Câu 3 5 điểm Học sinh phân tích đoạn thơ: dựa vào các hình ảnh: cành hoa, con chim, nốt trầmvà hình ảnh mùa xuân nho nhỏ … để làm toát lên được quan niệm sống của nhà thơ: sống là hoà n[r]
Trang 1Ngày soạn: 07/03/2008
Ngày giảng : 10/03/2008
Tuần 26 : tiết 126
Văn bản MÂY VÀ SÓNG
< Ta -go>
I / MỤC TIÊU CẦN ĐẠT :
Giúp học sinh :
- Cảm nhận được ý nghĩa thiêng liêng của tình mẫu tử
- Thấy được những cảm nhận đặc sắc trong việc tạo dựng những cuộc đối thoại tưởng tượng và xây dựng các hình ảnh thiên nhiên
II / CHUẨN BỊ :
Soạn bài :
III / TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC
A / ỔN ĐỊNH TỔ CHỨC
B/ KIỂM TRA BÀI CŨ
Đọc thuộc lòng và phân tích tình cảm của người cha đôí với con trong bài thơ Nói với con của
Y Phương
C / BÀI MỚI
Hoạt động 1
Học sinh đọc chú thích *
? Những nét chính về nhà thơ Ta- go?
Hoạt động 2
Hướng dẫn đọc: chú ý giọng của em bé khi
kể và giọng em bé khi trò chuyện
Hai hs đọc
? Văn bản có cấu trúc hai phần , hãy tìm bố
cục và đặt tiêu đề cho mỗi mục
-Nửa đầu bài thơ : cuộc trò chuyện của em bé
với mẹ về những người sống trên mâyï và trò
chơi của bé
-Nửa sau bài thơ cuộc trò chuyện của em bé
với mẹ về những người sống trên sóng và trò
chơi của em
? Giả thiết không có phần thứ hai thì ý thơ có
đựoc trọn vẹn và đầy đủ không ?
- Đây không phải là sự thổ lộ tình cảm thông
thường mà là sự thổ lộ qua tình huống có thử
thách , vì vậy phải có phần hai , phải qua
những thử thách khác nhau , tình thương yêu
của em bé mói được thể hiện trọn vẹn
? Hãy chỉ ra những điểm giống và khác nhau
về cách tổ chức dòng thơ, cách xây dựng hình
ảnh thơ giữa hai phần ? tác dụng ?
I/ ĐỌC VÀ TÌM HIỂU VĂN BẢN
1/Vài nét về tác giả , tác phẩm < sgk >
2 / Đọc bố cục
Trang 2Giống :
+ Các câu thơ có cấu tạo gần với văn xuôi
+ Trình tự tường thuật :
- Thuật lại lời rủ rê
- Thuật lại lời từ chối và lý do từ chối
- Nêu tên trò chơi do em bé sáng tạo
+ Hình ảnh xây dựng bằng trí tượng tượng
Tác dụng : làm cho tình yêu thương mẹ trở
nên nổi bật
Khác :
+ Ý và lời không trùng lặp
+ Tính chất hấp dẫn của mây và sóng khác
nhau
+ Sự xuất hiện của hình ảnh người mẹ ở hai
phần đều gián tiếp nhưng ở phần hai rõ nét
hơn, da diết hơn
Hs đọc
? Mây đã nói với em bé những gì ?
? Sóng đã nói với em những gì?
? Thế giới mà mây, sóngï vẽ ra như thế nào?
? Em có nhận xét gì về lời mời gọi đó?
- Lời mời gọi ấy chính là tiếng gọi của một
thế giới kỳ diệu
? Trước lời mời gọi đó thái độ của em bé như
thế nào?
- Muốn đi chơi cùng mây , sóng
? Chi tiết nào chứng tỏ điều đó?
Em bé hỏi: Nhưng làm thế nào…
? Nhưng cuối cùng em bé có đi không ?
- Không đi chơivới mây và sóng
?Thiên nhiên rực rỡ bí ẩn, bao điều mới lạ
hấp dẫn tuổi thơ Dường như khó có thể từ
chối lời mời gọi nhưng điều gì điều gì đã níu
giữ em bé lại?
Sức níu của tình mẫu tử
? Em bé đã trả lời mây và sóng như thế nào?
? Nhận xét lời từ chối của em bé?
? lời từ chối của em là nghĩa tường minh hay
3/ Phân tích : 3.1 / Cuộc trò chuyện của em bé với người sống trên mây và sóng
- Mây rủ : đi chơi đến lúc chiều tà, chơi với bình minh vàng, với vầng trăng bạc
-Sóng rủ:ca hát…, ngao du…
=> Vô cùng hấp dẫn giữa vũ trụ rực rỡ sắc màu, tiếng ca du dương bất tận và được đi khắp nơi
3.2/ Lời từ chối của bé Mẹ mình đang đợi mình ở nhà…
Buổi chiều mẹ luôn muốn mình ở nhà…
=>Lời từ chốivới lý do thật dễ thương thể hiện tình yêu mẹ
Trang 3hàm ý?
? Tại sao em bé không từ chối ngay lời mời
gọi của những người sống trên mây , trong
sóng mà em bé hỏi mây, sóng rồi mới từ
chối?
- Nếu cho từ chối ngay thì tình cảm sẽ thiếu
chân thực vì trẻ em nào mà chả ham chơi ,
em bé phần nào bị lôi cuốn song vấn đề là
em đã vượt lên sự ham muốn ấy để ở nhà với
mẹï
?Em hiểu gì về em bé qua việc lựa chọn này
- Yêu thiên nhiên nhưng lại yêu mẹ hơn
- Là đứa con ngoan , hiếu thảo
? Ơû nhà với mẹ em bé đã tưởng tượng ra
những trò chơi như thế nào ?
? Vì sao em bé tin rằng trò chơi của em thú vị
hơn ?
- Vì trò chơi này em bé có cả mây, sóng,
trăng, bầu trời và hơn hết là có mẹï Em được
hoà quyện cùng thiên nhiên trong cuộc
vuichơi ấm áp tình mẹ
? Em bé từ chối một trò chơi hấp dẫn để ở
nhà với mẹ hàm ý sự lựa chọn này là gì ?
- Yêu mẹ , yêu gia đình
- Mẹ là nguồn vui lớn nhất của em
? Trò chơi với sóng và với mây có khác nhau
không?
- trò chơi với sóng hấp dẫn hơn vì sóng đưa
cả hai mẹ con đến những bến bờ xa lạ
? Tiếng cười của em bé vang lên trong trò
chơi này làm cho em nghĩ gì về tình cảm mẹ
con ?
- Tình mẹ là niềm vui lớn nhất của con trẻ
? Phân tích nghệ thuật xây dựng hình ảnh
thiên nhiên ?
BÌNH : Mây trăng , sóng ,bờ biển vốn là
những hình ảnh thiên nhiên thơ mộng , những
hình ảnh thiên nhiên này là do em bé tượng
tượng ra nên càng lung linh kỳ ảo ( chú tiên,
nàng tiên cá…), song rất chân thực bởi những
hình dáng , hoạt động , âm thanh dùng để
miêu tả mây, sóng đều rất sát hợp
? Phân tích câu : “ con lăn … nào ”
3.3/ Trò chơi của bé
- con là mây , mẹ là mặt trăng , mái nhà ta là bầu trời xanh
-con là sóng , mẹ là bờ
- con lăn , lăn mãi…
=> Trò chơi thú vị, hấp dẫn :yêu thiên nhiên nhưng yêu mẹ hơn cả
Trang 4- Mây và sóng đều mang ý nghĩa tượng trưng ,
những thú vui trên mây , trong sóng là thú vui
hấp dẫn của cuộc đời nói chung “bến bờ kỳ
lạ” là tượng trưng cho tấm lòng bao dung của
người mẹ Song câu thơ này tạo ra một hình
ảnh đặc trưng mang màu sắc triết lý đậm đà
nhất : so sánh tình mẹ con gắn với quan hệ
mây- trăng, biển –bờ, tác giả nâng tình mẹ
con lên kích cỡ vũ trụ Va øtình mẫu tử ở khắp
nơi thiêng liêng bất diệt
? Ngoài ý nghiã ca ngợi tình mẹ con , bài thơ
có thể gợi cho ta suy nghĩ thêm điều gì nữa ?
- Trong cuộc sống con người thường gặp
những cám dỗ và quyến rũ , muốn khước từ
cần có điểm tựa vững chắc đó là tình mẫu tử
…
- Hạnh phúc không phải là điều gì xa xôi bí
ẩn,do ai ban cho mà ở ngay trên trần thế và
do chính con người tạo dựng
Hoạt động 3 Tổng kết
? Cảm nhận của em khi học xong bài thơ?
Học sinh đọc
II/ Tổng kết ( ghi nhớ sgk)
D/ CỦNG CỐ
Nhắc lại nội dung bài
Đ/ DẶN DÒ
Soạn ôn tập
………
Trang 5Ngày soạn : 08/ 03/ 2008
Ngày giảng : 11/ 03/ 2008
Tuần 22 : tiết 127
ÔN TẬP VỀ THƠ
I / NỘI DUNG CẦN ĐẠT :
Giúp học sinh :
- Ôn tập hệ thống hoá cơ bản về các tác phẩm thơ hiện đại Việt Nam học trong chương trình ngữ văn 9
- Củng cố những tri thức về thể loại thơ trữ tình đã hình thành qua quá trình học các tác phảm thơ trong chương trình ngữ văn 9
-Bước đầu hình thành hiểu biết sơ lược về đắc điểm và thành tựu của thơ VN từ sau cách mang tháng 8 / 1945
-Rèn luyện kỹ năng phân tích thơ
II / Chuẩn bị
- Soạn bài
III / Tiến trình tổ chức hoạt độngk dậy và học
A/ Ôn định tổ chức
B / Kiểm tra bài cũ
- Đọc thuộc lòng và phân tích bài thơ Mây và Sóng
C/ Bài mới
Hoạt động 1 Lập bảng thống kê
Hs tự lập ở nhà
- Đọc trước lớp
- Giáo viên nhận xét
Hoạt động 2
Hs sắp xếp
? Các tác phẩm thơ trên đã thể hiện như thế
nào ? về cuộc sống của đất nước và tư tưởng
tình cảm của con người ?
1/ Lập bảng thống kê
2 / Sắp xếp các bài thơ Việt Nam
- Giai đoạn kháng chiến chống Pháp < 1946-1954> : Đồng chí
-Giai đoạn hoà bình sau kháng chiến chống Pháp <1954-1964> :Đoàn thuyền đánh cá , Bếp lửa , Con cò
- Giai đoạn kháng chiến chống Mỹ < 1964-
1975 >: Bài thơ tiểu đội xe không kính , Khúc hát ru…
-Sau 1975 : Anh trăng , Mùa xuân nho nhỏ , Viếng lăng Bác , Nói vơí con …
3/ Nội dung tư tưởng -Tái hiện cuộc sống đất nước và con người Việt Nam suốt một thời kỳ lịch sử sau cách mạng tháng 8 / 1945
+ Đất nước và con người Việt Nam sau hai cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ với nhiều gian kho,ù hi sinh nhưng rất anh hùng
+ công cuộc xây dưng đất nước và những quan
Trang 6Học sinh lấy ví dụ cụ thể để chứng minh
Hoạt động 3
- Điểm chung: đều đề cập tới tình mẹ con,
đều ca ngợi tình mẹ con thắm thiết , thiêng
liêng, đều dùng điệu ru, lời ru của người mẹ
Điểm khác:
+ Khúc hát ru… thể hiện thống nhất tình yêu
con với tình yêu nước, gắn bó với cách
mạngvà ý chí chiến đấu của người mẹ trong
hoàn cảnh gian khổ
+ Con cò: khai thác và phát triển tứ thơ từ
hình tượng con cò trong ca dao, hát ru để
ngợi ca tình mẹ và ý nghĩa của lời ru
+ Mây và sóng: Hoá thân vào lời trò chuyện
hồn nhiên ngây thơ của em bé với mẹ để thể
hiện tình yêu mẹ thắm thiết của trẻ thơ Tình
yêu mẹ hơn cả những điều hấp dẫn trong vũ
trụ
? Hình ảnh người lính và tình đồng đội trong
bài Đồng chí, Bài thơ về tiểu đội xe không
kính ,Ánh trăng?
- Chung:
Đều viết về người lính cách mạng với vẻ
đẹp trong tính cách, tâm hồn họ
- Khác:
Bài Đồng chí: viết về thời kì đầu kháng
chiến chống Pháp, người lính xuất thân từ
làng quê nghèo tình nguyện hăng hái ra đi
chiến đấu Tình đồng chí của họ dựa trên
chung cảnh ngộ, chia sẽ những gian lao,
thiếu thốn, cùng lí tưởng
Bài thơ về tiểu đội xe không kính : khắc hoạ
hình ảnh những chiến sỹ lái xe trên tuyến
đường Trường Sơn thời chống Mỹ Bài thơ
hệ tốt đẹp của con người
- Tái hiện tâm hồn tình cảm tư tưởng của con người trong một thời kỳ lịch sử:
+ Tình cảm yêu nước, tình yêu quê hương +Tình đồng chí , sự gắn bó với cách mạng, lòng kính yêu Bác Hồ
+ Những tình cảm gần gũi bền chặt của con người: tình mẹ con, tình bà cháu trong sự thống nhất với tình cảm chung rộng lớn 4/ So sánh Tình mẹ con qua 3 bài thơ
5/ Hình ảnh người lính và tình đồng chí
Trang 7làm nổi bật tinh thần dũng cảm, bất chấp
khó khăn nguy hiểm, với một tư thế hiên
ngang, niềm lạc quan và ý chí chiến đấu giải
phóng miền Nam thống nhất đất nước
Bài Ánh trăng:
Nói về những suy ngẫm của người lính đã đi
qua cuộc chiến tranh nay sông giữa thành
phố Bài thơ gợi lại những kỹ niệm gắn bó
của người lính với đất nước , với đồng đội
trong những năm tháng gian lao của thời kì
chiến tranh, nhắc nhở con người đạo lý uống
nước nhớ nguồn, nghĩa tình , thuỷ chung
Hoạt động 4
? Nhận xét bút pháp xây dựng hình ảnh thơ
trong các bài : Đoàn thuyền đánh cá, Ánh
trăng, Mùa xuân nho nhỏ, Con cò
- Học sinh đọc bài chuẩn bị của mình
? Tìm mạch vận động cảm xúc của nhân vật
trữ tình trong các bài thơ : Mùa xuân nho
nhỏ, Viếng lăng Bác, Sang thu, Nói với con
Học sinh trả lời
6/ Bút pháp xây dựng hình ảnh thơ
- Đồng chí : Bút pháp hiện thực, đưa những chi tiết hình ảnh thực của đời sống chiến đấu vào thơ Hình ảnh đặc sắc: đầu súng trăng treo” giàu ý nghĩa biểu tượng nhưng cũng rất thực
- Bài Đoàn thuyền đánh cá: Bút pháp khoa trương với nhiều liên tưởng, tưởng tượng, so sánh mới mẻ, độc đáo Hình ảnh đặc sắc: đoàn thuyền đánh cá, ra đi, đánh cá, trở về
- Ánh trăng:có nhiều hình ảnh và chi tiết thực, rất bình dị, nhưng chủ yếu dùng bút pháp gợi tả, không đi vào chi tiết mà hướng tới ý nghĩa khái quát và biểu tượng của hình ảnh Hình ảnh đặc sắc: ánh trăng im phăng phắc
-Con cò: Bút pháp dân tộc - hiện đại: phát triển từ hình tượng con cò trong ca dao và lời hát ru Hình ảnh đặc sắc : con cò
-Mùa xuân nho nhỏ: Bút pháp hiện thực và lãng mạn, chất Huế đậm đà Hình ảnh đặc sắc : Mùa xuân nho nhỏ
7/ Mạch cảm xúc trữ tình trong các bài thơ : Mùa xuân nho nhỏ, Viếng lăng Bác:
-Mùa xuân nho nhỏ:Cảm xúc trực tiếp, hồn nhiên trong trẻo trước vẻ đẹp và sức sống của mùa xuân thiên nhiên Từ đó mở rộng ra thành hình ảnh mùa xuân đất nước vừ cụ thể vừa khái quát Từ cảm xúc , mạch thơ chuyển sang biểu hiện suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ được nhập vào bản hoà ca của cuộc đời một mùa xuân nho nhỏ vào mùa xuân lớn, bài thơ kết thúc bằng sự trở về với những cảm xúc thiết tha , tự hào về quê hương , đất nước
Trang 8qua điệu dân ca xứ Huế.
- Viếng lăng bác: theo trình tự cuộc vào lăng viếng Bác Mở đầu là cảm xúc về cảnh bên ngoài lăng Tiếp đến là cảm xúc trước hình ảnh dòng người như bất tận ngày ngày vào lăng viếng bác Xúc cảm và suy ngẫm về bác được gợi lên từ hình ảnh mặt trời tiếp đến là xúc động nghẹn ngào khi nhìn thấy Bác Cuối cùng là niềm mong ước được ở gần Bác -Sang thu:Mạch cảm xúc vận động theo không gian Ban đầu là không gian hẹp( hương ổi quanh nhà,sương trước ngõ rồi đến không gian rộng ( sông, chim, mây, mưa…)
-Nói với con: Đi từ tình cảm cội nguồn rộng ra là tình cảm cộng đồng
D/ Củng cố
Đ/ Dặn dò
- Nắm lại năm sáng tác của từng tác phẩm
- Nắm nội dung của từng bài
Ôn tập chuẩn bị kiểm tra
………
Trang 9Ngày soạn :08/ 03/ 2008
Ngày dạy: 12/ 03/ 2008
Tuần 26 Tiết 128
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý( tiếp theo) I/ Mục tiêu cần đạt
Giúp học sinh nhận biết hai điều kiện sử dụng hàm ý:
- người nói ( viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói
- Người nghe có đủ năng lực giải đoán hàm ý
II/ Chuẩn bị:
III/ Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
A/ Ổn định tổ chức
B/ Kiểm tra bài cũ
Thế nào là nghĩa tường minh, hàm ý?
C/ Bài mới:
Hoạt động của thầy và trò Phần ghi bảng
Hoạt động 1 Xác định điều kiện sử dụng
hàm ý
Giáo viên treo bảng phụ
Học sinh đọc
? Nêu hàm ý của câu in đậm
Học sinh thảo luận nhóm
?Vì sao chị Dậu không dám nói thẳng với con
mà phải dùng hàm ý?
-Đây là điều đau lòng nên chị Dậu tránh nói
thẳng ra
? Cái Tý có hiểu hàm ý trên không?
Không nên chị nói tiếp câu thứ 2
? hàm ý trong câu thứ hai là gì?
? Cái Tý có hiểu hàm ý của chị không?
? Chi tiết nào trong đoạn trích cho ta biết cái
Tý đã hiểu câu nói của mẹ?
- Cái Tý giãy nãy: u bán con thật đấy ư?
? Vậyhàm ý trong câu nói nào của chị Dậu rõ
hơn? Vì sao chị Dậu phải nói rõ như vậy?
- Câu thứ 2 hàm ý rõ hơn vì cái Tý
không hiểu hàm ý của câu nói thứ
nhất nên chị phải nói rõ hơn
GV: Như vậy chị Dậu đã hai lần cố đưa hàm
ý vào câu nói nhưng chỉ có 1 lần người nghe
hiểu hàm ý
Hoạt động 2
I/ Điều kiện sử dụng hàm ý
1/ Ví dụ
- Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi Hàmý: con không còn được ở nhà với thầy
me ïvà các em nữa,mẹ đã bán con -> Cái Tý không hiểu
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài Hàm ý :Mẹ đã bán con cho nhà cụ nghị thôn Đoài
->Cái Tý hiểu
2/ Kết luận
Trang 10? Vậy để sử dụng hàm ý thì điều kiện đặt ra
là gì?
Học sinh đọc ghi nhớ sgk
Lưu ý :để sử dụng hàm ý thành công thì:
- Người nghe phải có sự hợp tác
- Người nói phải nắm được năng lực giải
đoán của người nghe để đưa hàm ý cho phù
hợp
- Hàm ý có thể suy ra đúng, có thể không
đúng, có thể không có hàm ý cứ suy ra hàm
ý Trong trường hợp đó người nói có quyền
chối bay những điều mình nói
Hoạt động 3
Học sinh đọc
? Yêu cầu của bài tập 1?
?Người nói , người nghe trong những câu in
đậm là ai?
? Hàm ý của câu in đậm?
? Theo em người nghe có hiểu hàm ý của
người nói không? Chi tiết nào chứng tỏ điều
đó?
- Người nghe hiểu hàm ý đó Chi tiết: ông
theo liền anh vào trong nhà…ngồi xuống ghế
? Người nói? Người nghe?
Người nói: anh Tấn
Người nghe: chị hàng đậu phụ
? Người nghe có hiểu hàm ý của người nói
không?
Hiểu chi tiết:Thật là càng giàu có…càng
giàu có
Cách làm như câu a,b,
? Hoạn Thư có hiểu hàm ý không?
Hoạn Thư hiểu hàm ý đó , cho nên: hồn lạc
phất xiêu, …kêu ca
Bài2
Học sinh đọc
? Tìm hàm ý câu in đậm?
? Tại sao emm bé không nói thẳng mà dùng
Điều kiện sử dụng hàm ý:
- Người nói( viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói
- Người nghe( đọc ) có năng lực giải đoán hàm ý
II/ Luyện tập
Bài tập 1 a/ Người nói : anh thanh niên Người nghe : ông hoạ sỹ già
- Chè đã ngấm rồi đấy Hàm ý:mời bác và cô vào nhà uống nước
b/ Chúng tôi cần bán các thứ này đi để… Hàm ý :chúng tôi không thể cho được
c/ Tiểu thư cũng có bây giờ đến đây Hàm ý:giễu cợt:quyền quý như tiểu thư cũng có lúc phải đến trước hoa nô này ư?
-Càng cay nghiệt lắm càng oan trái nhiều Hàm ý : Hãy chuẩn bị nhận sự báo oán thích đáng
Bài2/ Tìm hàm ý của câu in đậm Cơm sôi rồi, nhão bây giờ
Hàm ý:chắt dùm nước cơm để khỏi nhão