứa trẻ và ít khi biểu lộ sự khích lệ, tán đồng. Theo các tác giả, mức độ “yêu cẩu, kiểm soát”
“quan tâm, tình cảm” của cha mẹ có ảnh hưởng tới tự đánh giá, tự ý
thức, năng lực, sự phát triển tâm lý và hành vi xã hội của trẻ.
Cha mẹ wự tín thường kết hợp sự quan tâm với yêu cầu, kiểm soát với sự quan tâm, tình cảm ấm áp. Họ đặt ra những quy tắc nhất định đối với hành vi của con, đồng thời giải thích cho chúng lý do và ý nghĩa của các quy tắc đó. Cha mẹ uy tín sẵn sàng lắng nghe những ý kiến của con mình và chấp nhận nếu ý kiến đó là hợp lý.
Kết quả nghiên cứu cho thấy những đứa trẻ của những cha mẹ uy tín thường có khả năng thích ứng tốt hơn so với những đứa trẻ khác. Chúng thường tự tin, có kha năng tự kiểm soát và có uy-tín về mặt xã hội.
, Kiam goat chat ché IN
Tinh cam Không có ..
nóng am
tỉnh cảm
Không kiềm soát
Hình 10. Bốn phong cách giáo dục của cha mẹ 188
Cha mẹ độc đoán thường yêu cầu cao, kiểm soát chặt chẽ hành vi của con, nhưng ít quan tâm đên suy nghĩ và ý kiến của con, ít có những biểu hiện tình cảm ấm áp với chúng. Họ yêu cầu con cái thực hiện nghiêm ngặt các quy định đã đưa ra, không giải thích thỏa đáng. Nếu đứa trẻ cãi lại hoặc vẫn dai dẳng yêu cẩu giải thích thì cha mẹ có thể nổi giận, phạt, thậm chí đánh đòn. Theo các nhà nghiên cứu, những đứa trẻ có cha mẹ độc đoán thường không cởi mở, nhút nhát, dễ nổi cáu. Khi lớn lên, các em thường có những phản ứng gay
gắt với môi trường cấm đoán và sự trừng phạt, đôi khi chúng trở
thành những đứa trẻ khó bảo, hay gây gổ và không ai nói được.
Cha mẹ nuông chiêu thường quan tâm, dành nhiều tình cảm cho con, nhưng kiểm soát con rất ít. Họ ít khi ngăn cấm con cái làm điểu gì. Con trẻ làm gì tùy thích với sự chỉ bảo không đáng kể từ phía cha mẹ. Đôi khi cha mẹ huông chiểu cũng nổi giận vì những hành động bừa bãi của con, nhưng cũng chỉ biểu lộ một cách yếu ớt. Họ hầu như không thực hiện được các chức năng chỉ bảo và giáo dục của cha mẹ đối với con cái mình.
Những đứa con ở các gia đình có cha mẹ nuông chiểu thường mất hẳn sự chỉ đạo từ phía cha mẹ, không nghe lời và có tính gây gổ.
Chúng thường ứng xử bột phát và không phù hợp với mọi người, dễ đãi với bản thân, không có ý chí. Một số ít trẻ từ gia đình được nuông chiểu cũng có thể trở thành những người tích cực, kiên quyết và sáng tạo, nếu chúng tìm được những người chỉ bảo thay thế (thẩy cô, những người láng giểng tốt bụng, họ hàng). | |
Cha me pho mac thuong khéng doai hoai gi dén con cai. Ho không yêu cầu, kiểm soát con và cũng không quan tâm, tình cảm với chúng.
Những cha mẹ này dường như chẳng có việc gì liên quan đến con mình. Có thể cuộc sống của họ đẩy những căng thẳng và các vấn để phải giải quyết, đến nỗi họ không còn đủ năng lực để duy trì và thực hiện việc dạy bảo con cái. Tình hình rất bất lợi đối với những trẻ em có cha mẹ phó mặc. Khi sự thả lỏng kết hợp với sự thiếu hụt tình cảm thì đứa con rất dễ có những hành động kích động phá hoại, có thể dẫn đến những hành vi phạm pháp.
Ảnh hưởng của phong cách giáo dục của cha mẹ đối với con cái rất khác nhau ở những nền văn hoá khác nhau và khó có thể nói rằng một phong cách nào đó là tốt nhất (Darling & Steinberg, 1993). Một số nhà nghiên cứu cũng nhận định rằng một số yếu tố của phong cách giáo dục độc đoán cũng có tính ưu việt của nó. Ví dụ, phong:
cách (thiên về) độc đoán được các bậc cha mẹ Trung Quốc sử dụng đã đem lại những thành công lớn cho con cai hg trong hoc tap (Chao, 1994). Chúng ta cũng có thể thấy phương pháp huấn luyện hà khắc đã mang lại những thành tích thể thao lớn như thế nào cho vận động viên Trung Quốc tại các kỳ Olimpic. Tuy nhiên, phong cách uy tín.
được nhiều tác giả cho là có ảnh hưởng tốt nhất đến sự phát triển của con trẻ về trí tuệ, tình cảm cũng như sự phát triển các kỹ năng xã hội.
- Người ta cũng thấy rằng, những trẻ có cảm nhận mạnh mẽ về
giá trị bản thân như một nhân cách, đểu được lớn lên trong các gia
đình có cha mẹ không chỉ dạy dỗ chỉ bảo, trợ giúp mà còn cho phép.
con cái được quyển có chính kiến riêng.