Chế định thẩm phán- một số vấn đề và thực tiễn

Nghị quyết sô'08/ NQ-TW ngày 02/01/2001 của Bộ Chính trị “Về một sô nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới" đặt ra nhiệm vụ năng cao chất lượng hoạt động và đề cao trách

Mả số: TPD - 04 -14

MỘT SỐ VẤN ĐỂm

LÝ LUÂN VÀ THƯC TIÊN

NHÀ XUẤT BẢN Tư PHÁP

HÀ NỘI 2004

8 C N T r ầ n Q u ố c P h ú T h a n h t r a - B TP.

9 CN Vũ K hắc X ương - Tòa Hành chính - TANDTC

10 CN Nguvển Thị Tô H ằng - Nhà xuất bản Tư pháp - BTP

11 CN Bùi Thị T h u H ằ n g - Nhà xuất bản Tư pháp - BTP

12 CN N guyển V ăn H iến Viện khoa học pháp lý - BTP

13 CN Uông Q uang Huy Tạp chí dân chủ và pháp luật - BTP

LỜI GIỚI THIỆU

Trong công cuộc đôi mới toàn diện, trọng tâm là đổi mới

vé kinh tê, cải cách hành chính, cải cách tư pháp luôn được

Đảng va Nhà nước ta quan tâm Nghị quyết sô'08/ NQ-TW ngày 02/01/2001 của Bộ Chính trị “Về một sô nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới" đặt ra nhiệm vụ năng cao chất lượng hoạt động và đề cao trách nhiệm của các cơ quan tư pháp; xây dựng đội ngủ cán bộ tư pháp trong sạch vững mạnh, trong đó đặc biệt chú trọng đội ngủ Thăm phán - nhăn vật trung tâm của hoạt động tư pháp Giải pháp cụ thê ở đây là cần tăng cường về sốlượng

và chất lượng Thâm phán, xác định rõ các quyền và nghĩa

vụ cụ thê của Thăm phán, xảy dựng cơ chế hữu hiệu bảo đảm cho Thâm phán nói riêng và Toà án nói chung hoạt động độc lập và có hiêu quả.

Với mong muôn giới thiệu những luận điểm khoa học

về chế định Thảm phán, giúp các cơ quan có thâm quyền xây dựng cơ chế pháp lý thích hợp, hữu hiệu, đê phát huy vai trò của Thâm phán trong hoạt động xét xử, góp phần

xây dựng Nhà nước pháp quyển xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nhà xuảt bản Tư pháp xuất bản cuốn sách: "Chê đ in h Thâm p h á n - Môt sô vấn dê lý luân và thưc tiễn ".

Cuốn sách là kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn hoạt động của đội ngủ Thăm phán Việt Nam trong lịch sử phát triển của các cơ quan tư pháp có tham khảo những kinh nghiệm của các nước trên thế giới về vấn để này.

Xin trâ n tron g giới thiệu cuốn sách cùng ban đoc.

Tháng 512004 Nhà xu ấ t bản Tư pháp

Phần thứ n h ấ t

MỘT SỐ VẤN ĐỂ LÝ LUẬN VE CHÊ ĐINH THẨM PHÁN

tư p h á p Các n g h ị q u y ế t t r u n g ư ơ ng III, V, VI (lần 2), VII,

V III (khoá 8), V ă n k iệ n Đ ại hội Đ ả n g IX, C hỉ th ị sô 53-

C T/TW n g à y 21/3/2000 của Bộ C h í n h t r ị vê “M ộ í sô công việc cấp bách của các cơ quan tư pháp cần thực hiện trong năm 2000” và đặc b iệ t g ầ n đ â y là N g h ị q u y ế t sô 08/N Q -T W

n g à y 02/01/2002 c ủ a Bộ C h í n h t r ị “Về một sô nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới” b ê n c ạ n h việc đ ề c ập đ ế n việc k iệ n t o à n h o ạ t động c ủ a các cơ q u a n t ư

p h á p nói c h u n g , c ũ n g đã n h ấ n m ạ n h đ ế n việc t ă n g cưòng

về sô lượng và c h ấ t lượng T h ẩ m p h á n , xác đ ịn h rõ các

q u y ể n v à n g h ĩ a vụ cụ t h ê c ủ a T h ẩ m p h á n , xâ y d ự n g cơ chê

h ữ u h iệ u bảo đ ả m cho T h ẩ m p h á n nói r i ê n g v à T oà á n nói

c h u n g h o ạ t động độc lậ p v à có h i ệ u quả Báo cáo c h í n h trị

c ủ a B a n c h ấ p h à n h t r u n g ương Đ ả n g k h o á VII t ạ i Đ ại hội

đ ạ i b iể u t o à n quốc lầ n t h ứ VIII c ủ a Đ á n g k h ẳ n g định:

“Củng cô, kiện toàn bộ máy các cơ quan tư pháp Phân định lại thâm quyền xét xử của Toà án nhân dân Từng bước mở

Một s ố vấn để lý luận vé chê định Thâm phán

rộng thâm quyền xét xử sơ thâm cho Toà án nhân dãn cấp huyện Xây dựng đội ngủ Thâm phán, Thư ký toà án, Chấp hành viên, Còng chứng viên, Giám định viên, Luật sư có phàm chảt chính trị và đạo đức, chí công vô tư, có nghiệp vụ vững vàng, bảo đảm cho bộ máy trong sạch, vững mạnh". N g h ị q u y ế t t r u n g ương III (khoá 8) c ũ n g đ ã xác

đ ịn h rõ “Nghiên cứu phản cấp thăm quyền bô nhiệm Thẩm phán Toà án cấp tỉnh và Toà án cấp huyện; đồng thời căn

cứ vào tình hình đội ngủ cán bộ hiện nay mà điều chính tiêu chuẩn tuyên chọn cho phù hợp đê kịp thời bổ sung đủ Thảm phán cho Toà án cấp huyện và Toà án cấp tỉnh ",

“Xây dựng đội ngủ cán bộ tư pháp trong sạch, vững mạnh,

có phâm chát chính trị, đạo đức và năng lực chuyên môn Lập quy hoạch tuyển chọn, đào tạo, sử dụng cán bộ tư pháp theo từng loại chức danh với tiêu chuăn cụ thê Tăng cường công tác giám sát, kiếm tra, thanh tra đôi với hoạt động của cán bộ tư pháp đê có thê đánh giá và sử dụng tốt cán bộ; xử lý nghiêm những cán bộ tham nhũng tiêu cực""

V ă n k iệ n Đ ại hội Đ ả n g IX tiế p tục xác định: “C ải cách tố chức, nâng cao chất lượng và hoạt động của các cơ quan tư pháp, năng cao tinh thần trách nhiệm của cơ quan và cán bộ

tư pháp trong công tác điều tra, bắt, giam, giữ, truy tố, xét

xử, thi hành án, không để xảy ra những trường hợp oan, sai

Tăng cường đội ngủ Thẩm phán và Hội thâm nhăn dân

mCác nghị quyêt của trung ương Đảng 1996 - 1999 - NXB Chính trị Quốc gia 2000, tr a n g l 16 117

cả về sô lượng và chất lượng ”c>.

T h ự c h iệ n đường lối, c h ín h s á c h c ủ a Đ ả n g v à p h á p l u ậ t

củ a N h à nước, các cơ q u a n t ư p h á p t r o n g thời g ia n q u a đ ã có

n h i ề u nỗ lực t r o n g công tác nói c h u n g và h o ạ t độn g x é t xử nói riêng Do đó, công tác x é t xử đ ã có c h u y ê n b iế n tích cực

t r ê n n h i ề u m ặt: h à n g n g h ìn vụ á n h ìn h sự, t r o n g đó có

n h ữ n g v ụ á n b u ô n lậu, t h a m n h ũ n g lốn, x â m p h ạ m t r ậ t tụ

q u ả n lý k i n h tê gây h ậ u q u ả đặc b iệ t n g h iê m trọ n g , có n h i ề u

vụ á n t à n g trữ, v ậ n chuyển, m u a b á n t r á i p h é p c h ấ t m a tu ý với sô lượng lớn, n h i ề u người t h a m gia, có tổ chức c h ặ t chẽ

t h ủ đ o ạ n p h ạ m tội tin h vi, tá o bạo đ ã được đ ư a r a x é t xử

n g h iê m m in h , đ ú n g p h á p luật S<D lượng các vụ á n d â n sự,

k in h tế, h à n h c h ín h , lao động được giải q u y ế t n g à y c à n g nhiều, chất lượng có tiến bộ rõ rệt Tổ chức bộ máy các cơ

q u a n x é t xử n g à y c à n g h o à n th iệ n , các Toà á n k i n h tê, lao động, h à n h c h ín h được t h à n h lập; chức n ă n g , n h i ệ m vụ của

m ột sô" cơ q u a n tư p h á p được điều c h ỉ n h hợp lý hơn, h ạ n chê được sự t r ù n g lắp, chồng chéo t r o n g tổ chức bộ máy, p h á t

h u y được sức m ạ n h tổ n g hợp c ủ a các cơ q u a n t ư p h áp Đội

n g ũ c á n bộ t ư p h á p đã trư ở n g t h à n h hơn1 cả vê sô lượng và

c h ấ t lượng, cơ sở v ậ t c h ấ t n g à y c à n g được t ă n g cường

th ự c h iệ n t h ắ n g lợi các m ục tiêu c h u n g củ a đ ấ t nước.

T u y n h i ê n , công tác x é t xử nói r i ê n g và công tá c t ư p h á p nói c h u n g c ũ n g còn n h ữ n g h ạ n chê n h â t đ ịn h , c ầ n có b iệ n

p h á p k h ắ c p h ụ c , n h ư : còn tồn đ ọ n g á n đ ã t h ụ lý n h ư n g đ ư a

r a x é t xử c h ậ m , c h ấ t lượng xé t xử n h i ề u v ụ á n còn h ạ n chế, đặc b iệ t là t ì n h t r ạ n g x é t xử oa n, sai t u y x ả y r a k h ô n g

Mật sỏ vấn để lý luận vế ch ế định Thấm phán

Điển hình là một sô vụ án được báo chí và dư luận phản ánh nhiều như vụ Nguyễn Duy Minh ỏ Lâm đồng (năm 1997); vụ Bùi Minh Hài ở Đồng Nai (năm 1999); vụ Dương Thị Nga ở Hà Nội (năm 2000); vụ Chu

Q u an g Hưng ở t h à n h phô Hồ Chí Minh (năm 2000)

- Theo báo cáo của Viện kiểm sát n h â n dân tối cao tại Quôc hội khoá

X, trong năm 2001 có 31 trường hợp Toà án cấp sơ thẩm tuyên có tội

n h ư n g cấp phúc thẩm và ẹiám đôc th ấm lại tuyên không có tội; 10 trường hợp cấp sơ thầm tuyên không có tội nhưng cấp phúc thấm lại tuyên có tội (nguồn: bài “Viện kiêm sát n h â n dân tập tru n g thực hiện chức năng công tô; kiêm sát các hoạt động tư p háp” - Hạnh Nguyên * Báo Pháp luật sô ra ngày 16/12/2001.

Theo báo cáo củ a Bộ Tư pháp trong 3 nàm 1999, 2000 và 2001, các cơ

q u a n chức năng đã xử lý ký luật 129 cán bộ Toà án trong đó có nhiều người là C hánh án, Phó Chánh án Thẩm phán các Toà án nhân dân địa phương sa s ú t về phẩm chất đạo đức, làm sai lệch hồ sơ, ra bàn án, quvết định trái pháp luật, thiếu khách quan, n h ậ n hôi lộ, nếp sông buông thá, gây m ấ t đoàn kết nội bộ

q u ả n h ấ t đ ịn h B ê n c ạ n h n h ữ n g k ế t q u ả n g h i ê n c ứ u có ý

n g h ĩ a th ự c t i ễ n đ ã được đ ư a r a á p d ụ n g t r o n g cải cách t ư

p h á p , v ẫ n còn n h ữ n g v ấ n đề q u a n t r ọ n g đ a n g bỏ ngỏ Các công t r ì n h n g h i ê n c ứ u c h ư a t h ê đi s â u x e m x é t, giải q u y ế t

m ộ t lúc t ấ t cả các v ấ n đê cấp t h i ế t , có ý n g h ĩ a q u y ế t đ ịn h

t r o n g chê đ ị n h T h ẩ m p h á n như: c h ê độ t u y ể n cử, đ iề u động,

k h e n th ư ở n g , kỷ l u ậ t T h ẩ m p h á n ; các b iệ n p h á p b ả o đ ả m cho T h ẩ m p h á n , Hội t h ẩ m th ự c t h i n h i ệ m vụ; các t i ê u

c h u ẩ n đạo đức n g h ề n g h i ệ p T h ẩ m p h á n ; cơ c h ê p h á p lý b áo

đ ả m cho T h ẩ m p h á n h o ạ t động có h i ệ u q u ả ; t ă n g cường

p h ư ơ n g t i ệ n kỹ t h u ậ t v ậ t c h ấ t cho T o à án C h ẳ n g h ạ n , các quy định về tiêu chuẩn Thẩm phán, bổ nhiệm, miễn nhiệm, khen thưởng, kỷ luật thẩm phán, chế độ chính sách, quyền

và nghĩa vụ của Thẩm phán, thâm quyền quản lý Thảm phán có nhiều vấn đề chồng chéo hoặc chưa cụ thể, chưa hợp lý. B ê n c ạ n h đó, có nhiều vấn đề chưa được pháp luật quy định như: về trách nhiệm cụ th ể của Thảm phán, uề các biện pháp bảo vệ an ninh cho Thẩm phán trong những trường hợp cần thiết, về phong cách ứng xử tại phiên toà, về đạo đức Thảm phán, về những việc Thảm phán không được làm do ảnh hưởng đến tính khách quan của hoạt động nghề nghiệp N goài ra , các q u y đ ị n h về T h ẩ m p h á n còn n ằ m r ả i

rá c ở n h i ề u v ă n b ả n k h á c n h a u , với h i ệ u lực p h á p lý k h á c

n h a u , t r o n g các l ĩ n h vực đ iề u c h ỉ n h k h á c n h a u (từ Bộ l u ậ t tới T h ô n g t ư c ủ a các bộ, h ư ớ n g d ẫ n c ủ a n g à n h T o à án )

Đ iề u n à y g â y r a n h ữ n g trở n g ạ i lớn cho việc th ự c h iệ n và

k iể m t r a , g iá m s á t việc th ự c h i ệ n các q u y đ ị n h c ủ a pháp

l u ậ t t r o n g lĩn h vực này

C h ế định Thâm phán - một sô vấn đế lý luận và thực ti én

Trước n h ữ n g yê u c ầ u c ấ p b á c h c ủ a th ự c tế, đòi hỏi công tác n g h i ê n c ứ u, h o à n t h i ệ n chê đ ị n h T h ẩ m p h á n p h ả i được tiế n h à n h đ ồ n g bộ, kịp thời, góp p h ầ n tạ o k h u n g k h ổ p h á p

lý cho h o ạ t đ ộ n g c ủ a T h â m p h á n nói r i ê n g và Toà á n nói

c h u n g p h á t h u y được h iệ u quả

II NHỬNG ĐẶC THÙ TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA THẨM PHÁN

1 Đ ặc th ù n gh ề n g h iệp của Thẩm phán

T r o n g bộ m á y n h à nước, Tòa á n n h â n d â n có m ột vị t r í đặc biệt Tòa á n n h â n d â n tối cao, các Tòa á n n h â n d â n địa

p hư ơ ng, các T ò a á n q u â n s ự v à các Tòa á n k h á c do l u ậ t

đ ị n h là cơ q u a n x é t xử c ủ a nước Cộng h ò a xã hội c h ủ n g h ĩ a

V iệt N a m (Điều 127 H iế n p h á p n ă m 1992) Tòa á n là cơ

q u a n d u y n h ấ t có q u v ề n x é t xử và giải q u y ế t các vụ á n h ì n h

sự, các v ụ á n d â n sự, h ô n n h â n và gia đ ình, lao động, k i n h

tê, h à n h c h í n h và các vụ việc p h á p lý k h á c th e o q u y đ ịn h

c ủ a p h á p l u ậ t th u ộ c t h â m q u y ề n xét xử c ủ a các T òa án

B ằ n g h o ạ t đ ộ n g c ủ a m ìn h , Tòa á n bảo vệ p h á p chê x ã hội

c h ủ n g h ĩa , b á o vệ chê độ xã hội c h ủ n g h ĩ a và q u y ề n là m c h ủ

xã hội c ủ a n h â n d â n , bả o vệ tà i s ả n c ủ a N h à nước, c ủ a t ậ p

th ể , b á o vệ t í n h m ạ n g , sức khỏe, tà i s ả n , tự do, d a n h dự,

n h â n p h ẩ m c ủ a công dâ n Đ ồ n g thời, t h ô n g q u a h o ạ t động

x é t xử, Tòa á n góp p h ầ n giáo dục công d â n ý th ứ c p h á p

lu ậ t, tô n t r ọ n g n h ữ n g quy tắc c ủ a cuộc sống xã hội, t h a m gia cuộc đ ấ u t r a n h phòng, c h ô n g tội p h ạ m và các vi p h ạ m

p h á p l u ậ t k h á c

Một sô Vấn dề lý luận về ch ế định Thẩm phán

Chế_định Thẩm phán - môt s ố vấn đ ế /ý luân và thục tiến

K h á c với n h ữ n g lao đ ộ n g k h á c , lao đ ộ n g c ủ a T h ẩ m

b i ế t k h ô n g chỉ v ề p h á p l u ậ t m à còn vê cuộc s ố n g x ã hội

K ể t ừ k h i được p h â n c ông giải q u y ế t m ộ t v ụ á n ch o đ ế n

k h i hồ sơ v ụ á n được k h é p lại, n g o à i t á m giò đ ồ n g hồ l à m việc t r o n g m ộ t n g à y t ạ i t r ụ sở T o à á n , n g ư ờ i T h ẩ m p h á n

p h ả i t ư d u y , s u y x é t r ấ t n h i ề u đ ể đ ư a r a m ộ t b ả n á n ,

q u y ế t đ ị n h t h ấ u t ì n h đ ạ t lý

Đối tư ợ n g m à T h ẩ m p h á n giải q u y ế t là con người, là

q u y ề n và lợi ích hợp p h á p c ủ a họ M ột b á n á n t ử h ì n h đ ú n g

p h á p l u ậ t được t h ô n g q u a , m ột m ặ t sẽ loại r a khỏi cuộc

s ố n g m ột t ê n tội p h ạ m , m ặ t k h á c đó là cuộc s ố n g m ộ t con người - là nỗi n i ề m d a y d ứ t c ủ a người T h â m p h á n

t h a m gia và o cuộc đ ấ u t r a n h phòng, c h ố n g tội p h ạ m M ặ t

k hác, tạ o đ iề u k iệ n cho n h â n d â n t h a m d ự p h i ê n tòa, g iá m

s á t h o ạ t đ ộ n g c ủ a Tòa á n c ũ n g n h ư c ủ a các cơ q u a n chức

n á n g k h á c , n â n g cao ý t h ứ c t r á c h n h i ệ m c ủ a T h ẩ m p h á n , Hội t h ẩ m n h â n d â n và n h ữ n g người t iế n h à n h tô" t ụ n g i khác Q u a x é t xử trự c tiếp, q u a hệ th ố n g t r u y ề n h ì n h , n h â n

d â n có t h ể t h e o dõi mọi diễn b iế n p h i ê n tòa, mỗi cử chỉ, lòi nói c ủ a T h ẩ m p h á n B ên c ạ n h đó, q u á t r ì n h x é t xử c ủ a

T h á m p h á n còn chịu g iá m s á t c ủ a các Hội t h ẩ m N g u y ê n

tắ c “việc xét xử của Tòa án có Hội thâm nhãn dân (hoặc Hội thẩm quân nhân) tham gia" được ghi n h ậ n t ừ n ă m 1946

đế n n a y t r o n g các H iế n p h á p và L u ậ t tổ chức Tòa á n c ủ a nước t a n ă m 1960, 1981, 1992, 2002 Hội t h ẩ m n h â n d â n ngoài việc m a n g đế n hơi th ở t ừ cuộc sống, t ừ b ầ u k h ô n g k h í đời th ư ờ n g , b ổ s u n g n h ữ n g vốn q u ý vê các l ĩ n h vực c ủ a cuộc sông, n h ữ n g q u a n n i ệ m vê đạo đức, t r u y ề n thống cho

h o ạ t đ ộ n g x é t xử, còn đại d iệ n cho n h â n d â n g iá m s á t các

h o ạ t đ ộ n g c ủ a Tòa án , góp p h ầ n l à m cho h o ạ t động xét xử

đ ú n g p h á p lu ậ t, hợp lẽ công b à n g , bảo đ ả m p h á p chế N êu việc l à m c ủ a Tòa á n ( T h ẩ m p h á n ) t u â n t h ủ p h á p lu ậ t,

k h ô n g t r á i với các q uy tắ c đạo đức, xã hội t h ì công l u ậ n sẽ ngợi k h e n , ngược lại, n ế u là việc là m sa i t r á i sẽ bị công l u ậ n

p h ê p h á n

- Thẩm phán là người đai diên cho Nhà nước trưc tiếp bảo vê nền công lý, do vậy sự công bằng, vô tư, khách quan, tình người là phẩm chất không th ể thiêu của người Thâm phán

C ông lý (Justice) là các c h u ẩ n mực đ ạ o đức x ã hội m à

p h á p l u ậ t có n h i ệ m v ụ d u y trì và bảo vệ H o ạ t đ ộng x é t xử

là h o ạ t động trự c tiế p bảo vệ công lý, do v ậ y s ự công b ằ n g

t r o n g h o ạ t động xét xử là y ê u c ầ u k h ô n g t h ể t h i ế u t r o n g

h o ạ t động n g h ê n g h iệ p c ủ a người T h ẩ m p h á n C ông b ằ n g ở

đ â y là k h ô n g t h i ê n lệch về b ê n nào, t ấ t cả các đư ơng sự, bị cáo k h ô n g p h â n b iệ t t h à n h p h ầ n x u ấ t t h â n , đ ịa vị xã hội,

t h à n h p h ầ n k in h tê đ ề u được T h ẩ m p h á n x e m x é t n h ư

n h a u ; các h à n h vi, q u y ề n và lợi ích hợp p h á p c ủ a họ được

T h ẩ m p h á n n h ì n n h ậ n dưối lă n g k ín h c ủ a p h á p lu ậ t T r o n g việc x é t xử các vụ á n h ì n h sự, công b ằ n g là s ự đ á n h giá

tư ơ n g x ứ n g giữa h à n h vi p h ạ m tội và t r á c h n h i ệ m trước

p h á p l u ậ t củ a người p h ạ m tội Đ ịn h tội d a n h đ ú n g là tiề n

đề q u a n t r ọ n g c ủ a việc q u y ế t đ ịn h h ì n h p h ạ t công b ằ n g (5\

C h ế định Thẩm phán - một sô vấn đé lý luận và thực tiền

'5)Võ Khánh Vinh Tóm tắ t luận án PTS Luật học “Nguyên tắc công bằng trong Luật hình sự Việt N am ” Viện nghiên cứu n h à nước và pháp

luật, số 4 - 1994, trang 18.

Một s ố vấn đé lý luận vế chê định Thẩm phán

Q u y ê t đ ịn h h ì n h p h ạ t công b ằ n g có n g h ĩ a là h ì n h p h ạ t được

tu y ê n đối với bị cáo p h á i tư ơ n g x ứ n g với t í n h c h ấ t và mức

độ n g u y h iể m c ủ a h à n h vi p h ạ m tội đôi vói xã hội Sự tư ơ n g

x ứ n g ấ y c ũ n g t h ê h iệ n việc k h ắ c p h ụ c n h ữ n g m ặ c cảm,

đ ịn h kiên, n h ữ n g k h u y n h h ư ớ n g cực đ o a n dễ n ả y s in h

tr o n g t â m lý người x é t xử Công b ằ n g còn đòi hỏi các q u y ể n

và lợi ích hợp p h á p c ủ a bị cáo, người bị h ạ i v à các đương sự

k h á c p h ả i được bảo vệ M ột đòi hỏi n ữ a c ủ a công b ằ n g là người k h ô n g p h ạ m tội p h ả i được m i n h o a n đ ầ y đ ủ và được khôi p h ụ c mọi q u y ề n lợi c ủ a m ì n h <6)

Vô tư, k h á c h q u a n là n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t k h ô n g t h ể th i ế u đôi với người T h ẩ m p h á n N h ữ n g p h ẩ m c h ấ t đó b ả o đ ả m cho T h ẩ m p h á n th ự c h iệ n n g u y ê n tắc “cáo tị, hồi tị" t r o n g

p h á p l u ậ t tô’ t ụ n g h ì n h sự, n g h ĩ a là ngưòi T h ẩ m p h á n c ầ n

p h ả i từ chối việc giải q u y ế t vụ á n n ế u t h ấ y r ằ n g m ìn h có

t h ể k h ô n g vô t ư t r o n g khi là m n h i ệ m vụ S ự vô tư và k h á c h

q u a n củ a T h ẩ m p h á n còn t h ê h iệ n ở chỗ k h ô n g bị chi phối bởi n h ũ n g ấ n tư ợ n g b a n đ ầ u về vụ á n h a y n h â n t h â n bị cáo

m i n h và t í n h công b ằ n g vào t r o n g các đạo lu ậ t N h ư n g m ột

'Nguyễn T ấ t Viễn - Tạp chí Dân chủ và Pháp luật sô” 3, tran g 4.

Nói đ ế n chức n ă n g c ủ a n h à nước là đê c ập đế n p h ư ơ n g

d iệ n h o ạ t đ ộ n g c h ủ y ế u của bộ m á y n h à nước Mỗi cơ q u a n

á n h ì n h sự, d â n sự, h ô n n h â n và gia đ ìn h , lao động, k i n h

tế, h à n h c h í n h v à g iải q u y ế t n h ữ n g việc k h á c th e o q u y đ ị n h

c ủ a p h á p l u ậ t

C hê định Thẩm phán - một số v ấ n đề lý luận và thực tiền

,7‘P h a n Hữu Thư - Vàn hóa Tư pháp và đạo đức người Thấm phán - Tạp chí N h à nước và Pháp luật sô" 2 - 1996, tra n g 6

nó Sai l ầ m c ủ a n g h ê xét xử c ủ a T h ẩ m p h á n k h ô n g chỉ l à m

t h i ệ t h ạ i m ộ t cá n h â n cụ thê m à còn l à m g iả m n i ê m t i n c ủ a

q u á n c h ú n g n h â n d â n vào t í n h công m i n h c ủ a pháp luật v à

Một sô vấn dề lý luận vé chê định Thẩm phán

""Giáo trìn h L u ậ t tổ chức Tòa án Viện kiểm sát, Công chứng, L u ậ t sư

- Nhà x u ấ t bản Đại học Quốc gia Hà Nội - 1998, t r a n g 24 - 25.

c ấ p t r ê n , q u a n hệ g iữ a cơ q u a n Tòa á n c ấp dưới với T ò a á n

c ấ p t r ê n là q u a n hệ tô tụ n g Mối q u a n h ệ n à y cho p h é p Tòa

cơ q u a n đ iề u t r a (độc lậ p với hồ sơ v ụ án), v à o k ế t l u ậ n của

V iệ n k iể m s á t (độc lậ p vói b ả n cáo t r ạ n g v à q u y ế t đ ị n h t r u y tô" c ủ a V iện k iể m sát) B ả n á n c ủ a Tòa á n chỉ c ă n cứ vào

n h ữ n g c h ứ n g cứ đã được x e m x é t t ạ i p h i ê n tòa Hội đ ồ n g xét

xử c ă n cứ vào k ế t q u ả p h i ê n tòa , đổi c h iế u với các q u y đ ịn h

c ủ a p h á p l u ậ t để xử lý v ụ á n v à có q u y ề n k ế t l u ậ n k h á c với

ý k iế n c ủ a cơ q u a n đ iể u t r a , V iệ n k iể m s át 91

Độc lậ p c ủ a T h ẩ m p h á n k h ô n g có n g h ĩa là x é t x ử t ù y tiện

m à độc lậ p t r o n g k h u ô n k h ổ c ủ a p h á p lu ậ t N g u y ê n tắ c n à y đòi hỏi “Thẩm phán và Hội thẩm nhản dân không một

Che định Thẩm phán - một số v ấ n để lý luận và thực tiễn

l9’Tìm hiểu nguyên tắc xét xử Thẩm p hán và Hội t h ẩ m n h â n dân độc lập và chỉ t u â n theo pháp luật - Hoàng Thị Sơn - Tạp chí Luật học số

5 • 1996, tra n g 18-19.

bước xa rời pháp luật, không có bất kỳ một sự lấn tránh nào đôi với pháp luật, không tha thứ cho bất kỳ hành vi vi phạm pháp luật nào” "'

Về v ấ n đ ề n à y X ix ê ro n - m ột L u ậ t s ư v à là n h à h ù n g

b iệ n nổi t i ế n g c ủ a La M ã cố đại đã t ừ n g nói: “Quan tòa - đó

là một đạo luật biết nói, còn đạo luật là một vị quan tòa câm” "”A F K o n h i ( l u ậ t gia Liên Xô trước đây) c ũ n g đã t ừ n g nói: “cfôí với hoạt động tư pháp sẽ là một điều bất hạnh, khi trong bản án và quyết định phụ thuộc vào sự tùy tiện cá nhàn". Vì vậy, T h ẩ m p h á n k h i q u y ế t đ ị n h v ấ n đê c ủ a v ụ á n

k h ô n g bao giờ được q u y ề n nói r ằ n g “tôi không muốn làm như vậy” m à p h ả i nói giông n h ư M a r t i n L u t e (1483 - 1546)

- người s á n g lậ p r a t r ư ờ n g p h á i đạo T in l à n h ở Đức vào t h ê

k ỷ XVI t ừ n g nói: ‘7c/ỉ Kann nicht anders” tức là “tôi không thể làm khác được' vì c ả m xúc b ê n t r o n g v à lẽ p h ả i c ủ a cuộc

s ố n g v à đ ạo lý c ủ a p h á p l u ậ t d ứ t k h o á t v à k h ô n g n g ừ n g

n h ắ c n h ở tôi, t h ú c giục tôi q u y ế t đ ị n h c ầ n p h ả i đ ú n g lương

t â m c ủ a tôi, lư ơng t â m c ủ a người T h ẩ m p h á n và c ủ a m ộ t con người b ắ t buộc tôi chô n g lại b ấ t cứ m ộ t cái gì k h á c

n g o à i q u y ế t đ ị n h c ầ n có

Giữa T h ẩ m p h á n và C h á n h á n tro n g nội bộ Tòa á n tồn tại

h a i mối q u a n h ệ sau: q u a n hệ giữa C h á n h á n (với vị t r í là T h ủ trư ớ n g cơ q u a n ) và T h ắ m p h á n (với vị t r í là n h â n viên)

Một sô vấn để lý luận vé chê dịnh Thẩm phán _

'2>Xem: P h á p lu ậ t trong cuộc sống của chú n g ta, NXB P h á p lý

1986 t r a n g 170.

là q u a n hệ h à n h c h í n h do vậy T h ẩ m p h á n là m n h i ệ m vụ

th e o sự p h â n công c ủ a C h á n h á n (Điểu 11 P h á p l ệ n h vê

T h ẩ m p h á n v à Hội t h ẩ m Toà á n n h â n d â n n ă m 2002) và mối q u a n hệ tô t ụ n g giữa C h á n h á n và T h ẩ m p h á n do p h á p

l u ậ t tô t ụ n g đ iề u c h ỉn h Điều n à y có n g h ĩ a là đối với T h ẩ m

p h á n n g u y ê n tắ c độc lậ p t r o n g x é t xử p h ả i được th ự c h iệ n

n g h i ê m chỉnh M u ô n vậy, người T h ẩ m p h á n c ầ n p h ả i có

c h u y ê n m ôn n g h i ệ p v ụ v ữ n g v à n g , có p h ẩ m c h ấ t đ ạ o đức tốt, d ũ n g cảm đồng thòi n h à nước c ũ n g c ầ n tạ o r a cơ chê cho T h ẩ m p h á n được độc lập t r o n g công việc của m ìn h

n g h ĩ a th ì t r o n g q u y ế t đ ị n h c ủ a m ì n h c ũ n g k h ô n g t h ê h iệ n được t í n h độc lập, t í n h k h á c h q u a n vô t ư đó Vì vậy, đòi hỏi người T h ẩ m p h á n p h ả i có m ột b ả n lĩn h v ữ n g vàng, vượt lê n

t r ê n cái tôi c ủ a m ìn h , đại d iệ n cho k h á t vọng xã hội, vì lợi ích c h u n g c ủ a x ã hội đê đ ư a r a m ộ t p h á n q u y ế t đ ú n g với

t í n h c h ấ t c ủ a h à n h vi, t r ê n cơ sở đó v ậ n d ụ n g các q u y đ ịn h

c ủ a p h á p l u ậ t để giải quyết í t có lĩn h vực nà o lại đòi hỏi

t í n h k h á c h q u a n , vô t ư cao n h ư đối với người T h ấ m p h á n

k h i đ á n h giá m ộ t v ụ á n và đ ư a r a m ộ t p h á n quyết, m ộ t b iện

p h á p chê tà i để xử lý 0 đ â y t h ể h i ệ n m ột cách r ấ t đầ y đ ủ

t h á i độ, q u a n h ệ cá n h â n c ủ a người t r o n g cuộc vối đương sự

Chê định Thẩm phán - một sò Vấn để lý luận và thực tiến

h a y bị cáo, t h ê h iệ n cả cách n h ì n về m ặ t tốt, m ặ t x ấ u c ủ a đời sống x ã hội VỚI y ê u c ầ u n h ư vậy, người T h ẩ m p h á n

p h ả i là người chí công vô tư, p h ụ n g công t h ủ p h á p Độc lập xét xử được h i ể u k h ô n g chỉ là m ộ t q u y ề n t h u ầ n tu ý m à “độc lập xét xử' p h ả i luôn đi liền vói yê u c ầ u “chỉ tuân theo pháp luật", nó t r ở t h à n h n g h ĩa v ụ đạo đức, m ộ t đòi hỏi về p h ẩ m

n g h ĩ a Việt N a m và là k ế t q u ả cuối c ù n g c ủ a h o ạ t động điều

t r a , t r u y tô, x é t xử c ủ a các cơ q u a n t iế n h à n h tố tụ n g Các

p h á n q u y ế t c ủ a T h ẩ m p h á n có ả n h h ư ở n g trự c tiế p tới

q u y ề n , lợi ích hợp p h á p c ủ a cá n h â n , tổ chức đòi hỏi h o ạ t

đ ộ n g xét xử c ủ a Toà á n p h ả i được tổ chức c h ặ t chẽ T oà á n

q u a n t i ế n h à n h tô tụ n g , bảo đ ả m quyển, lợi ích hợp p h á p

Một sô vấn đề lý luận vế chê dinh Thẩm phán

Nguyễn Đình Lộc Đề cương bài giảng ở Học viện Tư pháp

c ủ a công d â n , tổ chức N ế u vi p h ạ m n g h i ê m t r ọ n g n h ữ n g

qu y đ ị n h c ủ a p h á p l u ậ t tô" t ụ n g th ì q u y ế t đ ị n h c ủ a T o à án

sẽ bị k h á n g cáo hoặc k h á n g nghị và sẽ bị T ò a á n c ấ p t r ê n xem xét lại th e o các t h ủ tục p h ú c t h ẩ m , - g i á m đốc t h ẩ m đê cải, s ử a hoặc hủy Đ â y c h í n h là đ iể m đặc t h ù c ủ a h o ạ t động

c h ấ p h à n h n g h i ê m c h ỉ n h b ả n á n v à q u y ế t đ ị n h c ủ a Tòa á n

và p h ả i c h ịu t r á c h n h i ệ m trước p h á p l u ậ t vê việc c h ấ p h à n h

đó (Điều 22 Bộ l u ậ t tô t ụ n g h ì n h s ự n ă m 2003) Bởi t í n h

h iệ u lực cao c ủ a b ả n á n và q u y ế t đ ị n h n h ư v ậ y cho n ê n

p h á p l u ậ t tô t ụ n g q u y đ ịn h việc s ử a đổi, h ủ y b ỏ các v ă n b á n

đó k h ô n g p h ả i n h ư n h ữ n g v ă n b ả n h à n h c h í n h đơn t h u ầ n

m à p h ả i t h ô n g q u a t r ì n h tự tô t ụ n g n g h i ê m n g ặ t b ằ n g t h ủ tục k h á n g cáo hoặc k h á n g nghị

Với n h ữ n g yê u c ầ u k h ắ t k h e đ ặ t r a đối với n g h ề T h ẩ m

Toà á n p h á n q u y ế t t r ê n cơ sở các c h ứ n g cứ k h á c h q u a n

Đây là điểm khác biệt căn bản đối với các hoạt động áp dụng pháp luật của bất cứ một cơ quan nhà nước nào (các

h o ạ t đ ộ n g á p d ụ n g p h á p l u ậ t c ủ a các cơ q u a n n h à nước kháo được th ự c h iệ n t r ê n n g u y ê n tắ c q u y ề n uy, p h ụ c tù n g

Một sô vấn đế lý luận vế ch ế định Thâm phán

Bên cạnh đó cũng có một số loại án không có tran h tụng, như: thuận tình ly hôn mà không có tra n h chấp về con cái và tài sản nhửng loại

án này chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong hoạt động xét xử của Toà án.

n h â n d a n h nước Cộng ho à xã hội c h ủ n g h ĩa Việt N am Đây

c ũ n g là điểm khác biệt trong hoạt động áp dụng pháp luật của Tòa án so với các cơ quan nhà nước khác. V ă n b ả n áp

d ụ n g c ủ a các cơ q u a n n h à nước k h á c được t h ể h iệ n dưới d ạ n g các v ă n b ả n h à n h c hính n h â n d a n h c h ín h các cơ q u a n đó

Mục đích trực tiếp trong hoạt động áp dụng pháp luật của Toà án là bảo vệ pháp luật, bảo vệ công lý. H o ạ t độn g

c ủ a các cơ q u a n n h à nưốc k h á c n h ằ m m ụ c đích th i h à n h

p h á p luậ t: cơ q u a n lập p h á p á p d ụ n g p h á p l u ậ t đê th ự c h iệ n

q u y ề n g iá m sát; cơ q u a n h à n h p h á p á p d ụ n g p h á p l u ậ t đê

đ ư a p h á p l u ậ t vào cuộc sống; V iện k iể m s á t th ự c h à n h

q u y ề n công t ố và k iể m s á t các h o ạ t động t ư p h á p , còn m ụ c đích trự c tiế p c ủ a Toà á n là b ả o vệ p h á p lu ậ t, bảo vệ công

lý Chức n ă n g c ủ a Toà á n k h ô n g p h ả i là tô giác, buộc tội m ột

cá n h â n , tổ chức n à o vi p h ạ m p h á p lu ậ t, m à x e m x é t m ột cách k h á c h q u a n n h ữ n g t() giác, buộc tội c ủ a các cơ q u a n , cá

n h â n để xét xử sự việc vi p h ạ m p h á p l u ậ t cụ th ê (hoặc th ự c

h iệ n chức n ă n g trọ n g tà i t r o n g m ộ t sô" vụ á n k h ô n g có t r a n h chấp) T r ê n cơ sỏ đó k h ắ c p h ụ c t ì n h t r ạ n g vi p h ạ m p h á p

l u ậ t b ằ n g chê tài n g h iê m k h ắ c đổi với b ê n vi p h ạ m t h ô n g

q u a các b ả n án, q u y ế t đ ịn h n h â n d a n h N h à nước

Tính đặc thù nghề nghiệp này đả chi phối đến địa vị

C hếdịnh Thẩm phán - một số v ấ n đề/ý luận và thực tiền

pháp lý của Thám phán trong hệ thống công chức nhà nước

Do việc áp d ụ n g p h á p l u ậ t k h ô n g t h ê sử d ụ n g p h ư ơ n g p h á p

q u y ề n uy, p h ụ c t ù n g m à sử d ụ n g p h ư ơ n g p h á p t r a n h t ụ n g

b ì n h đ ẳ n g n ê n đòi hỏi T h â m p h á n p h ả i h ế t sức vô tư, k h á c h

q u a n t r o n g việc xem x é t ý k iế n c ủ a các b ê n t h a m gia t r a n h

t ụ n g T ín h vô tư, k h á c h q u a n p h ả i được t h ể h iệ n n g a y

- Tính độc lập cao trong hoat dộng nghê nghiêp

Chức n ă n g c ủ a Toà á n là x é t xử, bảo vệ p h á p lu ậ t, bảo

vệ công lý, đòi hỏi Toà á n p h ả i độc lập, k h ô n g bị lệ th u ộ c

v à o b ấ t cứ cá n h â n , tố chức nào Do vậy, n g u y ê n tắ c x é t xử

<tộ'C lập được coi là n g u y ê n tắ c xương sông t r o n g h o ạ t động

n g h ê n g h iệ p c ủ a người T h ấ m p h á n

N g u y ê n tắ c “Khi xét xử, Thâm phán và Hội thâm nhân

dà n độc lập và chỉ tuân theo pháp luật" đ ã được ghi n h ậ n ( ịu a bôn H iế n p h á p : H iế n p h á p 1946, H iế n p h á p 1959, H iến

p h ả i h i ể u rõ h a i vê c ủ a n g u y ê n tắc: k h i x é t xử, T h ẩ m p h á n được q u y ê n độc lậ p v à chỉ t u â n th e o p h á p lu ậ t N g u y ê n tắ c

n à y chỉ được bả o đ ả m k h i h a i vê đó tồ n tạ i t r o n g môi q u a n

t h ể đ ú n g k h i người v ậ n d ụ n g có sự a m h iể u v ề p h á p l u ậ t

c ũ n g n h ư a m h i ể u mọi t ì n h tiế t, s ự việc d iễ n r a t r o n g v ụ á n

đó Người T h ẩ m p h á n k h i x é t xử, p h ả i khôi p h ụ c lạ i t o à n

bộ d iễ n biến, t ì n h t i ế t c ủ a v ụ án Người x é t xử, có t h ể nói,

là ng ư ò i c h ứ n g k iế n , ngư ời q u a y lại c u ố n p h i m với t ấ t cả các t ì n h t i ế t liên q u a n đ ế n v ụ án Do đó, T h ẩ m p h á n là người có đ iề u k iệ n n h ấ t t r o n g việc đ ư a r a m ộ t p h á n q u y ê t

đ ú n g đ ắ n đôi vỏi h à n h vi đó Đó là m ộ t t r o n g n h ữ n g lý do

vì sa o T h ẩ m p h á n được độc l ậ p k h i x é t xử

P h á n q u y ế t c ủ a T h ẩ m p h á n liên q u a n đ ế n sô p h ậ n , v ậ n

m ệ n h c ủ a con người C ác đ ư ơ n g sự c ù n g d ư l u ậ n x ã hội

lu ô n dõi th e o mọi h o ạ t đ ộ n g c ủ a người T h ẩ m p h á n , n h i ề u ngưòi còn t ì m cách tá c đ ộ n g v à o ý chí c h ủ q u a n c ủ a người

T h ẩ m p h á n , với m o n g m u ố n l à m sai lệch q u y ế t đ ị n h t h e o ý chí c h ủ q u a n c ủ a m ìn h Vì vậ y, để b ả o đ ả m t í n h c h í n h xác,

C h ế định Thẩm phán - mật sô Vấn để lý luận và thụt tiền

Một s ố vấn đế lý luận vé chê định Thâm phán

p h ù hợp với p h á p l u ậ t và t h ự c tê k h á c h q u a n đòi hỏi người

T h ẩ m p h á n p h ả i độc lậ p q u y ế t đ ịn h , k h ô n g bị ả n h h ư ở n g bơi s ự c a n t h i ệ p bên ngoài N h ư vậy, độc lập xét xử không chi dơn thuần là một quyền, một ưu thế của người Thâm phán mà còn là nghĩa vụ thiêng liêng của người Thẩm phán. Độc l ậ p ở đây k h ô n g có n g h ĩ a là T h ẩ m p h á n q u y ế t

đ ị n h sự việc h o à n t o à n t h e o ý m u ô n c h ủ q u a n c ủ a m ì n h m à (ỉượe h iể u là điều k iệ n g iú p người T h ẩ m p h á n có n h ậ n th ứ c

k h á c h q u a n hơn tr o n g đ á n h giá s ự việc T iê u chí c ủ a độc ]ậ]) c h í n h là các q u y đ ị n h c ủ a p h á p lu ậ t, độc lậ p n h ư n g p h ả i tuân th e o p h á p luật C M á c đ ã t ừ n g nói đôi với người Thẩm phán, thì vị tư lệnh (hay cấp trên) của họ chính là pháp luật. N h ư vậy, t r o n g t r ư ờ n g hợp n à y người T h ẩ m p h á n (tược sự chỉ h u y và c h ịu s ự chỉ h u y c ủ a p h á p lu ậ t H à n h vi

đ ư a r a p h á n q u y ế t c ủ a người T h ẩ m p h á n là đê c h ấ p h à n h

m ệ n h lệ n h ý chí c ủ a n h à nước, ý chí t h ể h i ệ n lợi ích c ủ a xã hội và c ũ n g t h ê h iệ n t h á i độ c ủ a xã hội đối vối t ừ n g loại

h à n h vi đi ngược với lợi ích c h u n g c ủ a xã hội, t h ể h iệ n

v ậ n d ụ n g p h á p l u ậ t và m ộ t lòng t ự tin vào c h í n h m ình,

đ ồ n g thời p h ả i có m ộ t ý th ứ c t r á c h n h i ệ m r ấ t cao Cho tới

h i ệ n n a y , k h ô n g p h ả i vị T h ẩ m p h á n n à o c ũ n g đ á p ứ n g được

n h ữ n g đòi hỏi k h ắ t k h e n h ư vậy

Vê mặt khách quan: N h ữ n g yếu tô" nào tá c động đôn

t í n h độc lậ p c ủ a người T h ẩ m p h á n ? Đó là sự t á c động của môi t r ư ờ n g x u n g q u a n h , c ủ a bị cáo, đương sự m u ô n tìm “sự

g iú p đỡ” b ê n n g o à i vối m ụ c đích t h a y đổi q u y ế t đ ịn h của người T h ẩ m p h á n T ì n h t r ạ n g n à y h iệ n n a y còn r ấ t n ặ n g

nề, đ iề u đó th ự c s ự là m ộ t k h ó k h ă n cho người T h ẩ m p hán Khước t ừ m ộ t y ê u c ầu , đ ề n g h ị c ủ a người t h â n , đê nghị của

m ộ t vị l ã n h đ ạ o là m ộ t đ iề u h o à n t o à n k h ô n g đơn giản T h ử

t h á c h lốn n h ấ t đối vói người T h ẩ m p h á n p h ả i c h ă n g chính

là ở chỗ này L à m t h ế n à o đê vượt lên t r ê n mọi sự tá c động,

k h ô n g p h ả i là đê đ ư a r a m ộ t p h á n q u y ế t th e o ý m u ố n c h ủ

q u a n c ủ a m ì n h , m à c h í n h là bảo đ ả m sự đ ú n g đ ắ n , công

b ằ n g là m ộ t y ê u c ầ u c ủ a p h á p luật M u ố n vậy, người T h ẩ m

p h á n p h ả i th ự c s ự c h í công vô tư N ế u người T h â m p h á n

b iế t vượt lên cái r iê n g , sẽ k iế m tìm được sự t h a n h t h ả n , sự

t h a n h t h ả n c ủ a m ộ t người đ ấ u t r a n h vì công b ằ n g , lẽ phải

v ậ n d ụ n g p h á p l u ậ t p h ả i c ă n cứ vào t ì n h h ì n h c h í n h t r ị c ủ a địa phương Do vậy, q u y ế t đ ị n h c ủ a người T h ẩ m p h á n

k h ỏ n g chỉ t h ể h i ệ n t í n h c h u y ê n m ô n đơn t h u ầ n m à p h ả i t h ể

h i ệ n t í n h c h í n h trị cao M ột b ả n á n do Toà á n t u y ê n m a n g

t í n h c h ín h t r ị s â u sắc, tức là b ả n á n đó đ ú n g p h á p l u ậ t , p h ù hợp vói y ê u c ầ u của t ì n h h ì n h c h í n h trị đ ịa phư ơ ng, có t í n h giáo dục c h u n g và p h ò n g n g ừ a riêng

- Tính hiệu lực tuyệt đối trong các phán quyết của Toà án

K hác với q u y ế t đ ịn h c ủ a các cơ q u a n n h à nước k h á c b ả n

Cd q u a n k h á c Các q u y ế t đ ị n h h à n h c h í n h n à y có t h ể bị h u ỷ

bỏ bởi một cơ q u a n n h à nước c ấ p t r ê n và c ũ n g n h â n d a n h cơ

q u a n c ấp t r ê n m à k h ô n g n h â n d a n h n h à nước ( tr ừ t r ư ờ n g hợp các q u y ế t đ ịn h đó do T o à á n h à n h c h í n h p h á n quyết)

Điều n à y đòi hỏi người T h ẩ m p h á n k h i r a các p h á n

q u y ế t đòi hỏi p h ả i h ế t sức t h ậ n tr ọ n g , vì p h á n q u y ế t c ủ a

T o à á n t r o n g n h i ề u t r ư ờ n g hợp có ả n h h ư ơ n g trự c tiê p đôn

q u y ề n , lợi ích hợp p h á p c ủ a cá n h â n , tô chức va n h à nước,

t h ậ m c h í có t h ể tước đ o ạ t s i n h m ạ n g c ủ a một con ngưòi

Đ iề u n à y đòi hỏi ở T h â m p h á n n h i ề u p h ẩ m c h ấ t vê c h u y ô n

III QUY CHUẨN ĐẠO ĐỨC CỦA NGHE t h a m p h á n

H o ạ t đ ộ n g x é t x ử có liên q u a n trự c tiế p đên t í n h m ạ n g , sức khoẻ, d a n h dự, n h â n p h ẩ m , t à i s ả n củ a con người I)o vậy, b ê n c ạ n h việc coi t r ọ n g c h u y ê n môn, nghiệp vụ, còn dòi hỏi người T h ẩ m p h á n p h ả i có p h ẩ m c h ấ t đạo đức c ủ a n g h ê

T h ẩ m p h á n P h ẩ m c h ấ t đạo đức lu ô n được coi là m ộ t t r o n g

n h ữ n g y ế u tô" q u a n t r ọ n g n h ấ t , là m cơ sở cho h o ạ t đ ộ n g

t u y ể n d ụ n g , bổ n h i ệ m , đ à o tạ o và h o ạ t động n g h ê n g h i ệ p

c ủ a T h ẩ m p h á n ở n h i ề u quốc gia V ấ n đê đ ặ t ra là c ầ n xem

x é t mối liên q u a n g iữ a đạo đức T h ẩ m p h á n g ắ n liền với h o ạ t

đ ộn g n g h ê n g h i ệ p c ủ a T h ẩ m p h á n - h o ạ t động xét xử

Chê định Thẩm phán - một số v ấ n dề lý luận và thực tiến

(lỉ’Thời gian qua có nhiều bài viết về đạo đức Thấm phán như: “Những yèu cầu dạo (lức và th ấ m mỹ đòi với người Thẩm phán" -TS Nguyên Đình Lộc; “Văn hoá tư p háp và người Thẩm phán" và bai "Yêu tố nào tạo nên đạo đức của người Thẩm p h á n ” - TS P h a n Hữu Thư - Học viện

Tư pháp; “Đạo đức tư pháp và vận dụng các phạm trù đạo đức trong việc xét xử các vụ án h ình sự” - PGS TS Nguyễn Tất Viễn - Tổng biên tập Tạp chí Dân chủ và P h á p luật.

1 Vân đề đạo đức củ a người T hẩm p h án

Mỗi x ã hội đ ề u có q u a n n i ệ m r i ê n g vê p h ạ m t r ù đạo đức Đạo đức v ừ a m a n g t í n h x ã hội v ừ a m a n g t í n h giai c ấ p

g ắ n liền với h o ạ t đ ộ n g x é t x ử c ủ a T h ẩ m p h á n M ặ t k h á c , đạo đức c ủ a người T h ẩ m p h á n còn được h ì n h t h à n h v à p h á t

t r i ể n t h ô n g q u a q u á t r ì n h t ự tu dưỡng, t ự r è n lu y ệ n c ủ a

b ả n t h â n mỗi người T h ẩ m p h á n

Do vậy, đạ o đức t r o n g n g h ê n g h iệ p c ủ a người T h ẩ m

p h á n c ần p h ả i xem xét t r ê n các k h í a c ạ n h : những đặc điếm chung nhất của đạo đức xã hội ( n h ư n h ữ n g c h u ẩ n mực

C h ế định Thẩm phán - một s ô vân đề lý Ịuậrì và thực tiến

n g h ê n g h i ệ p n à o đ ề u n h ằ m h ư ớ n g tới “c h â n , t h i ệ n , m ỹ ” Đối với ngưòi T h ẩ m p h á n , v ấ n đê n à y c à n g được đê cao

t r o n g h o ạ t đ ộ n g n g h ê n g h i ệ p của họ T r o n g s u y n g h ĩ c ũ n g

n h ư h à n h đ ộ n g c ủ a mỗi T h ẩ m p h á n p h ả i lu ô n h ư ó n g tới

“c h â n , th i ệ n , m ỹ ” n h ằ m b ả o vệ m ộ t t r ậ t t ự do l u ậ t định

Đ iề u n à y được t h ể h i ệ n cụ t h ể t r o n g cách giao tiếp, t h ẩ m

vấ n, đ iể u h à n h p h i ê n toà và đặc b iệ t là t r o n g các q u y ế t

đ ịnh, p h á n q u y ế t c ủ a người T h ẩ m p h á n Các h o ạ t đ ộ n g này trước h ế t p h ả i p h ù hợp với p h á p l u ậ t , p h ù hợp với “c h â n ,

t h iệ n , m ỹ ” c h u n g c ủ a t o à n x ã hội Các p h á n q u y ế t c ủ a Toà

á n p h ả i m a n g t í n h k h ả t h i s â u sắc, c h ứ a đ ự n g cái lý và cái tìn h Vê n g u y ê n tắc, b ả n t h â n p h á p l u ậ t đ ã là hợp lý, song

sự hợp lý đó có được th ự c h iệ n t r ê n th ự c tê h a y k h ô n g còn

p h ụ th u ộ c r ấ t n h i ề u vào “lăng kính" c h ủ q u a n c ủ a mỗi

T h ẩ m p h á n , m à ở đó q u a n n i ệ m vê đ ú n g , sai, tốt, xâu,

c h â n , th iệ n c ủ a T h ẩ m p h á n giữ vai trò q u a n trọ n g

T u y n h i ê n , để có được m ột q u a n n iệ m đ ú n g trước h ế t đòi hỏi mỗi T h ẩ m p h á n p h ả i có t r ì n h độ c h u y ê n m ô n và

n g h i ệ p v ụ cao Như vậy, v ấ n đê c h u y ê n m ôn, n g h i ệ p vụ

k h ô n g th u ộ c p h ạ m t r ù đạo đức n h ư n g là t i ề n đê c ă n b ả n đê

h ì n h t h à n h n ê n m ộ t q u a n n iệ m đạ o đức tốt Do vậy, việc bồi dưỡng đạo đức n g h ê n g h i ệ p cho mỗi T h ẩ m p h á n p h ả i b ắ t

đ ầ u t ừ việc bồi d ư ỡ n g t r ì n h độ c h u y ê n môn, n g h i ệ p vụ Bác

Hồ nói: “có tài mà không có đức là vô dụng, có đức mà

không có tài thi làm việc gì củng khó". T r o n g q u a n n iệ m về đạo đức n g h ề n g h iệ p , tà i và đức g ắ n liền với n h a u , tạ o

t h à n h mối liên k ế t k h ô n g t h ể t á c h rời đê h ì n h t h à n h đạo đức n g h ề n g h iệ p Vì vậy, t r ì n h độ c h u y ê n môn, n g h iệ p vụ

cúa mỗi T h ẩ m p h á n được coi là n h â n tô đ ầ u tiê n tạ o n ê n dạo đức n g h ê n g h i ệ p c ủ a người T h ẩ m p h á n

N h ữ n g giá t r ị đạo đức c ủ a T h ẩ m p h á n k h ô n g chỉ t h ể

h i ệ n t r o n g h o ạ t đ ộ n g n g h ề n g h i ệ p (h o ạ t động x é t xử) m à còn t h ế h i ệ n t r o n g cuộc sông đời thư ờng T h ẩ m p h á n trước

h ế t là m ộ t con người, m ột công dân Vì vậy, mỗi T h ẩ m p h á n

p h ả i m a n g t r o n g m ì n h n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t tố t đẹp về m ặ t đạo đức n h ư n h ữ n g công d â n k h á c t r o n g x ã hội K h ô n g t h ể nói m ộ t T h ẩ m p h á n có đạo đức n g h ê n g h iệ p cao k h i m à người đó t h i ế u n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t tố t đẹp c ủ a m ột công d â n

t r o n g xã hội T h ẩ m p h á n c ầ n có m ột lối sông l à n h

- Công băng, vô tư và khách quan

C ông b ằ n g , vô tư v à k h á c h q u a n là n h ữ n g yế u t ố h iệ n

t h â n c ủ a Toà án M ột b ả n á n t h ấ u t ì n h đ ạ t lý là m ột b ả n

á n h à m c h ứ a t r o n g nó sự công b ằ n g , vô tư và k h á c h q u a n

c ủ a ngưòi l à m công tá c x é t xử, b iể u h iệ n t r o n g t ừ n g suy

n g h ĩ v à h à n h đ ộ n g c ủ a mỗi T h ẩ m p h á n nói riê n g và c ủ a các

Một SÔ vấn đé lý luận vế chê định Thâm phán

"c’Yôu tô nào tạo nên đạo đức nghề nghiệp Thẩm phán - TS Phan Hữu Thư - Báo pháp luật sô 34 ngày 19/3/1999.

t h à n h viê n t r o n g Hội đồng x é t xử nói c h u n g Đó là việc bao

đ ả m sự b ì n h đ ẳ n g g iữ a các b ê n t h a m gia tô t ụ n g , k h ô n g bị chi phối bởi n h ữ n g ấ n tư ợ n g b a n đ ầ u c ủ a vụ á n c ũ n g n h ư

n h â n t h â n c ủ a các đ ư ơ n g s ự T r o n g đó, đòi hỏi cuối c ù n g

là q u y ề n v à lợi ích hợp p h á p c ủ a các b ê n đ ư ơ n g sự p h ả i được b ả o vệ, b ả n á n h a y q u y ế t đ ị n h c ủ a T o à á n p h ả i được các bên “tâm p h ụ c , k h ẩ u p h ụ c ”

Cơ sở c ủ a các p h á n q u y ế t là p h á p l u ậ t , n h ư n g k ế t q u ả

c ủ a các p h á n q u y ế t có công b ằ n g , vô t ư v à k h á c h q u a n h a y không đòi hỏi mỗi Thẩm phán phải có “cái tâm trong sáng”

Do vậy, T h ẩ m p h á n k h ô n g t h ê x é t xử công b ằ n g , vô t ư và

- Lương tâm và nhân đạo

L ư ơ n g t â m c ủ a mỗi T h ẩ m p h á n đòi hỏi m ỗi lự a chọn,

q u y ế t đ ị n h c ủ a họ p h ả i m i n h b ạ ch , công k h a i, s ẵ n s à n g

k h ắ c p h ụ c n h ữ n g s a i sót, m ạ n h d ạ n n h ậ n v à s ử a c h ữ a

n h ữ n g s a i s ó t c ủ a m ì n h L ương t â m còn đòi hỏi t í n h n g u y ê n

tắ c c ủ a n g h ề n g h iệ p , bởi vì trước m ắ t người T h ẩ m p h á n là

p h á p l u ậ t , là công c h ú n g , là n i ề m t i n vào công lý củ a c h ê

độ, c ủ a h à n g t r i ệ u con người T í n h n h â n đ ạ o c ủ a T h â m

p h á n x u ấ t p h á t t ừ c h ủ n g h ĩ a n h â n đ ạ o xã hội c h ủ n g h ĩa

T í n h n h â n đ ạ o k h ô n g đ ồng n g h ĩ a với việc x é t x ử n h ẹ tội

p h ạ m v à người p h ạ m tội so với h à n h vi n g h i ê m t r ọ n g c ủ a

C h ế đinh Thẩm phán - một s ô Vấn đ á lỵ luận và thực tiền

l ĩ n h còn là k h ả n ă n g h ư ớ n g tói cái đúng, cái công b ằ n g và cái

h oiài th i ệ n Do vậy, b ả n lĩn h n g h ê n g h iệ p c ủ a T h ẩ m p h á n là

m ộ t tô c h ấ t k h ô n g th ể t h i ế u t r o n g s u ố t q u á t r ì n h h o ạ t động ngchè n g h i ệ p c ủ a T h ẩ m p h á n , nó được h ì n h t h à n h , xây dựng, củ.nỹ cô và p h á t t r i ể n t r ê n cơ sở c ủ a t í n h tự tin, t h á i độ cương qUiyét, t i n h t h ầ n độc lập và t h á i độ k h á c h q u a n , tô n t r ọ n g sự cômg b ằ n g , vô t ư tro n g sáng, k h ô n g t h i ê n lệch, k h ô n g bị chi phíôì bởi n h ữ n g su y nghĩ lệch lạc hoặc n h ữ n g tác động b ê n

n g 'o a m a n g t í n h c h ấ t vụ lợi cá n h â n

B ản l ĩ n h còn được h ì n h t h à n h và p h á t t r i ể n t r ê n cơ sở hi(SL b i ế t s â u sắc vê công việc m ì n h đ a n g làm M ộ t T h ẩ m

p h án k h ô n g t h ể độc lậ p k h i x é t x ử hoặc tự t i n k h i r a q u y ế t

1 D ạ ) đức tư pháp và việc vận dụng các phạm trù đạo đức trong việc xét xi các vụ án hình sự - TS Nguyễn T ất Viễn.

Chê định Thẩm phán - một sô vấn để lý luận và thực tiễn

đ ị n h n ế u n h ư T h ẩ m p h á n đó q u á y ế u v ề c h u y ê n m ô n

n g h i ệ p vụ Do vậy, c h u y ê n m ô n n g h i ệ p v ụ là m ộ t t i ề n ciề

k h ô n g t h ê t h i ế u t r o n g việc h ì n h t h à n h n ê n b ả n l ĩ n h n g h ề

n g h i ệ p v ữ n g v à n g c ủ a ngư ời T h ẩ m p h á n

- Tinh thần trách nhiệm của Thẩm phán

T r o n g b ấ t cứ c ô n g việc n à o đ ề u đòi hỏi người th ự c h i ệ n

p h ả i có t r á c h n h i ệ m Đ ặ c b iệt, h o ạ t đ ộ n g xét xử đòi hỏi

tô t ụ n g M ộ t T h ẩ m p h á n có t r á c h n h i ệ m là T h ẩ m p h á n ý

t h ứ c được r ằ n g h à n h vi c ủ a m ì n h k h ô n g chỉ ả n h h ư ở n g đ ê n

m ộ t người, m ộ t t ổ chức t r o n g xã hội m à còn liê n q u a n đ ế n

n h i ề u cá n h â n , n h i ề u gia đ ì n h , tổ chức, đ ế n t r ậ t t ự xã hội,

Một sô vấn đề lý luận vé chê định Thẩm phán

cóng b ằ n g kỷ c ư ơ n g c ủ a m ộ t n h à nước Vì vậy, r è n l u y ệ n đạo đức n g h ê n g h i ệ p T h ẩ m p h á n trư ớ c h ế t c h í n h là một

+ T í n h t ự c h ủ , công b ằ n g vô t ư c ủ a T h ẩ m p h á n lu ô n