ĐỘC HỌC MÔI TRƯỜNG VỀ BỤI
11.4. CÁC LOẠI BỤI GÂY Ô NHIỄM VÀ GÂY ĐỘC ĐIỂN HÌNH 1. Bụi đường phố
11.4.4. Bụi các khoáng chất và các hóa chất rắn khác
MnO2 thường được sử dụng trong công nghệ sản xuất pin điện, sản xuất chế phẩm xử lý nước, các hợp chất chứa mangan và trong nhiều công nghệ khác. Bụi MnO2 có thể xuất phát từ khu vực sử dụng chất này cũng như trong dây chuyền nghiền tuyển quặng pyrolusit.
Bụi mangan dioxyt tác động tới hệ thống thần kinh nếu hít phải trong thời gian dài.
11.4.4.2. Bụi asen oxyt (As2O3 và As2O5) và các hợp chất chứa asen
Thường được dùng trong sản xuất dược phẩm và trong một số chế phẩm trừ dịch hại, xử lý quặng, luyện kim màu, chất thuộc da, thuộc phèn, thủy tinh (cải tiến chất lượng sản phẩm). Bụi của các asen oxyt và các hợp chất chứa asen rất độc khi hít phải và cả khi tiếp xúc qua da hoặc khi hấp thụ qua đường tiêu hóa. Do kết hợp với nhóm –SH của các chất trong cơ thể, tạo thành phức chất thioasen, phong bế các hoạt động bình thường của hệ thống men và các chất liên quan. Bụi các asen oxyt và các hợp chất chứa asen gây các bệnh
về máu, thần kinh, da, cơ, xương khớp và hàng loạt rối loạn chức năng của cơ thể nên có thể dẫn đến tử vong. Asen trioxyt (As2O3–
thạch tín) là chất độc có độc tính rất cao.
11.4.4.3. Buùi cryolit (Na3AlF6)
Là chất được sử dụng với khối lượng lớn trong công nghệ sản xuất nhôm. Bụi cryolit khi hấp thụ qua đường hô hấp sẽ dẫn đến những thay đổi đặc biệt trong cơ thể với các cơn đau dạng thấp khớp, hơi thở gấp, mệt nhọc và cơ thể trở nên nặng nề, trì trệ.
11.4.4.4. Buùi photpho
Photpho được dùng trong sản xuất diêm, thuốc trừ dịch bệnh và nhiều loại hóa chất khác. Photpho cũng có mặt trong công nghệ sản xuất photpho từ quặng apatit. Bụi photpho trắng và vàng là những loại bụi cực độc. Khi thâm nhập vào cơ thể qua hệ hô hấp hoặc qua da chúng sẽ gây bỏng, hủy hoại chức năng của vùng tiếp xúc và cả những vùng sâu hơn. Người bị ngộ độc mạn tính bởi bụi photpho trắng và vàng sẽ bị chứng hoại tử xương. Bụi photpho đỏ ít độc hơn.
11.4.4.5. Buùi florua
Được phát sinh giống như khí florua. Nó có ảnh hưởng đối với thực vật, làm tăng phân lượng florua trong lá cây và mầm cây, nhưng không gây ảnh hưởng lớn đối với sự tăng trưởng và sản xuất của cây.
Súc vật ăn phải hỗn hợp florua sẽ chóng già hơn, làm giảm hàm lượng canxi trong xương và răng và hậu quả là làm giảm trọng lượng.
11.4.4.6. Buùi natri clorua
Thường kết hợp với hơi nước và được cuốn theo gió. Loại bụi muối này cũng gây tác hại đối với thực vật va# làm rụng lá, triệt hoa quả và giết chết mầm non.
11.4.4.7. Bụi của lò xi măng
Bụi của lò xi măng và máy nghiền clinke ximăng gây ảnh hưởng xấu đối với sức khỏe của con người, cũng như ảnh hưởng xấu đối với động vật và thực vật. Đối với thực vật, nó làm rụng lá nhanh, cây chóng già, hình thành các khí khổng trong quả, giảm trọng lượng quả và hạt, nói chung làm cho thực vật bị cằn cỗi. Bụi đất đá từ các máy
nghiền nguyên liệu làm ximăng thì không gây nguy hiểm lắm. Theo thống kê trong ngành công nghệ vật liệu xây dựng đã cho thấy: Tổng nhiên liệu than đá năm 1994 tiêu hao cho ngành VLXD là 1.85 triệu tấn than (trong đó xi măng là 0,7 triệu tấn) tạo ra bụi bay theo khói là 0,125 triệu tấn/năm.
Khu vực phường Thượng Lý, quận Hồng Bàng (Hải Phòng) cũng đang bị ô nhiễm bụi từ nhà máy xi măng Hải Phòng. Hàng ngày, khói bụi từ ống khói nhà máy được thải tự do vào không khí. Nguyên nhân là do cả 5 lò nung của Nhà máy xi măng Hải Phòng đều không có thiết bị lọc bụi, không thực hiện bất cứ một biện pháp nào để giảm thiểu ô nhiễm, thậm chí Nhà máy còn tăng công suất lên cao.
Năm 1994, khi công suất nhà máy là 300 nghìn tấn/năm, lượng bụi thải ra môi trường mỗi ngày đã là 176 tấn. Hiện nay, tổng công suất nhà máy là 500 nghìn tấn/năm, nên lượng bụi cũng tăng lên tương ứng, khoảng 200 tấn mỗi ngày.
11.4.4.8. Bụi muội than
Muội than gồm các hạt cacbon mịn được tạo ra do quá trình cháy không hoàn toàn (đốt thiếu oxy) các chất hữu cơ. Trong thực tế người ta sản xuất muội than từ axetylen, khí dầu mỏ, dầu cặn hoặc cao su phế thải … Muội than được sử dụng trong nhiều lĩnh vực sản xuất cao su, săm lốp và pin điện. Bụi muội than khi tiếp xúc sẽ làm da bị khô và nứt nẻ. Muội than tồn tại ở dạng lơ lửng trong không khí có kích thước 0,1– 0,3 μm nên dễ thâm nhập sâu vào phổi, qua thời gian dài có thể gây bệnh bụi phổi.
11.4.4.9. Bụi nhựa than
Nhựa than là sản phẩm còn lại sau khi chưng cất hắc ín, được sử dụng trong sản xuất sơn, giấy dầu, làm đường giao thông … Các hạt nhựa than mịn và sắc có thể làm hư hại da, gây hậu quả là các bệnh da kinh niên và ung thư da. Vì vậy khi làm việc với nhựa than cần mặc quần áo bảo hộ lao động bằng vải dầy, xoa tay bằng kem bảo vệ. Những người nhạy cảm với nhựa than không được làm các công việc có liên quan đến nó.