skkn ngữ văn THPT (72)

1. Tên sáng kiến: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ văn ở nhà trường THPT 2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Lý luận và phương pháp, hình thức dạy học – Bộ môn Ngữ văn 3.Thời gian áp dụng sáng kiến: Bắt đầu từ năm học 2015 2016 4. Tác giả … Tỉ lệ đóng góp sáng kiến: 100% 5. Đơn vị áp dụng sáng kiến: Tên đơn vị: …

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO …

Nơi công tác: Trường THPT …

…, tháng 6 năm 2018

THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ văn ở nhà trường THPT

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Lý luận và phương pháp, hình thức dạy học – Bộ môn

Ngữ văn

3.Thời gian áp dụng sáng kiến: Bắt đầu từ năm học 2015 - 2016

4 Tác giả

…

Tỉ lệ đóng góp sáng kiến: 100%

5 Đơn vị áp dụng sáng kiến:

Tên đơn vị: …

MỤC LỤC

THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN 1

MỤC LỤC 2

I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN: 5

II MÔ TẢ GIẢI PHÁP: 7

1 Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến: 7

2 Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến (trọng tâm) 8

2.1 Giải pháp đối với Hiệu trưởng trường THPT 8

2.1.1 Cần xác định được sứ mạng, giá trị của nhà trường và có tầm nhìn chiến lược thấy được vai trò của hoạt động trải nghiệm với sự phát triển của nhà trường .8

2.1.2 Trong lập kế hoạch chiến lược tổng thể phải chú ý đến hoạt trải nghiệm các môn học nói chung và môn Ngữ văn nói riêng 9 2.2 Giải pháp đối với tổ trưởng chuyên môn 9 2.2.1 Có tầm nhìn để lập kế hoạch, tổ chức bồi dưỡng đội ngũ trong lĩnh vực hoạt động trải nghiệm vừa có tính tổng thể vừa cụ thể 9 2.2.1.1 Lập kế hoạch bồi dưỡng đội ngũ trong lĩnh vực hoạt động trải nghiệm 9 2.2.1.2 Tổ chức bồi dưỡng đội ngũ trong lĩnh vực hoạt động trải nghiệm 10 2.2.2 Nâng cao chất lượng trong việc lập kế hoạch của

tổ chuyên môn về Hoạt động trải nghiệm, tránh tình trạng hình thức 11 2.2.2.1 Lập kế hoạch trung hạn và kế hoạch năm học 11 2.2.2.2 Lập kế hoạch cho từng hoạt động trải nghiệm

cụ thể của tổ chuyên môn 12 2.2.3 Chuẩn bị cơ sở vật chất, điều kiện thực hiện một cách chu đáo nhất trong điều kiện cho phép 12 2.2.4 Chú ý đến tính chuyên nghiệp trong quá trình tổ chức thực hiện 13 2.2.5 Chú trọng khâu kiểm tra, đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm 13 2.3 Giải pháp đối với giáo viên 14 2.3.1 Cần nâng cao nhận thức về hoạt động trải nghiệm trong quá trình dạy học môn Ngữ văn 14 2.3.1.1 Nhận thức về trách nhiệm của người giáo viên trong việc tổ chức hoạt động trải nghiệm gắn với quá trình dạy học môn Ngữ văn 14 2.3.1.2 Nhận thức về khái niệm, các dạng thức, hình thức tổ chức một hoạt động trải nghiệm gắn với môn học Ngữ văn 142.3.1.2.1 Nhận thức về khái niệm hoạt động trải nghiệm 14

2.3.1.2.2 Nhận thức về các dạng, các hình thức tổ chức của hoạt động

trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ văn 15

2.3.2 Cần nâng cao khả năng lập kế hoạch, công tác chuẩn bị, quá trình tổ chức và kiểm tra đánh giá, rút kinh nghiệm khi tổ chức hoạt động trải nghiệm trong quá trình dạy học môn Ngữ văn 32

2.3.2.1 Cần nâng cao khả năng lập kế hoạch về tổ chức hoạt động trải nghiệm gắn với môn Ngữ văn .32

2.3.2.1.1 Lập kế hoạch cho cả năm học 33

2.3.2.1.2 Lập kế hoạch hoạt động 33

2.3.2.2 Cần chú trọng công tác chuẩn bị khi tổ chức hoạt động trải nghiệm trong quá trình dạy học môn Ngữ văn 35

2.3.2.3 Cần quan sát và giải quyết kịp thời các tình huống phát sinh trong quá trình tổ chức hoạt động trải nghiệm 37

2.3.2.4 Cần chú trọng khâu kiểm tra đánh giá, rút kinh nghiệm khi tổ chức hoạt động trải nghiệm trong quá trình dạy học môn Ngữ văn 37

2.4 Giải pháp đối với học sinh 38

III HIỆU QUẢ DO SÁNG KIẾN ĐEM LẠI 39

1 Hiệu quả kinh tế (giá trị làm lợi tính thành tiền-nếu có): 39 2 Hiệu quả về mặt xã hội (giá trị làm lợi không tính thành tiền): 39

2.1 Về mặt xã hội 39

2.2 Về phía người dạy và nhà trường 39

2.3 Về phía người học 39

IV ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ: 40

1 Về phía Sở GD-ĐT: 40

2 Về phía nhà trường 40

3 Đối với giáo viên 41

V CAM KẾT KHÔNG SAO CHÉP HOẶC VI PHẠM BẢN QUYỀN 41

VI CÁC PHỤ LỤC KÈM THEO SÁNG KIẾN 42

1 Danh mục các tài liệu tham khảo 42

2 Bản mô tả chi tiết giải pháp kỹ thuật của sáng kiến: 43

3 Ảnh minh hoạ sáng kiến được áp dụng trong thực tế 43

4 Sản phẩm khác kèm theo: 73

4.1 Minh họa một chủ đề: 73

4.2 Các bản kế hoạch: 78

4.3 Một số biểu mẫu dành cho học sinh trong quá trình tham gia hoạt động trải nghiệm 87

4.4 Bộ phiếu đánh giá dành cho học sinh tham gia hoạt động trải nghiệm 92

I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN:

1 Lĩnh hội tinh thần và thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW của Hội nghị

Trung ương 8 khoá XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêucầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa và hội nhập quốc tế từ năm học 2014 – 2015, với quan điểm chỉ đạo “Pháttriển giáo dục đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàndiện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành, gắn lý luận với thực tiễn”

và mục tiêu tổng quát là “Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và pháthuy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc,yêu đồng bào, sống tốt và làm việc có hiệu quả”

Để thực hiện theo quan điểm chỉ đạo và mục tiêu trên, giáo viên phải vận dụnglinh hoạt các phương pháp dạy học tích cực: cải tiến các phương pháp dạy học truyềnthống; kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học; vận dụng dạy học giải quyết vấn đề;vận dụng dạy học theo tình huống; sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực

và sáng tạo; chú trọng các phương pháp dạy học đặc thù bộ môn; bồi dưỡng phươngpháp học tập tích cực cho học sinh, tăng cường sử dụng phương tiện dạy học và côngnghệ thông tin hợp lý hỗ trợ dạy học, đặc biệt là tăng cường tổ chức các hoạt động trảinghiệm gắn với môn học cho học sinh

Như vậy, tổ chức hoạt động trải nghiệm trong quá trình dạy học là một trongnhững hoạt động hữu ích hỗ trợ cho giáo viên trong việc thực hiện mục tiêu của Nghịquyết 29/NQ-TW

2 Hoạt động trải nghiệm đang là một vấn đề quan tâm của ngành giáo dục nói

riêng và toàn xã hội nói chung Theo GS.TS Nguyễn Minh Thuyết- Tổng chủ biênchương trình sách giáo khoa THPT, chương trình mới có hai loại hoạt động trảinghiệm sáng tạo: Loại 1 là hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong từng môn học nhằmtrải nghiệm kiến thức môn học trong thực tiễn Loại 2 là hoạt động trải nghiệm sángtạo mang tính tích hợp, trong đó học sinh dựa trên sự tổng hợp kiến thức của nhiềulĩnh vực giáo dục và nhóm kỹ năng khác nhau để trải nghiệm thực tiễn đời sống vàtham gia hoạt động phục vụ cộng đồng dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáodục Hoạt động trải nghiệm sáng tạo được phân bổ thời lượng giáo dục riêng trong Dựthảo Chương trình tổng thể thuộc loại 2 chiếm 105 tiết/ năm (riêng lớp 10 là 70 tiết)

Theo PGS TS Đỗ Ngọc Thống, Tổng chủ biên chương trình môn Ngữ văn mớikhẳng định: Chương trình sẽ có đổi mới cả về mục tiêu, quy trình xây dựng, cũng nhưnội dung chương trình cho tới phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá Mục tiêucủa việc đánh giá được điều chỉnh trước hết là giúp giáo viên và nhà trường nắm đượcnăng lực của từng học sinh, biết được học sinh của mình đang ở đâu và tiến bộ như thế

nào qua từng giai đoạn Hình thức và nội dung đánh giá là tất cả những cách thức cóthể phục vụ cho việc đánh giá năng lực đọc, viết, nói, nghe, năng lực ngôn ngữ, nănglực tư duy của học sinh Thậm chí, cách viết nhật ký, sổ tay văn học, facebook của họcsinh cũng có thể xem là “sản phẩm” đánh giá (Bài viết: Môn Ngữ văn mới ảnh hưởngđến giáo viên và học sinh như thế nào?)

Như vậy, các “sản phẩm” trong hoạt động trải nghiệm của học sinh cũng có thểtrở thành căn cứ để giáo viên đánh giá năng lực của người học

3 Đối với người học, được tham gia hoạt động trải nghiệm là nhu cầu thiết tha

và nguyện vọng chính đáng Theo khảo sát với 200 học sinh khối 11 (năm học 2017 –2018) trường THPT Trần Hưng Đạo, Nam Định, có 190/200 (95%) số học sinh mongmuốn được tham gia các hoạt động trải nghiệm gắn với môn học Ngữ văn, ở các hìnhthức khác nhau, có 10/200 học sinh (5%) không bày tỏ ý kiến

4 Việc giảng dạy môn Ngữ văn trong nhà trường THPT đã có những chuyển

biến tích cực Giáo viên đã có nhiều nỗ lực trong đổi mới phương pháp giảng dạy, tuynhiên việc đổi mới này chủ yếu dừng ở những giờ Hội giảng, Thi giáo viên giỏi hoặckiểm tra nội bộ Trong những giờ giảng dạy hàng ngày, giáo viên vẫn nặng về mục tiêudạy kiến thức để chuẩn bị cho thi cử, chủ yếu vẫn dạy theo lối truyền thống, truyền thụkiến thức một chiều Điều này khiến học sinh chán nản, mệt mỏi khi học Văn, thấymôn Văn chỉ là những lý thuyết giáo điều, không có ý nghĩa với cuộc sống Đặc biệt,trong hoàn cảnh hiện tại, có khoảng 70% học sinh không lấy môn Ngữ văn để xéttuyển thi Đại học nên càng “nói không” với môn học này Do đó, đổi mới phươngpháp dạy học, tổ chức hoạt động trải nghiệm gắn với môn học này trở thành một vấn

đề được quan tâm, để đưa văn học trở về với cuộc sống (nơi nó ra đời), khơi dậy tìnhyêu, sự say mê với văn chương trong học sinh

5 Đối với môn Ngữ văn, việc tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh chính là

phương pháp lấy hoạt động tự lực học tập của học sinh làm trung tâm Sử dụng hình thức

dạy học này sẽ đi theo được đúng tinh thần đổi mới phương pháp dạy học chuyển từ hệ hình dạy (tập trung vào việc dạy của người thầy) sang hệ hình học (tập trung vào việc học của HS)

và phát huy được năng lực, phẩm chất của người học

6 Sáng kiến được tạo ra từ kết quả khả quan thu được sau khi chúng tôi tiến

hành tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh toàn trường (đặc biệt là các lớphọc sinh học tự chọn là các môn KHXH) trong các năm học 2015 – 2016, 2016 –

II MÔ TẢ GIẢI PHÁP:

1 Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến:

1.1 Trước năm học 2015 - 2016, việc tổ chức hoạt động trải nghiệm gắn với

môn học của giáo viên tổ Ngữ văn trường THPT Trần Hưng Đạo – TP Nam Định cónhững hình thức khá phong phú và đạt được những hiệu quả nhất định Nhưng có thểthấy thực trạng như sau:

1.1.1 Hoạt động trải nghiệm đã được chú ý nhưng còn mang tính hình thức.

Giáo viên còn đang loay hoay chưa hiểu rõ thế nào là trải nghiệm gắn với môn học, do

đó lúng túng trong cách triển khai Học sinh chỉ coi hoạt động trải nghiệm là hoạt độngvui chơi, tham quan dã ngoại, có tham gia cũng được, không cũng chẳng sao, không cónhiều tác dụng với môn học và cuộc sống

1.1.2 Hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn chưa có những chiến lược, chưa có

kế hoạch trung hạn với hoạt động này Giáo viên chưa xác định được cụ thể mục tiêu,chưa biết lập kế hoạch hoạt động trải nghiệm trong một năm học, mà chỉ tổ chức theokiểu tự phát, theo những hứng thú nhất thời, hoặc theo những kế hoạch tác nghiệp (còngọi là kế hoạch hành động) ngắn hạn Học sinh chưa được định hướng rõ ràng, khôngbiết mình cần đạt được mục tiêu gì, cần học được những kiến thức nào, nâng cao đượcnăng lực gì, bồi dưỡng được những phẩm chất nào thông qua hoạt động trải nghiệm

Do đó, hoạt động trải nghiệm được tổ chức đôi khi còn sơ khoáng, làm cho có để báocáo, đôi khi còn phản cảm làm mất đi vẻ đẹp vốn có của các tác phẩm văn học, đặctrưng của môn học, dẫn đến những sai lầm trong tư tưởng của học sinh

1.1.3 Hoạt động trải nghiệm chủ yếu dừng ở các hình thức đơn giản: đóng kịch,

tổ chức câu lạc bộ, tham quan dã ngoại…Các hình thức này cũng mới chỉ được tổ chứcmang tính hình thức, chưa chuyên nghiệp Tuy nhiên, các hoạt động này đã tạo đượchứng thú, hấp dẫn nhất định với học sinh nhưng chưa thực sự phát huy hết được nănglực, phẩm chất của người học

1.1.4 Nguồn kinh phí tổ chức các hoạt động này chủ yếu dựa vào sự đóng

góp của học sinh và phụ huynh học sinh nên còn hạn chế, gây khó khăn cho quátrình thực hiện tổ chức Do đó, hoạt động trải nghiệm chỉ dừng ở phạm vi lớp, lẻ tẻ

ở một vài giáo viên, với quy mô, tính chất nhỏ lẻ, chưa thực sự tạo được hiệu quảđổi mới mạnh mẽ

1.1.5 Sau quá trình tổ chức hoạt động trải nghiệm, tổ trưởng chuyên môn, giáo

viên chưa có sự kiểm tra, đánh giá kết quả đạt được, tổng kết, rút kinh nghiệm Do đó,người tổ chức chưa kiểm định được chất lượng của hoạt động, học sinh chỉ coi đây làmột hoạt động vui chơi, các hoạt động lần sau hầu như chưa có sự thay đổi về chấtlượng so với lần hoạt động trước

Tuy nhiên, không phải 100% giáo viên tham gia tổ chức các hoạt động trảinghiệm cho học sinh, hoạt động này chỉ dừng ở con số khoảng 50% giáo viên tích cực,tâm huyết với nghề, khao khát được đổi mới

1.2 Học sinh ngày nay rất thông minh, nhạy bén với cái mới, đặc biệt là năng

lực tiềm ẩn chưa thể bộc lộ hết qua những tiết học chính thức đóng khung trong khônggian lớp học Các em có khả năng độc lập, tự chủ trong suy nghĩ và luôn muốn khẳngđịnh cái tôi của mình Như vậy, việc tổ chức hoạt động trải nghiệm cần được giáo viênlựa chọn phù hợp với nội dung, mục tiêu bài học và phát huy được nhiều nhất năng lựccủa học sinh

2 Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến (trọng tâm)

Sáng kiến chúng tôi đề xuất là giải pháp để nâng cao hiệu quả tổ chức hoạtđộng trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ văn ở nhà trường THPT nên phần giải pháp

là trọng tâm Hoạt động trải nghiệm trong môn học Ngữ văn gắn với các tiết dạy chínhthức trong không gian lớp học (Trong 5 bước của Kế hoạch bài học thì hoạt động trảinghiệm xuất hiện ở Hoạt động 1: Hoạt động khởi động/ Xuất phát/ Trải nghiệm; Hoạtđộng 4: Vận dụng) và các hoạt động ngoài không gian lớp học với thời gian linh hoạt,nhưng trong khuôn khổ của sáng kiến kinh nghiệm này chúng tôi chỉ tập trung vàonhững giải pháp nâng cao việc tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh ngoài giờhọc lên lớp chính khóa

Trong dạy học môn Ngữ văn, hoạt động trải nghiệm gắn với các đối tượng làHiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, giáo viên, học sinh nhưng chủ yếu là tổ trưởngchuyên môn, giáo viên và học sinh Sáng kiến kinh nghiệm này đề cập đến những giảipháp nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ văn ởnhà trường THPT nên chủ yếu hướng đến hai đối tượng là tổ trưởng chuyên môn, giáoviên

2.1 Giải pháp đối với Hiệu trưởng trường THPT

2.1.1 Cần xác định được sứ mạng, giá trị của nhà trường và có tầm nhìn chiến lược

thấy được vai trò của hoạt động trải nghiệm với sự phát triển của nhà trường.

- Mỗi nhà trường dựa trên việc phân tích đặc điểm tình hình, những điểm mạnh,điểm yếu, cơ hội và thách thức, có thể xác định được sứ mệnh, tầm nhìn, hệ thống giátrị cơ bản khác nhau Cũng theo đó, tùy thuộc vào hướng đi của mỗi nhà trường màviệc xác định vị trí, tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm gắn với môn học cũngkhác nhau

- Tại trường THPT Trần Hưng Đạo, Ban giám hiệu nhà trường đã xác định chiếnlược và tầm nhìn của nhà trường đến năm 2020 như sau:

+ Sứ mệnh: tạo dựng được môi trường học tập nền nếp, kỷ cương, có chất lượnggiáo dục cao để mỗi học sinh đều có cơ hội phát triển tài năng và tư duy sáng tạo.+ Tầm nhìn: Là một trong những trường có chất lượng giáo dục cao mà học sinh sẽlựa chọn để học tập và rèn luyện, nơi giáo viên và học sinh cảm thấy tự hào và vững tin.+ Hệ thống giá trị cơ bản của nhà trường: Sự tôn trọng; Tính sáng tạo; Tinh thầntrách nhiệm; Khát vọng vươn lên.

Trên cơ sở xác định sứ mệnh, tầm nhìn và hệ thống giá trị cốt lõi như vậy, nhàtrường rất coi trọng hoạt trải nghiệm gắn với môn học cho học sinh Vì đây là cơ hội

để học sinh được phát triển tài năng và tư duy sáng tạo, để từ ngôi trường này các embước những bước vững chắc vào cuộc sống rộng lớn trong tương lai

- Đối với môn Ngữ văn, nhà trường cũng xác định đây là một trong những bộmôn mũi nhọn, cần đổi mới và đi tiên phong trong hoạt trải nghiệm gắn với môn học.Nhà trường đã động viên, khuyến khích tổ chuyên môn Ngữ văn tổ chức hoạt trảinghiệm gắn với môn học cho học sinh toàn trường Đó là hoạt động “Sân khấu hóa tácphẩm văn học” lần thứ nhất với hai vòng thi Sơ khảo (tổ chức tại trường) và vòngChung kết (tổ chức tại nhà văn hóa 3/2) vào năm 2016

2.1.2 Trong lập kế hoạch chiến lược tổng thể phải chú ý đến hoạt trải nghiệm các

môn học nói chung và môn Ngữ văn nói riêng

- Trong việc lập kế hoạch chiến lược tổng thể, Hiệu trưởng cần có sự quan tâm

đích đáng đối với hoạt động trải nghiệm nói chung và hoạt động trải nghiệm gắn vớimôn Ngữ văn nói riêng Vì đây là môn học có ý nghĩa quan trọng đến việc hình thành,phát triển phẩm chất, năng lực của người học và quá trình ấy đặc biệt trở nên sâu sắckhi được gắn với hoạt động trải nghiệm

2.2 Giải pháp đối với tổ trưởng chuyên môn

2.2.1 Có tầm nhìn để lập kế hoạch, tổ chức bồi dưỡng đội ngũ trong lĩnh vực hoạt

động trải nghiệm vừa có tính tổng thể vừa cụ thể

2.2.1.1 Lập kế hoạch bồi dưỡng đội ngũ trong lĩnh vực hoạt động trải nghiệm

- Tổ trưởng chuyên môn phải là người hiểu được vấn đề, bản chất, vai trò, hìnhthức tổ chức của hoạt động trải nghiệm để có những chỉ đạo sát sao, động viên, khuyếnkhích, giúp đỡ tổ viên trong các hoạt động trải nghiệm gắn với môn học Người tổtrưởng phải giúp cho tổ viên của mình nhận thấy tổ chức trải nghiệm cho học sinh làmột yêu cầu bắt buộc đối với người giáo viên trong thời đại này

- Tổ trưởng chuyên môn phải phân tích tình hình, xác định năng lực, sở trường,nhận thức, tâm huyết, nhu cầu của mỗi thành viên trong tổ về hoạt động trải nghiệm để

từ đó lập kế hoạch bồi dưỡng đội ngũ về hoạt động trải nghiệm

Cách thức làm

+ Lập phiếu lấy thông tin trực tiếp từ giáo viên

+ Lập phiếu lấy thông tin giáo viên từ học sinh

+ Dựa trên sự quan sát đánh giá từ những hoạt động giảng dạy, tổ chức hoạt độngtrải nghiệm của giáo viên

+ Trên cơ sở có được các thông tin đầy đủ, chính xác, tổ trưởng phân tích tìnhhình theo biểu đồ SWOT (thấy được điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức) rồi lập

kế hoạch chiến lược, lập kế hoạch năm học và hoạt động

-Tổ trưởng chuyên môn lập kế hoạch bồi dưỡng đội ngũ để tổ chức hoạt động trảinghiệm

Trong kế hoạch phải trả lời được các câu hỏi sau:

+ Mục tiêu là gì?

+ Tên hoạt động cụ thể?

+ Thời gian thực hiện (bắt đầu, kết thúc) khi nào?

+ Địa điểm ở đâu?

+ Người thực hiện là ai?

+ Người/ đơn vị phối hợp?

+ Người giám sát là ai?

+ Nguồn lực cần thiết là bao nhiêu?

+ Dự kiến kết quả đạt được

2.2.1.2 Tổ chức bồi dưỡng đội ngũ trong lĩnh vực hoạt động trải nghiệm

- Tổ chức lớp tập huấn:

Có 2 hình thức tổ chức:

+ Mời chuyên gia, giảng viên, giáo viên các trường bạn về tập huấn:

 Có thể mời chuyên gia, giảng viên trong từng hình thức tổ chức hoạt động trảinghiệm về tập huấn Nguồn kinh phí có thể xin từ quỹ cho hoạt động chuyên môn củanhà trường và có thể liên kết với các trường khác để giảm bớt nguồn chi phí hoặc tựgiáo viên đóng góp

 Trường THPT Trần Hưng Đạo, ngày 18/12/2015 đã mời TS Nguyễn QuangTrung, nguyên là Tổ trưởng tổ Khoa học xã hội trường Chuyên ngữ Hà Nội về tậphuấn cho giáo viên môn Ngữ văn về tổ chức hoạt động “Sân khấu hóa các tác phẩmvăn học” Chúng tôi đã liên kết với trường THCS Lý Tự Trọng cùng tập huấn để giaolưu, học hỏi lẫn nhau, để hiểu thêm về đối tượng học sinh THCS và giảm bớt nguồnkinh phí cho hoạt động này

+ Chính giáo viên trong tổ tập huấn cho nhau:

 Giáo viên qua quá trình tự tìm hiểu, hoặc được tập huấn ở các lớp tập huấn của

Sở GD-ĐT Nam Định, Bộ GD- ĐT, hoặc các chương trình dự án và qua quá trình làmthực tế đã rút được kinh nghiệm sẽ tập huấn lại cho đồng nghiệp Cách làm này không

tốn kém, lại hiệu quả, có ý nghĩa động viên, khích lệ vì các giáo viên đã thấy kết quảthực tế từ đồng nghiệp.

 Tại trường Trần Hưng Đạo, ngày 11/10/2016, trong buổi sinh hoạt chuyên mônđịnh kì, đồng chí tổ trưởng chuyên môn tổ Ngữ văn qua quá trình tổ chức cho học sinhtrải nghiệm thực tế nhiều lần tại quê hương của cụ Tam nguyên Yên Đổ NguyễnKhuyến và của nhà văn Nam Cao đã tập huấn lại cho tổ về cách thức, kinh nghiệm tổchức buổi trải nghiệm thực tế tại quê hương, nơi tưởng niệm của các văn nghệ sĩ Saubuổi tập huấn, các giáo viên trong tổ hào hứng, rút kinh nghiệm và tổ chức nhiềuchuyến đi thực tế cho học sinh Đồng chí Đào Thị Ngọc Phương tổ chức cho học sinhtrải nghiệm tại quê hương Nguyễn Trãi (Chí Linh, Hải Dương), đồng chí Tống ThịThu Hường cho học sinh đi thành Cổ Loa (Đông Anh - Hà Nội), đồng chí Lê Thị Yếncho học sinh đi đền Trần (Nam Định)…

- Tổ chức hội thảo:

+ Bước 1: Giáo viên tự bồi dưỡng qua quá trình tự nghiên cứu, học hỏi và quátrình thực hiện thực tế Tổ trưởng chuyên môn có thể cung cấp đường link, trang webhướng dẫn giáo viên tìm hiểu, tổ chức hoạt động trải nghiệm Trong quá trình tìm hiểu,

tổ chức giáo viên có khó khăn gì tổ trưởng là người trực tiếp giúp đỡ hoặc phân côngngười có kinh nghiệm kịp thời giúp đỡ

+ Bước 2: Tổ trưởng chuyên môn tổ chức hội thảo để giáo viên có thể chia sẻ,thảo luận thẳng thắn, tháo gỡ khó khăn, rút kinh nghiệm trong quá trình tìm hiểu và tổchức hoạt động trải nghiệm cho học sinh

2.2.2 Nâng cao chất lượng trong việc lập kế hoạch của tổ chuyên môn về Hoạt động

trải nghiệm, tránh tình trạng hình thức

2.2.2.1 Lập kế hoạch trung hạn và kế hoạch năm học

- Kế hoạch trung hạn và kế hoạch năm học là sự cụ thể hóa kế hoạch chiến lược,đưa ra các mục tiêu, chương trình hành động quan trọng trong giai đoạn kế hoạch củanhà trường

- Tổ trưởng chuyên môn phải căn cứ vào việc phân tích tình hình thực tế (giáoviên, học sinh, mục tiêu, đặc trưng môn học… có kế hoạch trung hạn (3 -5 năm) vàtừng năm học về hoạt động này, cụ thể với từng giai đoạn Trong kế hoạch sẽ bao gồmnhững nội dung chính như sau:

- Trong bản kế hoạch này có lẽ khó khăn nhất với tổ trưởng chuyên môn làvấn đề nguồn tài chính Từ thực tế của trường THPT Trần Hưng Đạo, chúng tôithấy nguồn tài chính sẽ có từ: Ngân sách nhà nước chi cho hoạt động giáo dục; Sựđóng góp từ phụ huynh học sinh trực tiếp tham gia; Các anh/ chị học sinh cũ củanhà trường, Các cơ quan, đoàn thể kết nghĩa; Các doanh nghiệp trong và ngoàitỉnh…Huy động được tài chính, chúng ta có điều kiện để tổ chức các hoạt độngmang tính chuyên nghiệp.

2.2.2.2 Lập kế hoạch cho từng hoạt động trải nghiệm cụ thể của tổ chuyên môn

- Kế hoạch hoạt động là kế hoạch về các mặt hoạt động cụ thể để triển khai kếhoạch năm học

- Với những hình thức trải nghiệm của học sinh được tổ chức trong phạm vi toànkhối hay toàn trường, tổ trưởng là người có trách nhiệm lập kế hoạch, phân côngnhiệm vụ thể

- Kế hoạch sẽ bao gồm những nội dung chính như sau:

+ Dự kiến kết quả đạt được

2.2.3 Chuẩn bị cơ sở vật chất, điều kiện thực hiện một cách chu đáo nhất trong điều

kiện cho phép

- Cơ sở vật chất: Phân công nhiệm vụ chuẩn bị cơ sở vật chất để thực hiện Đó làcác thiết bị công nghệ hiện đại sẵn có của nhà trường và của các lực lượng xã hội quantâm đến giáo dục, đến nhà trường Để đáp ứng yêu cầu của hoạt động, có thể huy độngcác thiết bị CNTT của giáo viên và học sinh trong quá trình thực hiện hoạt động

- Nguồn kinh phí:

+ Huy động nguồn kinh phí từ nhiều nguồn lực khác nhau trong nhà trường và xã hội+ Trường THPT Trần Hưng Đạo trong quá trình chuẩn bị cơ sở vật chất, điềukiện thực hiện cho Đêm chung kết Hội thi “Sân khấu hóa tác phẩm văn học” lần thứnhất (ngày 29/10/2016) được tổ chức tại sân khấu nhà văn hóa 3/2 đã huy động nguồnlực kinh phí tài trợ từ nhiều lực lượng khác nhau Cụ thể: từ học sinh cũ là 20 triệu, từcông ty Du học Việt Phát, công ty Dệt may Sơn Nam là 7 triệu, nhà hát 3/2 là 5 triệu,phụ huynh học sinh đóng là tiền trang phục các lớp tự thuê khi tham gia hội thi, ngânsách chi cho hoạt động giáo dục của nhà trường là 5 triệu, Quỹ Đoàn niên cộng sảnnhà trường là 7 triệu

2.2.4 Chú ý đến tính chuyên nghiệp trong quá trình tổ chức thực hiện

- Quá trình tổ chức thực hiện theo đúng kế hoạch, mang tính chuyên nghiệp đến

từng chi tiết nhỏ nhất (Điều này sẽ có tác động mạnh đến ý thức học tập nghiêm túccủa học sinh trước mắt và cách làm việc chuyên nghiệp của các em sau này) Tuynhiên, tùy vào tình hình thực tế có thể điều chỉnh kế hoạch cho phù hợp Người tổtrưởng chuyên môn phải có kĩ năng đưa ra những quyết định trong những thời điểmquan trọng, bất thường

- Trong quá trình tổ chức thực hiện, người tổ trưởng phải quan sát, kiểm tra kịpthời để đạt được kết quả dự kiến

- Phối kết hợp với các lực lượng xã hội có quan tâm đến giáo dục như: Đoànthanh niên công sản nhà trường, Hội cha mẹ học sinh, phụ huynh học sinh các lớp, các

tổ chức, cơ quan, đoàn thể…để thực hiện tốt hoạt động

Ví dụ: Trong quá trình tổ chức vòng sơ khảo và đêm chung kết Hội thi “Sânkhấu hóa tác phẩm văn học” lần thứ nhất, chúng tôi đã phối hợp các lực lượng sau:Đoàn Thanh niên; Hội cha mẹ học sinh của nhà trường và các lớp tham gia thi; Đoànkịch nói Nam Định; Lực lượng bảo vệ; Các cơ quan đoàn thể, để cuộc thi có thànhcông tốt đẹp

2.2.5 Chú trọng khâu kiểm tra, đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm

- Kiểm tra, đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm là khâu chúng ta hay bỏ qua trongquá trình thực hiện hoạt động trải nghiệm Tổ trưởng, người thực hiện tổ chức hoạtđộng trải nghiệm cần phải có khâu kiểm tra đối với học sinh, đối với giáo viên củamình để đánh giá về kết quả thu được và rút kinh nghiệm để lần sau tổ chức các hoạtđộng tốt hơn

- Trong quá trình kiểm tra, tổng kết, rút kinh nghiệm phải được các câu hỏi:+ Sản phẩm thu được sau hoạt động là gì?

+ Chất lượng sản phẩm đó như thế nào?

+ Năng lực của học sinh như thế nào? Có tiến bộ hơn so với trước đó?

+ Hoạt động đó có phù hợp môn học, bài học hay không?

+ Hoạt động đã thực hiện được mục tiêu đề ra hay chưa?

+ Những thành công và tồn tại của hoạt động?

+ Cần phải có những giải pháp như thế nào khắc phục những hạn chế cho hoạtđộng lần sau?

2.3 Giải pháp đối với giáo viên

2.3.1 Cần nâng cao nhận thức về hoạt động trải nghiệm trong quá trình dạy học môn

Ngữ văn

2.3.1.1 Nhận thức về trách nhiệm của người giáo viên trong việc tổ chức hoạt động

trải nghiệm gắn với quá trình dạy học môn Ngữ văn

Tư tưởng, nhận thức sẽ chỉ đạo hành động, do đó giải pháp đầu tiên đối vớingười giáo viên là sự tự nhận thức Giáo viên cần nhận thức được vấn đề dạy học là đểphát triển năng lực người học Nghị quyết số 29-NQ/TW (4/11/2013) về giáo dục đãnêu rõ: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triểntoàn diện năng lực và phẩm chất người học” Năng lực toàn diện của người học đượcbộc lộ và phát triển mạnh nhất trong các hoạt động trải nghiệm Để đào tạo đượcnhững công dân toàn cầu trong thời đại cách mạng công nghệ 4.0, người dạy cần phảicho học sinh tự học qua quá trình trải nghiệm Do đó người giáo viên cần xác định tổchức hoạt trải nghiệm gắn với môn học cho học sinh là yêu cầu bắt buộc chứ khôngphải mang tính khuyến khích, làm cũng được không làm cũng không sao

Trong những năm gần đây Bộ GD-ĐT, Sở GD-ĐT Nam Định, đã có những côngvăn hướng dẫn về cách tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhưng chủ yếu làkhuyến khích tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo theo hướng ngoài giờ lên lớp.Thực tế nhiều nhà trường cũng đã khuyến khích môn Ngữ văn tổ chức những hoạtđộng trải nghiệm sáng tạo gắn với môn học (Cụ thể như trường THPT chuyên LêHồng Phong, trường THPT Trần Hưng Đạo, Nguyễn Khuyến, Mỹ Lộc, Tống VănTrân…) Đây là một hướng đi đúng đắn đã tiệm cận với Dự thảo về chương trình trảinghiệm sáng tạo của Bộ GD-ĐT Có lẽ trong Hướng dẫn giảng dạy bộ môn Ngữ vănnăm học 2018 – 2019, Sở GD-ĐT Nam Định cần phải có những chỉ đạo cụ thể, quyếtliệt hơn về vấn đề này để mỗi giáo viên phải nhận thấy tổ chức hoạt động trải nghiệmcho học sinh gắn với môn học là trách nhiệm của bản thân mình

2.3.1.2 Nhận thức về khái niệm, các dạng thức, hình thức tổ chức một hoạt động trải

nghiệm gắn với môn học Ngữ văn

2.3.1.2.1 Nhận thức về khái niệm hoạt động trải nghiệm

- Theo Từ điển tiếng Việt:

+“Trải nghiệm” được hiểu là trải qua, kinh qua Để học hỏi con người cần có sự

trải nghiệm, khám phá Khám phá giúp ta nhận ra cái đúng, sai trong cuộc sống từ đórút bài học quý giá hoàn thiện bản thân

+ “Sáng tạo” là sự sản xuất, tạo ra, sinh ra một cái gì đó mà trước đây chưa hề

có, chưa tồn tại Sáng tạo là biểu hiện của tài năng trong lĩnh vực đặc biệt nào đó: nănglực tiếp thu tri thức, hình thành ý tưởng mới Muốn xác định được mức độ sáng tạocần phải phân tích các sản phẩm sáng tạo

+ “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo” (hiện tại gọi là hoạt động trải nghiệm vì

trong trải nghiệm đã có sáng tạo) là hoạt động giáo dục, trong đó dưới sự hướng dẫn

và tổ chức của các nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được tham gia trực tiếp vào cáchoạt động thực tiễn khác nhau của đời sống gia đình, nhà trường cũng như ngoài xãhội với tư cách là chủ thể hoạt động, qua đó phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất,nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình

- Hoạt động trải nghiệm trong môn Ngữ văn phải gắn với đặc trưng và mục tiêucủa môn học Mỗi tác phẩm văn học là một tác phẩm nghệ thuật bằng ngôn từ phảnánh cuộc sống con người, xã hội thông qua lăng kính tâm hồn, nhận thức của ngườisáng tạo Mục tiêu của môn Ngữ văn ngoài việc hình thành năng lực giao tiếp, nănglực đọc viết và năng lực sáng tạo (thuộc nhóm năng lực chung) còn có trách nhiệmhình thành và phát triển ở học sinh năng lực chuyên biệt của môn học là năng lực tiếpnhận và tạo lập văn bản Đây là những cơ sở để hình thành những dạng thức trảinghiệm ở học sinh trong môn Ngữ văn

2.3.1.2.2 Nhận thức về các dạng, các hình thức tổ chức của hoạt động trải nghiệm

trong dạy học môn Ngữ văn

- Các dạng hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ văn

Theo Th.S Lê Khánh Tùng (Trường Đại học Sư phạm Huế) hoạt động trảinghiệm trong môn Ngữ văn có những dạng cơ bản sau:

+ Trải nghiệm vật chất: Trải nghiệm vật chất là những trải nghiệm “có thể quan

sát được” Hoạt động này phù hợp với môn Ngữ văn vì nó bắt đầu từ sự quan sát củahọc sinh về các hiện tượng tự nhiên, xã hội khi các em tham gia vào đời sống cộngđồng; những cảm xúc được hình thành từ những điều nhìn thấy; các đồ dùng trực quanhay những âm thanh, hình ảnh được trình chiếu bằng các phương tiện khoa học kĩthuật; mẫu (bài tập, tình huống…) trong dạy học, cuộc đời và sự nghiệp của các tác giảvăn học hay những người nổi tiếng…Dù hoạt động của học sinh có thể trực tiếp haygián tiếp qua phương tiện cụ thể nhưng hầu hết nó đều là sự tương tác trực tiếp củangười học với một hoàn cảnh hay tình huống cụ thể Dạng trải nghiệm này có thể tạocảm xúc trực tiếp ngay trong thời điểm đang diễn ra hoạt động trải nghiệm, để lại ấntượng mạnh làm xuất hiện động lực tích cực để hoàn thành nhiệm vụ học tập

+ Trải nghiệm tinh thần: Trải nghiệm tinh thần có thể xem là dạng trải nghiệm

phù hợp với những giá trị đặc trưng mà môn Ngữ văn có thể mang lại cho người học.Hoạt động trải nghiệm này “liên quan đến các khía cạnh trí tuệ và ý thức; là sự kết hợpgiữa tư duy, nhận thức, trí nhớ, cảm xúc, ý chí và tưởng tượng Nó bao gồm cả quátrình nhận thức và vô thức” Để trải nghiệm, trước hết người học cần phải tưởng tượng

ra bức tranh hiện thực được mô tả và mã hóa bằng ngôn ngữ hình tượng thông quanăng lực liên tưởng và tưởng tượng Vì vậy trải nghiệm tinh thần trong trường hợp nàytập trung cơ bản vào những hoạt động như “ướm thử số phận”; “nếm trải nghệ thuật”trong quá trình dạy học Dạng trải nghiệm này ngoài việc huy động kiến thức, kỹ năng,kinh nghiệm, trình độ thẩm mỹ cá nhân, quan niệm sống…nó còn đưa lại phẩm chấtquý giá trong hành trình sống của con người đó chính là sự sẻ chia Đây là phẩm chấtkhởi đầu để xây dựng đời sống tinh thần khoan dung, trí đức, có tác dụng chi phối vàđiều chỉnh các hành vi khiến con người trở nên thân thiện

+ Trải nghiệm tình cảm: Trong lĩnh vực giáo dục, học sinh bằng môn Văn học

mà hình thành những cảm xúc, tình cảm thẩm mỹ đã trở thành mục tiêu quan trọngđược định dạng cho môn học Đặc điểm của thời đại, những giá trị chân lý đạo đứcđược tôn vinh hay hạ thấp đều được các tác giả mã hóa trong hành vi, bản chất của cácnhân vật tham gia vào hiện thực đặt ra trong tác phẩm thuật Thế giới tình cảm của conngười bắt đầu từ lòng biết ơn, sự rung động, những cảm xúc hay thậm chí là những ấntượng được thu nhận qua trực giác cá nhân Chính vì thế trải nghiệm tình cảm trongmôn Ngữ văn được ví như những hạt giống gieo trên mảnh đất màu mỡ, phì nhiêu Sựtrải nghiệm này sẽ hình thành lối sống tích cực, chủ động, sẻ chia giữa con người vớicon người và với môi trường xung quanh

+ Trải nghiệm xã hội: Các hoạt động trải nghiệm xã hội cho “con người kỹ năng và

thói quen cần thiết để sống trong xã hội của mình, chia sẻ kinh nghiệm, hình thành nhữngchuẩn mực, phong tục, giá trị, vai trò xã hội, biểu tượng và ngôn ngữ” Môi trường xã hội

có vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách học sinh Vì vậy việctrải nghiệm xã hội trong môn Ngữ văn được kì vọng Trong thực tế, các hình thức thamquan những danh lam thắng cảnh, đến quê hương của những nhà thơ, nhà văn, sưu tầmvăn học địa phương, câu lạc bộ sáng tác văn học, tìm hiểu các loại hình nghệ thuật truyềnthống, các hình thức biểu diễn hay sân khấu hóa tác phẩm…đều được xem là cơ hội đểngười học hóa thân, tham gia trực tiếp vào các hoạt động có chủ điểm gắn liền với hoạtđộng giáo dục môn học Trải nghiệm xã hội qua môn học Ngữ văn là cơ hội phát triển tâm

lý, nhận thức của học sinh, cải thiện các kỹ năng sống, biến quan tâm chia sẻ thành phẩmchất, biết xác định các tiêu chí phù hợp để phát triển bản thân hài hòa trong mối quan hệvới điều kiện sống cụ thể của từng cá nhân

+ Trải nghiệm chủ quan: Đây là trải nghiệm dựa trên sức mạnh của trực giác cá

nhân khi tương tác với môi trường Kết quả của trải nghiệm này đưa lại cho chủ thểnhững cảm xúc hay trạng thái tâm lý phù hợp với nội dung trải nghiệm Xuất phát từkinh nghiệm cá nhân nên kết quả trải nghiệm có khả năng không chính xác Tuy nhiênnhờ vào những phản hồi người học vẫn có thể tiếp tục điều chỉnh nhận thức, rút ranhững bài học kinh nghiệm quý giá

+ Trải nghiệm mô phỏng: Người học sẽ thể hiện năng lực qua việc giải quyết các

tình huống giả định Với đặc điểm như vậy, hoạt động mang tính chất mô phỏng và táihiện đời sống trong nội dung văn học đều được xem là cơ hội cho học sinh trảinghiệm Theo cách này hầu hết việc sử dụng các phương tiện kĩ thuật dạy học hiện đạicũng đáp ứng được yêu cầu học tập, trong đó hợp lý và hiệu quả nhất có thể sử dụngmáy tính Sự cụ thể hóa các vấn đề trừu tượng thông qua xử lý của giáo viên khiến họcsinh có cái nhìn chính xác và rõ ràng hơn về đối tượng nhận thức Ngoài ra, việc sắmvai hay tổ chức những trò chơi trí tuệ liên quan đến môn học cũng là cách trải nghiệm

mô phỏng hiệu quả Sự mô phỏng khiến học sinh có khả năng xử lí tốt một tình huốngtương tự trong cuộc sống

- Các hình thức tổ chức của hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ văn

Theo các chuyên gia nghiên cứu về giáo dục và qua quá trình thực tiễn tổ chứchoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ văn ở trường THPT Trần Hưng Đạo,chúng tôi đề xuất một số những hình thức cơ bản sau:

+ Hình thức câu lạc bộ:

 Câu lạc bộ sẽ tập hợp những học sinh có năng khiếu, có niềm đam mê với vănchương Tại đây các em sẽ được giao lưu, học hỏi, chia sẻ những kiến thức, hiểu biếtcủa mình về môn Ngữ văn mà mình đam mê Các em sẽ được bộc lộ những ý tưởngsáng tạo, được làm chủ những hoạt động của mình và bạn bè Qua đó, ngọn lửa đam

mê văn học của các em sẽ bùng cháy mãnh liệt hơn Ngoài việc phát triển cảm xúcthẩm mỹ, kỹ năng cảm thụ văn học, các em còn phát triển các thêm một số kỹ năngkhác như: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng lắng nghe và biểu đạt ý kiến, kỹ năng trình bàysuy nghĩ, ý tưởng, kỹ năng viết bài, kỹ năng chụp ảnh, kỹ năng hợp tác, làm việcnhóm, kỹ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề…

 Trong các câu lạc bộ, giáo viên sẽ là người định hướng, hướng dẫn học sinhlập kế hoạch theo chủ đề cho phù hợp với các đối tượng tham gia, theo sát các emtrong quá trình hoạt động, hỗ trợ kịp thời những khó khăn nảy sinh trong quá trìnhhoạt động

 Quy trình để tổ chức câu lạc bộ văn học như sau:

 Bước 1: GV trong tổ Ngữ văn phụ trách câu lạc bộ sẽ tham khảo ý kiến của cả

tổ chuyên môn rồi đưa ra các danh mục, chủ đề hoạt động

 Bước 2: Tổ chức truyền thông quảng bá về câu lạc bộ

 Bước 3: Cho học sinh đăng ký theo sở thích và sở trường

 Bước 4: Tổ chức phỏng vấn để tuyển chọn học sinh vào câu lạc bộ

 Bước 5: Họp các thành viên của câu lạc bộ, bầu các chức danh (Chủ tịch, Phóchủ tịch câu lạc bộ, thư ký…), xây dựng kế hoạch theo chủ đề

 Bước 6: Thông qua Hội cha mẹ học sinh, kêu gọi sự ủng hộ về vật chất và tinhthần của các bậc phụ huynh, các cơ quan đoàn thể

 Bước 7: Học sinh lập kế hoạch cụ thể theo các chủ đề, phân công công việc vàthực hiện Các thày cô trong tổ Ngữ văn là người tư vấn tham mưu

 Câu lạc bộ có thể sinh hoạt theo các chủ đề gắn với chương trình Ngữ vănTHPT hoặc gắn với đời sống của văn học đương đại Câu lạc bộ có thể sinh hoạt theomột số chủ đề như: Ca dao em và tôi (chủ yếu dành cho học sinh lớp 10 nghiên cứu,sưu tầm, sáng tác về ca dao, dân ca…); Một thời đại thi ca (chủ yếu dành cho học sinhlớp 11 nghiên cứu, sưu tầm, sáng tác, phổ nhạc… về thơ lãng mạn 1932 – 1945); Hìnhảnh người lính trong văn học (chủ yếu dành cho học sinh lớp 12 nghiên cứu, sưu tầm,sáng tác, phổ nhạc, vẽ tranh …gắn với những tác phẩm về người lính); Mãi mãi tuổi

20 (dành cho tất cả đối tượng học sinh tìm hiểu, sưu tầm, sáng tác thơ, truyện, phổnhạc, vẽ tranh… về 2 cuốn nhật kí của Nguyễn Văn Thạc và Đặng Thùy Trâm, cùngcác tác phẩm nói về thế hệ trẻ trong chiến tranh học trong chương trình và nằm ngoàichương trình)…

+ Hình thức sân khấu hóa tác phẩm văn học:

 Các tác phẩm văn học sẽ được học sinh lựa chọn để chuyển thể thành kịch bảnsân khấu và biểu diễn tiểu phẩm dựa trên kịch bản đã chuyển thể Qua hình thức sânkhấu, người học phải làm sáng tỏ tư tưởng, chủ đề của tác phẩm Học sinh có thể lựachọn nhiều hình thức khác nhau nhưng không làm mất đi đặc trưng, vẻ đẹp của tácphẩm văn học

 Học sinh có thể chuyển thể những tác phẩm văn học vốn là loại hình nghệ thuậtbằng ngôn từ thành những loại hình nghệ thuật khác như: kịch, múa, nhạc kịch, hát,chèo…Trong Hội thi “Sân khấu hóa các tác phẩm văn học” lần thứ nhất của trường

THPT Trần Hưng Đạo năm 2016, bài kí Người lái đò sông Đà (Nguyễn Tuân) đã được học sinh lớp 12A5 chuyển thành thể múa đương đại; Đoạn trích Người cầm quyền khôi phục uy quyền (trích: tiểu thuyết Những người khốn khổ - V.Huy-gô) được học sinh lớp 11B1 chuyển thành hình thức nhạc kịch, bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng

được học sinh lớp 12B1 chuyển thành kịch…Sự chuyển thể sang các hình thức phongphú đã đem đến sự bất ngờ, nhiều cảm xúc cho người xem và chuyển tải được nhiềunhất những thông điệp nghệ thuật của tác phẩm

 Học sinh có thể chọn một trích đoạn hoặc cả tác phẩm tùy thuộc vào yêu cầu vàtính chất của hoạt động.

 Ở hình thức này, học sinh được trải nghiệm ở các dạng: trải nghiệm tinh thần,trải nghiệm tình cảm, trải nghiệm mô phỏng …; được phát huy năng lực sáng tạo, nănglực cảm thụ văn học, năng lực âm nhạc, năng lực diễn xuất, năng lực thẩm mỹ nănglực điều hành…; học rèn luyện kỹ năng viết kịch bản, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năngquản lý…

 Ở hình thức này, giáo viên là người lập kế hoạch, giao nhiệm vụ, tổ chức, kiểmtra, đánh giá hoạt động của học sinh

 Các bước tiến hành để tổ chức hoạt động sân khấu tác phẩm văn học như sau:

 Bước 1: Xác định mục tiêu hoạt động:

Chuyển thể được một hoặc một vài tác phẩm đã học (đã đọc) theo chủ đề hoạtđộng thành một kịch bản sân khấu

Biểu diễn tiểu phẩm kịch dựa trên kịch bản đã chuyển thể

Thông qua hình thức sân khấu hóa HS được củng cố, khắc sâu nội dung, ý nghĩacủa các tác phẩm HS biết cách chuyển thể hóa tác phẩm và làm quen với phương pháp

“trả tác phẩm về cho HS”

HS hình thành và rèn luyện một số kỹ năng: lấy thông tin, làm việc nhóm, thuyếttrình, diễn xuất…

HS được bồi đắp tình yêu với văn chương nghệ thuật…

 Bước 2: Lập kế hoạch hoạt động

Xác định thời gian thực hiện (Cụ thể hóa thời gian là bao nhiêu tuần, mỗi tuầnlàm công việc gì; GV sử dụng linh hoạt thời gian trên lớp hoặc ngoài giờ học để hướngdẫn HS thực hiện các hoạt động: tìm kiếm thông tin, xử lý thông tin, xây dựng ý tưởngsản phẩm; Thời gian báo cáo sản phẩm, đánh giá, chia sẻ về sản phẩm; GV yêu cầu HS

sử dụng thời gian tự học ở nhà để hoàn thành các công việc của cá nhân và nhóm theo

kế hoạch GV và HS, HS trong các nhóm có thể gặp trực tiếp hoặc trao đổi với nhauqua các phương tiện CNTT như: điện thoại, máy tính kết nối Internet, qua các hìnhthức như: qua facebook, zalo, messenger, email, qua ứng dụng google form…)

Xác định thiết bị và vật tư (SGK, máy tính kết nối Internet, băng đãi về tiểuphẩm, sổ tay, bút viết, nguyên vật liệu chế tạo đạo cụ sân khấu, trang trí sân khấu,chuẩn bị trang phục, loa đài…) Có thể linh hoạt việc sử dụng thiết bị và vật tư phùhợp với điều kiện thực tế

Xác định hình thức tổ chức, hình thức hoạt động (theo phạm vi lớp hay khối lớphoặc toàn trường/ Hình thức cuộc thi, hội thi hay chỉ biểu diễn tại lớp học hoặc trongbuổi học tập thực tế tại quê hương của các nhà thơ nhà văn…)

Xác định hình thức đánh giá sản phẩm

 Bước 3: Tổ chức hoạt động chuẩn bị

Chuẩn bị điều kiện vật chất: thiết bị và vật tư

Chia lớp thành các nhóm (Cần chú ý mỗi nhóm có cả nam và nữ, với các tínhcách khác nhau như mạnh dạn và nhút nhát…; theo sở trường, sở thích…Các HS trongcùng nhóm ở gần nhà nhau để các em thuận lợi khi làm việc ở nhà)

HS tìm kiếm thông tin (HS có thể tìm kiếm từ nhiều nguồn khác nhau: SGK,truyện, thơ, tranh ảnh, băng đĩa, Internet, qua chính các tác giả, các nhà phê bình, cácdiễn viên, các nghệ nhân…

HS xử lý thông tin: GV trực tiếp kiểm tra các phiếu thông tin và tư liệu HS đãtìm kiếm được, hướng dẫn HS lập sơ đồ tư duy về các nội dung có liên quan đến hìnhthức sân khấu hóa GV yêu cầu các nhóm về hoàn thành sơ đồ tư duy

HS xây dựng ý tưởng cho kịch bản sân khấu: Nhóm trưởng điều hành nhómmình thảo luận tưởng: lựa chọn nguyên tác chuyển thể; hình thức chuyển thể; đặt têncho tiểu phẩm; dự kiến nhân vật (số lượng nhân vật chính, nhân vật phụ, tên nhân vật);phân cảnh cho kịch bản (tùy theo cách chuyển thể mà xem xét những việc cần lược bỏ,thêm hoặc đảo trình tự so với nguyên tác) GV nhận xét và tư vấn cho ý tưởng kịchbản của từng nhóm (đảm bảo sự đa dạng, không trùng lặp về ý tưởng)

HS sáng tác kịch bản chuyển thể: Nhóm trưởng có thể giao cho 2-3 thành viên viết,trao đổi, thảo luận để đi đến thống nhất GV góp ý, sửa chữa kịch bản cho từng nhóm

HS chuẩn bị cho biểu diễn: Nhóm bàn bạc, phân công nhiệm vụ chuẩn bị nhữngyếu tố cần thiết: Phân vai, làm đạo cụ sân khấu, trang phục nhân vật, hỗ trợ âm thanh,tiếng động, lên kế hoạch tập kịch GV yêu cầu HS lập danh sách thành viên tham giabiểu diễn tiểu phẩm GV gợi ý cho HS theo một số những câu hỏi: (1) Dựa vào tiêu chínào để phân vai cho các thành viên trong nhóm mình? (2) Nhóm em sẽ chọn nhữngtrang phục gì cho “diễn viên” của mình? Nhóm lựa chọn những nguyên vật liệu nào đểlàm đạo cụ, cách làm ra sao? (3) Kế hoạch luyện tập của nhóm thế nào?

GV chủ động phối hợp với GV chủ nhiệm, các GV trong tổ và phụ huynh HS để hỗtrợ HS chuẩn bị sân khấu, thiết bị và vật tư chuẩn bị cho buổi biểu diễn GV chủ động giámsát các buổi tập và các hoạt động làm đạo cụ biểu diễn của HS để tư vấn, hỗ trợ kịp thời;Định hướng cho các nhóm chuẩn bị máy ảnh, điện thoại để chụp ảnh, quay phim của nhómmình để làm tư liệu hỗ trợ quá trình kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm

 Bước 4: Biểu diễn kịch bản

Đại diện các nhóm giới thiệu tiểu phẩm; Biểu diễn tiểu phẩm trên sân khấu; Diễn viêntương tác với khán giả và kêu gọi sự bình chọn từ khán giả

GV tùy vào điều kiện mà tổ chức cho HS biểu diễn tiểu phẩm chuyển thể ở quy môlớp, nhóm lớp, khối lớp, cả trường; Trong quá trình biểu diễn GV phân công hoặc trực tiếp

điều hành quản lý HS; Định hướng HS chụp ảnh, quay lại phần biểu diễn của nhóm mình;Phân công HS điều hành phần tương tác giao lưu giữa “diễn viên” và khán giả.

 Bước 5: Đánh giá sản phẩm và hoạt động

Tiêu chí đánh giá về sản phẩm: Chất lượng kịch bản (Kịch bản có thể hiện đượcchủ đề tư tưởng của tác phẩm văn học không? Có sáng tạo hay không?) Chất lượngcủa tiết mục biểu diễn trên sân khấu (diễn xuất tự nhiên; trang phục đẹp, phù hợp; đạo

cụ sân khấu sáng tạo…)

Tiêu chí đánh giá về hoạt động: Các thành viên tích cực, chủ động, sáng tạo trong làmviệc cá nhân; đoàn kết, tôn trọng và sẵn sàng hợp tác, tương trợ lẫn nhau hiệu quả

Hình thức: GV có thể lập một ban giám khảo đánh giá và lấy phiếu bình chọn từ HS.Yêu cầu HS (khán giả) bình chọn cho các tiết mục theo hạng mục: diễn xuất tốt nhất; trangphục đẹp nhất; kịch bản hay nhất; tiểu phẩm xuất sắc nhất

GV nêu câu hỏi gợi ý HS chia sẻ về quá trình tìm kiếm thông tin; quá trình chuẩn bị,quá trình biểu diễn,…để xác nhận về quá trình HS thực hiện hoạt động và kiến thức, nănglực HS đạt được qua chủ đề

GV tập hợp phiếu bình chọn của HS, đưa ra tổng kết, nhận xét, đánh giá chung toàn

bộ quá trình hoạt động của HS và sản phẩm các nhóm

+ Hình thức sân khấu tương tác (sân khấu diễn đàn):

 Sân khấu tương tác là một hình thức nghệ thuật tương tác dựa trên hoạt độngdiễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tình huống, phần còn lại đượcsáng tạo bởi những người tham gia Phần trình diễn chính là một cuộc chia sẻ, thảoluận giữa những người thực hiện và khán giả, trong đó đề cao tính tương tác và sựtham gia của khán giả

 Mục đích của hoạt động này nhằm tăng cường nhận thức, thúc đẩy để học sinhđưa ra quan điểm, suy nghĩ và cách xử lý tình huống Thông qua hình thức này họcsinh được rèn luyện các kỹ năng như: kỹ năng phát hiện vấn đề, kỹ năng phân tích vấn

đề, kỹ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề, khả năng sáng tạo khi giải quyết tìnhhuống và khả năng ứng phó trước sự thay đổi của cuộc sống

 Trong môn Ngữ văn, hình thức này đặc biệt phù hợp với những tác phẩm có kếtthúc mở

 Các bước có thể tham khảo hình thức sân khấu hóa tác phẩm GV có thể linhhoạt, sáng tạo trong tổ chức

 Ở hình thức này, học sinh không chỉ được trải nghiệm dạng tinh thần, tình cảm

mà còn được trải nghiệm xã hội Làm phim ngắn các em được thỏa sức sáng tạo: đượchóa thân vào nhân vật, được trải nghiệm qua những cảnh sống khác nhau, được thửlàm đạo diễn, diễn viên, người hóa trang, phục trang, chọn bối cảnh…Qua đó các em

sẽ hình thành, phát triển được tình yêu cuộc sống, sự sẻ chia với đồng loại

 Ở hình thức này, giáo viên là người tổng phụ trách chung, cùng các em lập kếhoạch, lên ý tưởng, duyệt kịch bản, tư vấn chọn bối cảnh, chọn diễn viên…theo sát,giúp đỡ khi các em gặp khó khăn nhưng tuyệt đối không làm thay, làm hộ các em

 Các bước làm phim một bộ phim ngắn chuyển thể từ một hoặc một vài tácphẩm văn học đã học trong chương trình:

 Bước 1: Xác định mục tiêu hoạt động

Chuyển thể được một hoặc một vài tác phẩm đã học (đã đọc) theo chủ đề hoạt độngthành kịch bản của một bộ phim ngắn

Làm phim dựa trên dựa trên kịch bản đã chuyển thể

Thông qua hình thức làm phim, xem phim HS được củng cố, khắc sâu nội dung, ýnghĩa của các tác phẩm HS biết cách chuyển thể hóa tác phẩm và làm quen với phươngpháp “trả tác phẩm về cho HS”

HS hình thành và rèn luyện một số kỹ năng: lấy thông tin, làm việc nhóm, thuyếttrình, diễn xuất, chỉ đạo nghệ thuật, hóa trang, dựng bối cảnh, quay phim…

HS được bồi đắp tình yêu với văn chương nghệ thuật…

 Bước 2: Lập kế hoạch hoạt động

Xác định thời gian thực hiện (Cụ thể hóa thời gian là bao nhiêu tuần, mỗi tuần làmcông việc gì; GV sử dụng linh hoạt thời gian trên lớp hoặc ngoài giờ học để hướng dẫn HSthực hiện các hoạt động: tìm kiếm thông tin, xử lý thông tin, xây dựng ý tưởng sản phẩm;Thời gian báo cáo sản phẩm, đánh giá, chia sẻ về sản phẩm; GV yêu cầu HS sử dụng thờigian tự học ở nhà để hoàn thành các công việc của cá nhân và nhóm theo kế hoạch GV và

HS, HS trong các nhóm có thể gặp trực tiếp hoặc trao đổi với nhau qua các phương tiệnCNTT như: điện thoại, máy tính kết nối Internet, qua các hình thức như: qua facebook, zalo,messenger, email, qua ứng dụng google form…)

Xác định thiết bị và vật tư (SGK, máy tính kết nối Internet, băng đĩa về tiểuphẩm, sổ tay, bút viết, nguyên vật liệu chế tạo đạo cụ, tạo bối cảnh, tạo âm thanh tiếngđộng, chuẩn bị trang phục,…) Có thể linh hoạt việc sử dụng thiết bị và vật tư phù hợpvới điều kiện thực tế

Xác định hình thức tổ chức, hình thức hoạt động (theo phạm vi lớp hay khối lớphoặc toàn trường/ Hình thức cuộc thi, hội thi, liên hoan phim hay chỉ làm phim chiếutại lớp học,…)

 Bước 3: Tổ chức hoạt động chuẩn bị

Chuẩn bị điều kiện vật chất: thiết bị và vật tư, bối cảnh

Chia lớp thành các nhóm (Cần chú ý mỗi nhóm có cả nam và nữ, với các tínhcách khác nhau như mạnh dạn và nhút nhát…; theo sở trường, sở thích…Các HS trongcùng nhóm ở gần nhà nhau để các em thuận lợi khi làm việc ở nhà): nhóm viết kịchbản; nhóm làm đạo cụ; nhóm làm trang phục diễn viên; nhóm hỗ trợ âm thanh, tiếngđộng; nhóm tìm và tạo bối cảnh, nhóm đạo diễn, diễn viên, nhóm quay và dựng phim

HS tìm kiếm thông tin (HS có thể tìm kiếm từ nhiều nguồn khác nhau: SGK,truyện, thơ, tranh ảnh, băng đĩa, Internet, qua chính các tác giả, các nhà phê bình, cácdiễn viên, các nghệ nhân…)

HS xử lý thông tin: GV trực tiếp kiểm tra các phiếu thông tin và tư liệu HS đãtìm kiếm được, hướng dẫn HS lập sơ đồ tư duy về các nội dung có liên quan đến hìnhthức làm phim GV yêu cầu các nhóm về hoàn thành sơ đồ tư duy

HS xây dựng ý tưởng cho kịch bản phim: Nhóm trưởng điều hành nhóm mìnhthảo luận ý tưởng: lựa chọn nguyên tác chuyển thể; hình thức chuyển thể; đặt tên chotiểu phẩm; dự kiến nhân vật (số lượng nhân vật chính, nhân vật phụ, tên nhân vật);phân cảnh cho kịch bản (tùy theo cách chuyển thể mà xem xét những việc cần lược bỏ,thêm hoặc đảo trình tự so với nguyên tác) GV nhận xét và tư vấn cho ý tưởng kịchbản của nhóm (Nếu là cuộc thi, hội thi, liên hoan thì đảm bảo sự đa dạng, không trùnglặp về ý tưởng giữa các nhóm)

HS sáng tác kịch bản chuyển thể: Nhóm trưởng có thể giao cho 2-3 thành viênviết, trao đổi, thảo luận để đi đến thống nhất GV góp ý, sửa chữa kịch bản phim chotừng nhóm

HS chuẩn bị cho quay phim: Nhóm bàn bạc, phân công nhiệm vụ cụ thể chuẩn bịnhững yếu tố cần thiết: Phân vai, làm đạo cụ, trang phục diễn viên, hỗ trợ âm thanh,tiếng động, lên kế hoạch quay phim GV yêu cầu HS lập danh sách thành viên thamgia GV gợi ý cho HS theo một số những câu hỏi: (1) Dựa vào tiêu chí nào để phân vaicho các thành viên trong nhóm mình? (2) Nhóm em sẽ chọn những trang phục gì cho

“diễn viên” của mình? Nhóm lựa chọn những nguyên vật liệu nào để làm đạo cụ, cáchlàm ra sao? Chọn bối cảnh ở đâu? (3) Kế hoạch quay của nhóm thế nào?

GV chủ động phối hợp với GV chủ nhiệm, các GV trong tổ và phụ huynh HS để

hỗ trợ HS chuẩn bị bối cảnh, thiết bị và vật tư chuẩn bị cho các buổi quay GV chủđộng giám sát các buổi quay và các hoạt động làm đạo cụ của HS để tư vấn, hỗ trợ kịpthời; Định hướng, tư vấn cách quay, cách chọn góc quay để đạt hiệu quả cao nhất

 Bước 4: Quay phim

Quay phim theo kế hoạch GV luôn theo sát, hỗ trợ giải quyết những khó khăncùng HS trong quá trình quay phim

 Bước 5: Tổ chức chiếu phim

Công tác truyền thông: Đại diện các nhóm giới thiệu phim; Diễn viên tương tácvới khán giả và kêu gọi sự bình chọn từ khán giả; Trailer phim trên Facebook cá nhân,trên các trang website của Đoàn trường, nhà trường (nếu là hội thi, liên hoan phim)

GV tùy vào điều kiện mà tổ chức cho HS làm phim ở quy mô lớp, nhóm lớp,khối lớp, cả trường; Trong quá trình chiếu phim GV phân công hoặc trực tiếp điềuhành quản lý HS

 Bước 6: Đánh giá sản phẩm và hoạt động

Tiêu chí đánh giá về sản phẩm: Chất lượng kịch bản (Kịch bản có thể hiện được chủ

đề tư tưởng của tác phẩm văn học không? Có sáng tạo hay không?) Chất lượng của phim(diễn xuất tự nhiên; trang phục đẹp, phù hợp; đạo cụ sáng tạo, bối cảnh phù hợp, chất lượngquay phim…)

Tiêu chí đánh giá về hoạt động: Các thành viên tích cực, chủ động, sáng tạo trong làmviệc cá nhân; đoàn kết, tôn trọng và sẵn sàng hợp tác, tương trợ lẫn nhau hiệu quả

Hình thức: GV có thể lập một ban giám khảo đánh giá và lấy phiếu bình chọn từ

HS Yêu cầu HS (khán giả) bình chọn cho các tiết mục theo hạng mục: diễn viên xuấtsắc nhất; trang phục đẹp nhất; kịch bản hay nhất; phim ngắn xuất sắc nhất, quay phimxuất sắc nhất…

GV nêu câu hỏi gợi ý HS chia sẻ về quá trình tìm kiếm thông tin; quá trình chuẩn bị,quá trình quay phim,…để xác nhận về quá trình HS thực hiện hoạt động và kiến thức, nănglực HS đạt được qua chủ đề

GV tập hợp phiếu bình chọn của HS, đưa ra tổng kết, nhận xét, đánh giá chung toàn

bộ quá trình hoạt động của HS và sản phẩm các nhóm

+ Hình thức tham quan, dã ngoại:

 Trong các hình thức trải nghiệm, có lẽ đây là hình thức học sinh cảm thấy hứngthú nhất Trong môn Ngữ văn, hình thức tham quan dã ngoại thường là đến quê hươngcủa các danh nhân hoặc bối cảnh được nói đến trong các tác phẩm, gặp gỡ các nhàvăn, nhà thơ hoặc hậu bối của họ để tìm hiểu thêm về thân thế, cuộc đời, con người tácgiả hoặc hình mẫu nhân vật, từ đó hiểu thêm về tác phẩm

 Qua hoạt động này, các em sẽ có những trải nghiệm xã hội, hoàn thiện kỹ năngsống, kỹ năng làm việc nhóm

 Tuy nhiên ở hình thức này, giáo viên phải chú ý cách thức tổ chức nếu không sẽbiến chuyến đi trải nghiệm là một buổi tham quan dã ngoại, là một cuộc đi chơi cóphần nhàm chán (vì những địa điểm gắn với tác phẩm văn chương của chúng ta sẽkhông vui, không đẹp bằng các khu giải trí hiện đại)

 Các bước tổ chức hoạt động trải nghiệm gắn với hình thức tham quan dã ngoại:

Thông qua hình thức dã ngoại, HS được củng cố, khắc sâu nội dung, ý nghĩa của cáctác giả, tác phẩm HS hiểu biết về không gian văn hóa được gợi ra trong tác phẩm, tình hìnhchính trị xã hội, đặc điểm cuộc sống, con người của địa phương và làm quen với phươngpháp “trả tác phẩm về cho HS”, phương pháp dạy học dự án.

HS hình thành và rèn luyện một số kỹ năng: lấy thông tin, làm việc nhóm, thuyếttrình, tổ chức sự kiện, quan sát rút ra những nhận xét, xử lý tình huống…

HS được bồi đắp tình yêu với đất nước, với văn chương nghệ thuật…

 Bước 2: Lập kế hoạch hoạt động (tham khảo kế hoạch trang 84)

Xác định thời gian thực hiện (Cụ thể hóa thời gian đi, thời gian chuẩn bị là bao nhiêutuần, mỗi tuần làm công việc gì; Thời gian báo cáo sản phẩm trong chuyến đi và sau chuyếnđi; Thời gian đánh giá, chia sẻ về sản phẩm; GV yêu cầu HS sử dụng thời gian tự học ở nhà

để hoàn thành các công việc của cá nhân và nhóm theo kế hoạch GV và HS, HS trong cácnhóm có thể gặp trực tiếp hoặc trao đổi với nhau qua các phương tiện CNTT như: điệnthoại, máy tính kết nối Internet, qua các hình thức như: qua facebook, zalo, messenger,email, qua ứng dụng google form…)

Xác định địa điểm, phương tiện di chuyển, hành trình và các hoạt động trong suốthành trình (GV phải xem xét rõ về địa điểm đến, tính kỹ phương án đi đảm bảo an toàn choHS; lên kế hoạch lịch trình rõ ràng, nên có sự kết hợp nhiều hình thức trải nghiệm tronghình thức tham quan dã ngoại như: sân khấu hóa, tổ chức trò chơi, diễn đàn…)

Xác định thiết bị và vật tư (SGK, máy tính kết nối Internet, băng đĩa về tiểu phẩm, sổtay, bút viết, máy ảnh, máy quay, smart phone…); Nếu chuyến đi có kết hợp với những hìnhthức trải nghiệm khác có thể thêm các thiết bị và vật tư như: nguyên vật liệu chế tạo đạo cụ,tạo bối cảnh, tạo âm thanh tiếng động, chuẩn bị trang phục Có thể linh hoạt việc sử dụngthiết bị và vật tư phù hợp với điều kiện thực tế

Xác định hình thức tổ chức, hình thức hoạt động (theo phạm vi lớp hay khối lớp hoặctoàn trường…)

Xác định hình thức đánh giá sản phẩm sau chuyến đi

 Bước 3: Hoạt động chuẩn bị cho chuyến tham quan

Chia lớp thành các nhóm theo sở thích và năng lực dựa trên tinh thần tự nguyện:Nhóm sân khấu hóa (viết kịch bản về tác phẩm liên quan đến chuyến đi, chuẩn bị đạo cụ,trang phục, bối cảnh sân khấu (nếu có thể), lên kế hoạch tập luyện theo kịch bản); Nhóm tổchức trò chơi (đọc tài liệu, tìm hiểu kỹ về hành trình, đưa ra những câu hỏi liên quan đếnkiến thức về tác phẩm, tác giả của chuyến đi, những ngành nghề truyền thống, tình hìnhkinh tế, chính trị, văn hóa của địa phương để đưa ra những câu hỏi hoặc dự kiến tổ chức tròchơi); Nhóm CNTT (phụ trách quay phim, chụp ảnh, lấy tư liệu, làm phóng sự bằng hìnhvideo sau chuyến đi); Nhóm hậu cần (chuẩn bị nước uống, đồ ăn, những loại thuốc thôngthường, đảm bảo sức khỏe cho cả đoàn trong chuyến đi)

GV theo sát các nhóm, kiểm tra quá trình chuẩn bị, hỗ trợ các nhóm khi gặp khókhăn GV phối hợp cùng Chi hội phụ huynh của lớp, GVCN để chuẩn bị tốt cho HStrong chuyến đi.

Kinh phí từ nguồn đóng góp của phụ huynh HS và các cơ quan, tổ chức quan tâm đếngiáo dục

 Bước 4: Tổ chức chuyến đi

Đến địa điểm tham quan; Thăm các khu di tích, tưởng niệm của các tác giả, nghethuyết minh, trao đổi, thảo luận về các tác giả, tác phẩm; Giao lưu văn hóa với nhândân địa phương; Thăm các làng nghề truyền thống; Tìm hiểu về ngành kinh tế mũinhọn của địa phương; Tổ chức hoạt động chung cho cả đoàn như: biểu diễn các tácphẩm đã được sân khấu hóa, tổ chức trò chơi,…

 Bước 5: Tổng kết, đánh giá về chuyến đi và các sản phẩm sau chuyến đi

Tống kết về những điều đã làm được trong chuyến đi: kiến thức, kỹ năng đượchình thành, thái độ tích cực của HS, sự chuẩn bị của các nhóm…

Rút kinh nghiệm về những hạn chế: ví dụ về khâu chuẩn bị cơ sở vật chất củanhóm hậu cần, nhóm làm sân khấu hóa đã đạt được như sự kỳ vọng của các thành viêntrong đoàn chưa

Yêu cầu HS làm sản phẩm sau chuyến đi: Viết bài thu hoạch về tác giả, tác phẩm,

về những ngành nghề truyền thống, về văn hóa địa phương,…hoặc thể hiện những thuhoạch bằng những hình thức khác: vẽ tranh, làm thơ, sáng tác truyện, viết ký, phóngsự…

Đánh giá các sản phẩm theo các tiêu chí đã đã đề ra trước chuyến đi Có thể lấykết quả đánh giá làm một điểm tổng kết cho HS

+ Hình thức tổ chức diễn đàn, hội thảo:

 Hình thức hội thảo, diễn đàn tạo cơ hội cho học sinh tìm hiểu về một vấn đềvăn học, chủ động bày tỏ những quan điểm cá nhân thậm chí có thể trái chiều với quanđiểm của các nhà giáo dục Đây là môi trường để học sinh khẳng định vai trò cá nhân

 Trong hình thức này, giáo viên là người điều hành, lắng nghe, định hướng chohọc sinh những suy nghĩ tích cực, những cách hiểu đúng về văn học, từ đó hướng các

em tới những cảm xúc, suy nghĩ tốt đẹp

 Các bước tổ chức diễn đàn, hội thảo:

 Bước 1: Xác định mục tiêu hoạt động

Tổ chức diễn đàn, hội thảo về một chủ đề, vấn đề văn học thiết thực đối với quátrình học tập, nhận thức, bồi dưỡng tâm hồn của HS

Thông qua hình thức diễn đàn, tổ chức hội thảo HS được nghiên cứu về vấn đềmột cách khoa học, được bày tỏ quan điểm, lập trường riêng

HS hình thành và rèn luyện một số kỹ năng: lấy thông tin, làm việc nhóm, thuyếttrình, nghiên cứu khoa học, tổ chức sự kiện…

HS được bồi đắp tình yêu với văn chương nghệ thuật…

 Bước 2: Lập kế hoạch hoạt động

Xác định thời gian thực hiện (Cụ thể hóa thời gian là bao nhiêu tuần, mỗi tuầnlàm công việc gì; GV sử dụng linh hoạt thời gian trên lớp hoặc ngoài giờ học để hướngdẫn HS thực hiện các hoạt động: tìm kiếm thông tin, xử lý thông tin, xây dựng ý tưởngsản phẩm; Thời gian báo cáo sản phẩm, đánh giá, chia sẻ về sản phẩm; GV yêu cầu HS

sử dụng thời gian tự học ở nhà để hoàn thành các công việc của cá nhân và nhóm theo

kế hoạch GV và HS, HS trong các nhóm có thể gặp trực tiếp hoặc trao đổi với nhauqua các phương tiện CNTT như: điện thoại, máy tính kết nối Internet, qua các hìnhthức như: qua facebook, zalo, messenger, email, qua ứng dụng google form…)

Xác định thiết bị và vật tư (SGK, máy tính kết nối Internet, sổ tay, bút viết,…)

Có thể linh hoạt việc sử dụng thiết bị và vật tư phù hợp với điều kiện thực tế

Xác định hình thức tổ chức, hình thức hoạt động (theo phạm vi lớp hay khối lớphoặc toàn trường); có thể tổ chức diễn đàn trên các trang mạng, hay website

Xác định hình thức đánh giá sản phẩm

 Bước 3: Tổ chức hoạt động chuẩn bị

Chuẩn bị điều kiện vật chất: thiết bị và vật tư, địa điểm tổ chức diễn đàn, hộithảo GV phân công cụ thể công việc cho từng HS, hoặc nhóm HS

Chia lớp thành các nhóm (Cần chú ý mỗi nhóm có cả nam và nữ, với các tínhcách khác nhau như mạnh dạn và nhút nhát…; theo sở trường, sở thích…Các HS trongcùng nhóm ở gần nhà nhau để các em thuận lợi khi làm việc ở nhà): mỗi nhóm viếtmột về vấn đề được đặt ra trong hội thảo, diễn đàn

HS tìm kiếm thông tin (HS có thể tìm kiếm từ nhiều nguồn khác nhau: SGK,truyện, thơ, tranh ảnh, băng đĩa, Internet, qua chính các tác giả, các nhà phê bình, …)

HS xử lý thông tin: GV trực tiếp kiểm tra các phiếu thông tin và tư liệu HS đãtìm kiếm được, hướng dẫn HS lập sơ đồ tư duy về các nội dung có liên quan đến vấn

đề hội thảo GV yêu cầu các nhóm về hoàn thành sơ đồ tư duy

HS trao đổi, thảo luận trong nhóm, để đi đến thống nhất viết thành sản phẩm GVgóp ý, sửa sản phẩm cho từng nhóm

Sau khi các nhóm hoàn thành sản phẩm thì phô tô tài liệu của nhóm mình traođổi với các nhóm khác để các nhóm khác nghiên cứu, phản biện, trao đổi trong quátrình hội thảo

GV chủ động phối hợp với GV chủ nhiệm, các GV trong tổ và phụ huynh HS để

hỗ trợ HS chuẩn bị bối cảnh, thiết bị và vật tư chuẩn bị cho buổi hội thảo, diễn đàn

GV chủ động giám sát các buổi hoạt động của HS để tư vấn, hỗ trợ kịp thời

 Bước 4: Tổ chức diễn đàn, hội thảo (tham khảo chương trình hội thảo trang 89,90)Công tác truyền thông: Giới thiệu về mục đích, hình thức tổ chức hội thảo, diễnđàn trên Facebook cá nhân, trên các trang website của Đoàn trường, nhà trường (nếu tổchức ở quy mô cấp trường)

GV tùy vào điều kiện mà tổ chức cho HS làm ở quy mô lớp, nhóm lớp, khối lớp,

cả trường; Trong quá trình hội thảo, tổ chức diễn đàn, GV phân công hoặc trực tiếpđiều hành quản lý HS

 Bước 5: Đánh giá sản phẩm và hoạt động (tham khảo phiếu đánh giá cá nhântrang 97,99)

Tiêu chí đánh giá về sản phẩm: Chất lượng các bài báo cáo

Tiêu chí đánh giá về hoạt động: Các thành viên trong hội thảo và diễn đàn tíchcực, chủ động trong quá trình hội thảo trên tinh thần tôn trọng và sẵn sàng hợp tác,tương trợ lẫn nhau

+ Hình thức triển lãm:

 Những tác phẩm văn chương, hay những sáng tác của chính học sinh sẽ đượctrưng bày thành một triển lãm theo những chủ đề nhất định, gắn với những kiến thứcnhất định, để tất cả các học sinh khác có thể thưởng lãm, cảm nhận Các sản phẩmtrong triển lãm có thể rất phong phú: vẽ tranh, viết truyện tranh, làm mô hình, làmphim ngắn, làm poster…

 Hình thức này có thể tốn nhiều thời gian, công sức, kinh phí nhưng có ý nghĩalan tỏa đến nhiều người, thỏa mãn khát vọng được khẳng định mình, khát vọng sángtạo của những học sinh làm chủ nhân của triển lãm

 Trong hình thức này, giáo viên là người điều hành, cùng học sinh lên ý tưởng vàthực hiện Hình thức này thường có một quá trình chuẩn bị rất lâu vì thế giáo viên phải

là người truyền lửa để học sinh có thể cháy hết mình vì những đam mê

 Các bước tổ chức triển lãm:

 Bước 1: Xác định mục tiêu hoạt động

Tổ chức triển lãm về một chủ đề, vấn đề văn học thiết thực đối với quá trình họctập, nhận thức, bồi dưỡng tâm hồn của HS

Thông qua hình thức tổ chức triển lãm HS được nghiên cứu về vấn đề một cáchkhoa học, được bày tỏ quan điểm, lập trường riêng, được sáng tạo với hiều hình thứckhác nhau: vẽ tranh, viết truyện tranh, làm mô hình, làm phim ngắn, làm poster

HS hình thành và rèn luyện một số kỹ năng: lấy thông tin, làm việc nhóm, thuyếttrình, nghiên cứu khoa học, tổ chức sự kiện…

HS được bồi đắp tình yêu với văn chương nghệ thuật…

 Bước 2: Lập kế hoạch hoạt động

Xác định thời gian thực hiện (Cụ thể hóa thời gian là bao nhiêu tuần, mỗi tuầnlàm công việc gì; GV sử dụng linh hoạt thời gian trên lớp hoặc ngoài giờ học để hướngdẫn HS thực hiện các hoạt động: tìm kiếm thông tin, xử lý thông tin, xây dựng ý tưởngsản phẩm; Thời gian báo cáo sản phẩm, đánh giá, chia sẻ về sản phẩm; GV yêu cầu HS

sử dụng thời gian tự học ở nhà để hoàn thành các công việc của cá nhân và nhóm theo

kế hoạch GV và HS, HS trong các nhóm có thể gặp trực tiếp hoặc trao đổi với nhauqua các phương tiện CNTT như: điện thoại, máy tính kết nối Internet, qua các hìnhthức như: qua facebook, zalo, messenger, email, qua ứng dụng google form…)

Xác định thiết bị và vật tư (SGK, máy tính kết nối Internet, sổ tay, bút viết, băngđĩa…) Có thể linh hoạt việc sử dụng thiết bị và vật tư phù hợp với điều kiện thực tế.Xác định hình thức tổ chức, hình thức hoạt động (theo phạm vi lớp hay khối lớphoặc toàn trường)

Xác định hình thức đánh giá sản phẩm

 Bước 3: Tổ chức hoạt động chuẩn bị

Chuẩn bị điều kiện vật chất: thiết bị và vật tư, địa điểm tổ chức triển lãm GVphân công cụ thể công việc cho từng HS, hoặc nhóm HS

Chia lớp thành các nhóm (Cần chú ý mỗi nhóm có cả nam và nữ, với các tínhcách khác nhau như mạnh dạn và nhút nhát…; theo sở trường, sở thích…Các HS trongcùng nhóm ở gần nhà nhau để các em thuận lợi khi làm việc ở nhà): mỗi nhóm phụtrách một về vấn đề được đặt ra trong triển lãm

HS tìm kiếm thông tin (HS có thể tìm kiếm từ nhiều nguồn khác nhau: SGK,truyện, thơ, tranh ảnh, băng đĩa, Internet, qua chính các tác giả, các nhà phê bình, …)

HS xử lý thông tin: GV trực tiếp kiểm tra các phiếu thông tin và tư liệu HS đãtìm kiếm được, hướng dẫn HS lập sơ đồ tư duy về các nội dung có liên quan đến vấn

đề triển lãm GV yêu cầu các nhóm về hoàn thành sơ đồ tư duy

HS trao đổi, thảo luận trong nhóm, để đi đến thống nhất trong việc hình thànhsản phẩm GV góp ý, sửa sản phẩm cho từng nhóm

GV chủ động phối hợp với GV chủ nhiệm, các GV trong tổ và phụ huynh HS để

hỗ trợ HS chuẩn bị bối cảnh, thiết bị và vật tư chuẩn bị cho buổi triển lãm GV chủđộng giám sát các buổi hoạt động của HS để tư vấn, hỗ trợ kịp thời

 Bước 4: Tổ chức triển lãm

Công tác truyền thông: Giới thiệu về mục đích, hình thức tổ chức triển lãm trênFacebook cá nhân, trên các trang website của Đoàn trường, nhà trường (nếu tổ chức ởquy mô cấp trường)

GV tùy vào điều kiện mà tổ chức cho HS làm ở quy mô lớp, nhóm lớp, khối lớp,

cả trường; Trong quá trình tổ chức triển lãm, GV trực tiếp điều hành quản lý HS theocác công việc đã được phân công

 Bước 5: Đánh giá sản phẩm và hoạt động

Tiêu chí đánh giá về sản phẩm: Chất lượng các sản phẩm trong triển lãm

Tiêu chí đánh giá về hoạt động: Các thành viên trong tổ chức triển lãm tích cực,chủ động, sáng tạo trong quá trình làm việc cá nhân và nhóm trên tinh thần tôn trọng

và sẵn sàng hợp tác, tương trợ lẫn nhau

Hình thức: GV có thể lập một ban giám khảo đánh giá và lấy phiếu bình chọn từ

HS Yêu cầu HS (khán giả) bình chọn cho các tiết mục theo hạng mục: sản phẩm ấntượng nhất của triển lãm, sản phẩm yêu thích nhất của triển lãm, sản phẩm thiết thựcnhất của triển lãm, người giới thiệu hay nhất về sản phẩm …

GV nêu câu hỏi gợi ý HS chia sẻ về quá trình tìm kiếm thông tin; quá trình chuẩn

bị, quá trình làm sản phẩm,…để xác nhận về quá trình HS thực hiện hoạt động và kiếnthức, năng lực HS đạt được qua chủ đề

GV tập hợp phiếu bình chọn của HS, đưa ra tổng kết, nhận xét, đánh giá chungtoàn bộ quá trình hoạt động của HS và sản phẩm các nhóm

+ Hình thức hội thi/ cuộc thi:

 Hội thi/ cuộc thi là một hình thức tổ chức hoạt động hấp dẫn, lôi cuốn học sinh

và đạt hiệu quả cao trong trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện, định hướng nhữnggiá trị của tuổi trẻ

 Hội thi mang tính chất thi đua giữa các cá nhân, nhóm hoặc tập thể, luôn hoạtđộng tích cực để vươn lên đạt mục tiêu mong muốn thông qua việc tìm ra người/ độithắng cuộc

 Mục đích của hội thi/ cuộc thi nhằm lôi cuốn học sinh tham gia một cách chủđộng, tích cực vào các hoạt động giáo dục của nhà trường; đáp ứng nhu cầu học tập,vui chơi cho các em; thu hút tài năng và sự sáng tạo của học sinh; phát triển khả nănghoạt động tích cực và tương tác của học sinh, góp phần bồi dưỡng cho các em động cơhọc tập tích cực, kích thích hứng thú trong quá trình nhận thức

 Có thể tổ chức những Hội thi/ cuộc thi như: Hội thi “Sân khấu hóa tác phẩmvăn học”; Cuộc thi sáng tác viết về đề tài người lính; Cuộc thi vẽ chân dung nhân vật

em yêu thích…

 Các bước tổ chức hội thi:

 Bước 1: Xác định mục tiêu hoạt động

Tổ chức hội thi về một chủ đề, vấn đề văn học thiết thực đối với quá trình họctập, nhận thức, bồi dưỡng tâm hồn của HS

Thông qua hình thức hội thi HS được nghiên cứu về vấn đề một cách khoa học,được bày tỏ quan điểm, lập trường riêng, được sáng tạo với tác phẩm văn học quanhiều hình thức tùy thuộc vào hình thức hội thi

HS hình thành và rèn luyện một số kỹ năng: lấy thông tin, làm việc nhóm, thuyếttrình, nghiên cứu khoa học, tổ chức sự kiện…

HS được bồi đắp tình yêu với văn chương nghệ thuật…

 Bước 2: Lập kế hoạch hoạt động (tham khảo kế hoạch sân khấu hóa tác phẩmvăn học trang 78)

Xác định thời gian thực hiện (Cụ thể hóa thời gian là bao nhiêu tuần, mỗi tuầnlàm công việc gì; GV sử dụng linh hoạt thời gian trên lớp hoặc ngoài giờ học để hướngdẫn HS thực hiện các hoạt động: tìm kiếm thông tin, xử lý thông tin, xây dựng ý tưởngsản phẩm; Thời gian báo cáo sản phẩm, đánh giá, chia sẻ về sản phẩm; GV yêu cầu HS

sử dụng thời gian tự học ở nhà để hoàn thành các công việc của cá nhân và nhóm theo

kế hoạch GV và HS, HS trong các nhóm có thể gặp trực tiếp hoặc trao đổi với nhauqua các phương tiện CNTT như: điện thoại, máy tính kết nối Internet, qua các hìnhthức như: qua facebook, zalo, messenger, email, qua ứng dụng google form…)

Xác định thiết bị và vật tư (SGK, máy tính kết nối Internet, sổ tay, bút viết,…)

Có thể linh hoạt việc sử dụng thiết bị và vật tư phù hợp với điều kiện thực tế

Xác định hình thức tổ chức, hình thức hoạt động (theo phạm vi lớp hay khối lớphoặc toàn trường); thi vẽ tranh hay sáng tác văn học, viết phê bình văn học

Xác định hình thức đánh giá sản phẩm

 Bước 3: Tổ chức hoạt động chuẩn bị

Chuẩn bị điều kiện vật chất: thiết bị và vật tư, địa điểm tổ chức diễn đàn, hộithảo GV phân công cụ thể công việc cho từng HS, hoặc nhóm HS

Chia lớp thành các nhóm (Cần chú ý mỗi nhóm có cả nam và nữ, với các tínhcách khác nhau như mạnh dạn và nhút nhát…; theo sở trường, sở thích…Các HS trongcùng nhóm ở gần nhà nhau để các em thuận lợi khi làm việc ở nhà): mỗi nhóm phụtrách về một vấn đề của hội thi

HS tìm kiếm thông tin (HS có thể tìm kiếm từ nhiều nguồn khác nhau: SGK,truyện, thơ, tranh ảnh, băng đĩa, Internet, qua chính các tác giả, các nhà phê bình, …)

HS xử lý thông tin: GV trực tiếp kiểm tra các phiếu thông tin và tư liệu HS đãtìm kiếm được, hướng dẫn HS lập sơ đồ tư duy về các nội dung có liên quan đến vấn

đề hội thi GV yêu cầu các nhóm về hoàn thành sơ đồ tư duy

HS trao đổi, thảo luận trong nhóm, để đi đến thống nhất tạo thành sản phẩm GVgóp ý, sửa sản phẩm cho từng nhóm

GV chủ động phối hợp với GV chủ nhiệm, các GV trong tổ và phụ huynh HS để

hỗ trợ HS chuẩn bị bối cảnh, thiết bị và vật tư chuẩn bị cho hội thi GV chủ động giámsát các buổi hoạt động của HS để tư vấn, hỗ trợ kịp thời

 Bước 4: Tổ chức hội thi

Công tác truyền thông: Giới thiệu về mục đích, hình thức tổ chức hội thi, diễnđàn trên Facebook cá nhân, trên các trang website của Đoàn trường, nhà trường (nếu tổchức ở quy mô cấp trường)

GV tùy vào điều kiện mà tổ chức cho HS làm ở quy mô lớp, nhóm lớp, khối lớp,

cả trường; Trong quá trình hội thi, GV phân công hoặc trực tiếp điều hành quản lý HS

 Bước 5: Đánh giá sản phẩm và hoạt động

Tiêu chí đánh giá về sản phẩm: Chất lượng các sản phẩm trong hội thi theo cáctiêu chí đã được đặt ra ngay từ ban đầu Có thể điều chỉnh các tiêu chí đánh giá nếutrong quá trình hoạt động thực tế thấy có những điểm chưa hợp lý

Tiêu chí đánh giá về hoạt động: Các thành viên trong hội thi tích cực, chủ độngtrong quá trình làm việc cá nhân và nhóm trên tinh thần tôn trọng và sẵn sàng hợp tác,tương trợ lẫn nhau

Hình thức: GV có thể lập một ban giám khảo đánh giá và lấy phiếu bình chọn từ HS.Yêu cầu HS (khán giả) bình chọn cho các tiết mục theo hạng mục: sản phẩm ấn tượngnhất của hội thi, sản phẩm yêu thích nhất của hội thi, sản phẩm txuất sắc nhất của hội thi,

…Tùy vào hình thức các hội thi có thể bình chọn theo các hạng mục khác nhau

GV nêu câu hỏi gợi ý HS chia sẻ về quá trình tìm kiếm thông tin; quá trình chuẩn

bị, quá trình làm sản phẩm,…để xác nhận về quá trình HS thực hiện hoạt động và kiếnthức, năng lực HS đạt được qua chủ đề

GV tập hợp phiếu bình chọn của HS, đưa ra tổng kết, nhận xét, đánh giá chungtoàn bộ quá trình hoạt động của HS và sản phẩm các nhóm

 Có thể có các hình thức như: trò chơi ô chữ, đuổi hình bắt chữ, đoán hình, trảlời câu hỏi ngắn có thưởng…

 Hình thức trò chơi thích hợp với những phần kiến thức đơn giản như về tác giả(tiểu sử, cuộc đời, vị trí, phong cách nghệ thuật…), phần khái quát về tác phẩm (hoàncảnh sáng tác, xuất xứ, khái quát về nội dung, nghệ thuật, đề tài, chủ đề…)…

 Giáo viên có thể chỉ là người hướng dẫn cho một nhóm học sinh làm, điềuchỉnh những kiến thức cho chuẩn xác

=> Giáo viên nắm chắc các dạng thức, hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệmtrong quá trình dạy học môn Ngữ văn để vận dụng sáng tạo khi chọn ra một hoặc phối

hợp nhiều hình thức trải nghiệm phù hợp nhất với đối tượng học sinh của mình, vớinội dung kiến thức của môn học.

2.3.2 Cần nâng cao khả năng lập kế hoạch, công tác chuẩn bị, quá trình tổ chức và

kiểm tra đánh giá, rút kinh nghiệm khi tổ chức hoạt động trải nghiệm trong quá trình dạy học môn Ngữ văn

2.3.2.1 Cần nâng cao khả năng lập kế hoạch về tổ chức hoạt động trải nghiệm gắn với

môn Ngữ văn

Giáo viên cần phải lập các loại kế hoạch về tổ chức hoạt động trải nghiệm như sau:

- Kế hoạch cho cả năm học

- Kế hoạch cho từng hoạt động trải nghiệm

2.3.2.1.1 Lập kế hoạch cho cả năm học

Kế hoạch cho cả năm học cần phải có những yêu cầu sau:

-Phân tích tình hình: tìm ra những điểm mạnh, điểm yếu, thời cơ và thách thức để

từ đó tìm ra hình thức tổ chức hoạt động cho từng giai đoạn

Khi phân tích tình hình cần trả lời cho các câu hỏi:

+ Lớp mình dạy có bao nhiêu học sinh nam, bao nhiêu học sinh nữ?

+ Học sinh theo học ban nào: KHXH hay KHTN?

+ Trình độ, thái độ của học sinh với môn Ngữ văn như thế nào? Nguyên nhân?+ Điều kiện gia cảnh chung của học sinh?

+ Khi tham gia hoạt động trải nghiệm gắn với môn Ngữ văn học sinh mongmuốn điều gì?

-Xác định mục tiêu: Giáo viên cần phải xác định mục tiêu cho các hoạt động trảinghiệm

+ Hoạt động trải nghiệm này gắn với kiến thức nào?

+ Học sinh được trải nghiệm điều gì?

+ Học sinh cần đạt được phẩm chất, năng lực gì?

+ Học sinh cần đạt được những kiến thức gì?

-Trong bản kế hoạch cần thấy được những nội dung sau:

+ Đối tượng tham gia

- Kế hoạch hoạt động là kế hoạch cho một hoạt động trải nghiệm cụ thể

- Trong kế hoạch có thể triển khai các nội dung như sau:

+ Tiêu đề: Tên chủ đề gắn với sản phẩm, bài học trong môn học

+ Mục tiêu: Định hướng sản phẩm cần thực hiện, kiến thức cần chiếm lĩnh - vậndụng, hoạt động HS cần làm

+ Thời gian: Khoảng thời gian tổ chức, thời điểm bắt đầu tổ chức Có thể điềuchỉnh thời gian để tổ chức dưới một trong các hình thức sau:

 Tổ chức dạy trong các tiết trên lớp: Dạy theo chủ đề, chương trình nhà trường,

+ Các giai đoạn hoạt động

 Giai đoạn tìm kiếm thông tin:

 Hướng dẫn HS đọc SGK, các bài liên quan đến kiến thức của sản phẩm và viếtvào phiếu thu thập thông tin với các từ khóa tương ứng của từng chủ đề Đây là nộidung quan trọng để đánh giá HS có đạt chuẩn kiến thức kĩ năng hay không

 Hướng dẫn tìm kiếm thông tin theo những từ khóa từ các ngồn khác (Internet,thư viện,…) để mở rộng kiến thức, đào sâu kiến thức và gắn bài học với thực tiễn.Hoạt động này cũng nhằm mục đích phát huy năng lực khai thác và sử dụng công nghệthông tin để định hướng kỹ năng, năng lực nghề nghiệp cho HS trong thế kỉ XXI

 Giai đoạn xử lý thông tin:

 Sơ đồ hóa những thông tìm kiếm được theo định hướng kiến thức, kĩ năng củachủ đề và của sản phẩm Giai đoạn này phát huy mạnh năng lực tư duy hình ảnh, sángtạo và thể chế kiến thức của HS

 Do khả năng tổng hợp của HS còn chưa tốt nên GV cần hướng dẫn cụ thểcho HS trong quá trình sơ đồ hóa kiến thức, thông tin tìm kiếm được

 Giai đoạn xây dựng ý tưởng cho sản phẩm: Xây dựng và định hình ý tưởngsản phẩm của chủ đề từ các thông tin tìm kiếm đã được xử lý Giai đoạn này HS sẽhuy động, vận dụng kiến thức đã học vào một sản phẩm trong thực tiễn, GV cần để HSbộc lộ ý tưởng và xác nhận sự phù hợp của kiến thức vận dụng vào sản phẩm

 Giai đoạn thực hiện, xây dựng sản phẩm: Xây dựng, thực hiện các sản phẩmtheo các bước nhằm cụ thể hóa ý tưởng đã đề xuất thành sản phẩm thật của chủ đề

 Giai đoạn trình bày, báo cáo sản phẩm:

 HS báo cáo quá trình thực hiện sản phẩm, quá trình học tập của cả nhóm

 Giai đoạn này HS thể hiện sâu sắc giá trị của mình để khẳng định bản thân nên

GV cần có những câu hỏi để HS giãi bày, chiêm nghiệm và xác nhận quá trình sángtạo, cố gắng của HS

 Giai đoạn đánh giá sản phẩm và hoạt động của HS: GV có thể dự kiến cáchđánh giá như sau:

 Nhóm tự đưa ra đánh giá sản phẩm theo các tiêu chí và đánh giá theo ý tưởng

đã đề xuất Có 3 mức độ để HS tự đánh giá đồng đẳng với nhau đó là: cá nhân HS tựđánh giá đóng góp của mình với nhóm, các thành viên trong nhóm tự đánh giá đónggóp của mình với nhóm, các thành viên trong trong nhóm tự đánh giá hoạt động củanhóm, các nhóm tự đánh giá chéo nhau khi trình bày báo cáo GV cần để HS tự chủ,dân chủ trong đánh giá lẫn nhau (phiếu tự đánh giá 4a, 4b trang 96, 97; phiếu 5: đánhgiá cá nhân trong nhóm trang 99, phiếu 6: đánh giá báo cáo trang 100)

 Dựa vào tiêu chí đánh giá, GV xác định việc tổ chức thực hiện sản phẩm và học tập

là đạt hay không đạt Ghi nhận mức độ đóng góp của từng cá nhân thực hiện trong nhómtheo kết quả tự đánh giá của HS và kết quả đánh giá đồng đẳng giữa các em (phiếu 7: đánhgiá quá trình thực hiện chủ đề trang 102)

 Có thể dựa vào các sản phẩm hoặc hình thức sau để đánh giá HS khi trình bàybáo cáo: Qua sản phẩm, tập san; Qua trình bày báo cáo và các câu hỏi; Qua hoạt độngbiểu diễn, thực hiện; Qua hồ sơ học tập, phiếu học tập…

 Phụ lục (nếu có): Cung cấp thông tin và bổ sung các thông tin về chủ đề củasản phẩm

+ Người phụ trách

+ Nguồn lực/ kinh phí

2.3.2.2 Cần chú trọng công tác chuẩn bị khi tổ chức hoạt động trải nghiệm trong quá

trình dạy học môn Ngữ văn

- Muốn tổ chức thành công một sự kiện, một hoạt động công tác chuẩn bị cầnthật kĩ lưỡng

- Công tác chuẩn bị phụ thuộc vào hình thức mỗi hoạt động Tuy nhiên dù tổchức theo hình thức nào thì công tác chuẩn bị cũng hướng vào những nội dung sau:+ Chuẩn bị về cơ sở vật chất:

 Cần xác định cần những phương tiện máy móc gì hỗ trợ cho hoạt động? Có thểhuy động từ đâu? (Từ nhà trường, giáo viên, học sinh hay phụ huynh, hay các cơ quanđoàn thể có thể liên kết hỗ trợ…)

 Ai là người chuẩn bị? Cần phải có sự phân công cụ thể, ghi bằng biên bản đểphân công trách nhiệm

 Nguồn kinh phí lấy từ đâu? (Từ ngân sách nhà trường hỗ trợ, từ phụ huynhhọc sinh, từ các cơ quan đoàn thể liên kết, từ những doanh nghiệp muốn quảng cáohình ảnh…)

+ Chuẩn bị về các công việc cụ thể:

 Giáo viên phải xác định cho học sinh rõ ràng đây là hoạt động học tập chứkhông phải là hình thức vui chơi giải trí để học sinh làm các công việc được phân côngmột cách nghiêm túc

 Chia học sinh theo các nhóm tùy thuộc vào năng lực và sở thích Giao côngviệc một cách cụ thể với những kế hoạch về thời gian thực hiện và hoàn thành Luôntheo dõi, kiểm tra tiến độ, chất lượng công việc, có sự giúp đỡ kịp thời Giáo viêntránh tình trạng giao công việc một cách chung chung, bỏ buông học sinh trong quátrình làm việc

Ví dụ: Trong Kế hoạch tham quan – học tập thực tế tại làng Đại Hoàng, quêhương của nhà văn Nam Cao chỉ riêng có một chương trình giao lưu học tập tại sânđình của làng, chúng tôi đã phải giao cho 4 nhóm học sinh làm việc với sự phân công

cụ thể như sau:

Nhóm 1: Chuyển thể tác phẩm Chí Phèo sang hình thức sân khấu (có thể chọn

đóng kịch, chọn hình thức múa đương đại hoặc nhảy …) Nhóm này gồm 10 em Giáoviên phải họp nhóm xem học sinh nào là nhóm trưởng, ai viết kịch bản, ai là đạo diễn,

ai là diễn viên, ai hóa trang, thuê trang phục đạo cụ, ai phụ trách phần nhạc, tập thờigian nào, địa điểm ở đâu…Giáo viên phải là người cung cấp đường link, trang webhướng dẫn học sinh có nguồn tham khảo

Nhóm 2: Nhóm tổ chức trò chơi Nhóm này phải sáng tạo các hình thức chơi đểgắn với nội dung học được từ tác phẩm và từ chuyến đi trải nghiệm Vì thế công việccủa nhóm này có một phần bị trước ở nhà và một phần thu hoạch được trong quá trìnhtham quan Nhóm này gồm có 5 em có kiến thức văn học tốt (có 1 nhóm trưởng) Giáoviên là người họp nhóm, duyệt kiến thức, tư vấn hình thức trò chơi, cung cấp các tênsách, nguồn học liệu để giúp các em hoàn thành tốt công việc

Với cả 2 nhóm giáo viên có thể hướng dẫn cụ thể học sinh tra cứu Internet: cáctrang sau để tìm tài liệu (word, hình ảnh, âm thanh, video, file nhạc (beat, có lời)… vềtác giả, tác phẩm) và tải các phần mềm ứng dụng cần thiết

1 http://www.wikipedia

2 http://www.bachkim.vn

3 http://www.khoahoc.net

5 http://youtube.com

6 Gmail, facebook

Nhóm 3: Nhóm dẫn chương trình, xây dựng kịch bản, tổ chức các hoạt động giaolưu giữa các lớp, giữa học sinh với các cụ trong hội đánh cờ của làng, đội văn nghệcủa làng Nhóm này gồm 10 em trong đó có 1 em là nhóm trưởng điều hành chung.Giáo viên cần hướng dẫn cụ thể kịch bản, duyệt phần lời dẫn, lường trước các tìnhhuống nảy sinh trong lúc giao lưu để học sinh có thể chủ động khi giao lưu

Nhóm 4: Nhóm này có trách nhiệm ghi lại những hình ảnh, tư liệu, về làmvideo Nhóm này tập hợp khoảng 5 học sinh, giỏi về công nghệ thông tin, có 1 họcsinh có khả năng viết tốt Nhóm này cũng đề cử 1 nhóm trưởng Giáo viên cần làmviệc kĩ với nhóm về khâu chuẩn bị cơ sở vật chất (máy ảnh, máy quay, điện thoại…),hướng dẫn học sinh cách ghi và sắp xếp tư liệu, hình ảnh…Giáo viên hướng dẫn họcsinh tiếp xúc với các phần mềm tạo video: Cyberlink, VivaVideo, ProShow Gold, UltraVideoSplitter…để các em lựa chọn

 GV cần có sự làm việc cụ thể trước với các lực lượng phối hợp để tổ chức tốthoạt động trải nghiệm

Ví dụ: Trong chuyến tham quan thực tế tại làng Đại Hoàng (quê hương của NamCao), chúng tôi đã chủ động liên hệ trước với bác Trần Hữu Vịnh phụ trách trông coikhu tưởng niệm của nhà văn Nam Cao, bác Nguyễn Thị Hồng trông coi khu di tích nhà

Bá Kiến, bác Trần Luận- chủ cơ sở cá kho Trần Luận, bác Nguyễn Long- phó giámđốc công ty dệt may Châu Giang… về thời gian, về số lượng HS tham gia, về nội dungcần thuyết minh và trao đổi GV chuẩn bị càng chu đáo thì hoạt động trải nghiệm càngđạt được hiệu quả như mục tiêu đề ra

2.3.2.3 Cần quan sát và giải quyết kịp thời các tình huống phát sinh trong quá trình tổ

chức hoạt động trải nghiệm

- Trong quá trình tổ chức, giáo viên phải là người điều hành chung, quan sátnhững tình huống bất thường và có cách xử lý phù hợp trên nguyên tắc bảo đảm antoàn cho học sinh, tôn trọng, yêu thương, sẻ chia cùng các em

2.3.2.4 Cần chú trọng khâu kiểm tra đánh giá, rút kinh nghiệm khi tổ chức hoạt động

trải nghiệm trong quá trình dạy học môn Ngữ văn

- Kiểm tra, đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm là khâu chúng ta hay bỏ qua hoặclàm sơ khoáng trong quá trình thực hiện hoạt động trải nghiệm Người thực hiện tổchức hoạt động trải nghiệm cần phải có khâu kiểm tra đối với học sinh để đánh giá vềkết quả thu được và rút kinh nghiệm để lần sau tổ chức các hoạt động tốt hơn

- Có 2 hình thức: HS tự đánh giá và GV đánh giá

- Trong quá trình kiểm tra, tổng kết, rút kinh nghiệm phải được các câu hỏi:+ Sản phẩm thu được sau hoạt động là gì?

+ Chất lượng sản phẩm đó như thế nào?

+ Năng lực của học sinh như thế nào? Có tiến bộ hơn so với trước đó?

+ Hoạt động đó có phù hợp môn học, bài học hay không?

+ Hoạt động đã thực hiện được mục tiêu đề ra hay chưa?

+ Những thành công và tồn tại của hoạt động?

+ Cần phải có những giải pháp như thế nào khắc phục những hạn chế cho hoạtđộng lần sau?

- Giáo viên chú ý đến khâu đánh giá sản phẩm của học sinh sau hoạt động.Những sản phẩm thường có hình thức đa dạng (giáo viên phải khuyến khích học sinhthể hiện sự nhận thức của mình bằng các hình thức khác nhau ngay từ khi có kếhoạch), thể hiện những góc nhìn, cách tiếp cận và năng lực khác nhau của học sinh.Giáo viên cần có những đánh giá công bằng và khuyến khích để học sinh sáng tạo vàphát huy được năng lực của mình

Ví dụ: Trong chuyến học tập thực tế về quê hương Nam Cao, chúng tôi đã thuđược sản phẩm của học sinh với rất nhiều nội dung và hình thức khác nhau: Bài thuyếtminh về món đặc sản cá kho, ngành dệt sợi; Thơ về tác giả Nam Cao, về nhân vật ChíPhèo, về làng Đại Hoàng; Tranh về nhà Bá Kiến, về nhân vật Chí Phèo, Thị Nở, vềmối tình giữa Chí Phèo và Thị Nở…Chúng tôi đã đánh giá từng sản phẩm bằng nhữnglời khen ngợi, động viên để khích lệ tinh thần sáng tạo của các em, cho điểm trên tinhthần nâng nui, trân trọng sản phẩm của học sinh

- Giáo viên cần chú ý đến khâu tổng kết, rút kinh nghiệm qua những câu hỏi sau:+ Em học được những điều gì từ hoạt động trải nghiệm lần này? (kiến thức ở cáclĩnh vực, kỹ năng sống…)

+ Em thấy mình được phát triển những năng lực nào?

+ Nếu có hoạt trải nghiệm lần sau, em rút cho mình được kinh nghiệm gì; Chotập thể lớp điều gì?

+ Nếu có hoạt trải nghiệm khác, em mong muốn hoạt động đó có hình thức nhưthế nào? Cách thức tổ chức ra sao?

+ Em mong đợi điều gì từ những hoạt động trải nghiệm?

Qua những phiếu khảo sát điều tra hoặc trực tiếp để các em cất lên tiếng nói, ta

sẽ thấy những tồn tại và những thành công của hoạt động, thấy được tâm tư, nguyệnvọng của học sinh để từ đó điều chỉnh các hoạt động trải nghiệm lần sau

2.4 Giải pháp đối với học sinh

- Học sinh cần có nhận thức đúng đắn: trải nghiệm là một hình thức học tập chứkhông phải là một hoạt động vui chơi giải trí Vì vậy, học sinh khi tham gia, khi đượcgiao công việc phải làm nghiêm túc, xác định đây là một nhiệm vụ học tập

- Trong quá trình trải nghiệm, học sinh phải xác định được nội dung thu hoạch,phải phát huy tinh thần và kỹ năng làm việc nhóm, phải phát huy hết được nhữngnăng lực của mình, nhận thấy những điểm hạn chế, những tồn tại của bản thân đểkhắc phục.

- Các nhóm trưởng cần có sự phân công công việc rõ ràng cho các thành viên vànhận xét về thái độ, hiệu quả công việc trong quá trình chuẩn bị và tham gia hoạt độngtrải nghiệm của học sinh

- Sau hoạt động trải nghiệm, học sinh phải nhận thức được bản thân mình đã thuhoạch được điều gì, mong muốn điều gì, và có những sản phẩm cụ thể để được côngnhận, đánh giá, rút kinh nghiệm

III HIỆU QUẢ DO SÁNG KIẾN ĐEM LẠI

So sánh kết quả đạt được hiện nay với thực tế trước khi áp dụng sáng kiến:

1 Hiệu quả kinh tế (giá trị làm lợi tính thành tiền-nếu có):

- Sáng kiến nếu được vận dụng rộng rãi và in ấn thành sách sẽ có giá trị kinh tếnhất định

- Sáng kiến là tài liệu để tác giả vận dụng trong các buổi hội thảo, tập huấn chia sẻ vớigiáo viên và học sinh Điều này cũng mang lại những giá trị nhất định về kinh tế

2 Hiệu quả về mặt xã hội (giá trị làm lợi không tính thành tiền):

2.1 Về mặt xã hội

Góp phần vào công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, bắt đầu

từ đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá học sinh theo định hướng nănglực qua hoạt động trải nghiệm gắn với một môn học trong nhà trường

2.2 Về phía người dạy và nhà trường

- Tạo cảm hứng cho người đã, đang và sẽ tổ chức những hoạt động trải nghiệmcho học sinh trong nhà trường phổ thông

- Giáo viên có thêm một con đường để hiểu tâm lý, năng lực và đánh giá họcsinh Tình cảm và quan hệ thầy trò được thắt chặt hơn, gần gũi, gắn bó với nhau hơnkhi thầy trò cùng nhau tạo dựng một kỉ niệm đẹp trong quãng đời làm nghề của thầy,quãng đời học sinh của trò

- Giáo viên thành thạo hơn về kỹ năng hướng dẫn, tổ chức hội thảo, làm chuyênluận khoa học, kỹ năng nghiên cứu khoa học

- Giáo viên có thêm cơ hội tìm hiểu, mở rộng hiểu biết về các kiến thức có liênquan; có cơ hội học hỏi từ học sinh và sáng tạo cùng học sinh, cùng đồng nghiệp Giáovên sẽ có cái nhìn đúng đắn hơn về năng lực người học Nếu không có những hoạtđộng trải nghiệm, ta sẽ chỉ thấy những họ sinh của mình ở những điểm yếu như: Lườihọc, không học thuộc bài, viết văn lủng củng… Có những hoạt động trải nghiệm ta sẽngỡ ngàng vì những khả năng tiềm ẩn của các em