Mạch lạc là sự tiếp nối của các câu, các ý theo một trình tự hợp lý... Vì các phần, các đoạn, các câu trong VB được tiếp nối theo một trình tự rõ ràng, hợp lý trước sau hô ứng nhau nhằ
Trang 1Tuần 2 - Tiết 7
I/ MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Có những hiểu biết bước đầu về mạch lạc trong VB và sự cần thiết phải làm cho VB có mạch lạc
- Vận dụng kiến thức về mạch lạc trong VB vào đọc – hiểu VB và thực tiễn tạo lập VB trong viết, nói
II/ TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:
1/ Kiến thức:
- Mạch lạc trong VB và sự cần thiết của mạch lạc trong VB
- Điều kiện cần thiết để một VB có tinh mạch lạc
2/ Kĩ năng:
Rèn kĩ năng nói, viết mạch lạc
III/ CHUẨN BỊ:
- GV: SGK, SGV, sách tham khảo
- HS: SGK, soạn bài theo yêu cầu
IV/ TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:
1 Ổn định lớp :
2 Kiểm tra bài cũ :
(?) Bố cục trong văn bản là gì? Bố cục trong văn bản bao gồm những phần nào?
(?) Dòng nào sau đây nói đúng nhất về khái niệm bố cục trong văn bản?
a) Là tất cả các ý được trình bày trong văn bản
b) Là ý lớn, ý bao trùm của văn bản
c) Là nội dung nổi bật của văn bản
d) Là sự sắp xếp các ý theo một trình tự hợp lí trong một văn bản
(?) Nêu các điều kiện để bố cục rành mạch và hợp lý?
3 Bài mới :
* Giới thiệu: Ở lớp 6 các em đã được giới thiệu về các kiểu văn bản với những phương thức biểu đạt
tương ứng Ta thấy dù là kiểu văn bản nào thì nó cũng đòi hỏi 1 bố cục chặt chẽ, rành mạch và hợp ký Ngoài bố cục ra, văn bản cũng cần phải mạch lạc để người đọc, người nghe thấy dễ hiểu và hứng thú Tiết học hôm nay thầy sẽ hướng dẫn các em tìm hiểu mạch lạc trong văn bản trong các bài tập làm văn
HĐ1: Hướng dẫn HS tìm hiểu chung:
Hình thành khái niệm mạch lạc trong văn bản:
- GV gọi HS đọc phần 1a: Mạch lạc trong VB và trả lời câu hỏi:
(?) Từ mạch lạc trong Đông y có nghĩa là gì?
HS: phát biểu: có nghĩa là mạch máu trong thân thể
(?) Em hãy cho biết một văn bản gồm có mấy phần? Kể ra?
Mở bài, thân bài, kết bài
(?) Một văn bản rành mạch đòi hỏi như thế nào?
Đòi hỏi có sự phân cắt rõ ràng giữa các đoạn, các phần.
(?) Như thế có thể nói một bố cục ba phần có khả năng giúp
cho văn bản trở nên rành mạch, hợp lý được không? Vì sao?
Thực tế ở bài làm Tập làm văn viết là đích thực Bố cục
rành mạch đòi hỏi phải phân biệt, phải mạch lạc giữa sự nối tiếp
liên quan
(?) Vậy mạch lạc trong VB có tính chất gì?
HS: suy nghĩ, trả lời: Thông suốt, liên tục không đứt đoạn
(?) Có người cho rằng: trong VB, mạch lạc là sự tiếp nối của
A/ TÌM HIỂU CHUNG:
MẠCH LẠC VÀ NHỮNG YÊU CẦU CỦA MẠCH LẠC:
1 Mạch lạc trong văn bản
Mạch lạc có tính chất: Thông suốt, liên tục không đứt đoạn
Mạch lạc là sự tiếp nối của các câu, các
ý theo một trình tự hợp lý
Trang 2các câu, các ý theo một trình tự hợp lý Em có tán thành ý kiến
đó không? Vì sao?
HS: rất tán thành Vì các phần, các đoạn, các câu trong VB
được tiếp nối theo một trình tự rõ ràng, hợp lý trước sau hô ứng
nhau nhằm làm cho chủ đề liền mạch và gợi được sự hứng thú
cho người đọc, người nghe
HĐ2: Tìm hiểu các điều kiện để một VB có tính mạch lạc:
- GV cho HS đọc câu 2 (SGK/31) và trả lời câu hỏi:
(?) Toàn bộ sự việc trong VB xoay quanh sự việc chính nào “sự
chia tay” và “những con búp bê” đóng vai trò gì trong truyện?
Hai anh em Thành và Thủy có vai trò gì trong truyện?
HS: nghiên cứu Vb – trả lời:Văn bản “Cuộc chia tay…”
a) Nội dung truyện luôn bám sát đề tài, luôn xoay quanh một
sự việc chính với những nhân vật chính
b) Mạch văn: “Sự chia tay mạch văn thống nhất, trôi chảy,
liên tục qua suốt các phần, các đọan
Đó chính là tính mạch lạc trong VB
c) Các phần, các đoạn, các câu trong VB được nối tiếp theo
một trình tự rõ ràng, hợp lý nhằm làm cho chủ đề liền mạch
GV giảng: Toàn bộ sự việc trong VB xoay quanh sự việc
chính là sự chia tay: hai anh em Thành và Thủy buộc phải chia
tay Nhưng hai con búp bê của các em, tình anh em của các em
thì không thể chia tay Không một bộ phận nào không liên quan
đến chủ đề (vấn đề chủ yếu) về mặt này, ta thấy mạch lạc và liên
kết có sự thống nhất với nhau
Các từ ngữ “chia tay … chia đồ chơi … anh cho em tất … chẳng
muốn chia đôi …” (các sự việc nêu trên đã liên kết xoay quanh một
chủ đề thống nhất Đó chính là mạch lạc VB
- GV gọi HS đọc phần 2c (SGK/32) và trả lời câu hỏi:
(?) Đó có phải là chủ đề liên kết các sự việc nêu trên thành
một thể thống nhất không ?
Các từ ngữ trên đều phản ánh chủ đề “ Hai anh em Thành và
Thủy phải chia tay nhau” Đó là sự thật mặt dù cả hai không
muốn Đây là sự mạch lạc của văn bản
(?) Các đoạn văn trên được nối với nhau theo quan hệ nào?
HS: Các đoạn ấy được nối với nhau theo mối quan hệ: thời
gian Những mối quan hệ giữa các đoạn ấy rất tự nhiên hợp lý
nhằm làm cho chủ đề liền mạch (Các bộ phận trong văn bản
nhất thiết phải liên hệ chặt chẽ với nhau nhưng không chỉ có mối
liên hệ về mặt thời gian Có thể liên hệ cả không gian , tâm lí , ý
nghĩa)
GV chỉ định 1 HS đọc ghi nhớ (SGK/32) Ghi nội dung ghi
nhớ vào tập và đóng khung
HĐ3: HDHS luyện tập:
- GV cho HS thực hiện theo yêu cầu luyện tập
BT1/32: Hãy tìm hiểu tính mạch lạc:
a/ Văn bản “Mẹ tôi”
Chủ đề xuyên suốt câu chuyện: tấm lòng thương con
sâu nặng của người mẹ đối với con Chủ đề này được thể hiện
2/ Các điều kiện để một văn bản có tính mạch lạc:
- Các phần, các đoạn, các câu trong
VB đều nói về 1 đề tài, biểu hiện 1 chủ đề chung xuyên suốt
- Các phần, các đoạn, các câu trong
VB được nối tiếp nhau theo 1 trình tự rõ ràng, hợp lí, trước sau hô ứng nhau nhằm làm cho chủ đề liền mạch và gợi được nhiều hứng thú cho người đọc (người nghe)
B/ LUYỆN TẬP:
1/ Tìm hiểu tính mạch lạc:
a) VB “Mẹ tôi” của A-mi-xi
- Chủ đề chung xuyên suốt các phần, các đoạn và các câu của VB này là: sự ca ngợi lòng yêu thương và sự hi sinh của mẹ đối với con
- Trình tự tiếp nối đã giúp cho sự thể hiện chủ đề (ý tứ chỉ đạo) một cách liên
Trang 3qua từng đoạn, từng phần trong tác phẩm.
b Bài thơ “Lão nông và các con” (1)
Chủ đề: Lời dạy bảo của người cha trước khi nhắm
mắt, lấy “lao động là vàng” Chủ đề được thể hiện dần dần trong
bài thơ
c/ Mạch lạc trong văn bản của nhà văn Tô Hoài (2)
- Ý chủ đạo xuyên suốt toàn đoạn văn là:
+ Sắc vàng trù phú, đầm ấm của làng quê vào mùa
đông, giữa ngày mùa, được dẫn dắt theo một dòng chảy hợp lý,
phù hợp với nhận thức người đọc
+ Câu đầu: Giới thiệu bao quát về sắc vàng … trong
thời gian, không gian
+ Sau đó: Tác giả nêu lên những biểu hiện của sắc
vàng trong thời gian, không gian
+ Hai câu cuối: Nhận xét cảm xúc về màu vàng đó
Một trình tự với 3 phần nhất quán và rõ ràng làm cho bố cục
đoạn văn mạch lạc
BTập 2: Trong truyện “Cuộc chia tay của những con búp bê”,
tác giả không thuật lại tỉ mỉ nguyên nhân dẫn đến sự chia tay của
hai người lớn Theo em, như vậy có làm cho tác phẩm thiểu
mạch lạc không?
HS trả lời dựa vào tính mạch lạc của VB
GV nhận xét, đánh giá
tục, thống nhất Vì thế, VB “mẹ tôi” rất mạch lạc
b) VB “Lão nông và các con”
- Chủ đề chính của VB là “ca ngợi lao động”, lao động là vàng
- Chủ đề xuyên suốt các phần, các đoạn
và các câu của một văn bản là: sắc vàng trù phú, đầm ấm của đồng quê ngày mùa
Hướng chủ đạo này đã dẫn dắt theo một dòng chảy hợp lý, phù hợp nhận thức người đọc
2/ Sự hợp lí của trình tự nối tiếp giữa các phần các đoạn trong VB
“CCTCNCBB”
Trong truyện “cuộc chia tay của…” tác giả không thuật lại tỉ mỉ nguyên nhân dẫn đến sự chia tay của hai người lớn Điều đó bất hợp lý Vì ý tứ chủ đạo của câu chuyện xoay quanh cuộc chia tay của hai đứa trẻ và hai con búp bê Việc thuật lại
tỉ mỉ nguyên nhân trên sẽ dài dòng, không cần thiết, ý chủ đạo sẽ làm mất đi sự mạch lạc của truyện
* HƯỚNG DẪN TỰ HỌC:
Tìm hiểu tính mạch lạc trong 1 VB đã học
4/ Củng cố :
(?) Thế nào là mạch lạc trong VB? Các điều kiện để VB mạch lạc ?
(?) Ý chủ đạo trong văn bản “CCTCNCBB” là gì?
a) Cuộc chia tay của những con búp bê
b) Cuộc chia tay của Thành, Thủy với thầy cô và bạn bè.
c) Những con búp bê buộc phải chia tay nhưng hai anh em đã không cho chúng phải chịu cảnh chia li d) Hai anh em Thành-Thủy buộc phải xa nhau nhưng chúng đã nhất định không để tình cảm anh em bị
chia lìa
5/ Chuẩn bị bài mơi:
- Học thuộc ghi nhớ SGK/32
- Soạn : Từ ghép
+ Đọc VD, tìm hiểu các loại từ ghép
+Thế nào là TGCP, TGĐL?
+Từ ghép có nghĩa thế nào?
RKN………
………