Quế phong trong công cuộc đổi mới (1986 2007)

Hơn nữa, bên cạnh những thành tựu đạt được, sự nghiệp đổi mới củaQuế Phong còn nhiều khó khăn tồn tại và nhiều vấn đề mới nảy sinh trở ngạilớn đến công cuộc đổi mới.. Nhiệm vụ hết sức cấ

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Hơn một thập kỷ (1976 - 1986) vừa tìm tòi, vừa thử nghiệm con đường

đi lên đất nước ta đã đạt được những thành tựu cơ bản trên tất cả các lĩnh vựccủa đời sống kinh tế xã hội.Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu đã đạt đượcvẫn còn quá nhiều khó khăn, tồn tại dẫn đến đất nước lâm vào tình trạngkhủng hoảng ngày càng trầm trọng

Nhằm phát huy những thành quả đạt được, đồng thời khắc phục nhữngkhó khăn, hạn chế đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng, Đại hội Đảng toànquốc lần thứ VI (12/1986) đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện Trải qua hơn

20 năm, dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, đất nước thực hiện công cuộcđổi mới đã đạt được nhiều thành tựu to lớn

Đảng bộ và nhân dân Quế Phong nhanh chóng tiếp nhận đường lối, chủtrương, quan điểm đổi mới của Đảng một cách linh hoạt vào hoàn cảnh, thựctiễn của địa phương

Hơn 20 năm tiến hành đổi mới, Quế Phong từ một huỵện nghèo đói vềkinh tế, thấp kém về văn hoá, an ninh chính trị thiếu ổn định đến nay đã trởthành huyện khá phát triển về mọi mặt của tỉnh Nghệ An

Quế Phong hôm nay chính là minh chứng xác thực cho sự lãnh đạosáng suốt của Đảng cộng sản Việt Nam Chứng tỏ rằng đường lối đổi mới củaĐảng là đúng đắn, không chỉ đáp ứng kịp thời nguyện vọng của đông đảoquần chúng nhân dân mà còn phù hợp với thực tiễn đất nước và xu thế pháttriển của thời đại Đồng thời khẳng định sự sáng tạo, linh hoạt của Đảng bộQuế Phong trong việc vận dụng các chủ trương, đường lối của Đảng, của tỉnhphù hợp với điều kiện hoàn cảnh riêng của huyện

Nghiên cứu về công cuộc đổi mới ở Quế Phong không chỉ góp phầntìm hiểu những nguyên nhân thắng lợi của công cuộc đổi mới ở Quế Phong,

những đóng góp của Quế Phong trong sự nghiệp đổi mới đất nước, mà còn có

ý nghĩa quan trọng trong việc làm phong phú, sinh động thêm lịch sử dân tộc

Hơn nữa, bên cạnh những thành tựu đạt được, sự nghiệp đổi mới củaQuế Phong còn nhiều khó khăn tồn tại và nhiều vấn đề mới nảy sinh trở ngạilớn đến công cuộc đổi mới Nhiệm vụ hết sức cấp bách cho Đảng bộ và nhândân Quế Phong là phải nhanh chóng tìm ra những giải pháp nhằm khắc phục,giải quyết những khó khăn tồn tại này, đưa công cuộc đổi mới ở Quế Phongtiếp tục đi lên gặt hái được nhiều thành quả hơn nữa, góp phần thúc đẩy sựnghiệp đổi mới đi đến thắng lợi

Với tinh thần truyền thống hướng về cội nguồn và mong muốn góp mộtphần nhỏ bé vào công tác nghiên cứu lịch sử địa phương, tìm hiểu về sựnghiệp đổi mới của quê hương nói riêng và cả nước nói chung, góp phần gìngiữ, phát huy những giá trị lịch sử - văn hoá dân tộc được sản sinh trên vùng

đất Quế Phong Tôi đã chọn đề tài: "Quế Phong trong công cuộc đổi mới

(1986 - 2007)" làm khoá luận tốt nghiệp đại học của mình.

Tìm hiểu về quá trình đổi mới của đất nước, có một số công trìnhnghiên cứu tiêu biểu như:

- Cuốn “Đại cương lịch sử Việt Nam” – tập 3, Nhà xuất bản Giáo dục,của tác giả Lê Mậu Hãn đã đề cập đến một số vấn đề về nội dung, kết quả củaquá trình đổi mới

- Cuốn “Lịch sử Việt Nam từ 1975 đến nay – những vấn đề lí luận vàthực tiễn về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” của giáo sư Trần Bá Đệ biên soạn,

Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà nội , xuất bản năm 1998 cũng đã tổng hợp,đánh giá những thành tựu và hạn chế của công cuộc đổi mới từ 1986 – 1995trên bình diện cả nước.

- Luận án tiến sĩ Sử học “Đặc điểm công cuộc đổi mới dưới sự lãnh đạocủa Đảng Cộng Sản Việt Nam” (1986 – 1996) của Tường Thuý Nhân mang

mã số 50316, bảo vệ tại Hà Nội, năm 2000

- Tập kỷ yếu hội thảo khoa học với tên gọi là “Đổi mới kinh tế và cácchính sách phát triển ở Việt Nam” – Hà Nội 1990 do Viện nghiên cứu quản líkinh tế Trung ương phối hợp với Đại học Stốckhôm Thuỷ Điển thực hiện Tập

kỷ yếu đã đi sâu nghiên cứu các chính sách kinh tế trên các lĩnh vực nôngnghiệp, công nghiệp, thương nghiệp, cho dến năm 1995

- Các văn kiện của các Đại hội của Đảng: văn kiện Đại hội VI, VII,VIII, IX, X đã nêu ra, bổ sung, phát triển hoàn thiện về đường lối đổi mới.Tổng kết đánh giá những thành tựu, hạn chế, yếu kém của công cuộc đổi mới

Công cuộc đổi mới ở Nghệ An và ở huyện Quế Phong, cho đến naycũng có một số kết quả nghiên cứu như:

- Cuốn “Kinh tế - xã hội - văn hoá của tỉnh Nghệ An trong tiến trình đổimới” do Sở khoa học công nghệ & Môi trường Nghệ An biên soạn, Vinh

1994 Nội dung cuốn sách đã đánh giá thực trạng kinh tế – xã hội của Nghệ

An trong công cuộc đổi mới Tổng kết thành tựu và chỉ ra những hạn chế,thiếu sót của tỉnh trong thời kỳ dổi mới (1986 - 1993)

- Cuốn “Lịch sử Đảng bộ huyện Quế Phong” tập 1, (1963 - 2002) –Ban chấp hành Đảng bộ Đảng Cộng Sản Việt Nam huyện Quế Phong – Nhàxuất bản Nghệ An 2002 Cuốn sách đã giới thiệu đầy đủ về điều kiện tự nhiên,lịch sử văn hoá xã hội huyện Quế Phong từ khi được thành lập cho đến năm

2002 Qua đó làm nổi bật những thành tựu và hạn chế của huyện trong thời kỳđầu đổi mới đến năm 2002

- Luận văn thạc sĩ khoa học ngành lịch sử Việt Nam của Lang ViếtChính, mã số 50315 bảo vệ năm 1999 tại Nghệ An với tên gọi “Qúa trìnhthành lập và phát triển huyện Quế Phong (1963 - 1996)” Luận văn nêu một

số thành tựu trong cuộc đấu tranh chống đói nghèo, lạc hậu trong tiến trìnhđổi mới từ năm 1986 đến năm 1999

Ngoài ra, các báo cáo chính trị của Ban chấp hành Đảng bộ huyện từkhoá XIV đến XIX, các báo cáo đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch pháttriển kinh tế - xã hội huyện các năm từ 1997 đến năm 2007 của Uỷ ban nhândân huyện Quế Phong đã đánh giá một cách tổng quát nhất về các phươnghướng nhiệm vụ, thành tựu và hạn chế của quá trình đổi mới Quế Phong

Nhìn chung, cho đến nay vẫn chưa có công trình chuyên khảo nàonghiên cứu về công cuộc đổi mới ở Quế Phong Chính vì vậy, việc nghiên cứu

"Quế Phong trong công cuộc đổi mới (1986 - 2007)" là việc làm cần thiết

nhằm khắc hoạ công cuộc đổi mới ở một huyện miền núi tỉnh Nghệ An

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài

“Quế Phong trong công cuộc đổi mới (1986 - 2007)” tập trung nghiên

cứu về quá trình tiến hành công cuộc đổi mới ở Quế Phong từ 1986 đến năm2007

Do đó đối tượng nhgiên cứu là những thành tựu và hạn chế của côngcuộc đổi mới của Quế Phong trong hơn hai thập kỷ qua (từ 1986 đến 2007)

Trước tiên, chúng tôi đề cập đến điều kiện tự nhiên, lịch sử - xã hội củaQuế Phong, một trong những nhân tố quan trọng đưa đến sự thành công của

sự nghiệp đổi mới Trọng tâm của khóa luận là những thành tựu mà Đảng bộ

và nhân dân Quế Phong đã đạt được và những hạn chế trong quá trình đổimới Từ đó khẳng định tính đúng đắn của đường lối đổi mới mà Đảng đề ra.Đồng thời khẳng định sự linh hoạt, sáng tạo của Đảng bộ và nhân dân QuếPhong trong việc vận dụng đường lối đổi mới của Đảng vào thực tiễn củahuyện Nhờ đó, đã giành được nhiều thắng lợi, tạo sự chuyển biến tích cực

của đời sống kinh tế – xã hội Trên cơ sở đó chúng tôi mạnh dạn đưa ra nhưngnhận xét, đánh giá, bài học kinh nghiệm góp phần nhỏ bé của mình vào quátrình nghiên cứu tiến trình đổi mới ở Quế Phong nói riêng và sự nghiệp đổimới trong cả nước nói chung.

4 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài: “Quế Phong trong công cuộc đổi mới (1986

-2007)” chúng tôi tập khai thác các nguồn tài liệu sau:

Tài liệu thành văn: các giáo trình Lịch sử Việt Nam hiện đại, các vănkiện Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng: văn kiện Đại hội VI, VII, VIII,

IX, X của Đảng cộng sản Việt Nam, các công trình nghiên cứu ở cấp trungương và địa phương về công cuộc đổi mới, sách lịch sử Đảng bộ huyện QuếPhong, lịch sử Đảng bộ Nghệ An Các báo cáo tại các Đại hội của huyện ủyqua các nhiệm kỳ từ 1986 đến 2007 Đây là những tài liệu quan trọng nhấtgiúp chúng tôi nghiên cứu đề tài này

Tài liệu điền dã: chúng tôi thực hiện các cuộc trao đổi trực tiếp với cán

bộ lãnh đạo các cấp, các ngành của huyện đang chỉ đạo trực tiếp quá trình đổimới ở Quế Phong và các nhân chứng lịch sử, các vị lãnh đạo quá trình đổimới trước đây

Từ đó, tiến hành tổng hợp, so sánh đối chiếu, xác minh tính đúng đắncủa các nguồn tài liệu rút ra những kết luận chính xác, khoa học, phù hợp nhất

để hoàn thành đề tài

Về phương pháp nghiên cứu: Đề tài được thực hiện bằng phương phápluận sử học Mác xít và sự soi sáng của quan điểm sử học của Đảng cộng sảnViệt Nam Đồng thời, kết hợp với các phương pháp lịch sử, phương pháplôgíc, phương pháp điền dã, phỏng vấn,

5 Đóng góp của đề tài

Đề tài trình bày một cách khoa học và có hệ thống những thành tựu vàhạn chế trong công cuộc đổi mới ở Quế Phong Qua đó rút ra những bài học

kinh nghiệm nhằm đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới ở Quế Phong nói riêng, trong

cả nước nói chung

6 Bố cục của đề tài

Khóa luận được trình bày trong 71 trang Ngoài phần mở đầu, kết luận,phụ lục và tài liệu tham khảo, nội dung khóa luận được trình bày trong 3chương:

Chương 1: Khái quát huyện Quế Phong trước thời kỳ đổi mới (trước1986)

Chương 2: Quế Phong bước đầu thực hiện công cuộc đổi mới (1986 - 1995) Chương 3: Quế Phong đẩy mạnh công cuộc đổi mới (1996 - 2007)

B NỘI DUNG Chương 1:

KHÁI QUÁT HUYỆN QUẾ PHONG TRƯỚC THỜI KỲ

ĐỔI MỚI (TRƯỚC 1986)

1.1 Điều kiện tự nhiên

Quế Phong là một huyện miền núi phía tây tỉnh Nghệ An, nằm trong tọa

độ địa lí từ 19026’ đến 200 vĩ độ bắc, 104032’đến 105010’ kinh độ đông, cáchthành phố Vinh 180 km Huyện Quế Phong, phía Bắc giáp huyện ThườngXuân – Thanh Hoá, phía Nam giáp huyện Tương Dương, phía Đông giáphuyện Quỳ Châu, Phía Tây giáp huyện Sầm Tớ - tỉnh Sầm Nưa, nước Cộnghoà dân chủ nhân dân Lào với đường biên giới dài 68 km Quế Phong làhuyện có vị trí trọng yếu về an ninh quốc phòng của tỉnh Nghệ An

Tổng diện tích tự nhiên của huyện Quế Phong là 189.543 km2 Dân sốtính đến tháng 9 năm 2007 là 63.150 người

Địa hình Quế Phong khá phức tạp và hiểm trở, chủ yếu là đồi núi, núicao xen kẽ với các thung lũng nhỏ hẹp Cao nhất là đỉnh Pù Hoạt với 2.452m,nằm ở phía Tây Bắc của huyện Địa hình này đã tạo nên tính chất đăc biệttrong nền sản xuất nông nghiệp của huyện Quế Phong Đó là kết hợp trồngcây lúa nước với lúa nương rẫy và chăn thả bầy gia súc lớn

Huyện Quế Phong có tổng diện tích đất nông nghiệp là 2.966,55 ha, đấtlâm nghiệp là 124.793,00 ha, đất ở là 364,98 ha, còn lại là đất chuyên dụngkhác và đất chưa sử dụng Trong đó loại đất chủ yếu là đất feralit đỏ vàng,thích hợp trồng các loại cây công nghiệp dài ngày như quế, keo, cao su, láthoa ở thung lũng nhỏ có các loại đất mùn, đất lúa vùng đồi núi phù hợp pháttriển cây lúa nước và các loại rau, hoa màu

Rừng Quế Phong thuộc hệ sinh thái nhiệt đới với hệ động thực vậtphong phú, đa dạng Đến nay đã thống kê được 80 họ cây rừng với hơn 500loại, trong đó có nhiều loại gỗ quý như: lim, gụ, sến, pơmu, lát hoa, nhiều loạitre nứa và dược liệu quý Huyện Quế Phong được biết đến với những rừngquế bạt ngàn từ xưa đó là nguồn cung cấp tinh dầu lớn cho các ngành chế biếntrong tỉnh Động vật trong rừng đến nay vẫn còn nhiều loại quý hiếm như: voi,gấu, hổ, Trên địa bàn huyện có rừng đặc dụng Pù Hoạt ở phía Tây Bắc vàmột phần rừng đặc dụng Pù Huống ở phía đông nam Đây là hai trong 3 khubảo tồn thiên nhiên lớn của tỉnh

Quế Phong là huyện có khá nhiều khoáng sản trong toàn tỉnh Ở đây rảirác có vàng sa khoáng ở xã Quang Phong, Cắm muộn, có thiếc ở Na Ca, Tri

Lễ Ngoài ra còn có đá vôi, đá thạch anh

Nguồn tài nguyên này chủ yếu được khai thác theo phương thức thủcông, nhỏ lẻ, kém hiệu quả Các dãy lèn đá vôi phân bố rải rác khắp huyện lànguồn vật liệu xây dựng vô tận nhưng chưa được khai thác đúng mức

Quế phong được coi là ngọn nguồn sông Hiếu, được hợp thành từ haicon sông Nậm Quàng và Nậm Việc Con sông lớn nhất là Nậm Quàng bắtnguồn từ nước bạn Lào, chạy qua các xã Tri Lễ, Châu Thôn, Cắm Muộn,Quang Phong, Mường Nọc với chiều dài 80 km Quế Phong còn có hệ thốngcác sông, suối nhỏ: sông Chu, sông Nậm Giải

Sông suối ở Quế Phong có giá trị lớn về kinh tế, xã hội Đó là nguồncung cấp nước chủ yếu cho nông nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản và sinh hoạt hàngngày của nhân dân Sông suối còn là tuyến giao thông thuỷ nối liền các xãtrong huyện và nối liền Quế Phong với các huyện lân cận, đồng thời là nguồnthuỷ năng để phát triển thuỷ điện (thuỷ điện Hủa Na trên sông Nậm Việc, thuỷđiện Bản Cốc trên sông Nậm Giải ) Ngoài ra, ở một mức độ nhất định nào đósông ngòi còn có tiềm năng về du lịch (thác Sao Va trên sông Nậm Việc, )

Tuy nhiên, do địa hình dốc, nước chảy xiết nên mùa mưa trên các sôngthường xảy ra hiện tượng lũ quét gây thiệt hại không nhỏ về người và của

Đặc điểm chung của khí hậu Nghệ An là nhiệt đới gió mùa, rêng ở QuếPhong trên vùng núi cao còn có khí hậu á ôn đới Mỗi năm có 4 mùa, mùaxuân mát mẻ, nhiều sương mù, độ ẩm cao Từ tháng 11 đến tháng 3 năm sauthường có gió mùa đông bắc hanh khô, rét buốt Từ tháng 4 đến tháng 7 lạixuất hiện gió Lào nóng bức, có lúc nhiệt độ lên tới 39,400 C Nhiều vùng núicao bị hạn hán kéo dài ảnh hưởng rất lớn tới sản xuất và sinh hoạt của nhândân: Châu Thôn, Tri Lễ

Hệ thống giao thông của huyện Quế Phong nhìn chung còn kém pháttriển Tuyến đường chính của huyện là quốc lộ 48 từ Yên Lý xuyên suốt địabàn huyện từ xã Tiền Phong đến xã Tri Lễ đang được xây dựng hoàn thiện.Đến nay huyện đang triển khai sửa chữa, làm mới nhiều hệ thống giao thôngnông thôn: Phú Phương - Hạnh Dịch, Tiền Phong- Thông Thụ, Châu Kim -Nậm Giải Hệ thống giao thông này tuy chưa thật sự phát triển nhưng đã nốiliền các xã trong huyện, nối liền huyện Quế Phong với các địa phương trongtỉnh, tạo đà cho sự phát triển toàn diện của vùng đất này

1.2 Đặc điểm lịch sử - xã hội

Quế Phong xưa là đất Quỳ Châu, đời Lê và đầu đời Nguyễn là huyệnTrung Sơn của phủ Quỳ Châu Đến năm 1837 nhà Nguyễn đổi Trung Sơn làQuế Phong Ngày 19/04/1963 theo quyết định số 52/CP của hội đồng chínhphủ tách phần đất của huyện Trung Sơn cũ thành lập lại Quế Phong Ngày25/04/1963 huyện Quế Phong chính thức được thành lập Lúc mới thành lậpQuế Phong có 6 xã là: Châu Kim; Châu Thôn; Châu Long; Châu Hùng;Thông thụ và Cắm Muộn Số dân ban đầu là 16.134 người

Ngày 17/4/1965, Bộ nội vụ ra Quyết định số 143 về điều chỉnh địa giới

và chia các xã, sát nhập xã Châu Phong thuộc huyện Quỳ Châu vào huyệnQuế Phong lấy tên là xã Mường Hin, chia xã Châu Kim thành ba xã: Mường

Nọc; Châu Kim và Nậm Giải Chia xã Thông Thụ thành hai xã Thông Thụ vàĐồng Văn Chia xã Châu Hùng thành hai xã: Tri Lễ và Nậm Nhoóng Chia xãChâu Long thành hai xã: Quang Phong và Cắm Muộn Như vậy đến tháng4/1965, toàn huyện Quế Phong đã có 13 xã.

Ngày 23/3/1977, Bộ trưởng phủ thủ tướng ra quyết định số 56 - BT hợpnhất xã Châu Long; Hạnh Dịch và Mường Hin thành một xã lấy tên là xã TiềnPhong Hợp nhất xã Nậm Nhoóng và Tri Lễ thành một xã lấy tên là ChâuHùng Toàn huyện lúc này có 10 đơn vị hành chính xã

Đến ngày 17/8/1979, Hội đồng Chính Phủ lại ra quyết định số 176/CPchia xã Châu Hùng thành hai xã Tri Lễ và Nậm Nhoóng Chia xã Tiền Phongthành hai xã là Tiền Phong và Hạnh Dịch Lúc này Quế Phong lại trở về 12xã

Ngày 12/7/1990, Ban tổ chức cán bộ chính phủ ra quyết định số 321 TCCP thành lập thị trấn Kim Sơn, thị trấn huyện lị của huyện Quế Phong, tỉnhNghệ Tĩnh Thị trấn Kim Sơn ra đời trên cơ sở tách các xóm Bắc Sơn, TâySơn, Nam Sơn của xã Mường Nọc với 121,6 ha diện tích tự nhiên và 2.726nhân khẩu cùng 30 ha diện tích tự nhiên của xã Tiền Phong Quế Phong lúcnày có 12 xã và 1 thị trấn

Đến năm 2005, theo nghị định 39/CP của chính phủ, xã Quế Sơn đượcthành lập trên cơ sở tách từ xã Mường Nọc

Quá trình hình thành và phát triển của Quế Phong cũng đồng thời làquá trình thay đổi địa giới của huyện Đến nay Quế Phong có 13 xã và 1 thịtrấn là: Tiền Phong, Hạnh Dịch, Đồng Văn, Thông Thụ, Châu Kim, MườngNọc, Nậm Giải, Tri Lễ, Nậm Nhoóng, Châu Thôn, Quang Phong, Cắm Muộn,Quế Sơn và thị trấn Kim Sơn

Quế Phong là huyện vùng cao biên giới có thế mạnh phát triển kinh tếtheo hướng nông – lâm – công nghiệp vững mạnh Trong đó, nông nghiệp vàlâm nghiệp là chủ yếu Trong nông nghiệp, cây lúa nước là nông sản chính

của huyện Ngoài ra, lúa rẫy và các loại hoa màu cũng được trồng khá phổbiến Bên cạnh đó huyện cũng chú trọng phát triển một số cây công nghiệp vàcây ăn quả như: mía, lạc, bông, vải, nhãn, đặc biệt là cây Quế được coi làcây trồng lâm nghiệp đặc trưng của huyện Ngành lâm nghiệp chủ yếu làtrồng rừng, khai thác các nguồn dược liệu, Nổi bật trong các ngành nghề thủcông của huyện là nghề dệt thổ cẩm của người Thái, nghề rèn của ngườiH’mông, nghề đan lát của người Khơ mú,…

Cư dân cơ bản của Quế Phong là dân tộc Thái, ngoài ra còn có một sốdân tộc khác là: Thổ, H’mông, Khơ mú và dân tộc Kinh

Quế Phong được coi là gốc của người Thái ở Mường Quỳ Tại đây cóĐền Chín Gian thờ trời và Náng Xi Đà mà chủ sự là dòng họ Lo Khăm Theothần phả của đền thì dòng họ Sầm (gọi là Lo Khăm hay Cầm) do hai anh em

là Cầm Lứ và Cầm Lan dẫn dắt từ Tây Bắc qua Thanh Hoá vào Nghệ An.Tính đến nửa đầu thế kỷ XIX, đã qua 17 đời làm thế tập tạo Mường KiêmChẩu Hủa (chủ phần hồn) vùng Quỳ Châu cũ Như vậy, vào cuối thế kỷ XIIIngười Thái đã có mặt ở đất Quế Phong

Người Khơ mú, người Thổ, người H’mông di cư đến Quế Phong muộnhơn Người Kinh lên vùng đất này lập nghiệp theo chủ trương xây dựng vùngkinh tế mới của Nhà nước

Các dân tộc đến cư trú ở Quế Phong đều mang theo bản sắc văn hoáriêng của dân tộc mình Tuy nhiên qua quá trình sinh sống và giao lưu, tiếpxúc, các dân tộc anh em đã cùng nhau xây dựng một cộng đồng dân cư vữngmạnh với một nền văn hoá đa dạng, phong phú đậm đà bản sắc dân tộc

Sự độc đáo của văn hoá các dân tộc Quế Phong thể hiện ngay trên trangphục và những đồ dùng trong sinh hoạt: váy, áo, chăn, màn, gối, đệm, Váy

áo của người phụ nữ thường mang màu sắc sặc sỡ với những đường nét hoavăn tinh tế, không chỉ thể hiện khung cảnh thiên nhiên sinh động sắc nét màcòn ẩn chứa trong đó biết bao tình cảm và tài nghệ của người phụ nữ

Quế Phong còn được biết đến với những món ăn truyền thống đậm đàhương vị như: cơm lam, chẻo măng chua, đặc biệt văn hoá rượu cần với điệumúa Lăm Vông làm say đắm lòng người.

Người Thái sống quây quần thành từng bản, mỗi bản có từ 30 đến 40

hộ gia đình, bản lớn thường có gần 100 gia đình sinh sống Dòng họ đóng vaitrò quan trọng trong xã hội người Thái: “Côn mí họ, có mí đôn” (người có họnhư cây cọ sống thành từng vạt), “tắt bò hạt, pạt bò đay” (cắt không đứt, dứtkhông xong) [20, 32], là những câu tục ngữ nói về tinh thần đoàn kết cộngđồng của người Thái

Đến nay, cùng với sự phát triển của các vùng kinh tế mới, chính sáchkhuyến khích miền xuôi lên công tác tăng cường trên miền núi, các làng bản

đã có sự cộng cư của các dân tộc anh em Thị trấn Kim Sơn là nơi tập trungtất cả các dân tộc có trên địa bàn huyện: Kinh, Thái, Thổ, Khơ mú, H'mông Đời sống văn hoá tinh thần của các dân tộc ở Quế Phong cũng hết sức

đa dạng phong phú Từ nguồn nguyên liệu thiên nhiên, các nghệ nhân đã chếtạo được những nhạc cụ truyền thống đặc trưng của dân tộc mình: kèn lá củangười H'mông, sáo trúc của người Thái, chiêng trống, bộ gõ, khắc luống, Đồng bào ở đây thích ca hát và lễ hội Những lúc lên nương rẫy, hay hát đốigiao duyên ngày lễ, tết, đều có sự cộng hưởng của những âm thanh trầmbổng, du dương, say đắm Đặc biệt trong các lễ hội: lễ hội Đền Chín Gian, lễhội ném còn, lễ hội xăng khan, bao giờ cũng có hát xuôi, nhuôn, khắp, lăm,

và cả những điệu múa quạt, múa lăm vông, nhảy sạp, mà đồng bào rất ưathích

Người Thái còn có một gia tài văn nghệ dân gian khá phong phú vớinhiều thể loại: sử thi, truyện thơ, truyện kể Đáng chú ý là các chuyện kể sựtích “Pù Chồng Cha”, “Chá Hủn Lú – Náng U Piềm”, không chỉ giải thích

sự hình thành các dãy núi, con sông, các hiện tượng tự nhiên mà còn thể hiệntình yêu đôi lứa thuỷ chung son sắc của trai gái bản mường

Ca dao, tục ngữ Thái phản ánh sinh động bức tranh tự nhiên và xã hội.

Ở đó có tiếng cười, cũng có tiếng khóc, có đau khổ cũng có hạnh phúc, có gặp

gỡ chia ly, thể hiện tình yêu cuộc sống, khát vọng chinh phục tự nhiên củacon người

“Pò mẹ bọc bò tò xáy xỏnXáy xỏn bò tò hủa chở vón hạc ao”

(Cha mẹ dạy không bằng thầy dỗThầy dạy dỗ không bằng nỗ lực làm nên) [18, 29]

Hay: “ Xôm cả lâu, thâu cả phua cả mia”

(Chua cũng là rượu, già cũng là vợ là chồng) [8, 22]

Cùng với văn hoá Thái, các dân tộc ở Quế Phong đã tạo dựng cho mìnhmột nền văn hoá phong phú, đa dạng, vừa có những nét chung của nền vănhoá dân tộc Việt Nam vừa có những nét riêng độc đáo của văn hoá tộc người

ở vùng núi cao biên giới

Lịch sử đất nước ta là một chuỗi dài những cuộc đấu tranh giành độclập dân tộc Cùng trong dòng chảy lịch sử đó, nhân dân Quế Phong từ thuởxưa cho đến nay đã xây đắp cho mình những truyền thống tốt đẹp: cần cù, bấtkhuất, đoàn kết, anh dũng, Đặc biệt là truyền thống yêu nước chống giặcngoại xâm

Căn cứ vào việc phân tích các hiện vật tìm được trong các di chỉ khảo

cổ học ở vùng miền núi Nghệ An, các truyền thuyết kể lại về những cuộcthiên di của người Thái có mặt tại phủ Quỳ Châu vào thế kỷ XIII – XIV, cũng

từ thế kỷ XIV trở đi, vùng Quế phong liên tiếp nhận những đợt thiên di củangười Thái ở vùng Tây Bắc, Thanh Hoá và Lào Những cuộc chuyển cư kéodài đến thế kỷ XVII – XVIII khiến cho vùng Phủ Quỳ trở thành một trungtâm Thái ở vùng Nghệ An

Theo truyền thuyết, sự ra đời của Mường Nọc – Quế Phong gắn vớicông lao của Ló ỳ, nguyên là dòng dõi hoàng thân của kinh đô cổ nước Lào ở

Luông Pha Băng Dòng họ Ló Kắm đã lập ra Đền Chín Gian thờ “Thén Phạ”,cai quả 8 mường nhỏ xung quanh Mường Nọc trở thành mường trung tâmcủa huyện Quế Phong.

Từ khi hình thành, trải qua thời kỳ giặc phương Bắc xâm lược cho đếnhai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc, vùng đất Quế Phong luôn gắn bómáu thịt cùng đất nước đánh đuổi giặc ngoại xâm, giành độc lập, chủ quyền

và toàn vẹn lãnh thổ Trong thời kỳ độc lập, xây dựng chủ nghĩa xã hội, QuếPhong luôn nỗ lực hoàn thành các mục tiêu kế hoạch đề ra, thúc đẩy quá trìnhđổi mới và là một phần quan trọng của sự nghiệp đổi mới đất nước

1.3 Khái quát tình hình kinh tế – xã hội Quế Phong từ 1975 – 1985

Đại thắng mùa xuân năm 1975 đã đưa đất nước ta vào kỷ nguyên mới:độc lập thống nhất, đi lên chủ nghĩa xã hội trong niềm vui chung của đấtnước Đảng bộ và nhân dân Quế Phong bắt tay vào thực hiện nhiệm vụ pháttriển kinh tế xã hội

Tuy vậy khi bước vào giai đoạn cách mạng mới, Quế Phong gặp nhiềukhó khăn do hậu quả cuộc chiến tranh để lại: hệ thống giao thông thuỷ lợi bị

hư hỏng nhiều, cơ sở vật chất yếu kém Hoạt động sản xuất chủ yếu dựa vàolao động thủ công, năng lực cán bộ còn nhiều hạn chế, đó là những tháchthức lớn đối với nhân dân huyện Quế Phong trong 10 năm đầu đi lên chủnghĩa xã hội

Trước tình hình đó, Đại hội Đảng bộ Quế Phong lần thứ X (5/1976) đãxác định phương hướng phát triển kinh tế của huyện trong thời kỳ mới là

“phát huy 3 thế mạnh của huyện là trồng trọt, chăn nuôi và nghề rừng, nhấnmạnh sự cần thiết phải bảo vệ và khai thác tiềm năng rừng để phát triển kinh

tế, cải thiện đời sống nhân dân” [11, 135] Tháng 12/1977, Uỷ ban nhân dânhuyện thông qua “Bản phương án quy hoạch phát triển kinh tế xã hội huyệnQuế Phong” Bản phương án đã vạch ra phương hướng “xây dựng Quế Phong

có một nền kinh tế lâm, nông, công nghiệp vững mạnh” [11, 150] Toàn huyện

được chia thành 3 vùng kinh tế Trên cơ sở điều kiện của từng vùng mà xácđịnh hướng phân bố đất đai, phát triển các ngành kinh tế, phúc lợi văn hoá -

xã hội Phương hướng đúng đắn tiếp tục xác định chặt chẽ và toàn diện hơn,gắn phát triển kinh tế với nhiệm vụ giữ vững quốc phòng an ninh, bảo vệ biêncương tổ quốc

Qua 10 năm phấn đấu vượt qua rất nhiều khó khăn, thử thách với tinhthần lao động cần cù, sáng tạo, nhân dân Quế Phong cơ bản đã thành côngcuộc hàn gắn vết thương chiến tranh Bước đầu xây dựng cơ sở vật chất củahuyện

Thành tựu lớn nhất là bước đầu đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, bướcđầu khai thác thế mạnh của địa phương là trồng trọt, chăn nuôi và nghề rừng Tuy nhiên, sản xuất lương thực hàng năm không đáp ứng được nhu cầucủa người dân Bình quân lương thực/người quá thấp, năm 1978 là 27,27kg/người/năm [11, 153] Hiện tượng đói giáp hạt xảy ra phổ biến Người dâncòn phải dựa vào nguồn sống từ các loại như: sắn, củ rừng, rau rừng, Mộttrong những nguyên nhân là do chưa áp dụng các biện pháp thâm canh trongsản xuất, lúa nương rẫy năng suất thấp vẫn còn chiếm diện tích lớn, hiệntượng du canh du cư, đốt rừng làm rẫy vẫn còn phổ biến

Trong chăn nuôi, vật nuôi chủ yếu là trâu, bò, lợn, gà, vịt, Hình thứcchủ yếu là thả rông, vì thế hiện tượng vật nuôi phá hoại cây trồng xảy rathường xuyên Trong ý thức của người dân, việc chăn nuôi chủ yếu chỉ là đểdùng sức kéo trong nông nghiệp và phục vụ bữa ăn Do vậy, người dân chưa

có ý thức đầu tư, phát triển Năm 1978, đàn lợn có 11.469 con (giảm 2.977con so với 1977) Đàn lợn giảm mạnh do dịch bệnh lan tràn, nhiều hộ gia đìnhkhông có lợn nuôi” [ 11, 153]

Ngành lâm nghiệp bắt đầu triển khai công tác giao đất giao rừng chocác hợp tác xã, hộ gia đình khoanh nuôi bảo vệ “Đến tháng 12/1978, Uỷ ban

nhân dân huyện đã hoàn thành phương án giao đất rừng cho hợp tác xã quản

lý và kinh doanh theo kế hoạch của năm" [11, 153]

Tuy vậy, tình trạng khai thác rừng bừa bãi vẫn xẩy ra, nạn phá rừng, đốtrừng làm rẫy còn phổ biến, thậm chí có nguy cơ bùng phát hơn nữa Nhữngkhu rừng nguyên sinh thuộc vùng khoanh cấm đã bị phá làm nương rẫy như

Bù Chồng Cha, Bù Cao Mạ, Năm 1978, diện tích rừng bị phá lên đến 2.000

ha [11, 153], thú rừng quý hiếm bị nhân dân săn bắt tự do, chưa thu được giátrị khai thác lớn Trước tình hình tài nguyên bị phá hoại, ngành kiểm lâm đã

có nhiều biện pháp để bảo vệ rừng, thành lập các ban lâm nghiệp “Tuy nhiên,một số ban lâm nghiệp hầu như không hoạt động, cán bộ trong ban lâmnghiệp thậm chí còn vi phạm lâm luật như ở các xã Châu Hùng, QuangPhong, ” [11, 154]

Do hạn chế của chế độ quản lý bao cấp, việc trao đổi buôn bán hầu nhưchưa được tiến hành Ngành tiểu thủ công nghiệp, thương mại dịch vụ cònnon kém, chưa có điều kiện vươn lên, chưa đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt,trao đổi của người dân hệ thống các chợ chưa xuất hiện mà chủ yếu cấp pháttheo chế độ tem phiếu tại các cửa hàng của nhà nước “Hoạt động của cácngành tài chính, thương nghiệp có nhiều cố gắng trong phục vụ sản xuất vàđời sống Năm 1978, mặc dầu bị ảnh hưởng mưa bão, ngành thương nghiệp

đã có nhiều cố gắng trong công tác thu mua theo phương thức “hợp đồng kinh

tế hai chiều”, ngành lương thực đã tổ chức huy động nghĩa vụ lương thựcnhập kho nhà nước được 229 tấn (chỉ tiêu giao 500 tấn), huyện đã giải quyếtcứu đói cho nhân dân 13 tấn lương thực” [11, 156]

Hệ thống giao thông vận tải chưa phát triển, huyện có các tuyến đườngchính nối liền trung tâm huyện với các xã, nối huyện với các địa phương kháctrong tỉnh Nhưng chất lượng công trình không đảm bảo, nhanh chóng xuốngcấp, hư hỏng,…Đường giao thông thường có độ dốc lớn, độ rộng chưa đảmbảo, chủ yếu là đường mòn Trong năm 1978 huyện phải đầu tư tu sửa 22 km

tuyến đường giao thông Phú Phương - Xốp Chảo, 7 km tuyến đường 48 “Đểthực hiện công tác giao thông, thuỷ lợi, huyện chủ trương dành 1/3 lao độngtrong các hợp tác xã (chủ yếu là thanh niên) để huy động lên các công trường,thành lập các đội thanh niên tình nguyện (đội 202) ở các xã Mường Nọc, TiềnPhong và Châu Kim” [11, 157].

Mặc dù đã xác định đúng hướng đi, song vì thiếu sự đầu tư, phát triểnđồng bộ về cơ sở vật chất, trang thiết bị, khoa học kỹ thuật nên thực chất đờisống của nhân dân Quế Phong chưa thoát được cảnh đói nghèo Bên cạnh đó,chế độ quan liêu bao cấp trở thành rào cản của sự phát triển kinh tế Tàinguyên còn đang ở dạng tiềm năng, phân phối lưu thông hàng hoá còn chưahợp lý, chưa thực hiện được những mục tiêu cơ bản mà huyện đề ra

Trong 10 năm xây dựng, Quế Phong chưa khai thác đúng mức các tiềmnăng sẵn có của huyện, Quế Phong chưa sử dụng hiệu quả diện tích đất nôngnghiệp, đồng cỏ chăn nuôi Quế Phong là một trong những huyện giàu tàinguyên rừng Vậy mà nguồn tài nguyên rừng phong phú đa dạng đó chưađược khai thác hợp lý, hiệu quả, nhất là gỗ, dược liệu quý,

Quế Phong là vùng có tính nhạy cảm về chính trị, an ninh quốc phòng.Sau khi đất nước thống nhất và đi lên chủ nghĩa xã hội, ở Quế Phong các thếlực phản động, tay sai đế quốc vẫn âm thầm hoạt động, âm mưu lật đổ chínhquyền cách mạng Trong khi đó thực lực của Quế Phong còn non yếu: vừathoát khỏi chiến tranh, nên kinh tế chưa kịp thời khôi phục, đời sống nhân dânnghèo nàn, lạc hậu, thiếu thông tin, dễ bị kẻ xấu lợi dụng

Tình hình đó đặt Quế Phong trong tình thế hết sức khó khăn: vừa cóhoà bình vừa có chiến tranh, bạo loạn lật đổ bất cứ lúc nào

Trên lĩnh vực văn hoá, huyện triển khai và tiếp tục vận động nhân dânxây dựng nếp sống mới Tuy nhiên, tập tục ma chay, khài cúng còn có vị tríquan trọng trong đời sống đồng bào các dân tộc thiểu số Tình trạng chăn nuôi

gia súc, gia cầm dưới gầm, sàn nhà vẫn còn phổ biến Hầu hết các gia đình ởvùng sâu vùng xa chưa có nhà tắm, nhà cầu vệ sinh.

Công tác tuyên truyền, thông tin đại chúng chưa đến với người dân.Hoạt động chiếu phim màn ảnh rộng chưa được phổ biến Chương trình phátthanh của đài tiếng nói Việt Nam còn rất ít Phần lớn đồng bào các dân tộcQuế Phong còn rất xa lạ đối với các thông tin truyền hình

Ngành giáo dục có nhiều cố gắng thực hiện mục tiêu xoá điểm trắnggiáo dục Các lớp học được mở tới tận thôn bản với đầy đủ các ngành học.Đặc biệt huyện mở nhiều lớp bổ túc văn hoá nhằm bồi dưỡng cán bộ, nângcao dân trí địa phương

Khó khăn lớn nhất của ngành giáo dục là thiếu thốn về cơ sở vật chất,đội ngũ giáo viên, ý thức của người dân còn chưa tốt, chưa thấy được sự cầnthiết và tầm quan trọng của việc học tập Cũng chính vì vậy, số lượng người

mù chữ ở Quế Phong lúc này là rất lớn Tình trạng giáo dục rất đáng báođộng Cho đến năm 1985, tình trạng thiếu giáo viên chưa được khắc phục,chất lượng giáo dục còn kém “năm học 1984 – 1985, số học sinh cấp 2 tiếptục giảm 43 em Trong năm học chỉ có 506 em đến lớp” [11, 187]

Ngành y tế trong 10 năm qua đã đạt được một số kết quả nhất định Cáctrạm xá bước đầu hoạt động tích cực hiệu quả Năm 1985 có 5.061 trên tổng

số 5.586 hộ được phun thuốc diệt muỗi; 36.306 người được uống thuốc phòngbệnh [11, 194]

Tuy nhiên, công tác kế hoạch hóa gia đình chưa được thực hiện phổbiến Bệnh sốt rét vẫn hoành hành trên địa bàn huyện Khi đau ốm, bệnh tậtnơi đầu tiên người dân tìm đến là thầy mo, thầy cúng nhờ gọi hồn, làm víacho người ốm Điều này đã kìm hãm sự phát triển của ngành y tế

Như vậy, cho đến trước công cuộc đổi mới, tình hình kinh tế xã hộiQuế Phong vẫn còn rất khó khăn, chưa thoát khỏi xuất phát điểm quá thấp củamột huyện vùng cao Tình trạng đó đòi hỏi phải có một bước đột phá lịch sử

nhằm đưa Quế Phong ra khỏi sự trì trệ, giải phóng mọi động lực, từng bướcđổi mới toàn diện, tiếp tục đi lên chủ nghĩa xã hội Đó chính là nhiệm vụ đặt

ra cho toàn Đảng, toàn dân Quế Phong trong thời kỳ đổi mới

2.1 Bối cảnh lịch sử và yêu cầu đổi mới của Quế Phong

Hơn 10 năm (1976 – 1986) đất nước ta bước đầu xây dựng theo địnhhướng xã hội chủ nghĩa trong hoàn cảnh đầy khó khăn và thử thách Hậu quảchiến tranh để lại chưa thể khắc phục thì lại xảy ra hai cuộc chiến tranh ở phíaTây Nam và phía Bắc Mỹ tiến hành cấm vận, bao vây kinh tế làm cho đấtnước ta lại càng khó khăn hơn Thêm vào đó các nước xã hội chủ nghĩa lâmvào tình trạng khủng hoảng kinh tế dẫn đến tổ chức Hội đồng tương trợ kinh

tế phải thay đổi chính sách “trợ giá” bằng “trượt giá” đối với các nước nghèotrong đó có Việt Nam Điều đó gây khó khăn cho nước ta khi vay vốn từ cácnước xã hội chủ nghĩa Bên cạnh đó trong hơn một thập kỷ ta mắc phải sailầm nghiêm trọng và kéo dài về chủ trương, chính sách lớn, sai lầm nghiêmtrọng về chỉ đạo chiến lược và tổ chức thực hiện

Tình hình trên đặt đất nước trước một yêu cầu hết sức cấp bách là phảitiến hành đổi mới toàn diện nhằm thoát khỏi nghèo nàn, vươn lên phát triển.Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng cộng sản Việt Nam (12/1986)

đã đưa ra đường lối đổi mới đất nước

Ở Quế Phong, tàn tích của chế độ cũ làm cho nền kinh tế trở nên kiệtquệ, sản xuất nông nghiệp là chủ yếu song còn phụ thuộc vào tự nhiên: hạnhán, lũ lụt, sâu bệnh phá hoại, thuỷ lợi còn mang tính tự nhiên, ) Côngnghiệp hầu như chưa có Có thể nói nền kinh tế Quế Phong lúc này là một nềnkinh tế thuần nông, nghèo nàn.

Bên cạnh đó, đời sống văn hoá cư dân hết sức lạc hậu, thấp kém Phầnlớn dân số bị mù chữ và còn xa lạ với các phương tiện thông tin đại chúng.Các tập tục cổ hủ, lạc hậu đè nặng lên cuộc sống tinh thần của người dân

Giáo dục chưa phát triển, cơ sở vật chất thiết bị, đội ngũ cán bộ giáoviên thiếu thốn, số lượng học sinh đến trường quá ít, chủ yếu là các lớp xoámù

Công tác y tế chưa có điều kiện hoạt động chăm sóc sức khoẻ nhândân: dụng cụ y tế thô sơ lạc hậu, đội ngũ cán bộ trình độ chuyên mônthấp, dịch bệnh thường xuyên xảy ra, tỷ lệ người tử vong do bệnh tật rất lớn

Tình hình an ninh – quốc phòng có nhiều diễn biến phức tạp, các thếlực phản động tích cực hoạt động âm mưu lật đổ chính quyền Hiện tượng cưdân vượt biên trái phép sang Lào, tình trạng xâm canh xâm cư ở các vùngbiên giới chưa được giải quyết ổn thoả, Hệ thống chính quyền các cấp hoạtđộng trì trệ quan liêu,

Những khó khăn trên yêu cầu phải có bước đột phá nhằm đưa QuếPhong thoát khỏi tình trạng này, vươn lên phát triển

Tháng 9/1986 Đại hội Đảng bộ huyện Quế Phong lần thứ XIV đã chủtrương đổi mới tư duy, tổ chức cán bộ và phong cách lãnh đạo của Đảng Tiếnhành đồng thời cách mạng quan hệ sản xuất, cách mạng khoa học kỹ thuật vàcách mạng tư tưởng văn hoá nhằm đưa Quế Phong trở thành huyện giàu vềkinh tế, vững về an ninh quốc phòng, nhân dân có cuộc sống ấm no hạnhphúc

Đại hội cũng đề ra nhiệm vụ cụ thể của từng ngành và biện pháp thựchiện có hiệu quả những nhiệm vụ đó, quyết tâm giành thắng lợi toàn diệntrong công cuộc đổi mới ở Quế Phong.

Như vậy, trong bối cảnh khó khăn, nhiều vấn đề cần giải quyết Việcđổi mới không chỉ là vấn đề cấp thiết, có ý nghĩa sống còn với đất nước màcòn là nhiệm vụ cấp bách đối với huyện miền núi Quế Phong

2.2 Quế Phong trong giai đoạn 1986 - 1990 Thành tựu và hạn chế

Bằng sự năng động, sáng tạo Đảng bộ và nhân dân Quế Phong đã cụthể hoá Nghị quyết Đại hội VI phù hợp với những điều kiện, hoàn cảnh củahuyện miền núi Quế Phong Nhờ đó, trong 5 năm đầu tiến hành đổi mới, QuếPhong đã có những thành tích đáng khích lệ về kinh tế, chính trị, an ninh quốcphòng, văn hoá, giáo dục, y tế

2.2.1 Kinh tế

Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc khai thác tiềm năng sẵn có củahuyện về đất đai, nhân lực, Đảng bộ huyện luôn coi nông lâm nghiệp là mặttrận hàng đầu, lương thực là nhiệm vụ trọng tâm Đồng thời đẩy mạnh thủcông nghiệp, các ngành dịch vụ

Nông nghiệp là lĩnh vực kinh tế được các cấp chính quyền ở QuếPhong quan tâm Huyện đã có sự đầu tư về nhiều mặt: thuỷ lợi, phân bón,giống, Diện tích khai hoang, diện tích trồng màu tiếp tục mở rộng Năm

1988 toàn huyện khai hoang được trên 100 ha Sản lượng, lương thực năm

1987 là 14.528 tấn Năng suất lúa bình quân tăng từ 19 tạ/ha (1987) lên 22,33tạ/ha (năm 1990) Thành tích nổi bật trong sản xuất nông nghiệp là hoàn thiệnthêm vận dụng “khoán 10” ở nông thôn Đồng thời bước đầu thực hiện

chuyển đổi cơ cấu cây trồng Quế Phong đã đưa vào sản xuất giống lúa ngắnngày CN2 có hiệu quả.

Trong chăn nuôi đã bắt đầu có ý thức tuyển chọn, lai tạo và du nhậpgiống mới Nổi bật nhất là việc lai tạo, du nhập giống lợn lai kinh tế ở thị trấnKim Sơn và xã Mường Nọc Trọng lượng lợn xuất chuồng tăng nhanh, đàngia súc, gia cầm cũng tăng lên đáng kể Năm 1990, tổng đàn trâu có 10.898con, đàn bò có 8.000 con (tăng 700 con), đàn lợn có 19.176 con (tăng 7.301con), thả cá ao hồ 4,8 triệu con (tăng hơn 3 triệu con) so với năm 1986

Hạn chế lớn nhất trong nông nghiệp là bình quân lương thực còn thấp,nạn đói vẫn diễn ra thường xuyên Bên cạnh đó hiện tượng làm nương rẫy cònrất phổ biến Diện tích lúa nương rẫy còn chiếm vị trí lớn trong nông nghiệptrồng lúa Hệ thống thuỷ lợi còn mang tính thô sơ, lạc hậu Chăn nuôi chưamang tính hàng hoá, chưa có sự đầu tư về khoa học kỹ thuật Sản xuất chưađạt chỉ tiêu đặt ra

Về lâm nghiệp: Bước đầu thực hiện thành công giao đất giao rừng,trồng cây công nghiệp: quế, chè, cọ, Trong 5 năm huyện trồng được 100 hacây quế, 30.000 cây phân tán, 572 ha rừng tập trung, tạo mới 23 vạn cây con.Riêng năm 1990 huyện trồng được 60 ha quế tập trung

Công tác chăm sóc, bảo vệ rừng cũng được quan tâm Năm 1990,ngành lâm nghiệp chăm sóc, bảo vệ được 359 ha rừng quế

Việc khai thác lâm sản bước đầu thu được lợi nhuận Huyện đã khaithác 100 m3 gỗ tròn, 6 vạn cây mét, 13 ngàn cây nứa,

Tuy nhiên, hoạt động lâm nghiệp còn kém hiệu quả, chưa tận dụngđược thế mạnh của huyện, chưa tạo ra hàng hoá xuất khẩu Trong khi đó diệntích rừng bị phá vẫn tiếp tục tăng Năm 1987, Uỷ ban nhân dân huyện thànhlập 2 trạm kiểm soát cửa rừng tại ngã 3 Truông Bành và nông trường 1- 5sông Quàng với nhiệm vụ kiểm tra, kiểm soát lâm sản đặc sản, nhất là quế khi

ra khỏi địa bàn Năm 1990, ngành kiểm lâm đã xử lý 227 vụ vi phạm lâm luật,trong đó có 224 vụ vi phạm nương rẫy.

Ngành thủ công nghiệp Quế Phong đã có nhiều cố gắng thực hiện hiệpước đào tạo thợ thủ công trong sản xuất vật liệu xây dựng cho huyện Sầm Tớ(Lào) Nhìn chung, các chính sách phát triển vẫn còn ở dạng văn bản, chưa

có kết quả gì đáng kể Chủ yếu sản xuất thủ công truyền thống nhưng chỉphục vụ sinh hoạt gia đình, tính chất nhỏ lẻ

Về xây dựng cơ bản: với phương châm “nhà nước và nhân dân cùnglàm” và “dân làm nhà nước hỗ trợ”, ngành xây dựng đã hoàn thành và đưavào sử dụng các công trình thuỷ lợi: kênh nương 3- 2, Máng Cò – Hạnh Dịch,công trình giao thông: đường thông xe vào bản Lốc – Thông Thụ, Ná Quèn -Đồng Văn và Cắm Muộn- Quang Phong Xây thêm một số phòng học bánkiên cố Đến năm 1989, ngành xây dựng hoàn thành các hạng mục công trìnhcòn lại của bệnh viện huyện, bổ sung năng lực mới cho trạm khám đa khoakhu vực Đồng Mới, tăng thêm cơ sở trường lớp cho ngành giáo dục và nhiềucông trình nhà ở, nhà làm việc của khối cơ quan

Năm 1990, hoàn chỉnh 12 công trình đưa vào sử dụng Trong đó có 15công trình phúc lợi công cộng, 6 nhà làm việc của các cơ quan và nhà ở Tuynhiên, số lượng công trình còn hạn chế, quy mô còn nhỏ

Ngành thương mại và tài chính ngân hàng đã có nhiều cố gắng so vớitrước Tuy nhiên, do điều kiện khó khăn của huyện miền núi, ngành thươngmại, tài chính không có điều kiện phát triển, chưa góp phần đáp ứng nhu cầu,nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân

2.2.2 Chính trị

Công tác xây dựng Đảng có sự đổi mới về tư tưởng, tổ chức, cán bộ.Trong 3 năm (1986 – 1988) công tác bảo vệ Đảng tiến hành nghiêm túc, hiệuquả Toàn huyện có 8 Đảng bộ, chi bộ được công nhận là vững mạnh, trongsạch là các xã : Tiền Phong, Thông Thụ, Mường Nọc, Châu Kim, Tri Lễ, các

cơ quan: lương thực, bưu điện, công an Các đơn vị khác đều có chuyển biếntốt Đảng bộ xã Tiền Phong và Đảng bộ xã Thông Thụ là 2 Đảng bộ cơ sởđược tỉnh xét tặng công nhận “Đảng bộ vững mạnh, trong sạch” từ năm 1986– 1990.

Việc bố trí cán bộ đã bắt đầu hướng theo quan điểm đánh giá năng lực,phẩm chất cán bộ thông qua kết quả hoạt động và mức độ hoàn thành nhiệm

vụ, đối xử bình đẳng về giới, dân tộc, về độ tuổi, bố trí công việc đúng chuyênmôn nghiệp vụ

Tuy vậy, đội ngũ cán bộ lớp trước vẫn còn giữ các chức vụ chủ chốt Sốlượng cán bộ có trình độ chuyên môn kỹ thuật còn hạn chế Phong cách làmviệc chưa thoát khỏi tư tưởng quan cách

Công tác xây dựng củng cố chính quyền, Hội đồng nhân dân, Uỷ bannhân dân và các đoàn thể được coi trọng chỉ trong 2 năm (1987- 1988), đã có

173 đoàn viên mới được kết nạp, 50 đoàn viên ưu tú được kết nạp Đảng,5.330 cháu được công nhận là “cháu ngoan Bác Hồ”

Năm 1990 Hội cựu chiến binh huyện Quế Phong được thành lập góp phầnkiện toàn hệ thống đoàn thể chính trị – xã hội trên địa bàn huyện

2.2.3 An ninh – quốc phòng

Lực lượng quân sự, biên phòng đã phát hiện và đẩy lùi âm mưu củamột số thương nhân nước ngoài xâm nhập, móc nối với bọn xấu nhằm gây rốiloạn Từng bước xây dựng nền quốc phòng toàn dân với lực lượng vũ trangđịa phương, dân quân tự vệ, dự bị động viên ngày càng nâng cao về số lượng

danh hiệu chiến sĩ thi đua, 1 đồng chí được đề nghị tặng danh hiệu chiến sĩ thiđua quyết thắng do Bộ Nội vụ cấp.

Trong 3 năm (1986 – 1988) huyện có 968 lượt gia đình có nhiều thànhtích trong phong trào bảo vệ an ninh tổ quốc được huyện, tỉnh khen ngợi Thời gian qua, huyện cũng hoàn thành tốt nhiệm vụ tuyển quân XãHạnh Dịch được Bộ Nội vụ tặng bằng khen là lá cờ đầu trong phong trào anninh quốc phòng

Bên cạnh những thành tựu, còn một số hạn chế cần khắc phục: các tệnạn xã hội vẫn còn là vấn đề nhức nhối, tình trạng buôn bán thuốc phiện, vượtbiên trái phép còn gia tăng

2.2.4 Văn hoá, giáo dục, y tế

Những cố gắng trên lĩnh vực kinh tế, chính trị, an ninh quốc phòng đãđưa đến cuộc sống ổn định, tạo tiền đề cho đổi mới về văn hoá, giáo dục, y tế Ngành văn hoá thông tin không còn xa lạ đối với cuộc sống sinh hoạtcủa người dân Ngành nắm bắt tình hình, kịp thời cổ động, hướng dẫn tổ chức

kỷ niệm những ngày lễ lớn của dân tộc

Năm 1987, nhà văn hoá Quế Phong được thành lập Các ngành truyềnthanh, điện ảnh, bưu điện, thư viện, phát hành sách đều có nhiều cố gắng đổimới hoạt động của mình Đội chiếu bóng hoạt động có hiệu quả, góp phầntuyên truyền xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa, đấu tranh chốngnhững tiêu cực xã hội Năm 1988, đội thông tin huyện Quế Phong đạt giảinhất đồng đội trong hội thi tuyên truyền cổ động toàn quốc

Quán triệt Chỉ thị 51 của Trung ương Đảng và Chỉ thị 159 của Hộiđồng bộ trưởng về xây dựng nếp sống mới, xoá bỏ thủ tục lạc hậu HuyệnQuế Phong đã ra Nghị quyết đẩy mạnh cuộc vận động nếp sống mới Các tậptục lạc hậu: ma chay, cưới hỏi, mê tín dị đoan, bị phê phán kịch liệt Ngườidân đã bắt đầu nhận thức tác hại của nó

Bên cạnh đó, phong trào thể dục thể thao, văn nghệ quần chúng được tổchức sôi nổi, nhất là trong dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn của đất nước Năm

1990, kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, huyện tổ chứcđại hội thể thao toàn huyện, hội diễn văn nghệ quần chúng đã có nhiều đơn vịtham gia và đạt giải Đội bóng chuyền nam ngành giáo dục đạt giải nhất bóngchuyền nam toàn ngành của tỉnh Nghệ Tĩnh Huyện Quế Phong đạt 2 giải A, 2giải B trong hội thi “tiếng hát làng Sen” của tỉnh Các đơn vị có nhiều thànhtích nổi bật là xã Thông Thụ, xã Mường Nọc, bệnh viện huyện,

Sự phát triển của văn hoá thông tin đã góp phần nâng cao nhận thứccủa người dân về xã hội, về công cuộc đổi mới của đất nước Góp phần rútngắn khoảng cách giữa người dân với Đảng và Chính Phủ Củng cố tăng thêmniềm tin của nhân dân vào con đường xã hội chủ nghĩa của đất nước

Ngành giáo dục cũng được quan tâm đầu tư trong điều kiện “thắt lưngbuộc bụng” cho con em đến trường học tập Hệ thống trường lớp được tổchức lại Tuy nhiên số lượng học sinh còn quá ít “năm học 1987 – 1988, hệmầm non có 450 cháu vào nhà trẻ, 1.300 cháu học mẫu giáo; hệ phổ thông cơ

sở có 6.386 học sinh Hệ bổ túc văn hoá toàn huyện có 998 học viên học sách

bổ túc văn hoá dành riêng cho vùng dân tộc thiểu số và mở 2 lớp bổ túc vănhoá lớp 4 và lớp 5 cho cán bộ ở xã Tri Lễ” [11, 206] Số lượng người mù chữcòn rất cao, công tác xoá mù mới chỉ được quan tâm, chất lượng giáo dục cònkém xa so với các huyện miền xuôi

Ngành y tế có nhiều chuyển biến tích Năm 1990, ngành đã kịp thời baovây, dập tắt chu kỳ sốt rét vào mùa hè hàng năm Bệnh viện, trạm xá đã điềutrị 9,5 ngàn lượt người, phun thuốc cho 10/13 xã, thị Lần đầu tiên tổ chứctiêm chủng mở rộng cho trẻ em đạt kết quả tốt

Ngành y tế còn tồn tại nhiều hạn chế lớn, đó là sự trì trệ của hệ thống y

tế thôn bản do tình trạng khài cúng vẫn còn chiếm vị trí quan trọng trong đời

sống của đồng bào Cơ sở, trang thiết bị y tế còn nghèo nàn lạc hậu Nhữngyếu tố sinh dịch, mầm bệnh vẫn còn tiềm ẩn

2.3 Quế Phong trong giai đoạn 1991-1995

2.3.1 Tình hình và nhiệm vụ

Qua 5 năm tiến hành đổi mới nền kinh tế - xã hội trong cả nước nóichung, huyện Quế phong nói riêng đã đạt được một số thành tựu nhất định.Song đất nước vẫn chưa thoát khỏi khủng hoảng

Tháng 6 năm 1991, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng đãhoàn chỉnh, bổ sung và phát triển đường lối đổi mới Đồng thời đề ra phươnghướng nhiệm vụ cho kế hoạch 5 năm tới (1991-1995)

Tháng 8 năm 1991, Quốc hội quyết định chia tỉnh Nghệ tĩnh thành 2tỉnh là Nghệ An và Hà Tĩnh

Trước những biến đổi lớn như vậy, Đảng bộ và nhân dân Quế phongcũng phần nào nhận thức được vai trò vị trí của huyện trong công cuộc đổimới đất nước Đại hội Đảng bộ huyện Quế phong lần thứ XVI được tiến hànhqua 2 vòng trước và sau Đại hội VII của Đảng cộng sản Việt Nam Đại hội đãxem xét, đánh giá những yêu cầu mới của Đại hội VII trong điệu kiện cụ thểcủa huyện Quế Phong Từ đó đưa ra những phương hướng, nhiệm vụ mớitrong 5 năm tiếp theo (1991-1995) Trong đó có những nhiệm vụ cụ thể cầnđạt được:

- Giảm và tiến tới thoát khỏi tình trạng đói giáp hạt Giảm số hộnghèo

- Giảm đến mức thấp nhất dịch sốt rét và các bệnh khác

- Xóa mù, thực hiện phổ cập cấp I

- Đảm bảo an ninh - xã hội

Nhiệm vụ mới đặt ra nặng nề hơn trước Bởi nó được đưa ra dựa trên

cơ sở tổng kết những thành tựu và hạn chế trong thời kỳ trước đó Muốn hoànthành những nhiệm vụ mới Đảng bộ và nhân dân Quế phong cần kết hợp

nhuần nhuyễn những yếu tố khách quan và chủ quan, vận dụng sáng tạo vàhiệu quả những kinh nghiệm đã có

2.3.2.1 Kinh tế

Nền kinh tế có những chuyển biến nhanh từ tự cấp tự túc sang nền kinh

tế hàng hóa nhiều thành phần Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân hàng năm

là 5,3%

Nông nghiệp vốn được coi là mặt trận hàng đầu, được đầu tư nhiều mặt

từ vật tư, phân bón đến các giống cây trồng, biện pháp thâm canh và thuỷ lợi.Nhờ đó năng suất, sản lượng đều tăng

Trong 5 năm (1991 – 1995) sản lượng lương thực tăng từ 14.894 lên18.500 tấn, bình quân lương thực tăng từ 229 kg/người/ năm lên 269kg/người/năm (tăng 40 kg/người/năm) Phong trào khai hoang thâm canhcũng được đẩy mạnh Bước đầu đưa vào sản xuất các loại cây con cho năngsuất cao: cam, vải, nhãn, theo chương trình của Nhà nước Đặc biệt, việc dunhập giống mới ngoài các xã vùng thấp như Mường Nọc, Châu Kim, nay đãphát triển đến 9 xã vùng cao và đạt được 86% ở các xã: Cắm Muộn, QuangPhong, Châu Thôn, Hạnh Dịch

Diện tích trồng cây màu tiếp tục được mở rộng, hình thành dần cácvùng trồng mía, lạc, ngô, khoai,… Vùng Piếng Pánh, xã Mường Nọc (nay là

xã Quế Sơn) là vùng trồng cây màu, cây ăn quả, cây công nghiệp ngắn ngày.Các thung lũng Mường Nọc, Tiền phong là những vùng trồng lúa của cảhuyện

Quế Phong có các vùng đồi chăn thả rộng lớn, ngành chăn nuôi gia súclớn được đẩy mạnh Nhưng chủ yếu nhằm sử dụng sức kéo và phân bón trongnông nghiệp

Tổng đàn trâu, bò, lợn hầu như giữ mức ổn định trong cả 5 năm Năngsuất, sản lượng, chất lượng chăn nuôi được nâng lên rõ rệt Riêng cá thịt năm

1995 đạt 7 triệu con (tăng 4 triệu con), tương đương 720 tấn (tăng 420 tấn) sovới năm 1990

Hình thức chăn nuôi phong phú hơn trước Tình trạng mất cân đối giữatrồng trọt và chăn nuôi bước đầu được khắc phục Mô hình VACR đang đượchình thành Hầu hết các gia đình đều có đàn gà, vịt phục vụ nhu cầu đời sống.Nhiều hộ chăn nuôi gà, vịt với số lượng hàng trăm con

Sản xuất nông nghiệp đã làm thay đổi cơ bản đời sống nhân dân, cácsản phẩm nông nghiệp không chỉ đáp ứng những nhu cầu thiết yếu của cuộcsống mà bước đầu trở thành hàng hóa góp phần nâng cao thu nhập, cải thiệnđời sống đồng bào các dân tộc Quế Phong

Bên cạnh những thành tựu này, nông nghiệp Quế Phong trong giai đoạnnày còn tồn tại rất nhiều khó khăn cần giải quyết Đó là hình thức và kỹ năngsản xuất quảng canh, du canh tự túc tự cấp vẫn còn phổ biến Những tiến bộkhoa học kỹ thuật chưa được áp dụng đồng bộ và phổ biến Vấn đề chuyểnđổi cơ cấu cây trồng vật nuôi chưa được chú trọng đúng mức, sản xuất nôngnghiệp chưa chủ động trong công tác thuỷ lợi, phòng chống thiên tai

Lâm nghiệp cũng được coi là mặt trận hàng đầu Bên cạnh việc chăm lobảo vệ rừng, tăng cường công tác lâm luật, việc khôi phục rừng, trồng mớirừng cũng được đẩy mạnh Việc khoanh vùng nương rẫy, giao đất giao rừngcho nhân dân được tiến hành thường xuyên qua các năm Từ năm 1993, huyệnđược nhà nước đầu tư phát triển vốn rừng theo chương trình 327 Trong 5năm, ngành lâm nghiệp đã khoanh rẫy ổn định và giao đất cho hộ gia đìnhquản lí 4.985 ha, khoanh nuôi rừng phòng hộ 200 ha, trồng mới 765 ha quế,

xây dựng được 3 dự án lớn để phát triển lâm nghiệp Mô hình nông – lâm kếthợp, vườn rừng, vườn nhà phát triển ở các xã Đồng Văn, Thông Thụ, HạnhDịch, Tiền Phong, Mường Nọc, Châu Kim

Khai thác rừng, đặc biệt là gỗ và các loại dược liệu bước đầu mang lạinguồn thu cho ngân sách huyện

Tuy nhiên việc khai thác rừng trái phép còn tiếp diễn, việc giao đất giaorừng chưa thực sự hiệu quả, một số nơi còn mang tính chất hình thức Hiệuquả sử dụng chưa tương xứng với tiềm năng

Sản xuất tiểu thủ công nghiệp cũng có nhiều thành tựu Đáng chú ý lànghề dệt thổ cẩm Đây vốn là nghề thủ công truyền thống của đồng bào Thái,

đi cùng với nó là nghề trồng bông, trồng dâu nuôi tằm ở các làng bản Sảnphẩm dệt là váy, áo, gối, chăn, màn, túi, không chỉ phục vụ đời sống nhândân trong huyện mà còn được ưa chuộng ở nhiều nơi

Ngoài ra, nghề rèn của người H’mông, nghề đan lát của người Khơ mú,nghề mộc của người Kinh, người Thái cũng được duy trì trong các gia đình.Các sản phẩm như: dao, cuốc, cày, giường, tủ gỗ, là những mặt hàng thiếtyếu phục vụ sản xuất và sinh hoạt Các nghề thủ công chủ yếu như sản xuấtgạch ngói, khai thác đá, may mặc, sửa chữa điện tử cũng đã thể hiện được vaitrò của mình Năm 1995, tổng giá trị sản lượng tiểu thủ công nghiệp tăng 50%

so với năm 1991

Tuy nhiên xét một cách tổng quát thì tiểu thủ công nghiệp trong huyệnchưa mạnh, quy mô sản xuất nhỏ, mang tính chất hộ gia đình Chất lượng sảnphẩm chưa cao, chưa tạo ra các mặt hàng xuất khẩu

Ngành thương nghiệp đã cố gắng xử lí, chuyển phương thức kinhdoanh phục vụ theo yêu cầu mới Do vậy không xảy ra những biến động lớn

về lưu thông và phân bố sản phẩm hàng hóa trên thị trường Theo tinh thầnnghị định 358 của Hội đồng Bộ trưởng, năm 1992, Quế Phong đã chấn chỉnhlại mạng lưới thương nghiệp, công ty thương mại tổng hợp được hình thành

và hoạt động tích cực, phục vụ nhu cầu thiết yếu của nhân dân Cửa hànglương thực, dựơc phẩm dần dần tạo được cho mình vị trí cần thiết trong đờisống xã hội của huyện

Vấn đề lưu thông hàng hóa còn gặp nhiều khó khăn do đường xá đi lạichưa thuận tiện Đồng bào vùng sâu vùng xa còn nặng nề lối sống tự cấp tựtúc Điểm họp chợ chủ yếu ở vùng thị trấn ngày nay, tuy nhiên quy mô nhỏ lẻ,không tập trung Công tác quản lí thị trường chưa hiệu quả, hàng hóa kémchất lượng vẫn được bày bán, ảnh hưởng đến uy tín của ngành

Ngành xây dựng cơ bản đã hoàn thành nhiều công trình, trong đó cónhững công trình trọng điểm, phục vụ kịp thời sản xuất và hoạt động xã hộicủa huyện Nổi bật là các khâu thủy lợi và giao thông

Trong 5 năm (1991 - 1995) Quế Phong đã xây dựng được nhiều côngtrình thuỷ lợi: đập Tồng Mọ, thuỷ lợi Ná Tỳ - Huôi Nhắng, thuỷ lợi MươngCuồng Xây dựng mới các tuyến giao thông liên bản: Châu Kim - Nậm Giải,Châu Thôn - Mường Lống Đồng thời sửa chữa nâng cấp các tuyến đường:Phú Phương -Xốp Chảo, Châu Kim - Mường Nọc, Châu Thôn - QuangPhong,… Hoàn thành 2 km đường nhựa ở trung tâm huyện lị

Nhờ có ngân sách địa phương, sự hỗ trợ từ cấp trên, huyện đã xây dựng

về cơ bản cơ sở hạ tầng, công trình phúc lợi: nhà văn hóa huyện, đài phátsóng truyền hình, trụ sở làm việc của các cơ quan huyện ủy, công an, việnkiểm sát, tòa án, trường phổ thông trung học, bệnh viện, các trạm xá,… Xâydựng và đưa vào sử dụng chương trình nước sinh hoạt cho thi trấn Kim Sơn

và Bản Đan xã Tiền Phong, khởi công và xây dựng đường điện 35 KV QuỳChâu - Quế Phong, công trình thuỷ lợi - thuỷ điện Hữu Văn

Bên cạnh những thành tựu, kinh tế Quế Phong giai đoạn này còn tồn tạinhiều khó khăn, hạn chế Tình trạng mất cân đối trong nền kinh tế vẫn chưađược thu hẹp Nguồn thu ngân sách quá ít so với nhu cầu chi thường ngày.Tốc độ phát triển chậm Đời sống nhân dân còn khó khăn, nhất là vùng cao,

vùng sâu chưa thóat khỏi nghèo nàn, lạc hậu Các tiềm năng chưa được khaithác có hiệu quả, chưa phát huy được thế mạnh của huyện Chưa đầu tư mũinhọn để phát triển sản xuất hàng hóa.

Công tác kiểm tra đảng còn chưa thực sự triệt để Công tác phát triểnĐảng còn một số yếu kém chưa được khắc phục Có những Đảng bộ, chi bộnhiều năm không phát triển được Đảng viên nào

Trong công tác cán bộ, huyện thường xuyên tổ chức các lớp bồi dưỡngnâng cao trình độ chuyên môn và năng lực lãnh đạo Hoạt động của Hội đồngnhân dân, Uỷ ban nhân dân các cấp đã từng bước khắc phục tính hình thức,nâng cao hiệu quả công việc

Tuy nhiên việc bố trí cán bộ các cấp còn nhiều lúng túng Cho đến năm

1995, bộ máy chính quyền ở thôn bản còn nhiều bất cập Đó là tình trạng trình

độ thấp, hoạt động trì trệ kém hiệu quả Những chính sách ưu đãi, hỗ trợ củaNhà nước đối với vùng khó khăn, dân tộc thiểu số chưa được triển khai triệt

để, chưa đến được với đối tượng cần thiết

Mặt trận tổ quốc Việt Nam, các tổ chức đoàn thể quần chúng được cấp

uỷ quan tâm củng cố từ huyện đến xã, bản Đoàn thanh niên cộng sản Hồ ChíMinh tổ chức được nhiều phong trào thi đua, mở hội cắm trại, giao lưu vănnghệ, thể dục thể thao Tích cực tham gia lao động, trồng được 90 ha rừng,phát quang 28 km đường [11, 212]

Tòa án nhân dân huyện đã cố gắng xét xử các vụ án đúng người, đúngtội, không có sai sót đáng tiếc xảy ra Từ năm 1991 đến 1995, thụ lý 37 vụ hình

sự, đưa ra xét xử 32 vụ , phạt tù 25 tên, cho hưởng án treo 36 đối tượng, án dân

sự thụ lý 94 vụ, xét xử 15 vụ , hòa giải 14 vụ Công tác thụ lý 25 vụ, trong đó

có 21 vụ án dân sự Riêng thi hành án hình sự đã thu trên 65 triệu đồng, trả lạicho công dân bị hại 46 triệu, sung công quỹ 19,4 triệu đồng Ngành thanh tra đãphối hợp với các ngành chức năng tiến hành kiểm tra làm rõ việc thu chi ngânsách huyện, các đơn vị dự toán thuộc Phòng tài chính, Phòng Lao động -Thương Binh Xã hội, Trung tâm Y tế huyện, đồng thời trả lời, giải đáp nhữngthư tố của công dân, góp phần chống tham nhũng, lập lại trật tự, kỷ cương phépnước thu hồi cho ngân sách hàng trăm triệu đồng [11, 249 - 250]

Trong tình hình mới, công tác quốc phòng đã kịp thời chuyển hướng phùhợp với điều kiện hoàn cảnh của địa phương Đảng bộ Quế Phong đã lãnh đạonhân dân thực hiện nhiệm vụ trọng tâm và lâu dài là xây dựng nền quốc phòngtoàn dân, đồng thời nâng cao chất lượng của lực lượng vũ trang địa phương,

dân quân tự vệ và dự bị động viên Tổ chức các đợt diễn tập chống gây rối, bạoloạn lật đổ ở các xã, cung cấp hiểu biết cần thiết về quốc phòng cho người dân.Đảm bảo sự kết hợp quân dân sẵn sàng chiến đấu trong bất cứ hoàn cảnh nào.

Công tác tuyển quân trong 5 năm qua luôn đạt 100% chỉ tiêu, chất lượngđảm bảo, hạn chế đến mức thấp nhất tình trạng đào ngũ, bỏ ngũ

2.2.2.4 Văn hóa, giáo dục, y tế

Kinh tế phát triển, đời sống nhân dân ổn định và từng bước được cảithiện là điệu kiện để văn hóa, giáo dục, y tế có được nhiều tiến bộ

Vấn đề mang tính đặc thù của huyện miền núi dân tộc là các tập tục lạchậu, các hiện tượng mê tín dị đoan, đến nay cơ bản đã được hạn chế, tình trạngtảo hôn, thách cưới nặng nề, để người chết lâu ngày trong nhà đã được điềuchỉnh khoa học hơn, có nơi đã xóa bỏ được

Đời sống nhân dân được nâng cao hơn trước về cả vật chất lẫn tinh thần.Tình trạng đói giáp hạt đang dần được khắc phục Một số hộ gia đình có đờisống khá Theo thống kê, năm 1995 toàn huyện có 20% số hộ giàu , 20% số hộkhá, trên 30% hộ nghèo Riêng khu vực thị trấn Kim Sơn có hơn 80% hộ có ti

vi để xem truyền hình Hơn 70% số hộ trong toàn huyện đã đăng ký xây dựng

“Gia đình văn hóa mới”

Trung tâm văn hóa huyện tổ chức được nhiều buổi chiếu bóng phục vụnhu cầu giải trí, thư giãn của người dân, đồng thời nâng cao nhận thức xã hội

Các đội thông tin lưu động tiếp tục phát huy vai trò của mình Phổ biếncác chủ trương, chính sách của Đảng đến với đồng bào, nhất là các dân tộcvùng cao, vùng biên giới

Phong trào thể dục thể thao, giao lưu văn nghệ được chú ý, tổ chức cóquy mô, phục vụ kịp thời nhiệm vụ chính trị của huyện và các ngày lễ lớn củadân tộc Tích cực tham gia các hội diễn, hội thao ở tỉnh đạt kết quả tốt

Ngành giáo dục chú trọng phát hiện, bồi bưỡng tài năng con em các dântộc huyện nhà Hệ thống trường lớp được tổ chức lại chất lượng dạy - học được

nâng lên Tuy chưa đạt yêu cầu mong muốn nhưng đã ngăn chặn được tìnhtrạng xuống cấp trong giáo dục Hàng năm đều có đội ngũ giáo viên dạy giỏi,học sinh giỏi cấp huyện, cấp tỉnh

Số lượng học sinh tham gia vào các cấp học, ngành học ngày càng đông.Năm học 1994 - 1995, tổng số học sinh cả 3 cấp tăng hơn 60% so với năm học

1991 – 1992 Tổng số học sinh phổ thông (cả 3 cấp) là 12.133, tăng 4.983 so vớinăm học 1988 – 1989

Năm 1994 Trung tâm giáo dục thường xuyên được thành lập Năm 1995thị trấn Kim Sơn đã hoàn thành chương trình phổ cập giáo dục tiểu học

Công tác xóa mù tiếp tục được nhân rộng về đối tượng, địa bàn

Trong 5 năm, ngành y tế quan tâm đến công tác chăm sóc bảo vệ sức khoẻnhân dân Năm 1991, số người mắc bệnh sốt rét là là18.559, số người chết vì sốtrét là 304 người Đến năm 1994, số người mắc bệnh chỉ còn 4.132 người, sốngười chết chỉ còn 1 người

Ngành y tế thực hiện tốt chương trình phòng chống bệnh bướu cổ, thanhtoán bệnh phong, bệnh xã hội ở trẻ em, phụ nữ Hoạt động tiêm chủng định kỳ,phun thuốc tẩm màn cũng được triển khai đầy đủ Ngành còn kết hợp với cácngành chức năng tổ chức cai nghiện cho các đối tượng nghiện ma tuý

Vấn đề kế hoạch hóa gia đình có những bước chuyển tích cực Số phụ nữdùng biện pháp tránh thai tăng lên Tỷ lệ phát triển dân số giảm từ 3% xuống2,23%

Trên lĩnh vực văn hoá, giáo dục, y tế của Quế Phong còn có nhiều tồntại và khó khăn Sự chênh lệch mức sống giữa các vùng còn khá rõ Tỷ lệ hộnghèo trong huyện vẫn còn cao (chiếm 30% số hộ gia đình toàn huyện) Cácdịch vụ bưu điện, phát thanh chưa đến được tận các xã Một số vùng còn chưa

có điện lưới Tỷ lệ phát triển dân số tuy có giảm, nhưng chưa đạt chỉ tiêu 2%

do Đại hội XVI đề ra Những tập tục lạc hậu còn tiếp tục đeo bám đời sốngcủa đồng bào dân tộc thiểu số Trong ngành giáo dục, tình trạng học sinh bỏ

học vẫn còn nhiều Cơ sở vật chất thiếu thốn, chất lượng dạy và học chưa cao.Ngành y tế còn nhiều bất cập về trang thiết bị, về ý thức chữa bệnh của ngườidân

Những khó khăn trên, đồng thời cũng là những thử thách mới buộcnhân dân Quế Phong phải vượt qua để tiếp tục đi lên giành thắng lợi trongcông cuộc đổi mới

Chương 3 QUẾ PHONG ĐẨY MẠNH CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI

(1996 - 2007) 3.1 Giai đoạn 1996- 2000

3.1.1 Chủ trương đường lối của Đảng bộ Quế Phong

Trong nhiệm vụ chung của cả nước, Đảng bộ và nhân dân Quế Phonglại tiếp tục thực hiện sự nghiệp xây dựng và phát triển quê hương Phươnghướng nhiệm vụ chung trong giai đoạn mới đã được thông qua tại Đại hội Đạibiểu Đảng bộ Quế Phong lần thứ XVII “Quyết tâm phấn đấu chuyển đổi cơcấu kinh tế hợp lý theo hướng Lâm – Nông – Công nghiệp - Tiểu thủ côngnghiệp - Dịch vụ thương mại và du lịch, phù hợp với kinh tế thị trường và thời

kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đẩy mạnh phát triển kinh tế gia