TIỂU LUẬN phân tích luận điểm củahồ chí MINH “lý luận mà không có thực tiễn là lý luận suông, thực tiễn mà không có lý luận là thực tiễn mù quáng” rút ra ý nghĩa phương pháp luận

TRƯỜNG KHOA TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC 1 Phân tích luận điểm của Hồ Chí Minh “Lý luận mà không có thực tiễn là lý luận suông, thực tiễn mà không có lý luận là thực tiễn mù quáng” Rút ra ý nghĩa phương pháp l.

KHOA …



TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC

1 Phân tích luận điểm của Hồ Chí Minh: “Lý luận mà không có thực tiễn là lý luận suông, thực tiễn mà không có lý luận là thực tiễn mù quáng” Rút ra ý nghĩa phương pháp luận (5đ)

2 Vận dụng phương pháp luận triết học để giải thích nhận định sau đây: “Những ai có thể đặt mình vào vị trí của người khác, những ai

có thể hiểu những suy tư, cảm nhận của mọi người thì không bao giờ phải lo lắng cho tương lai” (5 đ) (Đắc nhân tâm)

Họ tên học viên:……….

Lớp:……….,

- 2022

MỤC LỤC

Trang

1

Phân tích luận điểm của Hồ Chí Minh: “Lý luận mà không

có thực tiễn là lý luận suông, thực tiễn mà không có lý luận

là thực tiễn mù quáng” Rút ra ý nghĩa phương pháp luận

(5đ)

1

2

Vận dụng phương pháp luận triết học để giải thích nhận định sau đây: “Những ai có thể đặt mình vào vị trí của người khác, những ai có thể hiểu những suy tư, cảm nhận của mọi người thì không bao giờ phải lo lắng cho tương lai” (5 đ) (Đắc nhân tâm)

10

Câu 1 Phân tích luận điểm của Hồ Chí Minh: “Lý luận mà không có thực tiễn là lý luận suông, thực tiễn mà không có lý luận là thực tiễn mù quáng” Rút ra ý nghĩa phương pháp luận (5đ)

1 Mở đầu

Quan điểm triết học Mác - Lênin về nguyên tắc thống nhất giữa lý luận với thực tiễn là “cơ sở lý luận cho việc xác định nội dung nguyên tắc thống nhất giữa lý luận với thực tiễn Tuy nhiên, suy cho cùng thì cơ sở của nguyên tắc thống nhất giữa lý luận với thực tiễn là mối liên hệ hiện thực, thực tế giữa thực tiễn và lý luận Một khi nhận thức, lý luận đã xuất hiện và tỏ rõ vai trò không thể thiếu của nó đối với thực tiễn thì người ta phải ý thức được mối liên hệ hữu cơ của nó với thực tiễn và như thế đưa đến hình thành những quan điểm, nguyên tắc cho hoạt động Như vậy, những quan điểm, nguyên tắc không chỉ được hình thành trên cơ sở thực tiễn, mà còn phải phục tùng những mục đích, điều kiện thực tiễn của con người” [2, tr.201]

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã

để lại cho chúng ta một di sản tinh thần vô giá, đó chính là hệ thống quan điểm,

tư tưởng của Người trên nhiều lĩnh vực, trong đó có quan điểm về nguyên tắc lý

luận và thực tiễn Người cho rằng: “Lý luận mà không có thực tiễn là lý luận

suông, thực tiễn mà không có lý luận là thực tiễn mù quáng”, nghiên cứu quan

điểm này của Chủ tịch Hồ Chí Minh có ý nghĩa phương pháp luận to lớn cho chúng ta khi giải quyết các vấn đề thực tiễn xã hội đặt ra

2 Nội dung

“Kế thừa những yếu tố hợp lý và khắc phục những hạn chế trong quan niệm về thực tiễn của các nhà triết học trước đó trong lịch sử, C.Mác và Ph.Ăngghen đã đa ra một quan điểm đúng đắn, khoa học về thực tiễn cũng như vai trò của thực tiễn đối với nhận thức Với việc đưa phạm trù thực tiễn vào lý luận nhận thức, C.Mác và Ph.Ăngghen đã làm cho triết học của các ông hơn hẳn

về chất so với toàn bộ các trường phái triết học khác Theo quan điểm của triết học Mác - Lênin, thực tiễn là toàn bộ những hoạt động vật chất - cảm tính, có tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội” [2, tr.199]

Con người muốn cải tạo được thế giới cần phải có những hiểu biết về nó, nhưng những hiểu biết ấy không có sẵn trong con người “Muốn có hiểu biết (tri thức) con người phải tác động vào thế giới khách quan bằng và thông qua hoạt động thực tiễn Trên cơ sở đó, con người tích lũy được những tri thức kinh nghiệm Nhưng tri thức kinh nghiệm mới chỉ đem lại sự hiểu biết về từng mặt riêng lẻ, bề ngoài của sự vật” [1, tr.419] Ph.Ăngghen đã chỉ rõ: ‘‘Sự quan sát dựa vào kinh nghiệm tự nó không bao giờ có thể chứng minh được đầy đủ tính tất yếu’’ Để hiểu được tính tất yếu, bản chất của sự vật, con người phải khái

quát những tri thức kinh nghiệm thành lý luận Hồ Chí Minh chỉ rõ : ‘‘Lý luận là

sự tổng kết kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên

và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử’’ [5, tr.445] “Lý luận được hình thành trên cơ sở khái quát kinh nghiệm thực tiễn, nhưng không phải cứ có kinh nghiệm thực tiễn là có được lý luận Lý luận được hình thành thông qua hoạt động tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, khái quát lý luận của các nhà lý luận Vì vậy, lý luận không thể ra đời một cách tự phát và luôn luôn phải được bổ sung, hoàn thiện, phát triển bằng tổng kết những kinh nghiệm thực tiễn mới, phong phú bởi các nhà lý luận Do tính độc lập tương đối của mình, lý luận có thể phản ánh vượt trước các dữ liệu thực tiễn Nhưng xét đến cùng, lý luận không thể không dựa trên cơ sở của kinh nghiệm thực tiễn Như vậy, có thể hiểu lý luận khoa học

là hệ thống những tri thức được khái quát từ kinh nghiệm thực tiễn, phản ánh những mối liên hệ bản chất, tất nhiên, mang tính quy luật của các sự vật, hiện tượng được biểu đạt bằng hệ thống nguyên lý, quy luật, phạm trù” [8, tr.60] Quan điểm thực tiễn là “quan điểm khởi đầu và xuyên suốt trong cuộc đời

và tư tưởng của Hồ chí Minh Hồ Chí Minh không có phát minh gì mới về phạm trù thực tiễn và về mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn Người chỉ thực hành cách mạng nhưng thông qua thực hành cách mạng Người đã thể hiện rất sớm một khuynh hướng tối ưu, một khuynh hướng vô cùng đúng đắn cho cả cuộc đời hoạt động cách mạng của mình mà vào thời đó không có một nhà cách mạng nào đạt được Đó là vào năm 21 tuổi Người muốn tận mắt xem nước Pháp và

các nước thuộc địa khác, nhưng lại phải xem xét tường tận, cụ thể rồi sau đó phải làm gì là tùy thuộc vào tình hình thực tế” [8, tr.61]

Ngay từ khi còn rất trẻ Hồ Chí Minh đã bộc lộ là “một con người thực tiễn, con người hành động chính thực tiễn cách mạng và cách mạng thế giới đã hướng dẫn tư tưởng và hành động của Người Khi vận dụng vào thực tiễn của cách mạng nước ta Hồ Chí Minh thường dùng các khái niện thực tế hay thực hành cùng với các khái niệm thực tiễn Khái niệm thực tiễn và thực tế tuy có nội dung khác nhau, vì thực tế rộng hơn thực tiễn, nhưng trong một số trường hợp thì Hồ Chí Minh lại dùng khái niệm thực tế thay cho thực tiễn, bởi vì khái niệm thực tế nhân dân ta đã quen dùng, chẳn hạn Người nói: Lý luận phải liên hệ với thực tế, nhưng Người cũng nói: thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác - Lênin” [4, tr.87] Theo Hồ Chí Minh: “thực tế là các vấn đề mình giải quyết, là mâu thuẫn của sự vật Chúng ta là những cán bộ cách mạng, thực tế của chúng ta là những vấn đề cách mạng đề ra cho ta giải quyết Thực tế bao gồm rất rộng Nó bao gồm kinh nghiệm công tác và tư tưởng của cá nhân, chính sách và đường lối của Đảng, kinh nghiệm lịch sử của Đảng cho đến các vấn đề trong nước và trên thế giới” [6, tr.497]

Tuy xác định khái niệm thực tế là rất rộng, nhưng “Hồ Chí Minh chỉ khuôn vào trong các lĩnh vực cụ thể mà người cán bộ cách mạng phải đối mặt, phải giải quyết kể từ công tác trong thực hành cách mạng, kinh nghiệm cách mạng, đường lối, chính sách của cách mạng, đến công tác tư tưởng của cán bộ… các vấn đề trong nước và thế giới Bằng việc làm cụ thể và những lời giáo huấn, Hồ Chí Minh luôn đề cao vai trò của thực tiễn, cho dù nhiều lúc nêu cao vai trò của lý luận nhưng bao giờ Người cũng nhấn mạnh lý luận cũng phải gắn với thực tiễn, phục vụ thực tiễn Ngay từ năm 1924, khi đọc diễn văn tại đại hội lần thứ V Quốc tế cộng sản, Nguyễn Ái Quốc nhắc nhở Đảng Cộng Sản Pháp phải có hành động thực tiễn về vấn đề thuộc địa” [8, tr.64] Người nói: “Vậy phải hành động thực tiễn như thế nào Đề ra những luận cương dài dằng dặc và thông qua những nghị quyết rất kêu để sau đại hội đưa vào viện bảo tàng như từ trước vẫn làm thì chưa đủ Chúng ta cần có biện pháp cụ thể” [6, tr.281]

Thực tiễn không chỉ được coi là “những công việc cụ thể, thực tế, hiện thực của cách mạng, mà còn được hiểu như là thực hành, kinh nghiệm rút ra từ trong công tác Người thường nói: lý luận gắn liền với thưc hành, lời nói đi đôi với việc làm Xác định vai trò quan trọng của thực tiễn đối với lý luận và nhận thức của con người, nhưng đồng thời chúng ta cần phải nhận thức được rằng thực tiễn không đứng im một chỗ mà thực tiễn luôn luôn vận động biến đổi và chuyển hóa không ngừng, cho nên, sự vận động của thực tiễn quyết định sự vận động lý luận

và nhận thức của con người” [8, tr.65]

Khi xác định vai trò quan trọng của thực tiễn, “Hồ Chí Minh còn nêu cao vai trò của việc học tập lý luận trong cách mạng Việt Nam Trong tác phẩm Đường cách mệnh, Nguyễn Ái Quốc đã mượn câu nói của Lênin để mở đầu cho tác phẩm như một bản tuyên ngôn: không có lý luận cách mệnh thì không có cách mệnh vận động” Hai mươi năm sau, năm 1947 trong Sửa đổi lối làm việc,

Hồ Chí Minh định nghĩa: “Lý luận là đem thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm, trong các cuộc đấu tranh, xem xét, so sánh thật kĩ lưỡng rõ ràng, làm thành kết luận Rồi lại đem nó chứng minh với thực tế Đó là lý luận chân chính” [5, tr.233] Mười năm sau, năm 1959 nói chuyện tại Trường Nguyễn Ái Quốc, Hồ Chí Minh xác định thêm: “Lý luận là sự tổng kết kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử Hồ Chí Minh xác định lý luận đặc biệt là lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin rất quan trọng, vì nó là kim chỉ nam cho hành động, chỉ phương hướng cho chúng ta trong hoạt động thực tế Không có lý luận thì không biết xem xét cho rõ, cân nhắc cho đúng xử lý cho khéo kết quả thường thất bại Không có lý luận thì lúng túng nhắm mắt như nhắm mắt mà đi, lý luận quan trọng như vậy nên việc lựa chon lý luận đúng, chủ nghĩa đúng là yếu tố quyết định đưa đến sự thành bại của cách mạng” [5, tr.718]

Khi xác định vai trò của lý luận “Hồ Chí Minh cũng nêu lên ba khuyết điểm mà cán bộ ta thường mắc phải, đó là kém lý luận, khinh lý luận, lý luận

suông Kém lý luận là không nắm được lý thuyết chính trị, quân sự, kinh tế, văn

hoá để áp dụng vào phong trào, là không hiểu biện chứng là cái gì Nghĩa là,

trước hết không chịu học chủ nghĩa duy vật biện chứng kém lý luận nên không biết nhận rõ điều kiện hoàn cảnh khách quan, ý nghĩ thế nào làm thế ấy Kết quả

thường thất bại Khinh lý luận là bệnh của những cán bộ kinh qua công tác hàng

ngày nên có bề dày kinh nghiệm có thành tích, họ thường coi khinh lý luận, coi nhẹ việc học tập lý thuyết, học tập sách vở Hồ Chí Minh nhắc nhở: Nếu họ đã

có kinh nghiệm mà lại biết thêm lý luận thì công việc tốt hơn nhiều… Những anh em đó, cần nghiên cứu thêm lý luận mới thành người cán bộ toàn diện” [7,

tr.80] Lý luận suông, theo Hồ Chí Minh: “Lý luận cốt để áp dụng vào công việc

thực tế, lý luận mà không áp dụng vào thực tế là lý luận suông Có nhiều cán bộ, trí thức chỉ chăm chú sách vở, học nhiều, bằng cấp lắm nhưng lại không đem áp dụng vào công việc thực tế, họ trở thành những người lý luận suông Hồ Chí Minh nhắc nhở Đảng ta phải nâng cao trình độ lý luận của Đảng, phải tổ chức học tập lý luận trong Đảng, trước hết là trong những cán bộ cốt cán của Đảng Rằng học tập lý luận là một sự cấp thiết đối với Đảng ta” [5, tr.102]

Trong việc vận dụng một cách sáng tạo lý luận nhận thức của triết học Mácxít, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ những kiểu mẫu về việc thực hiện quan điểm lý luận gắn liền với thực tiễn trong cách mạng Việt Nam Hồ Chí Minh nói:

“Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác - Lênin Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông” [5, tr.496]

Có lẽ vấn đề học tập lý luận và gắn liền lý luận với thực tiễn là “vấn đề được Hồ Chí Minh quan tâm nhiều nhất trong công tác giáo dục và đào tạo cán

bộ Sau khi giành được chính quyền không lâu, khi viết tác phẩm sửa đổi lối làm việc, Hồ Chí Minh đã đề cập đến thiếu sót phổ biến của cán bộ ta là kém lý luận, khinh lý luận và lý luận suông Người nhắc nhở cán bộ phải đem tri thức vào thực tế, lý luận phải đem ra thực hành, thực hành phải nhằm theo lý luận Người đưa hình ảnh mũi tên và cái đích để dễ hiểu dễ nhớ lý luận cũng như cái tên hoặc viên đạn Thực hành cũng như cái đích để bắn Có tên mà không bắn, hoặc bắn lung tung, cũng như không có tên” [7, tr.235]

Hồ Chí Minh “còn rất quan tâm đến mối quan hệ giữa lý luận thực tiễn -kinh nghiệm trong công tác cách mạng Người nhắc nhở Đảng ta phải kết hợp lý luận với kinh nghiệm và thực hành Trong học tập phải theo nguyên tắc: Kinh nghiệm và thực tế phải đi đôi với nhau Đặc biệt trong lý luận, Hồ Chí Minh chú trọng việc học tập lý luận Mác - Lênin cho cán bộ và đảng viên đồng thời phải truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào trong nhân dân để nhân dân thực hành công tác cách mạng Nhưng, học tập chủ nghĩa Mác - Lênin là học lấy cái tinh thần, cái phương pháp của chủ nghĩa Mác - Lênin, là đem lý luận Mác - Lênin liên hệ với thực tế cách mạng Việt Nam phải áp dụng chủ nghĩa Mác - Lênin cho thích hợp với điều kiện hoàn cảnh từng lúc từng nơi” [7, tr.201]

Như vậy, “thống nhất giữa lý luận và thực tiễn được Hồ Chí Minh hiểu trên tinh thần biện chứng: thực tiễn cần tới lý luận soi đường, dẫn dắt, chỉ đạo, hướng dẫn, định hướng để không mắc phải bệnh kinh nghiệm, còn lý luận phải dựa trên

cơ sở thực tiễn, phản ánh thực tiễn và phải luôn liên hệ với thực tiễn, nếu không

sẽ mắc phải bệnh giáo điều Nghĩa là thực tiễn, lý luận cần đến nhau, nương tựa vào nhau, hậu thuẫn, bổ sung cho nhau Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn được

Hồ Chí Minh hiểu trên tinh thần biện chứng, thực tiễn cần tới lý luận soi đường, dẫn dắt, chỉ đạo, hướng dẫn, định hướng để không mắc phải bệnh kinh nghiệm, còn lý luận phải dựa trên cơ sở thực tiễn, phản ánh thực tiễn và phải luôn liên hệ với thực tiễn, nếu không sẽ mắc phải bệnh giáo điều Nghĩa là thực tiễn, lý luận cần đến nhau, nương tựa vào nhau, hậu thuẫn, bổ sung cho nhau” [7, tr.205]

3 Rút ra ý nghĩa phương pháp luận

Để thực hiện có hiệu quả nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, “trước hết phải nắm vững bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, làm cơ sở nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hành động Cùng với yêu cầu đó, mỗi chủ thể nhận thức và hoạt động thực tiễn phải nắm chắc lý luận của các môn khoa học cụ thể cùng các môn khoa học chuyên ngành, từ đó vận dụng sáng tạo trong điều kiện, tình hình cụ thể” [3, tr.45]

“Phải có quan điểm thực tiễn đúng đắn, tích cực hoạt động thực tiễn; rèn luyện khả năng, trình độ nắm bắt các yêu cầu thực tiễn và nâng cao hiệu quả hoạt động thực tiễn Lý luận cần bám sát thực tiễn, vận dụng và cụ thể hoá sáng tạo Đồng thời, trên cơ sở thực tiễn phải thường xuyên sơ kết, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, khái quát và bổ sung phát triển lý luận; luôn có sự kết hợp chặt chẽ giữa công tác tư tưởng và công tác tổ chức” [3, tr.46] Để khắc phục chủ nghĩa kinh nghiệm có hiệu quả “chúng ta vừa phải quán triệt triệt sâu sắc nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, nghĩa là phải bám sát thực tiễn, tăng cường học tập nâng cao trình độ lý luận, bổ sung vận dụng lý luận phù hợp với thực tiễn Mặt khác, phải hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Kinh tế thị trường luôn vận động biến đổi, nhất là khi Nước ta đã gia nhập tổ chức thương mại thế giới và hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới

Nó đòi hỏi mọi thành phần kinh tế, mọi chủ thể kinh tế phải năng động, sáng tạo, phải thường xuyên bám sát thị trường để ứng phó, để chủ động về quyết sách kinh doanh cho phù hợp Trong thị trường, không có chỗ cho bệnh kinh nghiệm tồn tại Khi thị trường hóa toàn bộ các yếu tố của quá trình sản xuất sẽ góp phần khắc phục triệt để bệnh kinh nghiệm” [3, tr.47]

Trái với chủ nghĩa kinh nghiệm, chủ nghĩa giáo điều lại tuyệt đối hóa lý luận, “tuyệt đối hóa kiến thức đã có trong sách vở, coi nhẹ kinh nghiệm thực tiễn, vận dụng lý luận một cách máy móc, không tính đến điều kiện lịch sử cụ thể mỗi nơi, mỗi lúc Biểu hiện của chủ nghĩa giáo điều trước hết ở việc học tập

lý luận tách rời thực tiễn, xa rời cuộc sống, rơi vào bệnh sách vở, câu chữ, tầm chương trích cú Mặt khác nó còn biểu hiện ở chỗ áp dụng rập khuôn máy móc kinh nghiệm của nước khác, của nơi khác vào nước mình, địa phương mình Chủ nghĩa giáo điều đặc biệt nguy hại Do giáo điều mà lý luận không mang lại hiệu quả cho hoạt động thực tiễn, dẫn đến mất lòng tin đối với vai trò của lý luận nói chung, đối với chủ nghĩa Mác - Lênin cũng như đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam nói riêng Để khắc phục chủ nghĩa giáo điều, chúng ta phải quán triệt sâu sắc nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, phải khái quát từ

thực tiễn, vận dụng sáng tạo vào thực tiễn, kiểm tra trong thực tiễn và không ngừng phát triển sáng tạo cùng thực tiễn” [3, tr.50]

Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là “một trong những nội dung cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung, của triết học Mác - Lênin nói riêng” Đây không chỉ là “nguyên tắc được đề xuất trong nhận thức luận mà còn

là lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin cho quá trình hình thành tri thức khoa học, tri thức lý luận và phương pháp luận cho hoạt động cải tạo hiện thực khách quan

vì mục đích tiến bộ xã hội”

4 Kết luận

Dưới ánh sáng của lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,

“Đảng ta đã vận dụng và giải quyết mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn vào quá trình xây dựng, phát triển đất nước và đã thu được những thành tựu to lớn Tuy nhiên, quá trình nhận thức và vận dụng của Đảng ta là một quá trình biện chứng phức tạp Có lúc, sự nhận thức và vận dụng của Đảng ta còn chưa sáng tạo, chưa phù hợp với thực tiễn đất nước dẫn đến tình hình kinh tế, chính trị - xã hội của nước ta lâm vào khủng hoảng Từ thực tiễn đó đặt ra yêu cầu đối với Đảng ta là đổi mới tư duy lý luận và tư duy chính trị, phải nghiêm túc nhận thức lại và vận dụng cho phù hợp mối quan hệ biện chứng giữa lý luận và thực tiễn” [7, tr.194]

Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về “gắn lý luận với thực tiễn, học đi đôi với hành có ý nghĩa hết sức quan trọng trong xây dựng, phát triển đất nước

và bảo vệ an ninh Tổ quốc Nhận thức rõ tầm quan trọng và ý nghĩa đó, làm tốt những nội dung lý luận phải gắn liền với thực tiễn, học phải đi đôi với hành theo

tư tưởng Hồ Chí Minh sẽ góp phần thiết thực vào thực hiện thắng lợi công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ hiện nay” [7, tr.197]