môc tiªu : Giúp h/s : - Hiểu được tình cảnh đắng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng , cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú đối với mẹ.. - Hiểu được những đặc[r]
Trang 1Ngày soạn :27/ 8/ 2006 Ngày giảng :30/ 8/ 2006
Tuần : 1 Tiết : 1-2
Bài 1
văn bản
thanh tịnh
a mục tiêu cần đạt
Giúp Hs : - cảm nhận được tâm trạng hồi hộp , cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật ''tôi'' ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ , gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
- Rèn kĩ năng đọc diễn cảm văn bản hồi ức - biểu cảm
b chuẩn bị
G: Giáo án , tranh minh họa
H: ôn lại kiến thức về kiểu văn bản nhật dụng đã học ở lớp 7
c lên lớp
I ổn định tổ chức
II kiểm tra bài cũ
Trong các văn bản đã học ở lớp 7 dưới đây , văn bản nào là kiểu văn bản nhật dụng ? (A) Cổng trường mở ra
B Cuộc chia tay của những con búp bê
C Sống chết mặc bay
D Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu
III Bài mới
1, Giới thiệu bài
Dẫn dắt từ phần KTBC '' Tôi đi học '' là văn bản nhật dụng đầu tiên chúng ta học ở lớp 8 Nội dung của văn bản đã diễn tả những kỉ niệm mơn man , bâng khuâng của nhân vật '' tôi'' trong ngày đầu tiên đến trường Chúng ta cùng tìm hiểu bài
2, Tiến trình bài dạy
Hoạt động 1 : Hướng dẫn h/s
đọc , chú thích , bố cục
G nêu yêu cầu đọc , giọng chậm
, hơi buồn , lắng sâu ; chú ý
giọng nói của nhân vật '' tôi '' ,
người mẹ và ông đốc
G đọc mẫu Gọi h/s đọc tiếp
? Yêu cầu h/s nhận xét cách đọc
của bạn ?
? Đọc thầm chú thích ? Nêu
ngắn gọn về tác giả Thanh Tịnh
3-4 h/s đọc
Hs nhận xét cách đọc
I Đọc , chú thích
1 Tác giả : ( 1911-1988) ở Huế
2 Văn bản :
In trong tập ''Quê
mẹ ''
1941
Trang 2? Cho h/s hỏi - đáp chú thích ,
lưu ý chú thích 2, 6, 7 ?
? Câu chuyện được kể theo trình
tự bố cục ntn ?
? Truyện được kể theo ngôi thứ
mấy ? Tác dụng của ngôi kể ?
Hoạt động 2 : Đọc - hiểu văn
bản
? Đọc thầm '' Từ đầu tưng
bừng rộn rã '' Nỗi nhớ về buổi
tựu trường của tác giả được khơi
nguồn từ thời điểm nào ? Quang
cảnh ra sao ?
? Kỉ niệm về buổi tựu trường
được diễn tả theo trình tự nào ?
Tìm
- 1911-1988 , quê ở Huế Từ năm 1933 vào nghề dạy học
và bắt đầu viết văn , làm thơ
H/s tự hỏi đáp chú thích
Câu chuyện được kể theo trình tự thời gian của buổi tựu trường (theo dòng hồi tưởng của nhân vật '' tôi'')
Truyện được kể theo ngôi thứ
I Ngôi kể này giúp cho người kể chuyện dễ dàng bộc
lộ cảm xúc , tình cảm của mình một cách chân thực nhất
- Thời điểm gợi nhớ : cuối thu (hàng năm ) - ngày khai
trường
- Cảnh thiên nhiên : lá rụng nhiều , mây bàng bạc
- Cảnh sinh hoạt : mấy em bé rụt rè cùng mẹ đến trường
II đọc- hiểu văn bản
1 Diễn biến tâm trạng và cảm giác nhân vật ''tôi'' trong buổi tựu trường
a, Khơi nguồn kỉ niệm
những từ ngữ diễn tả tâm trạng
nhân vật '' tôi'' ? Phân tích giá trị
biểu cảm của những từ ngữ ấy ?
- Diễn tả theo trình tự thời gian : từ hiện tại mà nhớ về quá khứ
- Các từ láy diễn tả tâm trạng , cảm xúc : nao nức , mơn
Từ hiện tại quá khứ Đó là những cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng
Trang 3? Hãy tìm những hình ảnh , chi
tiết chứng tỏ tâm trạng ( nhân
vật ''tôi'' trên con đường cùng
mẹ tới trường) hồi hộp , cảm
giác ngỡ ngàng của nhân vật
''tôi'' khi cùng mẹ đi trên đường
tới trường ?
? Em có nhận xét gì về sự thay
đổi trong tâm trạng nhân vật
''tôi'' khi cùng mẹ đi trên đường
?
man , tưng bừng , rộn rã
Đó là những cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng Góp phần rút ngắn khoảng cách thời gian giữa quá khứ
và hiện tại Chuyện đã xảy ra
từ bao năm rồi mà dường như
vừa mới xảy ra hôm qua
- Con đường này tôi đã quen
đi lại lắm lần Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi
- Cảm thấy trang trọng và
đứng đắn với bộ quần áo , với mấy quyển vở mới trên tay
- Cẩn thận nâng niu mấy quyển vở muốn thử sức muốn khẳng định mình khi xin mẹ
được cầm bút , thước như các bạn khác
Lần đầu tiên được đến trường , được tiếp xúc với một thế giới hoàn toàn khác lạ không chỉ nô đùa , rong chơi, thả
diều ngoài đồng nữa , cho nên ''tôi'' cảm thấy tất cả dường như trang trọng và đứng đắn Tôi muốn thử sức và khẳng
định mình trong việc cầm bút , thước và 2 quyển vở Đó chính là tâm trạng và cảm giác rất tự nhiên của một đứa
bé lần đầu tiên được đến trường Tất cả những cử chỉ
ấy giúp ta hình dung tư thế ngộ nghĩnh , đáng yêu của chú bé
b Trên con
đường cùng mẹ tới trường
Cảm thấy trang trọng , đứng đắn Vừa muốn thử sức và khẳng định mình Háo hức
3
Trang 4? Hãy tìm những chi tiết chứng tỏ
tâm trạng và cảm giác của nhân
vật ''tôi'' khi đến trường nghe ông
đốc gọi tên ? Hãy phân tích ?
G: Từ tâm trạng háo hức , hăm hở
trên đường tới trường chuyển sang
tâm trạng lo sợ vẩn vơ , rồi bỡ ngỡ,
ngập ngừng , đây là sự chuyển
biến tâm lí rất phù hợp của một
đứa trẻ lần đầu tiên được đến
trường
? Vì sao khi nghe ông đốc gọi tên
h/s nhân vật ''tôi'' lại bất giác dúi
đầu vào lòng mẹ nức nở khóc ?
Em có cảm thấy chú bé này là
người yếu đuối hay không ?
( Hs thảo luận theo nhóm )
? Gọi h/s đọc nhẩm đoạn cuối
cùng Hãy phân tích tâm trạng và
cảm giác của ''tôi'' khi bước vào
chỗ ngồi lạ lùng ntn ?
- Sân trường hôm nay dày đặc người Ai cũng quần áo sạch sẽ
- Ngôi trường vừa xinh xắn vừa oai nghiêm khác thường lòng tôi
đâm ra lo sợ vẩn vơ
- Nghe gọi đến tên tôi giật mình và lúng túng tâm trạng hồi hộp ,
lo lắng
- Khi nghe ông đốc gọi đến tên thì
bất giác dúi đầu vào lòng mẹ khóc nức nở tâm trạng lúng túng ,
sợ sệt khi phải rời xa bàn tay dịu dàng của mẹ
Hs tự do thảo luận theo nhóm
Cử đại diện trỡnh bày
- Thật ra thì chẳng có gì đáng khóc cả Chúng ta có thể thông cảm vì
đó chỉ là cảm giác nhất thời của một đứa bé nhút nhát ít khi được tiếp xúc với đám đông mà thôi khi phải rời tay mẹ , cậu bé cảm thấy hụt hẫng lo sợ cho nên việc dúi
đầu vào lòng mẹ khóc nức nở là một tất yếu sẽ xảy ra
- Bước vào lớp tôi nhìn bao quát xung quanh thấy cái gì cũng mới lạ và hay hay Nhìn chỗ ngồi của mình thật kĩ rồi tự lạm nhận đó là chỗ của riêng mình sau đó nhìn người bạn mới chưa quen mà đã
thấy quyến luyến Tất cả đó là
c Tâm trạng
và cảm giác của ''tôi''khi
đến trường và khi nghe ông
đốc gọi tên
và phải rời bàn tay mẹ bước vào lớp
Bỡ ngỡ , lo
sợ vẩn vơ , hồi hộp lo lắng , lúng túng sợ sệt
d Tâm trạng
và cảm giác của nhân vật ''tôi'' khi ngồi vào chỗ của mình và đón nhận giờ học
đầu tiên 4
Trang 5Câu hỏi thảo luận nhóm :
N1: Tại sao ở phần cuối truyện tác
giả đưa hình ảnh '' con chim liệng
bay cao '' có ý nghĩa gì ?
N2: Dòng chữ '' Tôi đi học '' kết
thúc truyện có ý nghĩa gì ?
gọi h/s các nhóm thảo luận và
trình bày
G bổ sung , sửa chữa và chốt lại
vấn đề đã nêu
? Em có cảm nhận gì về thái độ cử
chỉ của những người lớn ( ông đốc,
thầy giáo đón nhận học trò mới ,
các bậc phụ huynh ) đối với các
em bé lần đầu đi học ?
sự biến đổi rất tự nhiên trong tâm
lí nhân vật Có thể chỗ ngồi kia , người bạn mới ấy sẽ là nơi mà mình gắn bó , gần gũi trong suốt cả năm học
Hs tự do thảo lụân theo nhóm
N1 : Hình ảnh '' một con chim non
liệng đến '' có ý nghĩa tượng trưng sự nuối tiếc quãng đời tuổi thơ tự do nô đùa , thả diều đã
chấm dứt để bước vào giai đoạn mới đó là làm học sinh , được đến trường , được học hành , được làm quen với thầy cô , bạn bè sống trong một môi trường có sự quản lí chặt chẽ hơn
N2 : Cách kết thúc truyện rất tự
nhiên và bất ngờ Dòng chữ '' Tôi
đi học '' như mở ra một thế giới , một khoảng không gian mới , một giai đoạn mới trong cuộc đời đứa trẻ Dòng chữ chậm chạp , nguệch ngoạc đầu tiên trên trang giấy trắng tinh là niềm tự hào , khao khát trong tuổi thơ của con người
và dòng chữ cũng thể hiện rõ chủ
đề của truyện ngắn này
- Các phụ huynh đều chuẩn bị chu
đáo cho con em trong buổi tựu trường đầu tiên , đều trân trọng tham dự buổi lễ này Có lẽ các vị cũng đang lo lắng hồi hộp cùng con em mình
- Ông đốc là hình ảnh người thầy , người lãnh đạo nhà trường rất từ tốn , hiền hậu bao dung đối với h/s
- Thầy giáo trẻ với gương mặt tươi
2 Thái độ ,
cử chỉ của người lớn đối với các em
- Các bậc phụ huynh
- Ông đốc
- Thầy giáo trẻ
5
Trang 6G: Những h/ả về người lớn cho
thấy trách nhiệm , tấm lòng của
nhà trường , gia đình đối với các
em h/s Đây thực sự là những dấu
ấn tốt đẹp , những kỉ niệm trong
sáng , ấm áp không thể phai nhoà
trong kí ức tuổi thơ , giúp các em
tự tin , vững vàng hơn Đó còn là
môi trường giáo dục ấm áp , nơi
nuôi dưỡng tâm hồn trí tuệ và tình
cảm của những thế hệ tương lai
của đất nước
Hoạt động 3 : Hướng dẫn h/s tổng
kết
? Hãy tìm và phân tích những h/ả
so sánh được nhà văn sử dụng
trong truyện ngắn này ?
? Nhận xét về đặc sắc nghệ thuật
và sức cuốn hút của tác phẩm ?
cười đón h/s vào lớp cũng là một người vui tính thương yêu h/s
'' Tôi quên thế nào được '' '' ý nghĩ ấy thoáng qua '' '' Họ như con chim con '' Đây là những so sánh giàu h/ả , giàu sức gợi cảm ddược gắn với những cảnh sắc thiên nhiên tươi sáng ; trữ tình Những so sánh này góp phần diễn tả cụ thể ,
rõ ràng những cảm giác , ý nghĩ của nhân vật ''tôi'' trong buổi đầu tien đi học , góp phần tạo nên chất thơ mang mác và cảm giác nhẹ nhàng êm dịu cho truyện ngắn
a Đặc sắc nghệ thuật :
b + Truyện ngắn được bố cục theo dòng hồi tưởng , cảm nghĩ của nhân vật ''tôi'' theo trình tự thời gian của buổi tựu trường
+ Sự kết hợp hài hoà giữa kể , miêu tả với bộc lộ cảm xúc , tâm trạng
b Sức cuốn hút của tác phẩm :
- Tình huống truyện '' buổi đầu tiên đi học '' có dấu ấn sâu đậm , chứa đựng cảm xúc thiết tha
- Sự quan tâm chăm sóc trìu mến yêu thương của những người lớn
đối với các em h/s trong buổi đầu tiên đi học
- Hình ảnh thiên nhiên , ngôi
Trang 7Gọi h/s đọc ghi nhớ SGK / 9
Hoạt động 4 : Hướng dẫn luyện
tập
? Yêu cầu h/s làm bài tập 1
( Nhóm 1 )
? Viết bài văn ngắn ghi lại ấn
tượng của em trong buổi khai
giảng lần đầu tiên ? ( Nhóm 2 )
trường và các h/ả so sánh giàu sức gợi cảm của tác giả
Hs đọc ghi nhớ
Hs thảo luận làm theo nhóm Yêu cầu : Có thể nêu cảm nghĩ về một đoạn văn hoặc cả bài
- Cảm xúc chân thực , thiết tha
- Nên chọn những chi tiết sâu sắc ,
ấn tượng nhất
III Ghi nhớ
IV Luyện tập
Bài 1:
IV Hướng dẫn về nhà
- Học bài theo nội dung phần ghi nhớ - Soạn bài : '' Trong lòng mẹ ''
- Đact trước bài Tiếng Việt : Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
Ngày soạn :28/ 8/ 2006 Ngày giảng :31/ 8/ 2006
Tuần : 1 Tiết : 3
tiếng việt
cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
7
A mục tiêu
Giúp h/s : - Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
- Thông qua bài học , rèn luyện tư duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung
và cái riêng , về phạm vi nghĩa rộng và hẹp
B chuẩn bị
G: Giáo án , bảng phụ
H: Đact và xem phần tìm hoi bài
C lên lớp
I ổn định tổ chức
II Kiểm tra bài cũ
ở lớp 7 các em đã học về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa Em hãy nhắc lại một số ví dụ
về từ đồng nghĩa , từ trái nghĩa ?
III Bài mới
Trang 81 Giới thiệu bài:
ở lớp 8 , chúng ta sẽ nói về mối quan hệ khác về nghĩa của từ ngữ , đó là mối quan hệ bao hàm , hay nói một cách khác đó là phạm vi khái quát của nghĩa từ ngữ Nghĩa của
từ có tính chất khái quát nhưng trong một ngôn ngữ , phạm vi khái quát nghĩa của từ không giống nhau Có những từ có phạm vi khái quát rộng , có những từ có phạm vi khái quát hẹp hơn Chúng ta sẽ tìm hoi bài học hôm nay để rõ hơn
2 Tiến trình bài dạy:
Hoạt động 1 : Hình thành khái
niệm từ ngữ nghĩa rộng , từ ngữ
nnghĩa hẹp
G treo bảng phụ ghi sẵn sơ đồ
trong SGK / 10
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn
hay hẹp hơn nghĩa của từ thú ,
chim , cá Tại sao ?
? Nghĩa của từ thú rộng hay hẹp
hơn nghĩa của từ '' voi , hươu '' Từ
chim rộng hay hẹp hơn nghĩa của
Hs quan sát sơ đồ
- Nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa của từ '' thú , chim , cá '' Vì phạm vi nghĩa của từ
động vật bao hàm nghĩa của ba
từ '' thú , chim , cá ''
I Từ ngữ nghĩa rộng , từ ngữ nghĩa hẹp
8
từ '' tu hú , sáo '' Từ cá rộng hay
hẹp hơn nghĩa của từ '' cá rô , cá
thu '' Vì sao ?
? Các từ '' thú , chim , cá '' rộng
hơn nghĩa của những từ nào ?
Đồng thời hẹp hơn nghĩa của
những từ nào ?
G : Như vậy từ '' động vật '' là từ
có nghĩa rộng Từ '' voi , hươu , tu
hú , sáo '' là từ có nghĩa hẹp
? Vậy em hoi thế nào là một từ
ngữ có nghĩa rộng và nghĩa hẹp ?
- Các từ '' thú , chim , cá '' có phạm vi nghĩa rộng hơn các từ '' voi , hươu , tu hú , sáo '' Vì các từ '' thú , chim , cá '' có phạm vi nghĩa bao hàm nghĩa của các từ
Các từ '' thú , chim , cá '' có phạm vi nghĩa rộng hơn các từ '' voi , hươu , tu hú '' và có phạm vi nghĩa hẹp hơn từ ''động vật ''
- Một từ nngữ có nghĩa rộng khi phạm vi nnghĩa của nó bao hàm phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác
- Một từ có nghĩa hẹp khi phạm
vi nghĩa được bao hàm trong
Trang 9? Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa
rộng , vừa có nghĩa hẹp được
không ? Tại sao ?
? Gọi hs đọc ghi nhớ SGK / 10 ?
Hoạt động 2 : Hướng dẫn h/s
luyện tập
Gv hướng dẫn h/s tự làm bài 1
? Đọc yêu cầu bài 2 Làm cá nhân
phạm vi nghĩa của một từ ngữ
khác
- Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng , vừa có nghĩa hẹp vì tính chất rộng , hẹp của nghĩa từ ngữ chỉ là tương đối
Hs đọc ghi nhớ
a Y phục Quần áo
quần dài , quần đùi áo dài ,
áo sơ mi
b Vũ khí Súng Bom
súng trường , đại bác bom bi ,
ba càng
* Ghi nhớ
II Luyện tập Bài 1:
Bài 2 : 9
a Chất đốt c Thức ăn e Đánh
b Nghệ thuật d Nhìn
Bài tập 3 : Chia hai nhóm Nhóm nào nhanh , chính xác ( 3 từ trở lên ) nhóm đó thắng
a, Xe cộ : xe đạp ; xe máy ; ô tô
b, Kim loại : sắt ; đồng ; chì ; thiếc
c, Hoa quả : cam ; chanh ; chuối ; mít
d, Họ hàng : chú ; dì ; cô ; bác
e, Mang : xách ; khiêng ; gánh
Bài tập 4 : Loại bỏ những từ không thuộc phạm vi nghĩa của mỗi nhóm từ ngữ :
a, thuốc lào c, bút điện
b, thủ quỹ d, hoa tai
Bài tập 5 : ba động từ thuộc một phạm vi nghĩa : khóc , nức nở , sụt sùi
khóc : nghĩa rộng nức nở , sụt sùi: nghĩa hẹp
IV Hướng dẫn về nhà :
Học thuộc phần ghi nhớ
Chuẩn bị bài : Trường từ vựng
Trang 10Ngày soạn :4/ 9/ 2006 Ngày giảng :8/ 9/ 2006 Tuần : 1 Tiết : 4
Tập làm văn
tính thống nhất về chủ đề của văn bản
A mục tiêu
Giúp h/s : - Nắm được chủ đề của văn bản , tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề ; biết xác định , lựa chọn , sắp xếp các phần trong văn bản nhằm nêu bật ý kiến , cảm xúc của mình
B chuẩn bị
G: Giáo án , bảng phụ
H: Tìm hiểu trước phần tìm hiểu bài
C Lên lớp
10
I ổn định tổ chức
II kiểm tra bài cũ
III bài mới
1 Giới thiệu bài :
Chúng ta đã được tìm hiểu rất nhiều văn bản Vậy chủ đề trong văn bản là gì ? Tại sao trong văn bản phải đảm bảo tính thống nhất về chủ đề Để trả lời cho những câu hoỉo ấy chúng ta cùng tìm hiểu bài học
2 Tiến trình bài dạy :
Hoạt động 1 : Hướng dẫn h/s
tìm hiểu về chủ đề của văn bản
G yêu cầu h/s đọc thầm văn bản
'' Tôi đi học '' của Thanh Tịnh
? Trong văn bản tác giả nhớ lại
những kỉ niệm sâu sắc nào trong
thời thơ ấu của mình ? Sự hồi
tưởng ấy gợi lên những ấn tượng
gì trong lòng tác giả ?
? Hãy nêu lên chủ đề của văn
bản ?
? Vậy em hiểu chủ đề của văn
bản là gì ?
Hs đọc thầm văn bản
Tác giả nhớ lại kỉ niệm về buổi
đầu tiên đi học Sự hồi tưởng ấy gợi lên cảm giác bâng khuâng , xao xuyến không thể nào quên
về tâm trạng náo nức , bỡ ngỡ của nhân vật '' tôi'' trong buổi tựu trường
Chủ đề của văn bản : Những kỉ
I Chủ đề của
văn bản