ĐỘC HỌC MÔI TRƯỜNG VỀ THUỐC LÁ
12.3. TÌM HIỂU VỀ THUỐC LÁ
12.3.1. Lịch sử thuốc lá
Người ta đã biết thuốc lá từ lâu. Ở nước ta, Lê Quý Đôn viết:
“vào năm Canh Tý, niên hiệu Tĩnh Thọ, đời vua Lê Thân Tông (1691–1643) thuốc lào do người dân tộc Liêu (còn gọi là người Lào hay Lèo) đưa vào nước ta, cả thuốc lá quấn và thuốc hút điếu nước.
Các cụ ta hồi trước tin rằng “thuốc lào trừ thấp tán hàn”, phòng “ngã nước” nơi lâm sơn chướng khí, do đó mà gọi là “thuốc”. Herédote coi thuốc lá là một cây thuốc. Các tài liệu Mayar đã nhắc tới thuốc lá từ thế kỷ thứ VI và thứ VII. Dưới đây là một số sự kiện về lịch sử sử dụng thuốc lá.
Sử ghi rõ: đầu tháng 11 năm 1492, Christophe Colomb, người tìm ra châu Mỹ, đổ bộ lên đảo Cu Ba. Ông ta cho hai thuỷ thủ tên là Jerez và Torres lên bờ thăm dò đường, và đã ghi vào nhật ký: “Hai bộ hạ của tôi gặp rất nhiều người đàn ông và đàn bà tay cầm que lửa và một thứ lá dùng “hút”.
Từ chối điếu thuốc hữu nghị đó có nghĩa là tuyên chiến với thổ dân da đỏ, các thuỷ thủ Bồ Đào Nha hút điếu thuốc lá quấn mồi lửa
“xi–ga–rô” này, sặc khói cho đến chảy nước mắt. Nhưng rồi không lâu sau, những người khách từ châu Âu đến lại tranh nhau đi xin từng điếu “to–ba–cô” để hít khói.
Hạt giống thuốc lá đầu tiên mang về châu Âu năm 1510, do một người Tây Ban Nha tên là Francisco Hernando de Toledo. Các tàu buôn thuốc lá đi khắp nơi, và chính những lái buôn Tây Ban Nha đó đã cho thuốc lá du nhập đến Ấn Độ, Trung Hoa và các nước khác ở châu Á, trong đó có Việt Nam. Như vậy, sự nghiệp thuốc lá cứ phát triển không ngừng và được điểm lại theo các mốc thời gian chính như sau:
• 1507 – Lần đầu tiên danh từ thuốc lá được nói tới trong một bài viết của Vespucci, nhà hàng hải Italia.
• 1518 – Các nhà thám hiểm Tây Ban Nha trông thấy người Aztec và Mayar hút thuốc bằng cây sậy. Họ cũng hút thử.
• 1519 – Fernand Cortez thấy thuốc lá xuất hiện ở Mexico.
• 1534 – Jacques Cartier cũng thấy thuốc lá ở Canada.
• 1556 – Dưới thời vua Catherine de Medicis, thầy tu André Thevet xứ Gascon ở Brésil mang thuốc lá vào châu Âu, trồng cây
“Nicotaina tabacum”.
• 1560 – Jean Nicot, đại sứ Pháp ở Bồ Đào Nha gửi thuốc lá về Pháp để chữa nhiều bệnh (hàng trăm năm sau các nhà hóa học mới tìm và đặt tên chất độc ở lá thuốc lá là Nicotin).
• 1605 – Jacques, người đầu tiên ở nước Anh soạn tờ rơi chống hút thuốc lá ở nơi công cộng và gọi khói thuốc lá “cái khói bất nhân”,
“mùi khó chịu, thói quen chướng mắt, không tốt đối với tim và nguy hiểm đối với phổi”.
• 1619 – Chuyến tàu đầu tiên chở thuốc lá từ Bắc Mỹ tới nước Anh.
• 1620 – Lần đầu tiên ở nước Pháp xuất hiện hút thuốc lá bằng tẩu.
• 1674 – Theo sáng kiến của Colbert việc khai thác dành cho xí nghiệp quốc doanh. Những cuộc tranh luận người hút–không hút cho hút thuốc lá là: “thú vui của các người lương thiện, ai sống không thuốc lá không đáng sống”.
• 1762 – Putmam từ Habana trở về Mỹ phổ biến thuốc xì gà ở Connecticut.
• 1775–1780 – “Chiến tranh thuốc lá” ở Virginie.
• 1776 – George Washington bị thua trận ở New–York chạy sang Anh, kêu gọi ủng hộ quân đội: “Tôi nói, nếu bà con không thể gửi tiền được, hãy gửi thuốc lá”.
• 1809 – Nicolas Vauquelin chiết xuất lần đầu tiên được chất nicotin ở thuốc lá.
• 1840 – Xí nghiệp thuốc lá đầu tiên ở Cuba ra đời.
• 1841 – Napoléon quy định độc quyền về thuốc lá.
• 1843 – Nước Pháp bắt đầu sản xuất thuốc lá.
• 1856 – Thuốc lá được phổ biến rộng rãi.
• 1857 – Claude Bernard đã mô tả hiệu lực của Nicotin trên hệ thần kinh chẳng bao lâu sau khi xuất hiện những điếu thuốc đầu tiên.
• 1870 – Nước Pháp hàng năm tiêu thụ 24.000 tấn thuốc lá.
• 1875 – Nước Pháp hàng năm sản xuất 7.000 tấn thuốc lá.
• 1881 – Một bằng chứng nhận một máy thuốc lá cuốn có thể sản xuất được 120,000 điếu thuốc mỗi ngày. (thời đó thuốc lá cuốn bằng tay). Năm 1990 có 160 nhãn thuốc với tên gọi như Huchy, Kuchy và Old Rip.
• 1916 – Công ty thuốc lá Mỹ đưa vào thị trường thuốc Lucky Strike. Họ dùng các danh ca dàn nhạc giao hưởng để quảng cáo.
Tenor Giovanni Martinelli về sau tuyên bố trong một bài quảng cáo rằng “Luckies” không kích thích họng. “Thuốc lá có hiệu quả gì không?”, anh ta trả lời: “Tôi không bao giờ hút thuốc”.
• 1924 – Báo Reader’s Digest, số đầu tiên trong 100 tờ báo phát hành về thuốc lá và sức khỏe, ở trên đầu kiện hàng viết “Thuốc lá có làm hại cho con người hay không?”; “Bệnh ung thư phổi gia tăng kinh khủng”; “Đi nhầm đường rồi bạn ạ!” và “Nên nhớ tôi tặng anh bệnh ung thử?”.
• 1927 – F.E. Tylecote, một thầy thuốc người Anh viết trong báo y học Lancet rằng: hầu hết người bị ung thư phổi đều đã hút thuốc.
• 1930 – Ung thư phổi rất hiếm trong các năm đó, nhưng các nhà y học Hoa Kỳ đã công nhận chính thức là một loại bệnh riêng bieọt.
• 1936 – Các báo chí quốc gia bắt đầu quảng cáo toàn trang báo
“nhiều thầy thuốc hút Camels hơn các loại thuốc khác” vì Camels là loại thuốc lá số một.
• 1938 – Với một mẫu điều tra 6813 người, Raymond Pearl, giáo sư sinh học trường đại học John Hopkins, nhận thấy rằng 66% người không hút thuốc sống trên 60 tuổi, người nghiện nặng chỉ có 46%.
Trong khi đó Camels được quảng cáo là làm giảm mệt mỏi, giúp cho tiêu hóa.
• 1941 – Trong thế chiến thứ hai tổng thống Roosevelt tuyên bố thuốc lá là loại cây cần thiết, người trồng thuốc được hoãn quân dịch.
• 1947 – Một trong các bài hát phổ biến nhất trong năm là
“Hãy hút đi! Hút đi! Hút đi! (đó là hút thuốc lá)”. Một trong các câu hát là “Tôi đã hút suốt đời tôi tuy nhiên tôi chưa chết” (Tex Williams).
• 1948 – Tờ Hội y học Mỹ nói: “Theo quan điểm tâm lý học hút thuốc có thể coi là một dạng thư giãn hơn là chống lại nó”.
• 1954 – Hội nghị hàng năm hội y học Mỹ, hội ung thư Mỹ cho biết: tỷ lệ tử vong do K (ung thư) ở nam giới hút thuốc là 75% cao hơn người không hút. Nhận định trên đã được bàn cãi sôi nổi trong một phòng họp đông người.
• 1955 – Tiểu bang thương mại liên bang Mỹ yêu cầu cấm quảng cáo thuốc lá.
• 1957 – Một nhóm nghiên cứu của các viện quốc gia ung thư và tim mạch, hội ung thư Mỹ và tim mạch Mỹ tuyên bố lần đầu tiên dứt khoát rằng có mối liên hệ nhân quả giữa hút thuốc lá và ung thư phoồi.
• 1965 – ở Mỹ thu được 539 tỷ tiền bán thuốc lá cho người trên 18 tuổi hỳt trung bỡnh ẵ gúi mỗi ngày. Tài tử Nat King Cole thường hút thuốc lá khi hát tình ca nhẹ nhàng, chết vì K phổi ở tuổi 45.
• 1966 – Các bao thuốc lá bắt đầu được ghi dòng chữ : “Coi chừng hút thuốc lá có hại cho sức khỏe”.
• 1971 – Vào giữa đêm ngày đầu của năm mới thuốc lá bị cấm quảng cáo trên đài phát thanh và vô tuyến truyền hình. Tuy nhiên các công ty thuốc lá còn chỗ đứng trong ngày bóng đá năm mới. Trên bao thuốc được báo động mạnh hơn: “Hút thuốc nguy hiểm”.
• 1973 – Các đường bay trong nước yêu cầu người hút thuốc phải ngoài rieâng.
• 1986 – Nhà phẫu thuật C. Everett Koop báo cáo rằng những người không hút thuốc phải đương đầu với nguy cơ về sức khỏe do khói thuốc người khác.
• 1989 – Hội phẫu thuật Hoa Kỳ báo cáo rằng hút thuốc lá đã giết hại 390,000 sinh mạng mỗi năm, và trung bình nam giới hút thuốc chết vì K cao gấp 15 lần người không hút.
• 1990 – Một cuộc hội thảo khoa học báo cáo rằng khói thuốc lá phụ hay thứ phát gây ung thư. Viện thuốc lá trả lời rằng “cáo báo cáo phân tích khoa học là sai”. Nhà phẫu thuật Antonin Novello báo cáo rằng 126.000 phụ nữ Mỹ chết hàng năm do các bệnh liên quan đến thuốc lá và 3.500 trẻ em chết hàng năm do mẹ hút thuốc trong thời kỳ mang thai. Thập kỷ cuối thế kỷ 20 chính phủ Mỹ cấm dùng thuốc lá và cấm hút thuốc ở nơi công cộng, trong khi đó cung cấp tiền cho vay để sản xuất và khuyến khích xuất khẩu.
Các nhà kỹ nghệ thuốc lá công bố rằng đã giải quyết công ăn việc làm cho 2.3 triệu người Mỹ, không kể các báo sỹ, cán bộ y tế, lính cứu hỏa, thợ giặt khô, các nhà nội khoa hô hấp, dược sỹ, các nhà doanh nghiệp nhờ có kỹ nghệ thuốc lá đã được một số công ăn việc làm thêm.