Tóm tắt LA Hoàng Văn Khải

Xuất phát từ những vấn đề thực tiễn và lý luận nêu trên và với mong muốn góp phần đóng góp vào việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội, nghiên cứu sinh chọn vấn đề

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HOÀNG VĂN KHẢI

GIẢI QUYẾT QUAN HỆ GIỮA LỢI ÍCH CÁ NHÂN

VÀ LỢI ÍCH XÃ HỘI TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ

THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2019

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS, TS Vũ Hồng Sơn

2 PGS, TS Đặng Quang Định Phản biện 1: ………

………

Phản biện 2: ………

………

Phản biện 3: ………

………

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước

họp tại: Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Vào hồi… giờ… ngày… tháng… năm…

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện quốc gia Hà Nội

hoặc Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1 Hoàng Văn Khải (2016), “Phát triển cá nhân - cơ hội và thách thức trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

hiện nay”, Tạp chí Thông tin Khoa học chính trị, Số 2 (3)

2 Hoàng Văn Khải (2016), “Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển cá

nhân trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí

Sinh hoạt lý luận, Số 5 (138)

3 Hoàng Văn Khải (2016), “Về quan điểm đánh giá sự phát triển cá nhân

trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Khoa

học, (21)

4 Hoàng Văn Khải (2016), “Ảnh hưởng của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đến phát triển cá nhân ở Việt Nam hiện nay”,

Tạp chí Khoa học chính trị, (7)

5 Hoàng Văn Khải (2018), “Giải pháp phát triển cá nhân trong điều kiện

kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Lý luận chính trị và

Truyền thông, (4)

6 Hoàng Văn Khải (2019), “Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và xã hội trong điều kiện kinh

tế thị trường”, Tạp chí Thông tin Khoa học chính trị, số 1 (14)

7 Hoàng Văn Khải (2019), “Nâng cao nhận thức của các chủ thể lợi ích trong việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội ở

Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Giáo chức Việt Nam, (149)

8 Hoàng Văn Khải (2019), “Cơ hội và thách thức của biến đổi khí hậu với giải quyết vấn đề lao động, việc làm vùng Tây Nam bộ hiện nay -

Từ góc nhìn lợi ích của người nông dân”, Kỷ yếu Hội thảo khoa học

Vấn đề lao động, việc làm ở nông thôn vùng Tây Nam bộ đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, Học viện Chính trị khu vực IV - Đề tài

KHCN-TNB.ĐT14-19/x20

9 Hoàng Văn Khải - Trần Văn Thắng (2019), “Giải quyết hài hòa quan

hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị

trường ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Lý luận Chính trị, (12)

10 Hoàng Văn Khải (2019), “Giải quyết hài hòa quan hệ lợi ích - động

lực quan trọng để thực hiện tư tưởng đại đoàn kết theo Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tạp chí Cộng sản, (931)

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Lợi ích là một trong những động lực hoạt động của con người, của sự biến đổi xã hội và là một trong những vấn đề căn bản, có ý nghĩa quyết định bản chất các mối quan hệ trong xã hội Trong quá trình tồn tại và phát triển xã hội, sự tác động lẫn nhau giữa các chủ thể lợi ích nhằm thỏa mãn nhu cầu sẽ hình thành quan hệ lợi ích Mối quan hệ giữa các lợi ích, đặc biệt giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội tạo nên những vector thúc đẩy hoạt động của con người và sự vận động của xã hội theo những chiều hướng khác nhau, mạnh yếu khác nhau Tuy nhiên, quan hệ lợi ích cá nhân

và lợi ích xã hội luôn nảy sinh vấn đề phức tạp, bởi lợi ích luôn biến đổi theo sự biến đổi của nhu cầu xã hội Cho đến hiện nay, ở tất cả các cấp độ của lý luận về lợi ích nói chung và lợi ích cá nhân, lợi ích xã hội nói riêng vẫn đặt ra những vấn đề cần phải nghiên cứu, nhất là trong bối cảnh kinh

tế thị trường, các loại lợi ích thể hiện vai trò của mình một cách đặc thù, khác biệt so với các điều kiện xã hội khác

Ở nước ta, trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trương định hướng xã hội chủ nghĩa, chúng ta ngày càng nhận thức rõ hơn vai trò làm động lực của lợi ích đối với sự tiến bộ xã hội Tuy nhiên, trong khoảng 20 năm trở lại đây, khi chúng ta đi ngày càng sâu vào nền kinh tế thị trường, vấn đề lợi ích nói chung, lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội nói riêng lại trở nên phức tạp, tạo ra những vấn đề “nóng” cần phải giải quyết, xuất hiện những biểu hiện của sự mất cân bằng, thiên lệch trong giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội Một số lực lượng xã hội nhân danh lợi ích xã hội, để mưu cầu lợi ích cá nhân không chính đáng, xâm phạm lợi ích xã hội Những hiện tượng tham ô, tham nhũng, lãng phí, gây thất thoát tài sản Nhà nước, buôn lậu, trốn thuế, hàng giả, hàng kém chất lượng, lừa đảo, lợi ích nhóm tiêu cực lũng đoạn việc quản lý, điều hành, phân phối nói chung Thực chất đó là việc đề cao quá mức lợi ích cá nhân, bất chấp luật pháp, đạo đức để đạt được lợi ích cá nhân Song ở thái cực ngược lại, lại có những lợi ích cá nhân chính đáng chưa được quan tâm đúng mức, tạo điều kiện phát triển, nhiều giá trị cho sự phát triển cá nhân chưa được tạo lập, thành phần kinh tế tư nhân chưa thực sự phát huy một cách hiệu quả tối đa Cùng với đó, càng hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế thị trường mạnh mẽ thì càng đặt ra vấn đề là phải làm cho cá nhân thỏa mãn lợi ích chính đáng, đồng thời phải thúc đẩy đạt được những lợi ích xã hội

để vừa bảo đảm sự phát triển, vừa giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa

Xuất phát từ những vấn đề thực tiễn và lý luận nêu trên và với mong muốn góp phần đóng góp vào việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân

và lợi ích xã hội, nghiên cứu sinh chọn vấn đề “Giải quyết quan hệ giữa

lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận án của mình

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích những vấn đề lý luận, thực trạng, nguyên nhân

và những vấn đề đặt ra trong việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân

và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay, luận án đề xuất những giải pháp chủ yếu để giải quyết hài hòa quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội, góp phần thúc đẩy sự phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ những vấn đề lý luận về việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá

nhân và lợi ích xã hội như khái niệm, nội dung, phương thức và các nhân tố tác động

- Phân tích thực trạng, nguyên nhân của những hạn chế và những vấn

đề đặt ra từ giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

- Đề xuất những giải pháp chủ yếu để giải quyết hài hòa quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội góp phần thúc đẩy sự phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Luận án nghiên cứu việc giải quyết quan hệ giữa lợi

ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay Tuy nhiên, giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội là vấn đề rất rộng, ở đây, luận án chỉ giới hạn nghiên cứu việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội chủ yếu thông qua lợi ích kinh tế trong lĩnh vực sở hữu và phân phối; chủ thể giải quyết quan hệ lợi ích này chủ yếu là Đảng, Nhà nước và cá nhân Luận án cũng chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu lợi ích xã hội ở đây chính là lợi ích của cả xã hội với tính cách là một dân tộc - quốc gia

- Về không gian: nghiên cứu quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích

xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam

- Về thời gian: Việc nghiên cứu được tiến hành chủ yếu trong giai

đoạn từ khi bắt đầu đổi mới đất nước (1986) cho đến nay

4 Những đóng góp mới của luận án

- Làm rõ nội dung giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội, những nhân tố tác động tới việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân

và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

- Phân tích những kết quả đạt được, những hạn chế, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra của việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay trên các lĩnh vực chủ yếu như sở hữu và phân phối

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu và tổ chức thực hiện tốt trên thực tế

để giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay, góp phần tạo động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận án dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về cá nhân, xã hội, lợi ích, quan hệ lợi ích giữa cá nhân và xã hội Ngoài ra, luận án cũng

kế thừa thành quả của những công trình nghiên cứu trước đó về những vấn

đề liên quan trực tiếp đến nội dung của luận án

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch s để phân tích bản chất của lợi ích, điều kiện hình thành, tồn tại, biến đổi và tính lịch s của lợi ích, lợi ích cá nhân, lợi ích xã hội, quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội

Luận án s dụng các phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp tổng kết thực tiễn, phương pháp thống kê, các phương pháp thu thập và lý số liệu, thông tin (thứ cấp) để phân tích thực trạng việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay bằng các dẫn liệu

cụ thể

6 Ý nghĩa của luận án

Những kết quả nghiên cứu của luận án có thể làm tài liệu tham khảo cho những người làm công tác quản lý xã hội xây dựng và thực hiện tốt các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước nhằm giải quyết

quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong những điều kiện cụ thể nhất định ở nước ta hiện nay Cùng với đó, những nội dung này có thể làm tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy, nghiên cứu giảng dạy triết học, các ngành khoa học xã hội và nhân văn tại các học viện, trường đại học, cao đẳng, trường chính trị tỉnh (thành phố)

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm: 04 chương, 12 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ LỢI ÍCH, LỢI ÍCH CÁ NHÂN, LỢI ÍCH XÃ HỘI, CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI VIỆC GIẢI QUYẾT QUAN HỆ GIỮA LỢI ÍCH CÁ NHÂN VÀ LỢI ÍCH XÃ HỘI

1.1.1 Những công trình nghiên cứu về phạm trù lợi ích

Tiêu biểu là các công trình như: cuốn sách Về động lực của sự phát

triển kinh tế - xã hội của tác giả Lê Hữu Tầng; cuốn sách Lợi ích - động lực của sự phát triển xã hội của tác giả Nguyễn Linh Khiếu; cuốn sách Nhu cầu: động lực và định hướng xã hội của tác giả Lê Thị Kim Chi; công trình Lợi ích - động lực của sự phát triển bền vững của tác giả Hoàng Văn

Luân Qua các công trình này, các tác giả đã chỉ ra khái niệm, bản chất của lợi ích, vai trò của lợi ích và phân loại lợi ích (cả cách tiếp cận của các học giả Liên Xô và phương Tây) Chúng tôi kế thừa được nhiều giá trị về mặt lý luận và cả thực tiễn về vấn đề lợi ích từ những công trình này

1.1.2 Những công trình nghiên cứu về khái niệm lợi ích cá nhân, lợi ích xã hội và lợi ích kinh tế

Các công trình đã đề cập trực tiếp đến các khái niệm lợi ích cá nhân,

lợi ích xã hội tiêu biểu như: công trình Thống nhất lợi ích kinh tế giữa giai

cấp công nhân, nông dân và tầng lớp trí thức trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay của tác giả Đặng Quang Định; trong công

trình Vấn đề lợi ích trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa ở vùng Nam bộ hiện nay của tác giả Lê Văn B u Vấn đề lợi ích

kinh tế đã được các công trình đề cập tới trực tiếp như: cuốn sách Bàn về

các lợi ích kinh tế của các tác giả Đào Duy Tùng, Lê Xuân Tùng, Vũ Hữu

Ngoạn; công trình Giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trong quá trình đô thị

hóa ở nước ta hiện nay của tác giả Đỗ Huy Hà Những công trình này đã

góp phần giúp chúng tôi ác định rõ nội hàm, ngoại diên của các khái niệm

lợi ích cá nhân, lợi ích xã hội và lợi ích kinh tế và phân tích các vấn đề liên quan được nêu trong luận án

1.1.3 Những công trình nghiên cứu về quan hệ và giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội

Đây là nội dung chưa có công trình chuyên biệt nào đề cập tới, song

đã có một số công trình đã đề cập tới ở nhiều mức độ, khía cạnh khác

nhau, tiêu biểu như: cuốn sách Góp phần nghiên cứu quan hệ lợi ích của tác giả Nguyễn Linh Khiếu; công trình Quan hệ giữa cá nhân và xã hội

trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay của tác giả Trần

Văn Phòng; bài viết Mối quan hệ biện chứng giữa lợi ích công cộng và lợi

ích cá nhân của Tang Shan Qing (Trung Quốc); bài viết Đổi mới nhận thức về mâu thuẫn và Vấn đề mâu thuẫn trong giai đoạn cách mạng mới ở nước ta của tác giả Phạm Ngọc Quang; công trình Quản trị xung đột lợi ích - các lý thuyết và vấn đề đặt ra ở Việt Nam hiện nay tác giả Hoàng Văn

Luân; công trình Bàn về mâu thuẫn xung đột lợi ích hiện nay tác giả Hồ Bá

Thâm… Qua các công trình này đã gợi mở để chúng tôi đưa ra những nội dung, phương thức của việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện nước ta hiện nay

1.1.4 Những công trình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng tới việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội

Các công trình nêu trên ít nhiều đều đã đề cập tới các nhân tố ảnh hưởng tới việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội,

song có thể kể đến một số công trình khác nữa như: bài viết Mối quan hệ

giữa trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm nhà nước trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay của tác giả Lê Thi và nhất là công trình Quan hệ giữa cá nhân và xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay của tác giả Trần Văn Phòng đã phác thảo các nhân tố ảnh

hưởng tới việc giải quyết quan hệ giữa cá nhân và xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay Đây là những gợi mở hữu ích cho chúng tôi trong quá trình thực hiện luận án

1.2 NHỮNG NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN GIẢI QUYẾT QUAN HỆ GIỮA LỢI ÍCH CÁ NHÂN VÀ LỢI ÍCH XÃ HỘI

Qua khảo cứu các công trình nghiên cứu về lợi ích chúng tôi nhận thấy, chưa có công trình nghiên cứu chuyên biệt về thực trạng giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội Song, có thể nói, đã có khá nhiều công trình đề cập tới thực trạng việc giải quyết quan hệ giữa cá nhân

và xã hội, lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội ở những khía cạnh cụ thể trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay Các công trình có thể kể

đến như: công trình Mối quan hệ giữa lợi ích cá nhân và đạo đức xã hội

trong nền kinh tế thị trường ở Việt nam hiện nay của tác giả Phạm Văn

Đức; công trình Lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội: từ góc nhìn lịch sử đạo

đức học của tác giả Nguyễn Văn Phúc; công trình Vấn đề mâu thuẫn xã hội ở nông thôn Việt Nam hiện nay của tác giả Trần Đắc Hiến; công trình Vấn đề lợi ích kinh tế của người nông dân trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay của tác giả Trần Thanh Giang; công trình Mâu thuẫn

về lợi ích giữa các nhóm xã hội trong quá trình phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay của tác giả Trần Thị Bích Huệ… Đề cập ở góc

độ khác, một số công trình đã đề cập tới những biểu hiện phức tạp của quan hệ lợi ích hiện nay như lợi ích nhóm, chủ nghĩa cá nhân, “chủ nghĩa

tư bản thân hữu”, như: công trình Lợi ích nhóm - Thực trạng và giải pháp của tác giả Lê Quốc Lý; bài viết ợi ích nh m và hủ nghĩa tư bản

thân hữu - cảnh báo nguy cơ của tác giả Vũ Ngọc Hoàng; cuốn sách Tư bản thân hữu Trung Quốc của tác giả Minxin Pei; bài viết Chủ nghĩa cá nhân - nguy cơ của một đảng cầm quyền và hướng khắc phục của tác giả

Nguyễn Văn Huyên…

Đi vào đánh giá thực trạng của phương thức giải quyết quan hệ giữa

lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội ở những khía cạnh cụ thể trên một số

phương diện như sở hữu, phân phối đã có nhiều công trình đã đề cập tới,

tiêu biểu như: Bài viết Thực hiện công bằng xã hội ở Việt Nam hiện nay:

mâu thuẫn và phương pháp giải quyết của Nguyễn Tấn Hùng và Lê Hữu

Ái; công trình Biến đổi của quan hệ sản xuất ở Việt Nam từ năm 1986 đến

nay: Thực trạng và những vấn đề đặt ra của tác giả Lê Thị Vinh…

Có thể nói, những công trình nêu trên đã phác họa nên một số khía cạnh cụ thể của thực trạng giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội ở nước ta Trên cơ sở đó, luận án đã có những phân tích, luận giải cụ thể để đánh giá kết quả tích cực đạt được, hạn chế, nguyên nhân và nêu một số vấn đề đặt ra trong việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân

và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay, nhất là trong lĩnh vực sở hữu và phân phối, thông qua phương thức tác động của các chủ thể lợi ích

1.3 NHỮNG NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN GIẢI PHÁP ĐỂ GIẢI QUYẾT QUAN HỆ GIỮA LỢI ÍCH CÁ NHÂN VÀ LỢI ÍCH XÃ HỘI

Các công trình nghiên cứu nêu trên đều đã đưa ra một số các quan điểm có tính định hướng và giải pháp giải quyết các quan hệ lợi ích trên một số phương diện cụ thể Mỗi công trình đưa ra một số giải pháp không hoàn toàn giống nhau, song khái quát lại có thể thấy các công trình này đều thống nhất ở khía cạnh cho rằng cần đưa ra các giải pháp kết hợp các

lợi ích và cơ chế phát huy các lợi ích, thực hiện công bằng xã hội cũng như tăng cường x lý các vi phạm phát sinh liên quan đến các quan hệ lợi ích

Một số công trình tiêu biểu như: công trình Lợi ích xã hội và pháp luật của tác giả Võ Khánh Vinh; bài viết Quan điểm của Đảng về giải quyết vấn đề

lợi ích tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ đổi mới của tác

giả Đặng Quang Định; công trình Giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa lợi

ích cá nhân, tập thể và xã hội - động lực phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam của tác giả Phạm Thị Hằng; bài viết Thực hiện công bằng xã hội đối với các hình thức sở hữu vì sự phát triển con người ở nước ta hiện nay của

tác giả Trần Văn Rón và Lương Đình Hải; bài viết Tạo sự hài hòa về lợi

ích giữa công nhân và doanh nhân ở Việt Nam hiện nay của tác giả Vũ

Tiến Dũng… Đây đều là những công trình có giá trị tham khảo tốt cho chúng tôi trong việc gợi mở các giải pháp được đề xuất trong luận án

1.4 GIÁ TRỊ CỦA NHỮNG CÔNG TRÌNH TRÊN VÀ MỘT SỐ VẤN

ĐỀ LUẬN ÁN CẦN TIẾP TỤC GIẢI QUYẾT

1.4.1 Giá trị của những công trình nghiên cứu nêu trên

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu đã khái quát khá hệ thống

những vấn đề lý luận cơ bản về lợi ích, phân loại, vị trí, vai trò của lợi ích, về lợi ích cá nhân, lợi ích xã hội, về cá nhân và xã hội, về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và ảnh hưởng của nó tới các quan hệ

xã hội hiện nay

Thứ hai, các công trình cũng đã bước đầu phân tích về quan hệ giữa

lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội; các công trình cũng đã có những thống nhất khi khẳng định: việc giải quyết các mâu thuẫn lợi ích có thể bằng cách thông qua tạo lập cơ chế mới để kết hợp hài hòa các lợi ích đối lập, chứ không phải bằng các biện pháp hành chính để triệt tiêu lợi ích nào đó

Thứ ba, các công trình trên đây, đã có những đánh giá về thực

trạng giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trên phương diện tổng quát, thông qua quan hệ giữa cá nhân và xã hội, cũng như các khía cạnh cụ thể là các mâu thuẫn liên quan đến lợi ích nhóm, lĩnh vực đất đai, thu nhập, việc làm… trong điều kiện kinh tế thị trường hay trong bối cảnh công nghiệp hóa, đô thị hóa và hội nhập quốc tế

Thứ tư, các công trình trên cũng đã đưa ra các gợi mở về những giải

pháp để giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội, nhưng chủ yếu đề cập qua việc giải quyết hài hòa quan hệ giữa cá nhân và xã hội Các công trình cũng đã đi vào phân tích, đề xuất các giải pháp ở những góc độ khá cụ thể như: thực hiện đa dạng trong sở hữu, thực hiện phân phối hợp lý, thực hiện an sinh xã hội, phúc lợi xã hội; đảm bảo hài hòa của

các chủ thể như nông dân, công nhân trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa

1.4.2 Một số vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết

Tuy nhiên, bên cạnh những giá trị đã đạt được, các công trình nêu trên cũng có những mặt chưa được làm rõ, chúng tôi mong sẽ bổ sung, làm sâu sắc thêm ở công trình của mình những nội dung sau:

Thứ nhất, làm rõ thêm một số vấn đề lý luận về lợi ích cá nhân,

những biểu hiện phức tạp của lợi ích cá nhân không chính đáng (lợi ích nhóm xấu, nhân danh lợi ích khác để tư lợi cá nhân) và những biểu hiện

đa dạng, yêu cầu của thực hiện lợi ích xã hội trong điều kiện hiện nay Cùng với đó, luận án phân tích nội dung và phương thức giải quyết quan

hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường

ở Việt Nam hiện nay ở lĩnh vực sở hữu và phân phối (lợi ích kinh tế) thông qua các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước

Thứ hai, phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới việc giải quyết quan hệ

giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội nhất là trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay Đó là các nhân tố như kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế; đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; nhận thức của

xã hội và các chủ thể lợi ích và yếu tố văn hóa, lối sống của xã hội

Thứ ba, luận án phân tích những kết quả đạt được và hạn chế trong

việc việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay dựa trên các nội dung căn bản đã được ác định trong phần lý luận Cùng với đó luận án phân tích những nguyên nhân và vấn đề đặt ra trong việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội ở nước ta hiện nay, đó là: nhận thức của các chủ thể lợi ích, các chính sách liên quan đến sở hữu, các chính sách liên quan đến phân phối

Thứ tư, luận án sẽ tập trung phân tích hệ thống các giải pháp giải

quyết hài hòa quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội ở lĩnh vực sở hữu và phân phối Theo đó, luận án sẽ phân tích các giải pháp chủ yếu

để giải quyết hài hòa quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay đó là: 1- Nâng cao nhận thức của các chủ thể lợi ích trong việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội; 2- Tiếp tục thực hiện và tổ chức thực hiện trên thực tế các chính sách đảm bảo công bằng xã hội; 3- Khuyến khích cá nhân thực hiện lợi ích chính đáng của mình đồng thời thúc đẩy thực hiện lợi ích xã hội; 4- Tiếp tục đổi mới, hoàn thiện chính sách tiền lương, kết hợp thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội, phúc lợi xã hội

Chương 2 GIẢI QUYẾT QUAN HỆ GIỮA LỢI ÍCH CÁ NHÂN VÀ LỢI ÍCH

XÃ HỘI TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN

2.1 KHÁI NIỆM, NỘI DUNG GIẢI QUYẾT QUAN HỆ GIỮA LỢI ÍCH

CÁ NHÂN VÀ LỢI ÍCH XÃ HỘI TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1.1 Khái niệm lợi ích, lợi ích cá nhân, lợi ích xã hội

2.1.1.1 Lợi ích

Thứ nhất, về khái niệm, bản chất của lợi ích

Lợi ích là cái phản ánh quan hệ nhu cầu giữa các chủ thể và dùng để

thỏa mãn nhu cầu của các chủ thể xã hội (cá nhân, tập đoàn, giai cấp, tầng lớp ) trong những điều kiện lịch s - xã hội nhất định Nói cách khác, lợi ích là tất cả những gì chủ thể (cá nhân, tập thể, toàn xã hội) có thể chiếm hữu hoặc cần phải có (cần sở hữu) Lợi ích là đối tượng thỏa mãn nhu cầu

Thứ hai, về vai trò của lợi ích

Lợi ích có vai trò quan trọng đối với sự phát triển xã hội Với tính cách là lợi ích cụ thể của một con người, lợi ích là động cơ thúc đẩy hay

“động cơ tư tưởng”, là nguyên nhân của những trạng thái căng thẳng thôi thúc chủ thể hoạt động thực hiện lợi ích đó để thỏa mãn nhu cầu Lợi ích chính là nhân tố quan trọng nhất trong chuỗi quy định nhân quả dẫn dắt sự hoạt động của con người: Nhu cầu - lợi ích - mục đích - hoạt động Với tính cách là mâu thuẫn và quá trình giải quyết mâu thuẫn giữa các loại lợi ích của chủ thể và giữa lợi ích của các chủ thể khác nhau, lợi ích là động lực của sự phát triển

Thứ ba, về phân loại lợi ích

Dựa trên những căn cứ khác nhau, các nhà nghiên cứu đã chia lợi ích

thành nhiều loại khác nhau: dựa vào các lĩnh vực của đời sống xã hội: chia

thành lợi ích kinh tế, lợi ích văn hoá, lợi ích chính trị khái quát hơn là

lợi ích vật chất và lợi ích tinh thần; dựa vào phạm vi hoạt động của chủ

thể: chia thành lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể, lợi ích giai cấp, lợi ích toàn

xã hội, lợi ích quốc gia, lợi ích nhân loại khái quát hơn là lợi ích riêng và

lợi ích chung; dựa vào thời gian tồn tại của lợi ích: chia thành lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài; dựa vào tầm quan trọng của lợi ích: chia thành lợi

ích căn bản và lợi ích không căn bản, lợi ích cấp bách và lợi ích không cấp

bách; dựa vào tính chất và các biện pháp thực hiện lợi ích: chia thành lợi ích chính đáng và lợi ích không chính đáng; dựa vào xu hướng khách quan

của sự phát triển xã hội, chia thành lợi ích tiến bộ, lợi ích bảo thủ …

2.1.1.2 Lợi ích cá nhân

Lợi ích cá nhân là cái phản ánh quan hệ nhu cầu giữa cá nhân và các

chủ thể xã hội khác dùng để thỏa mãn nhu cầu riêng tư cụ thể của cá nhân

đó, đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của cá nhân Bao gồm: lợi ích vật chất, lợi ích tinh thần, lợi ích kinh tế, lợi ích chính trị, Đó chính là những lợi ích cụ thể phản ánh nhu cầu, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của mỗi

cá nhân thể hiện qua các quyền của con người như: quyền sống, quyền tự

do, được an toàn, được lao động, được học tập, được chăm sóc y tế, được hưởng các giá trị an sinh xã hội - phúc lợi xã hội, quyền về kinh tế, quyền

về chính trị Lợi ích kinh tế của cá nhân ngày nay được biểu hiện khá phong phú, đa dạng, dưới nhiều dạng như: các nguồn thu nhập (tiền công, tiền lương, lợi tức, cổ phiếu, thu nhập từ lao động, các nguồn thu nhập khác), việc làm, tài sản gắn với cá nhân (đất đai, nhà ở, sở hữu trí tuệ, tài sản khác),

2.1.1.3 Lợi ích xã hội

Lợi ích xã hội là tất cả lợi ích phản ánh quan hệ nhu cầu của xã hội

và là cái dùng để thỏa mãn nhu cầu chung của toàn xã hội về một (một số) đối tượng (vật chất, tinh thần) nhất định, bảo đảm cho sự tồn tại và phát triển của xã hội trong từng giai đoạn lịch s , thể hiện các quan hệ cơ bản

và lâu dài của xã hội Lợi ích xã hội ở đây không phải là lợi ích của một nhóm người, một giai tầng, mà đó là lợi ích của cả dân tộc, trong đó có lợi ích chung của các cá nhân cấu thành dân tộc, của cả dân tộc và không mâu thuẫn với lợi ích chung của nhân loại tiến bộ

2.1.1.4 Bản chất và đặc trưng của kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

Bản chất của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam chính là nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa Những đặc trưng cốt lõi đó là: Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhằm mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

2.1.2 Nội dung của giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

Thực chất của việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích

xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay là quá trình