sinh học phân tử ung thư

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNGGẮN KẾT – PHÁT TRIỂN – HỘI NHẬP Ung thư = sự tích luỹ đột biến gen... TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNGGẮN KẾT – PHÁT TRIỂN – HỘI NHẬP Đột biến gen: yếu tố quyết

Trang 1

Bài 6: SINH HỌC PHÂN TỬ UNG THƯ

Trang 2

Chuẩn đầu ra

1 Giải thích cơ chế sinh học phân tử của bệnh ung

thư

2 Tóm tắt nguyên lý một số kỹ thuật Sinh học phân

tử trong xét nghiệm chẩn đoán ung thư

Trang 3

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG

GẮN KẾT – PHÁT TRIỂN – HỘI NHẬP

Trang 4

Sự tích luỹ đột biến trên một số gen chủ chốt dẫn

đến sự hình thành & phát triển ung thư

• Oncogenes: kích thích sự phân bào & tăng khả năng

sống của tế bào

– Đột biến Oncogene thường gây hoạt hoá, tăng

cường chức năng của gen

• Tumor suppressors: giảm phân bào, đưa tế bào về

trạng thái nghỉ

– Đột biến Tumor suppressor gene thường gây mất

chức năng gen

Trang 5

Ung thư = sự tích luỹ đột biến gen

Trang 7

Đột biến gen: yếu tố quyết định sự hình thành

và phát triển ung thư

• >1.000 đột biến khác nhau sau khi giải trình tự các

gen liên quan đến ung thư

• 26/623 gen cĩ tần suất đột biến cao: p53, KRAS,

STK11, EGFR…

• Các dạng đột biến: đột biến điểm, xố đoạn, lặp

đoạn, khuếch đại gen, dung hợp gen…

• Nghiên cứu đột biến trên các gen chủ chốt khơng chỉ

làm sáng tỏ cơ chế bệnh sinh mà cịn giúp tìm ra các

phương pháp mới điều trị ung thư

Trang 9

Bất thường về Gene & NST thường gặp trong ung thư

• Đột biến Gene (oncogenes, tumor suppressor

genes)

• Bất thường cấu trúc NST (chuyển đoạn, xố

đoạn, thêm đoạn NST)

• Bất thường số lượng NST

Trang 10

Biểu hiện EGFR trong các loại hình ung thư

Loại hình ung thư Mức độ biểu hiện

Ung thư đại trực tràng 25 – 77%

Ung thư phổi (không tế bào

nhỏ)

40 – 80%

Ung thư đầu-‐cổ 80 – 90%

Ung thư buồng trứng 35 – 70%

Trang 11

CON ĐƯỜNG TÍN HIỆU EGF

Trang 13

Trang 15

Trang 17

Trang 19

Trang 20

Đột biến EGFR Del.Ex2-27 (EGFR-variant III)

Đột biến EGFR Del.Ex2-27

EGFR-variant III

EGFR Wild type

Không có vùng ngoại bào Có vùng ngoại bào Không bám được vào phối tử Bám được vào phối tử

TK luôn hoạt hoá Hoạt hoá TK bởi sự gắn kết với

phối tử Không tạo dimer Có khả năng tạo dimer Không có ở TB bình thường Xuất hiện ở TB bình thường

Thúc đẩy ung thư Tăng cường biểu hiện có khả

Trang 21

Trang 22

Đột biến EGFR tại vùng Tyrosine Kinase

Thay đổi theo giới, chủng tộc,

hút thuốc, mô bệnh học

Không khác biệt

TK luôn hoạt hoá TK hoạt hoá bởi sự gắn kết với

phối tử Thay đổi tín hiệu xuôi dòng Không thay đổi tín hiệu xuôi

dòng Tăng ái lực với TKIs Ái lực với TKIs không thay đổi Không có ở TB bình thường Có ở TB bình thường

Thúc đẩy ung thư Tăng cường biểu hiện có khả

năng thúc đẩy ung thư

Trang 23

Trang 24

Các phương pháp xác định đột biến EGFR

• Giải trình tự gen

– Sanger, Pyrosequencing, next-generation

– Yêu cầu máy giải trình tự, kỹ năng thao tác về sinh học phân tử

– Xác định đột biến mới và đột biến đã biết

• PCR

– Đơn giản dễ thực hiện

– Phổ biến: cobas (Roche) and Therascreen (Qiagen)

– Xác định đột biến đã biết liên quan đến đáp ứng thuốc

Trang 25

Trang 27

Trang 29

Trang 31

Trang 33

Trang 34

Kết quả xác định đột biến EGFR (PCR-RFLP)

Đột biến: lane 2, 4, 5, 6 Wild type: lane 1, 3, 7

Trang 35

Các kỹ thuật xác định đột biến EGFR

Scorpion Arms <1% Đã biết Real time-PCR Đơn giản

StripAssay ~1% Đã biết PCR &

Buồng lai

Tương đốiđơn giản

Cobas ® Roche ~5% Đã biết Real time-PCR Đơn giản

Trang 37

Đột biến EML4-ALK trong NSCLC

Trang 38

Đột biến gen KRAS

• Kirsten rat sarcoma viral oncogene ( K-ras ) mã hoá phân tử protein chủ chốt trong con đường tín hiệu tế bào.

• Đột biến gen K-ras là một trong những đột biến oncogene

phổ biến nhất trong ung thư.

• Đột biến gen K-ras liên quan đến mức độ ác tính của ung

thư và có thể ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng điều trị

• Đột biến gen K-ras được xác định bằng kỹ thuật SSCP hoặc

giải trình tự gen.

Trang 39

Trang 40

Đột biến gen TP53 trong ung thư

• 53-kilodalton tumor suppressor gene ( TP53 ) mã hoá yếu tố điều hoà sao chép gen p53

• Gen TP53 bị đột biến ở hầu hết các loại hình ung thư

• Gen TP53 mất chức năng là chỉ điểm tiên lượng xấu

ở nhiều loại ung thư như: phổi, đại trực tràng, vú, gan,

dạ dày…

• Đột biến gen TP53 được xác định bằng kỹ thuật

SSCP hoặc giải trình tự gen.

Trang 41

Trang 43

Đột biến gen ung thư di truyền

• Đột biến gen áp chế ung thư di truyền thường là thể

di truyền lặn đối với biểu hiện ác tính của ung thư

• Đột biến gen áp chế ung thư thể di truyền trội làm

tăng nguy cơ phát sinh phát triển ung thư

• Đột biến phối hợp mất chức năng xảy ra với dạng dị hợp của gen

• Được giải thích bằng thuyết “ two-hit hypothesis”

Trang 45

Hội chứng ung thư vú di truyền

• BRCA1 & BRCA2 là các gen áp chế ung thư mã hố phân tử proteins tham gia vào quá trình sửa chữa thương tổn DNA.

• Đột biến di truyền BRCA1 hoặc BRCA2 tăng nguy cơ phát sinh phát triển ung thư vú rõ rệt ở người trẻ tuổi

• Hầu hết các đột biến trên 2 gen này cĩ thể xác định

được bằng kỹ thuật giải trình tự gen

Trang 47

Đột biến gen

BRCA1

Trang 48

Ung thư đại trực tràng không polip di truyền

• Hereditary nonpolyposis colorectal carcinoma

(HNPCC) chiếm khoảng 5% trong số các ca ung thư

Trang 49

Đột biến gen MLH1

Trang 50

Đột biến vùng 5’ của gen MLH1

Trang 51

Trang 53

Trang 55

Trang 57

Trang 59

Trang 61

Trang 63

Trang 65

Trang 67

Trang 69

Trang 71

Trang 73

Trang 75

Trang 77

Trang 79

Trang 81

Trang 83

Trang 85

Trang 86

Tóm tắt

• Khái niệm ung thư

• Bất thường gen, NST trong ung thư

• Áp dụng SHPT hỗ trợ chẩn đoán, điều trị đích, theo dõi điều trị trong ung thư

Trang 87

Câu hỏi lượng giá

• Trình bày một số nguyên nhân gây ung

Trang 88

Tài liệu tham khảo

• Nguyễn Văn Thanh (2007) Sinh học phân tử (Dùng cho Đào tạo Dược sĩ Đại học) Nxb Giáo dục, Hà Nội.

• Tạ Thành Văn (2010) PCR và một số kỹ thuật Y Sinh học phân tử Nxb Y học, Hà Nội.

• Trịnh Văn Bảo (2008) Di truyền Y học Nxb Giáo dục, Hà Nội.

Định dạng
Số trang	88
Dung lượng	8,17 MB