ĐỘC HỌC MÔI TRƯỜNG AMIĂNG
10.5. CÁC BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC Ô NHIỄM VÀ GÂU ĐỘC 1. Biện pháp kỹ thuật
10.5.4. Giải pháp thay thế cho amiăng
10.5.4.1. Gốm tổ ong cách điện và chịu nhiệt
Sau nhiều năm thử nghiệm, Gideon Grader và cộng sự thuộc Viện Công nghệ Israel đã đưa ra sáng kiến sản xuất loại gốm tổ ong làm chất cách điện, thay cho amiăng, chất cách điện được coi là nguyên nhân gây ra bệnh phổi, suy tim và ung thư hiện nay. Gốm tổ ong có thành phần gồm 4–5% oxit nhôm, 94–95% không khí. Nhờ cấu trúc nhiều lỗ, gốm xốp nhẹ, rẻ tiền, an toàn hơn amiăng và các vật liệu hiện đang sử dụng. Ngoài khả năng cách điện, cách âm, gốm tổ ong còn chịu được nhiệt độ 1.700 độ C và hấp thụ các chất ô nhiễm môi trường như bụi, khói xe… Tháng 6 năm nay, gốm tổ ong sẽ được sản xuất hàng loạt để làm mẫu và thử nghiệm tại nhiều nơi ở Australia và châu Âu.
Hơn 3.000 sản phẩm cách nhiệt, cách âm mà chúng ta sử dụng hiện nay đều có chứa amiăng. Theo các nhà khoa học, chất này rất nguy hại cho sức khoẻ con người. Các kỹ sư đã thử dùng sợi gốm Cellaris thay thế cho amiăng, tuy nhiên bụi gốm cũng độc hại không keùm.
10.5.4.2. Tấm lợp thực vật
Sợi khoáng Wollastonite và vật liệu bổ sung là sợi đay, sợi tre, bột giấy... đã được nghiên cứu và sản xuất thử nghiệm thành công ở Việt Nam. Chúng có khả năng thay thế amiăng, loại vật liệu mà Tổ chức Y tế thế giới khẳng định là một trong những tác nhân gây bệnh ung thư phổi và trung biểu mô.
Các loại sợi thực vật được nghiên cứu và ứng dụng trong dự án
“Nghiên cứu hiện trạng sử dụng amiăng và thử nghiệm vật liệu thay thế tại Việt Nam” rất sẵn có tại Việt Nam như bột giấy, bột tre, sợi đay. Về mặt công nghệ, đây là thử nghiệm đầu tiên đối với việc ứng
dụng sợi thực vật trong sản xuất vật liệu xây dựng bằng công nghệ xeo cán. Do khối lượng riêng của sợi thực vật khá thấp nên tấm lợp sản xuất ra nhẹ (1,35 m2 nặng khoảng 11,5–12,5 kg). Các tấm lợp có bề mặt nhẵn, hơi bóng, màu ghi nhạt và dễ dàng sơn phủ màu để trang trí theo sở thích người sử dụng. Theo đánh giá của các chuyên gia, chất lượng sản phẩm sợi thực vật bước đầu đã đáp ứng được đa số tiêu chuẩn Việt Nam. Nhưng điều quan trọng hơn cả là vẫn tận dụng được dây chuyền sản xuất tấm amiăng – ximăng sẵn có mà không cần thay đổi nhiều công nghệ cũ. Bên cạnh đó, nguồn nguyên liệu sợi thực vật ở Việt Nam khá phong phú, gồm các sợi xơ gỗ sinh ra từ quá trình chế biến gỗ, các phụ phẩm nông nghiệp như sợi cây ngô, rơm rạ...
10.5.4.3. Sử dụng sợi PVA
Viện Khoa học công nghệ vật liệu xây dựng đã phối hợp với công ty Nam Việt (Thủ Đức – TP HCM), sản xuất thử nghiệm 1.500 tấm lợp và 500 tấm phẳng sử dụng sợi PVA. Ông Trần Quốc Tế, tác giả của loại vật liệu mới này, cho biết, PVA là vật liệu dẻo có độ bền cao, bám dính tốt với ximăng và có khả năng chịu đựng điều kiện khí hậu khắc nghiệt của nước ta. Đối với ngành tấm lợp Việt Nam, sản xuất fibro ximăng hay tấm lợp PVA đều phải nhập khẩu sợi nguyên liệu, ông Tế cho rằng nên nhập PVA là thứ không gây tranh cãi thì hơn. Những tấm lợp sản xuất thử tại Công ty Nam Việt đã được kiểm nghiệm theo TCVN 4434/2000 cho tấm lợp fibro ximăng. Vì sợi PVA có nhược điểm là khả năng giữ hạt ximăng kém nhiều lần so với sợi amiăng nên nhóm nghiên cứu đã bổ sung phụ gia dàn sợi (bột giấy) và phụ gia trợ lọc TT–01. Trên cơ sở quy trình sản xuất fibro ximăng hiện nay, chỉ cần đầu tư thêm hai cụm thiết bị đánh nhuyễn bột giấy và pha chế phụ gia trợ lọc. Tuy nhiên giá thành cho sản xuất tấm lợp là khá cao, chênh lệch chi phí nhập khẩu vật liệu PVA là 45.000 đồng/kg; trong khi fibro ximăng chỉ có 5.000 đồng/kg.
Như vậy, ba yếu tố cần hội đủ để một vật liệu mới có thể thay thế fibro ximăng trên thị trường là giá chấp nhận được, độ bền bằng hoặc hơn tấm lợp này và không độc hại. Nhưng hiện nay chưa có sản phẩm nào có đủ cả ba yếu tố đó. Vì thế, nếu cấm sản xuất fibro
ximăng vào năm 2004 mà chưa có vật liệu thay thế hữu hiệu, thị trường tấm lợp sẽ có những biến động lớn.
10.5.4.4. Sử dụng sợi thủy tinh kiềm
Sau khi Thủ tướng Chính phủ ký quyết định 115, một số nhà khoa học – đi tiên phong là thạc sĩ Trần Ngọc Mỹ – đã nghiên cứu thử nghiệm và sản xuất sợi thuỷ tinh kiềm chất lượng cao thay thế sợi amiăng. Kết quả đề tài này được Viện Vật liệu (Bộ Xây dựng) cấp giấy chứng nhận số 195 VLXD/P14 và đã có nhận xét: “Đây là loại thuỷ tinh kiềm chất lượng cao có thể sử dụng các loại vật liệu có tính kết dính là ximăng, các loại keo hữu cơ và sử dụng trực tiếp làm vật liệu cách âm, cách ẩm, cách nhiệt. Trong quá trình chuyển đổi công nghệ có thể giữ nguyên dây chuyền thiết bị cũ, chỉ cần bổ sung thiết bị ở công đoạn phối trộn phụ gia với nguyên liệu chính. Qua thử nghiệm, các nhà khoa học tính toán khi chuyển đổi công nghệ thì chỉ cần đầu tư thêm 420 triệu đồng cho dây chuyền công suất 1 – 1,5 triệu m2/năm và thời gian ổn định công nghệ này trong vòng ba tháng. Như vậy chi phí giá thành dùng tấm lợp thủy tinh sẽ rẻ hơn tấm lợp Proximăng cốt sợi amiăng từ 6.300 đồng/tấm xuống 4.800 đồng/tấm. Nguồn nguyên liệu sản xuất được tận dụng thủy tinh phế liệu từ kính vỡ, chai lọ và các phụ gia hóa chất có trong thị trường nước ta.” Kết quả nghiên cứu thành công cho thấy chúng ta hoàn toàn có thể khẳng định rằng năm 2004 vật liệu amiăng sẽ được thay thế nhử tinh thaàn Quyeỏt ủũnh 115 cuỷa Chớnh phuỷ.
10.5.4.5. Dùng đinh hương để trung hòa amiăng
Trước đây, amiăng (một loại chất sợi độc hại có thể gây ung thư phổi) thường được dùng làm vật liệu chống cháy trong các tòa nhà.
Thông thường khi dỡ bỏ các tòa nhà, người ta phải phong tỏa chúng và ngăn không cho các sợi amiăng độc hại lọt ra ngoài. Giờ đây, các nhà khoa học Italy đã tìm được cách trung hòa chúng bằng cách sử dụng một chất chiết xuất từ cây đinh hương. Khi chất lỏng này chạm vào bề mặt amiăng, ngay lập tức nó sẽ làm amiăng rắn lại thành một loại polymer, không thể lơ lửng ra ngoài không khí.