Bài soạn Giáo án Văn 8-Dùng TỐT

- Cảm nhận đợc tình cảnh tàn tạ của nhân vật ông đồ, qua đó thấy đợc niềmn cảm th-ơng và nổi nhớ tiếc ngậm ngùi của tác giả đối với cảnh cũ ngời xa gán liền với một nét đẹp văn hoá cổ tr

Ng y soà ạn : 31-12-2010 Ngày giảng: 03-01-2011

Tuần 19

Bài 18 Tiết 73 – 74

- Thấy đợc bút pháp lãng mạn đầy truyền cảm của nhà thơ

- rèn kỷ năng đọc thơ 8 chữ vần liền, phân tích nhân vật trữ tình qua diễn biến tâmtrạng

B Tổ chức các hoạt động dạy học

* Giới thiệu bài

Thế Lữ không phải là ngời viết bài thơ mới đầu tiên, nhng là nhà thơ mới tiêu biểunhất trong giai đoạn đầu Thế Lữ nh vầng sao đột hiện, sangs chói khắp trời thơ Việt Nam

Ông không bàn về thơ mới, không bút chiến, không diễn thuyết, Thế Lữ chỉ lặng lẽ, điềmnhiên bớc những bớc vững vàng mà trong khoảnh khắc hàng ngũ thơ xa phải tan vỡ… vớinhững bài thơ mới đặc sắc về t tởng và nghệ thuật nh : Nhớ rừng, Tiếng sáo thiên thai, Cây

- Ngoài sáng tác thơ, còn viết truyện trinh thám, kinh dị…

- Trớc cách mạng ông viết báo, sáng tác thơ, văn, biễu diễn kịch Sau cách mạng ông chuyểnsang hoạt động sân khấu và trở thành một trongnhững ngời xây dung nền kịch nói hiện đại ViệtNam

? Bài thơ đợc ngắt thành 5 đoạn, hãy cho

biết nội dung của mỗi đoạn?

? Từ bố cục của bài thơ em chãy chỉ ra hai

đối tợng tơng phản trong bài? ý nghĩa của

hình tợng tơng phản đó?

Hoạt động 2 : Hớng dẫn tìm hiểu văn bản

H/s đọc lại đoạn 1 – 4

? Theo em nội dung của đoạn thơ này là

gì ?

? Tâm trạng đó cảu con hổ đợc miêu tả

nh thế nào? Nghệ thuật diễn tả tâm trạng

- Chú ý đọc những câu thơ cắt dòng (từ để với

từ đầu câu)

3, Từ khó:

4, Thể loại thơ :

- Thơ 8 chữ, một sự sáng tạo của thơ mới

- Cách ngắt nhịp, tự do, linh hoạt

- Vần : Gieo vần liền, chân, bằng – trắc nối tiếp

 Đây chính là sự khác biệt của thơ mới so vớithơ cũ

5, Bố cục

- Đoạn 1 – 4 : Cảnh con hổ ở vờn Bách thú

- Đoạn 2 – 3 : Cảnh con hổ trong chốn giang sơn hùng vũi của nó

- Đoạn 5 : Nổi khát khao và nối tiếc những nămtháng hào hùng của thời tung hoành ngự trị

 hai cảnh tơng phản : Cảnh vờn Bách thú nơi con hổ bị giam cầm và cảnh núi non hùng vĩ –nơi con hổ tung hoành hống hách những nhày

xa Với con hổ cảnh trên là thực tại, cảnh dới

là mộng tởng, dĩ vãng

 Phù hợp với diễn biến tâm trạng của con hổ,vừa tập trung thể hiện chủ đề

II Phân tích

1, Cảnh con hổ trong v ờn bách thú

* Tâm trạng căm hờn, uất hận và nổi ngao ngáncủa con hổ ở vờn bách thú

- Từ chổ là chúa tể muôn loài, tung hoành chốn nớc non hùng vĩ  bị nhốt chặt trong củi sắt, trở bằng thứ đồ chơi, ngang bầy với bọn dở hơi… tầm thờng Nh vậy :

+ Bề ngoài : Thấm thía sự bất lực, ý thức đợc

căm uất của con hổ có gì đặc sắc?

? Tâm trạng đó của con hổ có gần gũi với

tâm trạng chung của ngwoif dân Việt

Nam mất nớc, nô lệ lúc đó

Cảnh vờn bách thú “tầm thờng giả dối”, tù

tong dới mắt con hổ đó chính là cái thực

tại xã hội đơng thời đợc cẩm nhận bởi

? cảnh giang sơn hùng vĩ và thời oanh liệt

của chúa sơn lâm đợc tác giả miêu tả nh

tình tế đắng cay, cam chịu+ Bên trong : Ngùn ngụt lửa cơm hờn uất hận

- Tác gải đã sử dụng phơng pháp đối lập, câu thơ đầu 8 tiếng thì 5 tiếng là thanh trắc, câu thơ thứ hai 8 tiếng thì 7 tiếng là thanh bằng, giọng

điệu chán trờng, u uất, một loạt từ ngữ liệt kê liên tiếp cách ngắt nhịp dồn dập, lúc kéo dài

nh một tiếng thở dài ngao ngán Đặc biệt là việc sử dụng từ ngữ rất gợi cảm : “gậm”giúp ta cảm nhận đợc nổi căm uất, tuyệt vọng cứ gặm nhấm để huỷ hoại t tởng của chú hổ

+ Khối căm hờn : Nỗi căm uất cứ chất chứa hàng ngày tạo thành khối, nh khối đá nặng trĩu lòng…

 Đặc trng của bút pháp lãng mạn

* Đoạn thơ chạm vào nổi đau mất nớc của ngời Việt Nam lúc bấy giờ Nỗi căm hờn uất hận, ngao ngán của con hổ cũng nh là tâm trạng của mọi ngời

 Bài thơ gây tiếng vang rộng rãi, ít nhiều tác

động đến tình cảm “yêu nớc khát khao độc lập,

tự do của ngời dân Việt Nam khi đó”

2, Cảnh con hổ trong chốn giang sơn hùng vĩ của nó

(Gợi ý: Sống trong cảnh “bị nhục nhằn tù

hãm” chúa ớn lâm sống mãi trong tình

th-ơng nổi nhớ than tung hoành hống hách

nh ngày xa Lối câu thơ vắt ngang qua hai

dòng thơ là đặc điểm của thơ mới Vậy

chúa sơn lâm nhớ những gì?)

? Đó là một cảnh nh thế nào?

? trong khung cảnh ấy tác giả đã thể hiện

chúa sơn lâm xuất hiện nh thế nào?

? Em có nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả

ở đoạn này?

? Đoạn 3 có chủ đề chúa sơn lâm ngự trị

giang sơn hùng vĩ của mình Em hãy chỉ

ra vẻ đẹp của bức tranh tứ bình ấy?

G/v chép bài tập 9 (ETĐGKTNV) vaog

giấy trong và chiếu lên bảng

vàng…” hết sức diểm ảo với hình ảnh con

hổ “say mồi đứng tan” đầy lãng mạn

Đó là cảnh rộn rã, tng bừng : “Bình

minh…tng bừng” với hình ảnh con hổ

mang dáng dấp của bậc đế vơng : “Ta

lặng… mới” Đó cảnh chim ca hát cho

giấc ngủ của chúa sơn lâm Và cuối cùng

là cảnh “chiều… rừng” thật dữ dội đợi chờ

mặt trời chết để chiếm lấy riêng phần bí

mật

* Cảnh sơn lâm hùng vĩ : Bóng cả cây già, tiếnggió gào ngàn, giong nguồn hét núi, bang âm thầm lá gai, cỏ sắt, thét khúc trờng ca dữ dội Cảnh lớn lao, phi thờng, dữ dội, đầy vẻ bí ẩn, linh thiêng

* Chúa sơn lâm xuất hiện với t thế và vẻ oai phong lẫm liệt, khi rừng thiêng tấu lên khúc tr-ờng ca dữ dội thì con hổ bớc chân lên với t thế

“dõng dạc đờng hoàng tấm thân”, “lợn” mềm mại nh sang cuốn nhịp nhàng, quắc mắt thần trong hang tối khiến cho mọi vật đều im hơi

 Những câu thơ sống động, nhịp nhàng, miêutả chính xác, ấn tợng

* Bức tranh tứ bình với chủ đề chua sơn lâm ngự trị giang sơn hùng vĩ của mình :

+ Cảnh đêm trăng vàng bên bờ suối+ Cảnh những ngày ma chuyển… ngàn+ Cảnh “bình minh… gợi”

Nhng đó chỉ là dĩ vãng huy hoàng, chỉ

hiện ra trong nổi nhớ da diết tới đau đớn

của con hổ.Một loạt đâu ngữ nào đâu, đâu

ngữ… diễn tả nổi them thía, nỗi nhớ tiếc

không nguôi của con hổ đối với những

cảnh không bao giờ còn thấy nữa

? Dới mắt hổ, cảnh vờn bách thú hiện ra

nh thế nào?

? Tâm trạng của con hổ trớc cảnh ấy ra

sao?

? bài thơ kết thúc bằng lời gửi thống thiết

của hổ rừng thiêng, nơi nó ngự trị ngày

x-a Lời nhắn gửi ấy có liên quan và có ý

nghĩa gì đối với tâm trạng con ngời Việt

Nam lúc đó?

Hoạt động 3 : Hớng dẫn tổng kết

? “Nhớ rừng” có thể coi là một áng thơ

yêu nớc, nhng cũng là vẻ đẹp của tâm hồn

lãng mạn Em hãy nêu vẻ đẹp ấy?

? Nêu những đặc sắc nghệ thuật cuả bài

- Những từ ngữ thơ làm nổi bật sự tơng phản giữa hai cảnh tợngthwcj tại, dĩ vãng tác giả đã thể hiện nỗi bất hoà sâu sắc với thực tại và niềmkhao khát tự do mãnh liệt cảu nhân vật trữ tình

Đó là tâm trạng của nhà thơ lãng mạn, đồng thời cũng là tâm trạng chung của ngời Việt Nam mất nớc khi đó, nó đã chạm tới huyết nhạy cảm nhất của ngời Việt Nam đang sống trong cảnh nô lệ “tù hãm” gặm một khối căm hờn… và cũng nhớ tiếc khôn nguôi “thời oanh liệt” với những chiến công chống giặc ngoại xâm vẻ vang trong lịch sử dân tộc Chính vì vậybài thơ vừa ra đời đã đợc công chúng đón nhận

Họ cảm thấy lời con hổ chính là tiếng lòng sâu kín của họ

3, Nổi ngao ngán tr ớc thực tạivà lời nhắn gửi thống thiết của con hổ tới cảnh “n ớc non hùng

vĩ x

a kia”

- Dới mắt hổ, cảnh ở vờn bách thú thật tầm ờng, tẻ nhạt

th Hổ cất lời nhắn gửi tới nớc non cũ với nhân dân : bày tỏ nổi lòng quặn đau, ngao ngán, căn hờn u uất vì bị cầm tù, bị mất tự do, chủ quyền,

hổ cũng bày tỏ tấm lòng son sắt thuỷ chung vớinon nớc cũ

- Câu kết : Là tiếng vang vọng sâu thẳm của tấm lòng yêu nớc

III Tổng kết : Ghi nhớ – luyện tập

1, Nội dung :

- “Nhớ rừng” có thể coi là một áng thơ yêu nớc tuy thầm kín nhng tha thiết mãnh liệt

- Đồng thời thể hiện vẻ đẹp của tâm hồn lãng mạn gắn liền với sự thức tỉnh về ý thức cá nhân,không hoà nhập với thế giới giả tạo

2, Nghệ thuật:

- Cảm hứng lãng mạn tràn đầy

- Mạch thơ sôi nổi, cuồn cuộn

- Hình ảnh thơ mang vẻ đẹp tráng lệ, phi thờng

- Cảm nhận đợc tình cảnh tàn tạ của nhân vật ông đồ, qua đó thấy đợc niềmn cảm

th-ơng và nổi nhớ tiếc ngậm ngùi của tác giả đối với cảnh cũ ngời xa gán liền với một nét đẹp văn hoá cổ truyền

- Thấy đợc sức truyền cảm nghệ thuật đặc sắc của nhà thơ

B Tổ chức các hoạt động dạy học

* Kiểm tra bài cũ

- Đọc diễn cảm khổ thơ mà em thấy hay nhất Phân tích để thấy đợc cái hay đó

* Giới thiệu bài mới

- G/v giới thiệu về nhân vật ông đò, nghệ thuật th pháp và thú chơi câu đối tết của

ng-ời Việt Nam xa

- Là một trong nhà thơ mới lãng mạn đầu tiên

ở nớc ta, nhà giáo, nhà nớc dịch thuật văn học

- Thơ ông thờng mang nặng lòng thơng ngời, niềm hoài cổ

* “Ông đồ” là bài thơ tiêu biểu cho hồn thơ giàu thơng cảm của Vũ Đình Liên

? Bài thơ có bố cục mấy phần?

? Qua bố cục trên em thấy rõ biện pháp

nghệ thuật nào đã học?

Hoạt động 2 : Hớng dẫn phân tích bài thơ

H/s đọc khổ thơ 1

? Hình ảnh ông đồ đợc xuất hiện ở thời

điểm nào? Điều đó có ý nghĩa gì

? Nét chữ ấy đã tạo cho ông đồ địa vị nh

thế nào trong con mắt ngời đời?

? Từ đó em hãy hình dung về cuộc sống

2, Đọc

- Đoạn 1 – 2 : Giọng vui, phấn khởi

- Đoạn 3 – 4 : Giọng chậm, buồn, xúc động

5, Bố cục : 3 phần

- Đoạn 1(khổ 1 – 2): Hình ảnh ông đò thời

đắc ý

- Đoạn 2 (Khổ 3 – 4): Hình ảnh ông đồ thời tàn

- Đoạn 3 (khổ cuối): Sự vắng bang của ông đồ,niềm nhớ tiếc của nhà thơ

H/s tự bộc lộ

II Phân tích

1, Hình ảnh ông đồ thời đắc ý

- Thời điểm xã hội : Tết đến hoa đào nở

- Ông đồ xuất hiện đều đặn với mực tàu, giấy

đỏ – mọi ngời qua lại rất đông (bên hè phố)

 Ông đò có mặt giữa mùa đẹp vui, hạnh phúc của mọi ngời – sự hài hoà giữa tự nhiên– con ngời, con ngời với con ngời, nh góp mặt vào cái động vui, náo nhiệt của phố phờng

- Tài năng : Hoa tay… rang bay

 Nét chữ mang vẻ đẹp phóng khoáng, bay bổng, sinh động cao quý

 Quý trọng, mến mộ : Nhêìu ngời thuê viết tấm tắc… khen tài

- Cuộc sống có niềm vui, hạnh phúc (đợc sángtạo có ích với mọi ngời, đợc mọi ngời trọng vọng)

 Tác giả quý trọng ông đồ – quý trọng mộtnết văn hoá của dân tộc : Mến mộ chữ nho, nhà nho

2, Hình ảnh ông đồ thời tàn

của ông đò thời xa?

? Tình cảm của tác giả đối với ông đồ này

là gì?

H/s đọc khổ 3 – 4

? Nội dung của thơ này?

? Lời thơ nào bộc lộ rõ nỗi buồn đó nhất?

? Chỉ ra biện pháp tu từ trong đoạn thơ

này và tác dụng của nó

G/v bình : Tờ giấy đỏ cứ phơi ra đấy mà

chẳng đợc đụng đến trở bằng bẻ bàng,

màu đỏ của nó trở bằng vô duyên không

thắm lên đợc nghiên mực, không đợc

chiếc bút lông chấm vào nên mực nh đọng

lại bao sầu tủi và trở thành nghiên sầu

? Hãy phân tích cái hay của hình ảnh thơ?

? Hình ảnh : Ông đò vẫn ngồi đấy, gợi

cho em cảm nghĩ gì?

? Phân tích giá trị nghệ thuật làm nên giá

trị của câu thơ?

- Nổi buồn của ông đồ vắng khách

- Giấy đỏ… nghiên sầu

 Phép nhận hoá: tủi buồn lan cả sang những vật vô tri, vô giác, chúng nh có linh hồn, cảm thấy bị bỏ rơi, bơ vơ  nỗi cô đơn hiu hắt của

ông đồ

- Ông đồ hoàn toàn bị lãng quên

- Lời thơ vẫn gợi tả ông đồ vẫn ngồi ở chổ cũ trên hè phố, nhng âm thầm, lặng lẽ trong sự thờ ở của mọi ngời

 Hình ảnh một con ngời già nua, cơ đơn lạc lõng, lẽ loi giữa phố phờng

- Hình ảnh thơ : “Lá vàng… bụi bay”

là mợc cảnh ngụ tình Đây là 2 câu thơ đặc sắcnhất : Lá vàng  gợi sự tàn tạ, buồn bã, đây lại là lá vàng rơi trên nền giấy đỏ – những nét chữ nh rang múa phợng bay, không còn đ-

ợc ông viết nữa Tất cả nh đang them lạnh bởi những hạt ma bụi ngoài trời Chẳng phải ma togió lớn, chẳng phải ma rả rích dầm dề sầu não ghê gớm, chỉ là ma bụi bay rất nhẹ, vậy sao

mà ảm đạm, lạnh lẽo buốt giá, buồn xót xa…

Đấy chính là ma trong lòng ngời, chứ đâu còn

là ma ngoài trời! Dờng nh cả dất trời cũng ảm

3, Nổi lòng tác giả dàng cho ông đồ

- Giống nhau : Đều xuất hiện, hoa đào nở Khổ 1 : Ông đồ xuất

- Khác nhau hiện Khổ cuối : Không còn hình ảnh ông đồ

H/s đọc khổ cuối

? Có gì giống và khác nhau trong 2 chi

tiết “Hoa đào” và “ông đồ” ở khổ thơ này

? Từ bài thơ “ông đồ”, em đồngcảm với

nỗi lòng nào của nhà thơ Vũ Đình Liên?

? Theo em điều gì làm cho bài thơ có sức

cảm hoá lòng ngời?

H/s đọc ghi nhớ

Hoạt động 4 :

? Ông đồ là một trong những bài thơ lãng

mạn tiêu biểu Từ bài thơ em hiểu thêm

điểm nào của bài thơ lãng mạn Việt Nam

? Câu thơ nào em cho là hay nhất Hãy

dù cuộc đời thay đổi, thơng tiếc những giá trị tốt đẹp bị tàn tạ, lãng quên

- Niềm cảm thơng chân thành cảu tác giả

- Lời thơ giản dị, hàm xúc, có sức gợi liên ởng

t Nhạc điệu âm vang của lời thơ

- Kết cấu đầu cuối tơng ứng, nội dung tơng phản

- Thể thơ 5 chữ đợc sử dụng, khai thác có hiệuquả có nghệ thuật cao phù hợp với việc diễntả tâm tình sâu lắng

IV Luyện tập

- Nội dung nhân đạo

- Nổi niềm hoài cổ

- Hiểu rõ đặc điểm hình thức của câu nghi vấn Phân biệt câu nghi vấn với các kiểu câu khác

- Nắm vững chức năng chính của câu nghi vấn : dùng để hỏi

B Tổ chức các hoạt động dạy học

Hoạt động 1 : Tìm hiểu về đặc điểm hình thức và chức

năng chính của câu nghi vấn

H/s đọc đoạn trích ở sgk

? Xác định câu nghi vấn trong đoạn đối

thoại trích từ “Tắt đèn”

? Những đặc điểm hình thức nào cho biết

đó là câu nghi vấn?

? Những câu nghi vấn trên dùng để làm gì?

? Từ phân tích ví dụ ,mẫu trên em hãy cho

biết đặc điểm hình thức và chức năng chính

của câu nghi vấn?

? hãy dặt câu nghi vấn

Hoạt động 2 : Hớng dẫn luyện tập

a, “Chị khất tiền su… phải không?”

b, “Tại sao con ngời… nh thế?”

Không, vì đó không phải là những câu nghi vấn

Bài tập 4 :

- Khác nhau về hình thức có…không; đã… cha

- Khác nhau về ý nghĩa

Các nhóm nhận xét lẫn nhau

+ Câu thứ 2 có giả định là hỏi trớc đó có vần

đề về sức khoẻ (nếu điều giả định này không

đúng câu hỏi vô lý)+ Câu thứ 1 không hề có giả định đóVD:

- Cái áo này có cũ lắm không? (Đ)

- Cái áo này đã cũ lắm cha ? (Đ)

- Cái áo này có mới lắm không? (Đ)

- Cái áo này có mới lắm cha ? (S)Bài tập 5 : * Khác biệt ở trật từ từ

- Câu a : Bao giờ  đứng ở đầu câu

- Câu b : Bao giờ  đứng ở cuối câu

* Khác biệt về ý nghĩa

- Câu a : Hỏi thời điểm của một hành động diễn ra trong tơng lai

- Câu b : Hỏi thời điểm của một hành động

đã diễn ra trong quá khứ Bài tập 6 :

- Giúp h/s biết cách sắp xếp ý trong đoạn văn thuyết minh cho hợp lý

- Rèn kỷ năng xác định chủ đề, sắp xếp và phát triển ý khi viết đoạn văn thuyết minh

B Tôt chức các hoạt động day học

* Kiểm tra bài cũ

? Thế nào là đoạn văn ? Vai trò của đoạn văn trong bài văn?

? Em hiểu thế nào là chủ đề? Câu chủ đề trong đoạn văn ?

* Bài mới

Hoạt động 1:

H

ớng dẫn nhận dạng trong văn bản

I Đoạn văn trong văn bản thuyết minh

1, Phân tích ví dụ mẫu: Nhận dạng đoạn văn

thuyết minh

G/v chiếu chiếu đoạn văn a lên màn hình

? Đoạn văn trên gồm mấy câu?

? Từ nào đợc nhắc lại nhiều lần trong đoạn

văn ?

? Từ đó, có thể khái quát chủ đề đoạn văn là

gì?

? Vai trò của từng câu trong đoạn văn

? Hãy cho biết đoạn văn a đợc viết theo

ph-ơng thức biểu đạt nào? Vì sao?

G/v chiếu đoạn văn b

Câu hỏi tơng tự nh đoạn văn a

Hoạt động 2 : Nhận xét và sữa chữa đoạn văn thuyết

minh cha chuẩn

G/v chiếu đoạn văn a lên màn hình

? Đoạn văn trên thuyết minh vè cái gì

? Để thuyết minh về chiếc bút bi thì bài viết

cần phải đạt yêu cầu gì?

? Từ đó em hãy cho biết các đoạn văn trên

- Chủ đề của đoạn văn đợc thể hiện ở câu 1

+ Câu 1 : Nêu chủ đề và khía quát+ Câu 2,3,4 : Giới thiệu cụ thể những biểu hiện của sự thiếu nớc

+ Câu 5 : Dự vào sự việc trong tơng lai

 Đây là đoạn văn thuyết minh vì cả đoạn trong gỉa thiết vấn đề thiếu nớc ngọt trên thế giới hiện nay Thuyết minh một sự việc, hiệntợng tự nhiên – xã hội

- Câu 2 sơ lợc quá trình hoạt động cách mạng và những cơng vị lãnh đạo của đảng, nhà nớc và đồng chí Phạm Văn Khải trải qua

- Câu 3 quan hệ của ông với chủ tịch Hồ Chí Minh

 Đoạn văn thuyết minh – giải thích về danh nhân một con ngời nổi tiếng theo kiểu cải cách thông tin về các mặt hoạt động khácnhau của ngời đó

2, Sửa lại các đoạn văn thuyết minh ch a chuẩn

+ Cách sử dụng

- Đoạn văn a cha đạt yêu cầu vì

+ Không rõ câu chủ đề

? Vậy nên sữa lại nh thế nào?

Lớp nhận xét – G/v đa đoạn văn mẫu lên

? Qua phân tích ví dụ, em hãy cho biết khi

viết đoạn văn thuyết minh cần phải chú ý

điều gì?

+ Cha có ý công dụng + Các ý lộn xộn…

H/s làm ra giấy

* Đoạn văn b :

- Trình bày lộn xộn, rắc rối, phức tạp

- Yêu cầu :+ Nêu chủ đề+ Trình bày cấu tạo+ Chủ đề sử dụng phơng pháp phân tích, phân loại và liệt kê

* H/s đọc to ghi nhớ

Hoạt động 3 : Hớng dẫn luyện tập

Bìa tập 1 : Viết đoạn mở bài, kết bài cho bài văn thuyết minh : “giải thích trờng em”

Yêu cầu: - Viết ngắn gọn (1 – 2 câu/ đoạn)

- Hấp dẫn, ấn tợng, kết hợp biểu cảm, miêu tả

Bài tập 2 : Viết đoạn văn thuyết minh cho chủ đề : Hồ Chí Minh, lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Việt Nam

Yêu cầu : - Năm sinh, năm mất, quê quán, gia đình

- Đôi nét về quá trình hoạt động, sự nghiệp

- Vai trò cống hiến to lớn đối với dân tộc, thời đại

Hoạt động 4 : Hớng dẫn học ở nhà

Quê hơng

<Tế Hanh>

A Mục tiêu cần đạt :

* Kiểm tra bài cũ

- đọc diễn cảm – thuộc lòng bài “Ông đồ” Nói rõ 2 nguồn cảm hứng

chủ yếu làm nên kiệt tác thơ mới này

- Phân tích hình ảnh ông đồ ở khổ 2 – 3 Từ đó cho biết tác giả thể hiện tình cảm gì?

Đối với ai?

* Giới thiệu bài mới

Tác giả nhớ quê hơng trong xa cách trở thành một dòng cảm xúc chảy dọc đời thơ Tế Hanh Cái làng trài nghèo ở một cù lao trên sông Trà Bồng đã nuôi dỡng tâm hồn thơ ông,

đã trở thành 1 điểm hớng về để ông viết nên nhữnh dòng thơ tha thiết, đau đáu Trong dòng cảm xúc ấy, “quê hơng” là thành công khởi đầu rực rỡ cho nguồn cảm hứng lớn trong suet

đời thơ Tế Hanh Với thể thơ 8 chữ, Tế Hanh đã dung lên một bức tranh đẹp đẽ, tơi sáng, bình dị về cuộc sống của con ngời và cảnh sắc của một làng quê ven biển bằng tình cảm quehơng sâu đậm, đằm thắm

Hoạt động 1 : Hớng dẫn tìm hiểu chung

- Quê : Quảng Ngãi

- Ông là nhà thơ mới ở chặng cuối với những bài thơ mang nặng nổi buồn và tình yêu quê h-

ơng tha thiết

- Quê hơng là nguồn cảm hứng lớn trong suốt

đời thơ Tế Hanh  nhà thơ quê hơng

- Gửi miền Bắc (1955) … Nghẹn ngào (1939)

* Bài thơ quê hơng là sáng tác mở đầu cho đề tài quê hơng trong thơ Tế Hanh Bài thơ đợc rút ra trong tập Nghẹn ngào (1939)

2, Đọc : Giọng thơ nhẹ nhàng, trong trẻo, nhịp : 3 – 2 – 3 , hoặc 3 – 5

- Hai câu đầu : Giải thích chung về “làng tôi”

- 6 câu tiếp : Cảnh đi thuyền ra khơi

? Xác định bố cục của bài thơ

Hoạt động 2 : Hớng dẫn phân tích

H/s đọc 8 câu thơ đầu

? Đọc 2 câu thơ đầu, em hình dung đợc

những gì về quê hơng của nhà thơ?

? Tác giả tả cảnh trai tráng bơi thuyền đi

đánh cá trong một không gian nh thế nào?

? Trong khung cảnh đó hình ảnh nào đợc

thuộc đó bổng trở nên lớn lao, thiêng

liêng và rất thơ mộng Tế Hanh nh nhận ra

đó chính là biểu tợng của linh hồn làng

chài Nhà thơ vừa vẻ ra cái hình, vừa cảm

nhận đợc cái hồn của sự vật Sự so sánh

giữa cái cụ thể hơn nhng lại gợi vẻ đẹp

bay bổng, mang ý nghĩa lớn lao Liệu có

hình ảnh nào diễn tả đợc cái chính xác,

giàu ý nghĩa và đẹp hơn để biểu hiện linh

hồn của làng chài bằng hình ảnh buồm

trắng giơng to no gió biển khơi bao la đó?

- 8 câu tiếp : Cảnh đi thuyền chở về bến

- Khổ cuối : Tình cảm cảu tác giả đối với làng chài

II Phân tích

1, Cảnh dân chài bơi thuyền ra khơi đánh cá

* Hai câu đầu : Tác giả giải thích về quê hơng thật hồn nhiên và giản dị

+ Nghề : Đánh cá

+ Vị trí : Gần sông nớc

 Toát lên tình cảm trong trio, thiết tha, đằm thắm của tác giả đối với quê hơng

* Cảnh trai tráng bơi thuyền đi đánh cá:

- Vào một buổi sớm, gió nhẹ, trời trong  thời tiết tốt, thuận lợi

 Chiếc thuyền và cánh buồm + Chiếc thuyền : Hăng… tuấn mã

G/v chú ý H/s đọc diễn cảm 8 câu tiếp

? Không khí bến cá khi thuyền đánh cá

trở về đợc tái hiện nh thế nào?

? Hình ảnh dân chài và con thuyền ở đây

đợc miêu tả nh thế nào?

? Em hiểu, cảm nhận đợc gì từ hình ảnh

thơ “Cả thân… xa xăm”

? Có gì đặc sắc về nghệ thuật trong lời

thơ: “Chiếc thuyền… thớ võ” Lời thơ giúp

em cảm nhận đợc gì?

? Từ đó em cảm nhận đựoc gì về vẻ đẹp

trong tâm hồn ngời viết qua lời thơ trên ?

ở khổ cuối tác giả trực tiếp nói về nổi nhớ

làng quê hơng khôn nguôi của mình

? Vậy trong xa cách tác giả nhớ tới những

điều gì nơi quê nhà?

? Đọc bài thơ em cảm nhận đợc những

điều tốt đẹp nào?

? Bài thơ có đặc sắc nghệ thuật gì nổi bật?

thích mắt, từ lời cảm tạ chân thành trời đất đã sang yên “biển lặng” để ngời dân trài trở về antoàn với cá đầy ghe

- Dân chài… rám nắng  miêu tả chân thật : Ngời dân chài khoẻ mạnh, nớc da nhuộm nắng, nhuộm gió

- Cả thân… xa xăm: Hình ảnh ngời dân chài vừa đợc miêu tả chân thực, vừa lãng mạn, mang vẻ đẹp và sức sống nồmg nhiệt của biển cả : Thân hình vạm vỡ them đậm vị mặn mòi nồng toả “vị xa xăm” của biển khơi  vẻ đẹp lãng mạn

- Hình ảnh chiếc thuyền nằm im…thớ vỏ+ Nghệ thuật nhân hoá  con thuyền nh mộtc

ơ thể sống, nh một phần sự sống lao động ở làng chài, gắn bó mật thiết với con ngời nơi

đây

 Tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, lắng nghe đợc

sự sống âm thầm trong những sự vật của quê hơng, là ngời có tấm lòng sâu nặng với con ngời, cuộc sống dân chài ở quê hơng

3, Nổi nhớ quê h ơng

- Biển nổi nhớ chân thành

- Cá tha thiết nên lời thơ

- Cánh buồm giản dị, tự nhiên,

- Thuyền nh thốt ra từ trái

- Mùi biển tim

- Mùi nồng mặn : Vừa nồng nàn, nồng hậu lại mặn mà, đằm thắm

 Đó là hơng vị làng chài, là hơng vị riêng

đầy quyến rũ của quê hơng đợc tác giả cảm nhận bằng tấm tình trung hiếu của ngời con xaquê Đó là vẻ đẹp tơi sáng, khoẻ khoắn, mang hơi thở nồng ấm của lao động của sự sống, một tình yêu gắn bó, thuỷ chung của tácgiả đối với quê hơng

- Biện pháp nhan hoá đọc đáo, thổi linh hồn vào sự vật có 1 vẻ đẹp, 1 ý nghĩa, tầm vóc bất ngờ

- Hình ảnh thơ đầy sáng tạo

Tất cả xuất phát từ 1 tình cảm yêu thơng, gắn bó sâu nặng với quê hơng của tác giả

Hoạt động 4 : Hớng dẫn học ở nhà

- Đọc thuộc lòng và đọc diển cảm bài thơ

- Em thích câu thơ nào nhất trong bài thơ “Quê hơng” Vì sao?

- Rèn kỷ năng phân tích hình ảnh lãng mạn bay bổng trong bài thơ, sức mạnh nghệ thuật của những câu hỏi tu từ

B Tổ chức các hoạt động dạy học :

* Kiểm tra kiến thức

? Đọc thuộc lòng và diễn cảm bài thơ “Quê hơng” Đây là bài thơ tả cảnh trữ tình? Vì sao?

* Giới thiệu bài mới

Tố Hữu đợc coi là đỉnh cao của thơ trữ tình chính trị Việt Nam thời hiện đại với ông,

đờng đến với cách mạng cũng là đờng đến với thơ ca Ông là “nhà thơ của lẽ sống, tình cảm lớn, niềm vui lớn” Sức hấp dẫn của thơ Tố Hữu, vì thế trớc hết xuất phát từ niềm say mê lý tởng, từ những khát khao lớn lao : Thơ ơi ta hãy cất cao tiếng hát Ca ngợi trăm năm làn tổ quốc chúng ta

19 tuổi, đang hành động cách mạng sôi nổi, say sa ở thành phố Huế thì Tố Hữu bị thực dân Pháp bắt giam ở Thừa Phủ Trong những bài thơ nổi tiếng của ông viết ở trong tù phải kể đến bài “Khi con tu hú” Vậy bài thơ này có đặc sắc gì về nội dung – nghệ thuật,

bà học hôm nay chúng ta sẽ cùng hiểu

Tìm hiểu chung

? Trình bày hiểu biết của em về Tố Hữu và

hoàn cảnh ra đời bài thơ “Khi con tu hú”

G/v hớng dẫn đọc – h/s đọc

G/v nhận xét G/v kiểm tra việc nhớ từ khó của h/s

? Chỉ ra bố cục của bài thơ

? Bài thơ đợc viết theo thể thơ nào? Tác

dụng của nó?

? Xác định phơng thức biểu đạt ?

? Nhan đề bài thơ gợi cho em điều gì?

Hoạt động 2 : Hớng dẫn phân tích

? Tiếng chim tu hú đã làm thức dậy trong

tâm hồn ngời chiến sĩ trẻ trong tù một

khung cảnh mùa hè nh thế nào? (âm thanh,

? Từ thế giới đẹp đẽ cua hoài niệm trở về

với thực tại của nhà tù, tâm trạng của ngời

tù đợc bộc lộ nh thế nào?

1, Tácgiả : sgk

* “Khi con tu hú” đợc viết vào tháng 7 –

1939 tại nhà lao Thừa Phủ (Huế), trong những ngày đầu bị bắt giam – sau này đợc

đa vào “Xiềng xích” trong tập “Từ ấy” (1946)

2, Đọc :

3, Từ khó :

4, Bố cục : 2 phần

- 6 câu đầu : Bức tranh mùa hè

- 4 câu cuối : Tâm trạng của ngời tù

- Nguồn cảm xúc bắt đầu bằng tiếng chim tu

hú, thể hiện niềm khát khao tự do, tình yêu cuộc sống mãnh liệt của ngời tù cách mạng

 Một mùa hè đẹp đẽ, tơi thắm, lộng lẫy, thanh bình, là khung trời tự do tràn đầy sức sống, đó là sự sống đang sinh sôi, nảy nở,

đầy đặn, ngọt ngào

- Điều đó cho thấy tác giả có sức cảm nhận mãnh liệt, tinh tế của một tâm hồn trẻ trung, yêu đời, nhng đang mất tự do va khao khát tự

do đến cháy ruột cháy lòng

2, Tâm trạng ng ời tù :

- Bộc lộ cảm xúc trực tiếp : Tâm trạng đau khổ, uất ức, ngột ngạt

? Mở đầu và kết thúc bài thơ đều có tiếng

chim tu hú kêu, nhng tâm trạng của ngời tù

khi nghe tiếng tu hú thể hiện ở câu đầu và

câu cuối khác nhau Vì sao?

? Nhng ở cả hai đều có đặc điểm gì giống

nhau?

Hoạt động 3 : Hớng dẫn tổng kết – Luyện tập

H/s thảo luận nhóm

? Hai đoạn thơ (tả cảnh, tả tình) nhng đều

là tiếng nói của một tâm hồn Em cảm nhận

đợc những điều cao đẹp nào từ tâm hồn ấy

? Thơ là tiếng nói tâm hồn của nhà thơ Bài

thơ cho ta thấy gì về tâm hồn thơ Tố Hữu

? Nét đặc sắc nghệ thuật của bài thơ là gì?

H/s đọc ghi nhớ

- Nghệ thuật :+ Nhịp thở thay đổi bất thờng :

2 – 2 – 2 ; 6 – 2 ; 3 – 3 ; 6 – 2 + Động từ mạnh : Đập tan phòng chết uất+ Từ ngữ cảm thán : Ôi, thôi, làm sao

 Truyền đến độc giả cảm giác ngột ngạt cao độ, niềm khao khát cháy bang muốn thoát ra khỏi cảnh tù ngục, trở về với cuộc sống tự do bên ngoài

 Đó là một tâm hồn đầy nhiệt huyết khao khát sống, khao khát tự do

* Tiếng tu hú kêu :

- ở đầu câu : Gợi ra cảnh tợng trời đát bao

la, tng bong sự sống lúc vào hè

- ở câu kết : Khiến cho ngời tù đang bị giam

ấy hết sức đau khổ, bực bội

 Hai tâm trạng đợc khơi dậy từ hai không gian khác nhau : Tự do và mất tự do

 Đều là tiếng gọi tha thiết của tk do của thế giới sự sống đầy quyến rũ đối với nhân vật trữ tình – ngời tù cách mạng trẻ tuổi

- Tiếng chim tu hú khơi nguồn cảm xúc

- Giọng điệu thơ tự nhiên, tơi sáng khóang

đạt, khi dằn vặt, sôi trào, trong thể thơ lục bát truyền thống, mềm mại, uyển chuyển

Hoạt động 4 :

* Kiểm tra bài cũ

? Câu nghi vấn có những đặc điểm hình thức và chức năng gì? Lấy ví dụ

* Bài mới

Hoạt động 1 : Tìm hiểu những chức năng khác của

câu nghi vấn

? Từ đó em hãy cho biết ngoài chức năng

I Chức năng khác của câu nghi vấn

d, Cả đoạn là một câu nghi vấn

e, “con gái… đấy ?” ; “Chả lẽ… lục lọi ấy!”

* Chức năng của các câu nghi vấn

a bộc lộ tình cảm, cảm xúc (sự hoài niệm, tiếc nuối)câu hỏi tu từ

dùng để hỏi câu nghi vấn còn có những

chức năng gì?

Hoạt động 2 : Hớng dẫn luyện tập

? Câu nào có thể thay thế bằng 1 câu

không phải là nghi vấn mà có ý nghĩa

t-ơng đt-ơng

- Đặt câu nghi vấn không dùng để hỏi

- H/s đọc yêu cầu của bài tập 4

II Luyện tập :

Bài tập 1 :

a, Con ngời đáng kính… ân ?

 Bộc lộ cảm xúc, tình cảm (sự ngạc nhiên)

b, Cả đoạn riêng câu “Than ôi…” không phải

là câu nghi vấn c,Cầu khiến,bộc lộ tình cảm,cảm xúc

Hoạt động 3 Hớng dẫn học ở nhà

- Viết đoạn văn có sử dụng câu tu từ

- Chuẩn bị bài tiếp theo

đến việc chuẩn bị, quy trình tiến hành, yêu cầu sản phẩm…

- Rèn kỷ năng trình bày lại một cách thức, 1 phơng pháp làm việc với mục đích nhất

định

B Tổ chức các hoạt động dạy học :

Hoạt động 1 : Hớng dẫn giơí thiệu một phơng pháp

(cách làm)

H/s đọc bài (a)

? Khi thuyết minh cách làm 1 đồ vật (hay

cách nấu món ăn) ngwoif ta thờng nêu

? Khi giới thiệu 1 phơng pháp (một cách

làm) ngời viết cần phải lu ý những gì?

Hoạt động 2 : Hớng dẫn luyện tập

I Giới thiệu một ph ơng pháp

(Cách làm)

* Phân tích ví dụ mẫu : Ví dụ a

- Gồm 3 phần chủ yếu :+ Nguyên vật liệu + Cách làm (quan trọng nhất)+ Yêu cầu thành phẩm (sản phẩm đã hoàn thành)

- Cách làm pahỉ đợc trình bày theo một trình tự nhất định, tỉ mỉ, cụ thể Vì nếulàm sai trình tự thì sẽ không ra đợc sảnphẩm nh ý

Ví dụ b

- Nguyên liệu : Thêm phần định lợng (số bát,ngời ăn…)

- Cách làm : Đặc biệt chú ý trình tự, trớc sau,thời gian của mỗi bớc

- Yêu cầu thành phẩm : Chú ý 3 mặt trạng thái, màu sắc, mùi vị

 cả 2 ví dụ trên lời văn gọn, súc tích, vừa

đủ

H/s đọc to ghi ngớ sgk

II Luyện tập

Bài tập 1 : H/s tự làm

? Lập dàn ý cho bài thuyết minh phơng

pháp đọc nhanh

- Ngày nay… vấn đề : Yêu cầu thực tiễn cấp

thiết buộc phải tìm cách đọc nhanh

- Tiếp theo… có ý chí : Giải thích những

cách đọc chủ yếu hiện nay Hai cách đọc

thầm theo dòng, theo ý Những yêu cầu và

- Viết văn bản thuyết minh phơng pháp làm đồ dùng học tập, làm đồ chơi dân gian

- Học thuộc ghi nhớ

- Soạn bài tiếp theo

Tuần 21

Bài 20 Tiết 81

Tức cảnh Pác Bó

A Mục tiêu cần đạt :

- Cảm nhận đợc niềm thích thú thật sự của Hồ Chí Minh trong những ngày gian khổ ởPác Bó Qua đó, thấy đợc vẻ đẹp tâm hồn của Bác, vừa là một chiến sĩ say mê cách mạng, vừa là một “khách lâm tuyền” ung dung sống hoà nhịp với cuộc sống

- Hiểu đợc giá trị nghệ thuật đọc đáo của bài thơ

- Rèn đọc diễn cảm, phân tích thơ tứ tuyệt đờng luật

B Tổ chức các hoạt động dạy học

* Kiểm tra bài cũ

? Vì sao bài thơ lại đợc đặt “Khi con tu hú” Đọc thuộc lòng diễn cảm bài thơ

? Âm thanh cuả thiếng chim tu hú ở đoạn 1 và đạon cuối có vai trò gì ? Hãy phân tích

* Giới thiệu bài mới

Tháng 2 năm 1941, sao 30 năm bôn ba hoạt động cách mạng cứu nớc khắp bốn biển năm châu, lãnh tụ Nguyễn ái Quốc đã bí mật về nớc để trực tiếp lãnh đạo cách mạng phong trào Việt Nam Ngời sống và làm việc trong hang Pac – Bó trong hoàn cảnh vô cùng thiếu thốn khốn khổ Mặc dù vậy, Bác rất vui, ngời làm việc say sa miệt mài Thi thoảng lúc nghĩ nghơi, ngời lại làm thơ Bên cạnh những bài thơ, bài ca tuyên truyền, kêu gọi lòng yêu nớc của đồng bào còn có một số bài thơ tức cảnh, tâm tình đặc sắc Tiêu biểu nhất là bài tức cảnh Pắc – Bó mà hôm nay ta sẽ đợc học

Hoạt động 1 : Hớng dẫn tìm hiểu chung

? H/s đọc diễn cảm bài thơ và nói về hoàn

cảnh ra đời của tác phẩm

G/v nói thêm về lịch sử, xã hội lúc bấy giờ

? Em có nhận xét gì về nhan đề của bài

thơ? Thể thơ? Kết cấu? Giọng điệu

Hoạt động 2 : Hớng dẫn phân tích

? Đọc 3 câu thơ đầu em hình dung đợc

những gì về cảnh sống của Bác ở Pắc – Bó

vào năm 1941?

+ Câu mở đầu có cấu tạo đặc biệt gì? Hãy

chỉ rõ?

+ Việc sử dụng phép đối này có sức diễn tả

sự việc và con ngời nh thế nào?

+ hãy cắt nghĩa hành động ra suối, vào

ba hải ngoại tìm đờng cứu nớc

2, Bài thơ :

- Nhan đề : Tức cảnh : Ngắm cảnh mà có cảm xúc, nảy ra tứ thơ, lời thơ Tức cảnh sinh tình :Ngắm cảnh mà có cảm xúc muốn làm thơ

- Thể thơ : Thất ngôn tứ tuyệt

- Kết cấu : + 3 câu đầu tả cảnh sinh hoạt vật chất của Bác

ở Pắc – Bó + Câu kết phát biểu cảm xúc và suy nghĩ

- Giọng điệu : Đùa vui hóm hỉnh, rất tự nhiên, thoải mái Đọc bài thơ nh thấy nụ cời vui nở trên gơng mặt Bác

II Phân tích

1, Thú “lâm tuyền” của Bác Hồ :

* Câu 1 : Dùng phép đối – việc ở

- Đối vế câu : Sáng… bờ suối/ tối… hay

- Đối thời gian: Sáng – tối

- Đối hoạt động : Ra – vào

- Đối không gian : Suối – hang

 Diễn tả hành động đều đặn, nhịp nhàng củacon ngời  Diễn tả quan hệ gắn bó hoà hợp giữa con ngời và thiên nhiên Pắc – Bó

- Ra suối : Nơi làm việc mà bàn là một phiến

hang của ngời cách mạng Hồ Chí Minh?

? Em hiểu nh thế nào về câu thơ thứ hai?

? Cần phải hiểu từ sẵn sàng nh thế nào?

? Em có nhận xét gì về giọng điệu của câu

thơ này?

? Hãy chỉ ra nghệ thuật đối cụ thể hiện ở

câu 3 ?

? ý nghĩa của việc sử dụng phép đối?

G/v : ở 3 câu thơ đầu chúng ta thấy Bác Hồ

tuy phải sống trong hoàn cảnh khó khăn,

nhng đợc sống giữa núi rừng thiên nhiên

đất nớc mình, đợc làm viẹc cho cách mạng,

nên Bác rất yêu đời yêu thiên nhiên, lạc

quan, vui sống Những cảm xúc đó bắt

nguồn từ tình yêu tổ quốc thiết tha, niềm

tin con ngời Thi nhân xa thờng ca ngợi thú

“lâm tuyền” Song điều khác hẳn là thú

* Câu 2 : Cháo bẹ, rau măngluôn là những thứsẵn có trong bữa ăn  việc ăn sẳn sàng :

Là ý trên

T tởng luôn sẳn sàng

 Giọng thơ hài hớc, dí dỏm, tơi vui, trong gian khổ vẫn th thái vui tơi, say mê cuộc sống cách mạng và hoà hợp với thiên nhiên

* Câu 3 : Việc làm

- Đối ý : Điều kiện làm việc tạm bợ (bàn đá chông chênh)/ nội dung công việc quan trọng, trang nghiêm(dịch sử Đảng)

- Đối thanh : Bằng (chông chênh)/ trắc (dịch

sử Đảng)

 Với ngời cách mạng những khó khăn vật chất thì cũng không thể cản trở cách mạng trong bất kỳ hoàn cảnh nào ngời cách mạng vẫn có thể hoà hợp với thiên nhiên, thích nghi với hoàn cảnh

2, Cái “sang” của cuộc đời làm cách mạng

? Từ nào có ý nghĩa quan trọng nhất của

câu thơ, bài thơ? Vì sao?

? Giải thích ý nghĩa từ “sang”

? Em hiểu thêm đợc gì về Bác qua lời thơ

này ?

Hoạt động 3 Hớng dẫn tổng kết – Luuyện tập

? Bài thơ cho ta thấy đợc điều gì về những

ngày Bác sống và làm việc ở Pắc – Bó

? Em có nhận xét gì về nghệ thuật của bài

thơ đợc thể hiện ở bài này?

- Từ “sang” – thi nhãn của bài thơ

sang trọng, giàu có, cao

- Sang quý, đẹp đẽ cảm giác hài lòng, vui thích

 Tâm trạng, tình cảm của Bác khi

tự nhìn nhận đánh giá về cuộc sống của minh, cuộc đời cách mạng của ngời ở Pắc – Bó :

Ăn, ở, làm việc tuy khó khăn, thiếu

then…nh-ng then…nh-ngời vẫn luôn cảm thấy vui thích giàu có, sống trong  lối nói khoa trơng nhng rất chânthành, niềm vui ấy toả ra từ toàn bộ bài thơ, từthiên nhiên, hình ảnh giọng điệu thơ  Tất cả

điều đó đều xuất hiện từ quan niệm sống của Bác Hồ

- trong hoàn cảnh gian khổ nh vậy, Bác vẫn râtvui (vì sau 30 xa quê hơng nay mới đợc trở về…)

Tiên đoán thời cơ giành-Bác vui: độc lập đang đến gần Vui vì đợc sống giữa núi rừng, hoà mình với thiên nhiên

- Thú “lâm tuyền” xa : Vui với cảnh nghèo, nhng thanh cao, trong sạch, sống hoà mình vớithiên nhiên núi rừng, xa lánh cuộc đời trần tục

- Thú “lâm tuyền” ở Bác Hồ vẫn có điểm khác

xa : Bác chấp nhận cuộc sống thực tại đầy khókhăn gian khổ, để hoà nhập với thiên nhiên, đểsống cuộc sống trong sạch, thanh cao và hơn thế là để làm một ngời chiến sĩ cách mạng, một vị lãnh tụ cách mạng vĩ đại, sống cuộc sống mạnh mẽ, tích cực, suet đời phấn đấu không mệt mỏi vì sự nghệp cứu nứơc cứu dân

Hoạt động 4 : Hớng dẫn học ở nhà

? Tính chất cổ điển và hiện đại của bài thơ đợc thể hiện nh thế nào?

* Kiểm tra bài cũ

? Chỉ ra các chức năng của câu nghi vấn? Lấy ví dụ minh họa

* Bài mới

Hoạt động 1 : Tìm hiểu đặc điểm hình thức và chức

năng của câu nghi vấn

H/s đọc đoạn trích ở sgk

? Trong đoạn trích trên, có những câu nào

là câu cầu khiến

? Đặc đỉêm hình thức của câu cầu khiến

? Tác dụng của câu cầu khiến

H/s timg hiểu mục I 2 sgk

? Cách đọc câu “Mở cửa!” ở ví dụ b có

khác so với cách đọc câu “mở cửa” ở ví

dụ a không ?

I Đặc điẻm hình thức và chức năng của câu

cầu khiến

* Phân tích ví dụ mẫu : Câu 1

- Câu cầu khiến :+ Thôi đừng lo lắng+ Cứ về đi

+ Đi thôi con

+ Còn “Mở cửa.” Là câu trần thuật với ý nghĩa

Từ đó em rút ra đặc điểm hình thức và

chức năng của câu cầu khiến

Hoạt động 2 : Hớng dẫn luyện tập

H/s đọc yêu cầu bài tập 1

? Đặc điểm hình thức nào cho biết câu

trên là câu cầu khiến

- Câu b : CN là ông giáo (Bớt CN : ý nghĩa không thay đổi, nhng yêu cầu mang tính chất

ra lệnh kém lịch sử)

- Câu c : CN là chúng ta nếu thay bằng các anh thì ý nghĩa của câu bị thay đổi : Chúng ta(gồm cả ngời nói – ngời nghe, các anh : ngờinghe)

Bài tập 2 : Các câu cầu khiến

a, Thôi, im cái điệu hát… đi – vắng CN, từ cầu khiến : đi

điệu cầu khiến mang tính chất ra lệnh + Câu b: Có CN thầy em (ngôi thứ 2 – số ít),

có ý nghĩa: khích lệ động viên

Hoạt động 3 : Hớng dẫn học ở nhà

Bài tập 4 :

- Nguyện vọng của Dế Choắt : Nhờ Dế Mèn đào cho một cái hang để phòng thân

- Suy nghĩ cuả Choăt : Coi mình là đàn em của Dế Mèn

- Cách nhờ vả (thực chất là yêu cầu đề nghị) : khiêm nhờng, kín đáo, mang tính chất thăm dò thái độ của Dế Mèn  Diễn đạt bằng câu nghi vấn Phù hợp với vị thế của Choắt khiến Mèn dễ chấp nhận hơn

Bài tập 5 :

- Không thể thay thế cho nhau :

+ Đi đi con!  yêu cầu ngời con thực hiện hành động đi

+ Đi thôi con  Yêu cầu cả con và mẹ thực hiện hành động đi

- Biết cách viết bài giới thiệu một danh lam thắng cảnh

- rèn cho h/s thao tác quan sát, tìm hiểu, nghiên cứu tài liệu

- Giáo dục tình yêu quê hơng, lòng tự hào dân tộc qua bài giới thiệu của mình

B Tổ chức các hoạt động dạy học

* Kiểm tra bài cũ

* Giới thiệu bài mới

Trong các em, chắc hẳn sẽ có bạn cha có dịp dặt chân đến Động Phong Nha – Quảng Bình Nhng vẽ đẹp của nó thì ít nhiều chúng đã đợc chiêm ngỡng trong bài “Động Phong Nha” (Nhà văn 6 – T2) Có thể đây là một văn bản mẫu mực thuyết minh về danh lam tháng cảnh Vậy làm thế nào để chúng ta cũng có thể viết đợc những bài thuyết minh hay nh thế …

Hoạt động 1 : Giơí thiệu một danh lam thắng cảnh

- H/s đọc văn bản mẫu

? văn bản này viết về đối tợng nào?

? Bài viết cho biết những tri thức gì?

của bài viết : hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc

Sơn

? Theo em muốn viết bài giới thiệu một danh

lam thắng cảnh nh vậy cần có những kiến

thức gì ?

? Vậy muốn có kiến thức về danh lam thắng

cảnh thì ta phải làm thế nào?

H/s theo dõi văn bản mẫu

? bài viết đợc sắp xếp theo bố cục nh thế nào

?

? theo em bài này có những gì thiếu xót về

bố cục?

? Đề bài giới thiệu đợc hoàn chỉnh thì ngời

viết nên tổ chức bố cục nh thế nào?

? Xét về mặt nội dung, bài thuyết minh trên

còn thiếu những gì?

G/v chốt : Vì thiếu những yếu tố ấy nên nội

dung bài viết còn khô khan

? Từ đó em có nhận xét gì về lời giới thiệu

trong bài thuyết minh về một danh lam

thắng cảnh?

? Đề bài giải thích càng hay, sinh động lại

vừa đúng với thực tế thì ngời viết phải dựa

vào yếu tố nào ?

Hoạt động 2 : Hớng dẫn luyện tập

- bài viết có bố cục : Từ việc giới thiệu hồ Hoàn Kiếm (không gian rỗng) đến việc giớithiệu đền Ngọc Sơn (không gian hẹp)

- Thiếu phần mở bài (giới thiệu đối tợng)

- Thiếu phần kết bài (bày tỏ thái độ)

* H/s rút rag hi nhớ 2 sgkH/s đọc to ghi nhớ 1 – 2

- Thiếu miêu tả vị trí, độ rộng, hẹp, của hồ,

vị trí của tháp Rùa, của đền Ngọc Sơn, cầu Thê Húc, thiếu miêu tả quang cảnh xung quanh, cây cối, màu nớc, tỉnh thoảng rùa nổi lên…

 Lời giới thiệu có kèm theo miêu tả, biểu luận để tạo sự hấp dẫn

 Bài viết phơng pháp dựa trên cơ sở kiến thức đang tin cạy và phơng pháp thích hợp

- Lời văn chính xác, biểu cảm

- Phơng pháp khá phong phú : phân loại cáckhông gian để miêu tả, liệt kê các sự vật,

đại danh, dùng số liệu của lịch sử, giải thíchtại sao chùa trở thành đền

- Vị trí của thắng cảnh trong đời sống tình

H/s làm việc theo nhóm – cử đại diện phát

biểu

? Nếu muốn giới thiệu thoe trình tự tham

quan hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc Sơn từ xa

đến gần, từ ngoài vào trong thì nên sắp xếp

? Em có thể sử dụng câu “Hồ Gơm là chiếc

lẵng hoa xinh đẹp giữa lòng Hà Nội” Vào

phần trong bài viết của mình ?

cảm con ngời

* Yêu cầu :

- Hồ Hoàn Kiếm :+ Vị trí địa lý+ Lịch sử các tên gọi khác nhau của hồ+ Lịch sử và tên gọi các địa danh này

- Đền Ngọc Sơn:

+ Vị trí địa lý của đền trong tổng thể của hồHoàn Kiếm

+ Lịch sử hình thành và phát triển + Miêu tả chi tiết từ ngoài vào trong ngôi

đền này

* Yêu cầu :

*Mở bài : Giới thiệu chung về đối tợng

*Thân bài : Giới thiệu vị trí, tên gọi, mô tả chi tiết

Kết bài : Cảm nghĩ về thắng cảnh (vị trí củathắng cảnh trong đời sống tình cảm của conngời)

- Mở bài : Hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc Sơn

là hai địa danh gắn bó trong một quần thể kiến trúc rất nổi tiếng của Thăng Long –

Hà Nội ngàn năm văn hiến

* Kết bài : Qua bao cơn bể dâu của lịch sử

hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc Sơn nh là chứng nhân cho bề dày của truyền thống văn hóa dân tộc Hồ Gơm và đền Ngọc Sơn gợi cho ta khát vọng hoà bình Đền Ngọc Sơn gợi cho ta truyền thống hiếu học và giàu đạo nghĩa của dân tộc Đây là địa danhbiểu tợng cho Hà Nội, cho nền tự hào dân tộc Việt Nam

- Phần kết

G/v nhận xét bài làm của h/s cùng phác hoạ bố cục bài thuyết minh, gồm 3 phần G/v chốt bài

Hoạt động 3 ; Hớng dẫn học ở nhà

Viết bài giới thiệu danh lam thắng cảnh ở quê hơng mình

- Cũng cố và rèn luyện các kỷ năng nhận thức đề bài, lập dàn ý, bố cục, viết đọc văn thuyết minh, viết bài thuyết minh ở nhà

B Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học

Hoạt động 1 :

Ôn tập hệ thống hoá những khái niệm

và vấn đề cơ bản của văn bản thuyết

minh

? Thuyết minh là kiểu văn bản nh thế

nào?

? Yêu cầu cơ bản về nội dung tri thức

của văn bản thuyết minh?

? Yêu cầu về lời văn trong văn bản

ơng thức trình bày, giới thiệu, giải thích

- Trong văn bản thuyết minh, mọi tri thức đều phải khách quan, xác thực, đáng tin cậy

- Thuyết minh một danh lam thắng cảnh

- Thuyết minh một thể loại văn học

- Giới thiệu một danh nhân

4, Các ph ơng pháp thuyết minh :

- Phơng pháp định ngiã, giải thích

- Phơng pháp liệt kê

- Phơng pháp so sánh

? Kể tên các phơng pháp thuyết minh

th-ờng gặp ?

? Các bớc xây dung văn bản thuyết

minh?

? Dàn ý của một bài văn thuyết minh

gồm mấy phần? Nội dung từng phần

? Vai trò, tỉ lệ, vị trí của các yếu tố

Hoạt động 2 : Hớng dẫn luyện tập

- Lập dàn ý, bố cục, chọn ví dụ, số liệu

- Trình bày (miệng, viết)

6, Dàn ý : 3 phần

* Mở bài : Giới thiệu khía quát về đối tợng

* Thân bài : Làn lợt giải thích từng mặt, từng phần, từng vấn đề, đặc điểm của đối tợng Nếu làthuyết minh một phơng pháp thì cần theo 3 bớc

II Luyện tập

Bài tập 1 : H/s làm bài tập theo nhóm Nhóm cử

đại diện lên trình bày – Lớp nhận xét – g/v kếtluận vấn đề

- Vị trí, địa lý, quá trình hình thành và phát triển,

định hình, tự tạo trong quá trình lịch sử cho đến nay

- Cờu trúc, quuy mô từng khối, từng mặt, từng phần

- Sơ lợc thần tích

- Hiện vật trng bày, thờ cúng

- Phong tục, lễ hội

* Kết bài : Thái độ tình cảm đối với danh lam

c, Thuyết minh một văn bản, một thể loịa văn học

* Mở bài : Giải thích chung về văn bản, thể thơ,

vị trí của nó với văn hóa, xã hội hoặc thể loại

* Thân bài : Giải thích phân tích cụ thể về nội dung – hình thức của văn bản, thể loại

* Kết bài : Những điều cần lu ý khi thởng thức hoặc sáng tạo thể loại, văn bản

Hoạt động 3 : Hớng dẫn học ở nhà

- H/s làm hết bài tập 2

- Chọn 1 đề ở bài tập 2 viết thành bài hoàn chỉnh

Tuần 22

Bài 21 Tiết 85

Ngắm trăng, Đi đờng

<Hồ Chí Minh>

A Mục tiêu cần đạt :

G/v giúp h/s :

- Cảm nhận đợc tình yêu thiên nhiên đặc biệt sâu sắc của Bác Hồ, dù trong hoàn cảnh

tù ngục, ngời vẫn mở rộng tâm hồn tìm đến giao hoà với vầng trăng ngoài trời

- Thấy đợc sự hấp dẫn nghệ thuật của bài thơ

H/s đọc 2 câu thơ đầu

? Em hiểu nội dung của hai câu thơ đầu

là gì?

G/v : Ngắm trăng : Vọng nguyệt  là

đề tài phổ biến trong thơ xa Thi nhân

xa, gặp cảnh trăng đẹp thờng đen rợu,

hoa để thởng thức  có những thứ đó

thì sự ngắm trăng mới thật mĩ mãn, thú

vị Nói chung ngời ta chỉ ngắm trăng

khi thảnh thơi, th thái Vậy Bác đã

- Hai câu thơ cuối có cấu trúc đăng đuối có giá trị nghệ thuật rất cao và phần dịch thơ đã làm giảm mất đi hiệu quả nghệ thuật đó

thực nhà tù

? Sự khát khao đợc thởng trăng một

cách trọn vẹn và lấy làm tiếc không có

rợu và hoa, cho thấy điều gì ở Bác ?

? Câu thơ thứ 2 dịch cha thật sát Vậy

ta phải hiểu nh thế nào ở câu 2

? Vậy em hiểu thêm đợc điều gì về Bác

qua 2 câu thơ đầu?

G/v chuyển ý H/s đọc 2 câu cuối

? Có thể đặt nhan đề cho hai câu thơ

? Hai câu thơ cuối cho em hiểu đợc tình

cảm của Bác với thiên nhiên nh thế

mê của Bác đối với trăng, với thiên nhiên đẹp

- Cụm từ : Khó hững hờ  nh lời giải bày tâm

sự, bộc lộ cái xốn xang, bối rối rất nghệ sĩ của tâm hồn Bác, trớc cảnh đẹp của đêm trăng Điều

đó thể hiện Bác là một ngời tù cách mạng và cũng là một con ngời yêu thiên nhiên một cách say mê hồn nhiên và có tâm hồn rung động mãnh liệt trớc cảnh trăng đẹp

 Hai câu thơ đầu toả sáng một tâm hồn thanh cao, vợt trên hình thức không gian khổ để hớng tới cái trong sáng, cái đẹp của thiên nhiên, vũ trụbao la  Đó chính là yếu tố lãng mạn cách mạng của bài thơ

2, Hai câu thơ cuối:

- Mối giao hoà đặc biệt giữa ngời tù thi sĩ với vầng trăng

- Nghệ thuật đối rất đặc sắc : + Nhân hứng nguyệt tòng+ Khán minh nguyệt – khán tri gia+ Song

 Miêu tả cuộc ngắm trăng độc đáo, thể hiện mối giao hoà gắn bó tha thiết giữa Bác (thi nhân)

và trăng+ Ngời ở trong nhà giam – qua song cửa – ngắm vầng trăng sáng ngoài bầu trời tự do+ Trăng ở bầu trời tự do – qua song sắt ngắm nhà thơ

(Trăng đợc nhân hoá, ngời tù đợc hoá thân thànhthi sĩ)

 Đó là một cuộc hội nghộ gặp gỡ thanh cao cuả đôi tri âm tri kỷ  Đây là cuộc vợt ngục về

t tởng của ngời tù cách mạng Hồ Chí Minh

* Hai câu thơ cho thấy t tởng kỳ diệu của ngời chiến sĩ – thi sĩ ấy: Một bên là nhà tù đen tối, một bên là vần trăng thơ mộng, thế giới của cái

đẹp, là bầu trời tự do, lãng mạng say ngời, ở giữahai thế giới ấy là song sắt nhà tù Nhng với cuộc ngắm trăng này nhà tù đã trở nên bất lực vô nghĩa trớc những tâm hồn tri âm tri kỷ đến với nhau ậ đay ngời tù cách mạng đã không chút

Hoạt động 3 : Hớng dẫn tổng kết – Luyện tập

- ở lời thơ cuối ta cảm nhận đợc :+ Tình yêu thiên nhiên đặc biệt sâu sắc mạnh mẽcủa Bác

+ Sức mạnh t tởng lớn lao của ngời chiến sĩ vĩ

đại đó + T tởng thép : T tởng tự do, phong thái ung dung, vợt hẳn lên sự nặng nề, tàn bạo của ngục

tù

III Tổng kết – Luuyện tập

1, * T tởng cổ điển Thi đề : Vọng nguyệt Thi hiệu : Trăng, rợu, hoa Cấu trúc đăng đối

Tình yêu thiên nhiên mãnh liệt

* T tởng thép

Là sự tự do nội tại Phong thái ung dung vợt lên

sự tàn bạo của nghục tù

T tởng lạc quan cách mạng,

là cuộc vợt ngục t tởng

Hoạt động 4 : Hớng dẫn học ở nhà

? Chép lại những câu thơ về trăng của Bác

? So sánh với hình ảnh trăng trong Vọng Nguyệt

- Cảm nhận đợc sức truyền cảm nghệ thuật của bài thơ : Rất bình dị, tự nhiên mà chặtchẽ, mang ý nghĩa sâu sắc

B tổ chức các hoạt động dạy học

Hoạt động 1 : Hớng dẫn tìm hiểu chung văn bản

G/v đọc mẫu, 4 h/s đọc

H/s đọc toàn bộ từ Hán Việt đợc giải

nghĩa

Hoạt động 2 : Hớng dẫn phân tích

? Hãy so sánh bản phiên âm chữ Hán

phần dịch nghiã và dịch thơ 2 câu đầu

? Em có nhận xét gì về ý thơ ở câu thơ

đầu ?

? Hãy chỉ ra biện pháp nghệ thuật và tác

dụng cảu nó ở câu thơ đầu ?

? Hãy phân tích 2 lớp nghĩa của câu thơ

này? từ “trùng san” dịch thành “núi cao”

đã thật sát cha ? Vì sao?

H/s đọc 2 câu cuối

? So sánh bản dịch nghĩa, dịch thơ với

phát âm chữ hán

? Trong bài thơ tứ tuyệt, câu chuyển thờng

có vị trí nổi bật, ý thơ thờng bất ngờ,

chuyển cả mạch thơ ở bài “Đi đờng” câu

3 là nh vậy Vậy em hãy chỉ ra ý thơ có

tác dụng làm chuyển mạch bài thơ?

I Tìm hiểu chung

1, Đọc :Nhịp 2 – 4, 2 – 4 – 2, 2 – 4, 4 – 2 – 2

1, Hai câu đầu :

* Câu thơ đầu – câu khai, mở ra ý chủ đạo củabài thơ : Nỏi gian lao của ngời đi đờng

- Điệp từ : Tẩu lộ  làm nổi bật ý tẩu lộ nan giọng thơ suy ngẫm thể hiện thể hiện cuộc đời của Bác : Bác bị giải hết từ nhà lao này sang nhà lao khác  thể hiện nổi gian lao, vất vả của ngời đi bộ trên đờng núi

* Câu 2 :

- Nghĩa đen : Nói cụ thể cái gian lao của tẩu

lộ : Vợt qua rất nhiều núi, hết dãy này đến dãy khác, liên miên bất tận

+ Động từ : Trùng san Làm nổi bật+ Từ : Hựu hình ảnh thơ

nhấn mạnh và làm sâu sắc ý thơ

- Nghĩa bóng : Ngời tù Hồ Chí Minh đang cảm nhận thấm thía, suy ngẫm về nổi gian lao triền miên của việc đi đờng núi cũng nh con đờng cách mạng, con đờng mới

2, Hai câu cuối :

* Câu 3 : (câu chuyển)

- Mọi gian lao đã kết thúc, lùi về phía sau, ngời

đi đờng lên tới đỉnh cao chót, là lúc gian lao nhất nhng đồng thời nhng là lúc mọi khó khăn kết thúc, ngời đi đờng đứng trên cao điểm tột cùng

? Tác giả muốn khái quát quy luật gì mở

ra tâm trạng nh thế nào của chủ đề trữ

tình?

? Câu thơ 4 tả t thế nào của ngời đi đờng

? Tâm trạng của ngời tù khi đứng trên

? Hãy nêu giá trị nội dung của bài thơ ?

? Nghệ thuật đặc sắc của bài thơ ?

H/s đọc ghi nhớ

 Việc đi đờng với mọi khó khăn, gian lao cuối cùng rồi cũng tới đích, con đờng cách mạng, và đờng đời cũng vậy

 Nhân vật trữ tình trở thành ngời khách du lịch đến đợc vị trí cao nhất, tốt nhất để tha hồ thởng ngoạn phong cảnh núi non hùng vĩ bao latrớc mắt

* ở câu thứ 3 : Tứ thơ đột ngột vút lên theo chiều cao

- ở câu 4 : hình ảnh thơ lại mở ra bát ngát theo chiều rộng, gợi cảm giác sự cân bằng, hài hoà

III Tổng kết – Luyện tập

1, Nội dung : Bài thơ có 2 lớp nghĩa

- Nghĩa đen : Nói về việc đi đờng núi

- Nghĩa bóng : Con đờng cách mạng, đờng đời Bác Hồ muốn nêu lên một chân lý, một bài học rút ra từ thực tế : Con đờng cách mạng là lâu dài, là vô vàn gian khổ, nhng nếu kiên trì bền chí để vợt qua gian nan thử thách thì nhất định

- Đọc thuộc lòng bài thơ

- Chuẩn bị bài kiểm tra tập làm văn số 5

* Rút kinh nghiệm

H/s đọc VD sgk và trả lời câu hỏi sgk

Lu ý : Câu cảm thán thờng phải đọc với

- Từ ngữ cảm thán : Hỡi ơi, than ôi

- Câu cảm thán dùng để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của ngời nói (ngời viết)

- Ngôn ngữ đơn từ, hợp đồng… và ngôn ngữ trình bày kết quả giải một bài toán là ngôn ngữ của t duy lôgíc nên không thích hợp việc sử dụng ngôn ngữ bộc lộ cảm xúc

- Có thể bộc lộ cảm xúc bằng những kiểu câu khác nhng trong câu cảm thán cảm xúc của ng-

ời nói (ngời viết) đợc biểu thị bằng phơng tiện