PhÇn II Sinh học tế bμoSinh học tế bμo
2. Cơ chế tác động của enzim
thế nào?
− GV có thể giảng giải thêm trên hình 14.1
− Để tìm hiểu cơ chế tác
động GV yêu cầu HS hoàn thành nội dung phiếu học tập ở mục Thiết bị dạy – học.
− GV quan sát giúp đỡ các nhóm đặc biệt là nhóm yếu, để xác định
đ−ợc enzim cơ chất và cách hoạt động.
− GV nhận xét đánh giá
hoạt động nhóm và giúp các em bổ sung kiến thức.
+ Tên enzim: Pepsin, Tripsin, Amilaza...
− HS nghiên cứu thông tin SGK trả lời câu hỏi.
− HS hoạt động nhóm.
+ Cá nhân nghiên cứu thông tin SGK trang 57 và hình 14.1.
+ Thảo luận trong nhóm thèng nhÊt ý kiÕn.
+ Hoàn thành nội dung của phiếu học tập.
− Đại diện nhóm trình bày đáp án và minh hoạ trên hình 14.1.
− Các nhóm nhận xét.
làm tăng tốc độ của phản ứng mà không bị biến đổi sau phản ứng.
1. CÊu tróc
− Thành phần là prôtêin, hoặc prôtêin kết hợp với chất khác.
− enzim có vùng trung tâm hoạt động:
+ Là chỗ lõm xuống hay một khe nhỏ ở trên bề mặt của enzim để liên kết với cơ chất.
+ Cấu hình không gian của enzim t−ơng ứng với cấu hình của cơ chất.
+ Là nơi enzim liên kết tạm thời với cơ chất.
2. Cơ chế tác động của enzim
− GV giảng giải: enzim xúc tác cho cả hai chiều của phản ứng theo tỉ lệ tương đối của các chất tham gia phản ứng với sản phẩm đ−ợc tạo thành.
VÝ dô: A + B → C + Nếu trong dung dịch có nhiều A và B thì phản ứng theo chiều tạo sản phÈm C
+ Nếu nhiều C hơn A thì
phản ứng tạo thành A+B
− GV cần giảng giải về hoạt tính của enzim, đó là hoạt tính rất mạnh với một l−ợng nhỏ enzim làm phản ứng xảy ra rất nhanh víi thêi gian rÊt ngắn.
− GV yêu cầu:
+ Các nhóm nghiên cứu thông tin SGK trang 59 + Vẽ đồ thị minh hoạ cho sự phụ thuộc của hoạt tính enzim vào nhiệt độ của môi trường.
− GV treo tranh ở mục Thiết bị dạy - học cho HS so sánh kết quả của mình để các em tự đánh giá kết quả.
− HS khái quát 4 yếu tố
ảnh hưởng đến hoạt tính của enzim là t0, pH,...
− Các nhóm thực hiện
Đáp án phiếu học tập
Cơ chất saccarôzơ
Enzim Sucraza Các tác
động
− enzim liên kết với cơ chất → enzim cơ chất
− enzim t−ơng tác với cơ chất
− enzim biến đổi cấu hình cho phù hợp với cơ chất Kết quả − Tạo sản phẩm
− Giải phóng enzim KÕt luËn:
− Enzim liên kết với cơ chất mang tính đặc thù
− Enzim xúc tác cả hai chiều của phản ứng
3. Các yếu tố ảnh h−ởng tới hoạt tính của enzim
* Hoạt tính của enzim
đ−ợc xác định bằng l−ợng sản phẩm đ−ợc tạo thành từ một l−ợng cơ chất trên một đơn vị thời gian.
− GV giảng giải:
+ Khi ch−a đạt tới nhiệt
độ tối −u của enzim thì
tăng nhiệt độ sẽ làm tăng tốc độ của phản ứng.
+ Khi qua nhiệt độ tối
−u của enzim thì tăng nhiệt độ sẽ làm giảm tốc
độ phản ứng hay enzim mất hoạt tính
− GV hỏi: tại sao ở trên nhiệt độ tối −u, tốc độ phản ứng của enzim lại giảm nhanh và enzim mất hoạt tính.
− GV thông báo:
+ Ơ giới hạn nhiệt độ của cơ thể sống tác động của enzim tuân theo
định luật Vanhốp.
+ Enzim bị làm lạnh không mất hẳn hoạt tính mà chỉ giảm hay ngừng tác động. Khi nhiệt độ ấm lên enzim lại hoạt
động bình thường.
yêu cầu của GV.
− Đại diện 1 nhóm vẽ đồ thị trên bảng các nhóm nhận xét bổ sung
− HS trao đổi nhóm
− Vận dụng kiến thức mới và kiến thức của bài 6 trả lời, yêu cầu nêu
đ−ợc:
+ Enzim có thành phần prôtêin
+ ở nhiệt độ cao prôtêin bị biến tính nên trung tâm hoạt động của enzim bị biến đổi không khớp
đ−ợc với cơ chất → không xúc tác đ−ợc nữa.
* Một số yếu tố ảnh h−ởng đén hoạt tính của enzim.
− Nhiệt độ: Mỗi enzim có một nhiệt độ tối −u, tại đó enzim có hoạt tính tối đa làm cho tốc độ phản ứng xày ra nhanh nhất
* Vận dụng: Khi làm sữa chua cần ủ men ở nhiệt độ nh− thế nào?
− GV cho HS quan sát một số sơ đồ khác nhau về ảnh hưởng của độ pH, nồng độ cơ chất và yêu cầu:
+ Phân tích ảnh h−ởng của các yếu tố pH, nồng
độ cơ chất với hoạt tính của enzim.
− GV bổ sung kiến thức bằng các ví dụ minh hoạ
− HS quan sát trao đổi để thực hiện yêu cầu.
− HS khái quát kiến thức. − Độ pH: Mỗi enzim có pH thích hợp (Đa số pH tõ 6 − 8).
− Nồng độ cơ chất: Với một l−ợng enzim xác
định nếu tăng dần l−ợng cơ chất trong dung dịch thì lúc đầu hoạt tính của enzim tăng dần sau đó không tăng.
− Chất ức chế hoặc hoạt hoá enzim có thể làm tăng hay ức chế hoạt tính của enzim.
Hoạt động 2
Vai trò của enzim trong quá trình chuyển hoá vật chất Mục tiêu:
• Giải thích đ−ợc: Các phản ứng trong tế bào của cơ thể không tự xảy ra đ−ợc mà cần sự xúc tác của enzim.
• Tế bào điều khiển quá trình trao đổi chất thông qua điều khiển hoạt tính của enzim.
− GV nêu vấn đề:
Enzim có vai trò nh− thế nào trong quá trình chuyển hoá vật chất?
− Để trả lời đ−ợc GV cần gợi ý bằng các câu hỏi:
+ Nếu không có enzim thì điều gì sẽ sảy ra? tại sao?
+ Tế bào điều chỉnh quá
trình chuyển hoá vật chất bằng cách nào?
+ Chất ức chế và hoạt hoá có có tác động nh−
thế nào đối với enzim?
+ Ph©n tÝch h×nh 14.2 rót ra kÕt luËn.
− GV nhận xét đánh giá
và giúp HS hoàn thiện
− HS nghiên cứu thông tin SGK trang 58 và hình 14.2.
− Thảo luận nhóm → thống nhất ý kiến, yêu cầu nêu đ−ợc:
+ Hoạt động sống của tế bào không duy trì nếu không có enzim vì các phản ứng xảy ra chậm.
+ Tế bào điều chỉnh hoạt tính của enzim.
+ Chất ức chế làm enzim không liên kết với cơ
chÊt.
+ Chất hoạt hoá làm tăng hoạt tính của enzim.
+ Hình 14.2: chuyển hoá
bằng ức chế ng−ợc.
− Đại diện các nhóm lần l−ợt trình bày các vấn đề
→ lớp thảo luận chung.
kiến thức.
* Mở rộng:
+ Tế bào hệ thống mở tự
điều chỉnh nên tế bào và cơ thể chỉ tổng hợp và phân giải chất cần thiết.
+ Vai trò xúc tác của enzim là rất quan trọng.
+ Khi enzim nào đó trong tế bào không đ−ợc tổng hợp hoặc bị bất hoạt thì sản phẩm không tạo thành và cơ chất của enzim đó cũng sẽ tích luỹ gây độc cho tế bào hay gây các triệu trứng bệnh lí.
− GV yêu cầu HS thực hiện bài tập mục ∇ SGK trang 59.
* Liên hệ: Cần ăn uống hợp lí bổ sung đủ các loại chất để tránh gây hiện t−ợng bệnh lí rối loạn chuyển hoá.
− HS vận dụng kiến thức và sơ đồ hình 14.2 để phân tích. Yêu cầu:
+ Xác định đ−ợc chất có nồng độ tăng là C.
+ Chất C thừa ức chế enzim chuyÓn chÊt A→ B, chất A tích lại trong tế bào.
+ Chất A → H gây hại cho tế bào.
* KÕt luËn
− Enzim xúc tác các phản ứng sinh hoá trong tế bào.
− Tế bào tự điều hoà quá
trình chuyển hoá vật chất thông qua điều khiển hoạt tính của enzim bằng các chất hoạt hoá hay ức chÕ.
− ức chế ng−ợc là kiểu
điều hoà trong đó sản phẩm của con đ−ờng chuyển hoá quay lại tác
động nh− một chất ức chế làm bất hoạt enzim xúc tác cho phản ứng ở
®Çu con ®−êng chuyÓn hoá.
IV. Củng cố
• HS đọc kết luận SGK trang 59.
• Enzim là gì? Trình bày cơ chế tác động của enzim.
V. Dặn dò
• Học bài trả lời câu hỏi SGK.
• Đọc mục: "Em có biết".
• Chuẩn bị cho bài thực hành: khoai tây sống và khoai tây luộc chín, dao gọt hoặc dứa t−ơi, gan lợn, gan gà t−ơi.
Bài 15 Thực hμnh
Một số thí nghiệm về enzim
I. Mục tiêu
• HS biết cách bố trí thí nghiệm và tự đánh giá được mức độ ảnh hưởng của các yếu tố môi tr−ờng lên hoạt tính của enzim catalaza.
• HS tự tiến hành thí nghiệm theo quy trình đã cho sẵn.
II. Chuẩn bị
HS:
• Khoai t©y sèng, khoai t©y sèng ng©m trong n−íc ®a, khoai t©y chÝn.
• Dứa t−ơi chín vừa.
• Gan lợn, gan gà.
GV:
• ống nghiệm, ống hút, cốc thuỷ tinh, cối sứ nghiền mẫu, dao, thớt, phiễu, l−ới lọc, que tre, ống đong...
• Cồn Etanol 900, n−ớc lọc lạnh, n−ớc rửa bát.
• Dung dịch H2O2, iốt loãng.
III. Hoạt động dạy - học
1. KiÓm tra bμi cò
GV kiểm tra việc chuẩn bị của HS.
2. Trọng tâm
Chọn 1 trong 2 thí nghiệm và theo mục tiêu của từng thí nghiệm.
3. TiÕn hμnh
Hoạt động 1
Thí nghiệm với enzim catalaza Mục tiêu:
• Nêu đ−ợc cách xác định enzim trong mẫu vật thí nghiệm.
• Đánh gía được mức độ ảnh hưởng của các yếu tố môi trường lên hoạt tính của enzim catalaza.
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
− GV yêu cầu:
+ Tiến hành thí nghiệm với enzim catalaza.
+ Trình bày kết quả thí nghiệm và giải thÝch.
− GV theo các nhóm thao tác và nhắc nhở cắt lát khoai mỏng khoảng 5 mm, chỉ nhỏ 1 giọt dung dịch H2O2 lên mỗi miÕng khoai.
− Sau khi các nhóm tiến hành xong thí nghịêm GV yêu cầu các nhóm giới thiệu kết quả và giải thích