- Trình bày mẹ hơn bao giờ hết - GV nhận xét -> bổ sung - Khóc 1 phần vì lo sợ, phải tách rời người thân để bước vào môi trường hoàn toàn mới lạ - 1 phần vì sung sướng lần đầu tiên được [r]
Trang 1Ngày soạn: 30/ 09/ 2009
TUẦN 1 Ngày dạy: 31/ 09/2009
TI ẾT 1
BÀI 1: TÔI ĐI HỌC
<Thanh Tịnh>
A, MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
Giúp H/s :
- Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp , cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “ Tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
B, CHUẨN BỊ :
- GV
- HS : Soạn bài – trả lời câu hỏi SGK
C, TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG
* Hoạt động 1: Kiểm tra việc soạn bài ở nhà của HS (5’)
* Hoạt động 2 : giới thiệu bài
? Từ lớp 1 tới lớp 8 em đã dự 8 lần khai trường, ngày khai trường lần nào khiến em nhớ nhất?
Trong lần khai trường đầu tiên ai đưa em tới trường? Ngày ấy đối với em có gì đáng nhớ?
GV : Trong cuộc đời mỗi con người những kỉ niệm tuổi học trò thường được lưu giữ bền lâu trong trí nhớ Đặc biệt là những kỉ niệm về buổi đầu tiên đến trường
Truyện ngắn “tôi đi học” của Thanh Tịnh đã diễn tả những kỉ niệm mơn man, bâng khuâng của thời thơ ấy…
* Hoạt động 3 : 35’
- HS đọc phần dấu
* SGK – 8
I, Đọc- Tiếp xúc văn bản
* Tác Giả , Tác phẩm
- Nêu 1 số nét chính về tác giả, và
truyện ngắn “Tôi đi học”
- Tóm tắt thông tin tác giả tác phẩm
- Yêu cầu đọc giọng chậm, hơi
buồn lắng sâu, chú ý những câu nói
của nhân vật “ Tôi” của nhân vật
“người Mẹ” nhân vật “ông Đốc”
cần đọc với giọng phù hợp
* Đọc
- GV đọc mẫu 1 đoạn - 3->4 HS đọc
? Nhận xét cách đọc so với yêu
cầu?
- GV chốt lại
- Nhận xét
* Từ khó
- Hs đọc phần chú thích
- Chú ý các chú thích 2, 6, 7
* Cấu trúc văn bản
? Văn bản này kể về sự việc gì? - HS trả lời - Kỉ niệm ngày đầu đến trường
Trang 2? Có những nhân vật nào được kể
lại trong truyện ngắn ấy này?
- HS trả lời - Tôi, mẹ, ông đốc, những cậu
học trò
? Trong những nhân vật đó, nhân
vật nào là nhân vật chính? Vì sao?
- Suy nghĩ trả lời - Tôi là nhân vật chính vì mọi
sự việc đều được kể từ cảm nhận của nhân vật “Tôi”…
? Kỉ niệm ngày đầu đến trường của
“Tôi” được kể theo trình tự không
gian và thời gian nào? Tương ứng
với trình tự ấy là các đoạn nào của
văn bản?
- HS thảo luận theo nhóm
- Trình bày ý kiến
- 3 đoạn:
+ Đoạn 1: Từ đầu -> Trên ngọn núi : cảm nhận của Tôi trên đường tới trường
+ Đoạn 2: Tiếp -> được nghỉ cả ngày nữa : Cảm nhận của “Tôi” lúc ở sân trường
+ Đoạn 3 -> còn lại : Cảm nhận của Tôi trong lớp học
? Đoạn nào gợi cảm xúc thân thuộc
gần gũi nhất trong em? Vì sao?
- HS tự bộc lộ
- HS tóm tắt lại đoạn 1
II, Đọc – hiểu văn bản
1 Cảm nhận của “Tôi” trên đường tới trường
? Kỉ niệm ngày đầu đến trường của
nhân vật “Tôi” gắn với không gian
thời gian cụ thể nào?
- HS trả lời - Thời gian : Buổi sáng cuối
thu
- Không gian : Trên con đường dài và hẹp
? Theo em vì sao không gian và
thời gian ấy trở thành kỉ niệm trong
tâm trí của tác giả?
- HS thảo luận
- Trình bày ý kiến
- GV đó là thời điểm, nơi chốn
quen thuộc gần gũi, gắn liền với
tuổi thơ tác giả
Đó là lần đầu tiên được cắp sách tới
trường
-> quen thuộc gần gũi
GV : chú ý vào câu văn : “ con
đường này tôi đã quen đi lại…tự
nhiên thấy lạ”
? Cảm giác quen mà lạ của nhân
vật “Tôi” có ý nghĩa gì?
- HS trả lời - Tự cảm thấy có sự thay đổi
lớn trong lòng mình
- Dấu hiệu đổi khác trong tình cảm
và nhận thấy của cậu bé ngày đầu
đến trường tự thấy mình lớn lên,
con đường làng không làng không
còn dài rộng như trước
? Cậu bé tự thấy mình lớn lên còn
được biểu hiện qua chi tiết nào?
- HS trả lời - Tôi không lội qua sông thả
diều như thằng Quý
Nô đùa như thằng Sơn
? Biểu hiện đó có ý nghĩa gì? - HS bộc lộ
- Cho thấy cậu bé có sự nhân thức
Trang 3nghiêm túc trong học hành
GV : chú ý vào đoạn văn “ trong
chiếc áo vải dù đen, dài cho đến hết
phần I
? Những chi tiết nào trong cử chỉ ,
trong hành động và lời nói của
nhân vật “Tôi” khiến em chú ý?
- HS thảo luận 2’ - Cảm thấy trang trọng đứng
đắn với bộ quần áo, với mấy quyển vở mới trên tay
- Cẩn thận, nâng niu mấy quyển vở, vừa lúng túng vừa muốn thử sức, muốn khẳng định mình khi xin mẹ được cầm cả bút và thước như các bạn khác
GV : khi nhớ lại ý nghĩ chỉ có
người thạo mới cầm nổi bút thước
– Tác giả viết “Ý nghĩ ấy thoáng
qua trong trí tôi…núi”
? Hãy phát hiện và phân tích ý
nghĩa của biện pháp nghệ thuật
được sử dụng trong câu văn?
- HS trả lời - Nghệ thuật so sánh
-> kỉ niệm đẹp về tâm trạng và cảm giác rất tự nhiên của 1 đứa
bé lần đầu được đến trường
* Hoạt động 4 :
- Hướng dẫn học ở nhà
- HS đọc lại đoạn 1, nắm được nội dung đoạn 1
- Nắm 1 số các nét chính về tác giả Thanh Tịnh - tác phẩm
- Chuẩn bị : Tiếp nội dung tiết 2 theo câu hỏi SGK
Trang 4Ngày soạn: 01/ 01/ 2009
Ngày dạy: 01/ 01/ 2009
TI ẾT 2 TÔI ĐI HỌC
<Thanh Tịnh>
A, MỤC TIÊU CẦN ĐẠT :
- Tiếp tục giúp HS cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “ tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời qua các phần còn lại của văn bản
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
B, Chuẩn bị
Giáo viên :
HS : Đọc – soạn phần còn lại theo câu hỏi SGK
C, TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG :
* Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ (5’)
? Nêu 1 số nét chính về tác giả Thanh Tịnh và tác phẩm “ tôi đi học “
? Kiểm tra sự chuẩn bị bài của cả lớp
* Hoạt động 2 : 3’
- GV khái quát lại nội dung tiết 1 – phần 1
* Hoạt động 3 : 35’
- GV yêu cầu HS đọc từ “ trước sân
trường làng … “ -> nghỉ cá ngày nữa
- Sửa cách đọc
- HS đọc đoạn văn 2, nhận xét đọc
? Đoạn này có nội dung gì? - HS trả lời 2 Cảm nhận của “tôi” lúc ở
sân trường
- Chú ý vào đoạn văn
? Cảnh sân trường làng Mũ lí lưu lại
trong tâm trí tác giả có gì nổi bật ?
- HS suy nghĩ trả lời
- Sân trường dày đặc cả người
ai cũng áo quần sạch sẽ gương mặt vui tươi sáng sủa
? Cảnh tượng được nhớ lại có ý
nghĩa gì ?
- HS trả lời
GV : Cảnh tượng đó phản ánh không
khí đặc biệt của ngày hội khai trường
ở nước
- Khi chưa đi học, nhân vật “ tôi” chỉ
thấy ngôi trường Mĩ lí cao ráo và
sạch sẽ hơn các nhà khác trong làng
? Nhưng lần đầu tiên tới trường cậu
bé có cảm giác như thế nào ?
- HS bộc lộ - Ngôi trường vừa xinh xắn
vừa oai nghiêm khác thường cảm thấy mình bé nhỏ nhân vật “ tôi” đâm lo sợ vẩn vơ
? Khi tả những học trò nhỏ tuổi lần
đầu đến trường học trò tác giả tả như
thế nào tác dụng ?
- HS chú ý SGK trả lời
- “ Họ như con chim non đứng bên bờ tố nhìn quang trời rộng lớn muốn bay nhưng
Trang 5còn ngập ngừng e sợ “
GV : Miêu tả sinh động hình ảnh và
tâm trạng các em nhỏ lần đầu tiên tới
trường học
- Chú ý và đoạn văn :
? Cho biết cảm nhân của “ tôi” khi
nghe thấy hồi trống ?
- HS trả lời - Cảm thấy chơ vơ, vụng về
lúng túng Muốn bước nhanh
mà sao toàn thân thấy run run, cứ dềnh dàng, chân co chân duỗi
? Tâm trạng của “tôi” khi nghe ông
đốc đọc bản danh sách HS mới như
thế nào ?
- HS trả lời - Hồi hộp chờ nghe tên mình
nghe gọi đến tên “ tôi” tự nhiên giật mình và lúng túng
? Theo em vì sao “ tôi” lại có tâm
trạng như vậy ?
- HS tự bộc lộ
GV bổ sung : vì đã bao giờ “tôi”
được hoặc bị chú ý như thế này ? Và
khi phải rời bàn tay mẹ, vòng tay cha
để bước vào lớp học thì các cậu lại
và khóc nhân vật “ tôi” cũng bất giác
và khóc trong lòng mẹ
? Em nghĩ gì về tiếng khóc của các
cậu học trò bé nhỏ khi xếp hàng để
vào lớp ?
- HS thảo luận 2’
- Trình bày
- Cảm thấy mình bước vào một thế giới khác và xa cách
mẹ hơn bao giờ hết
- GV nhận xét -> bổ sung
- Khóc 1 phần vì lo sợ, phải tách rời
người thân để bước vào môi trường
hoàn toàn mới lạ
- 1 phần vì sung sướng lần đầu tiên
được đi học
- Là cảm giác nhất thời của những
đứa trẻ nông thôn rụt rè ít khi được
tiếp xúc với đám đông
? Hãy nhớ và kể lạ cảm xúc của
chính mình vào lúc này trong ngày
đầu tiên đi học như các bạn nhỏ
trong tác phẩm ?
- GV chốt lại
- HS tự nhớ và kể lại
? Cho HS tóm tắt lại ý chính của
đoạn 3
- HS tóm tắt
? Kỉ niệm ngày đầu đến trường của
“tôi” được tác giả nhớ lại gắn với
không gian nào nữa ?
- HS trả lời 3 Cảm nhận của “tôi” trong
lớp học
? Vì sao trong khi xếp hàng đợi vào
lớp, nhân vật “ tôi” lại cảm thấy “
trong thời thơ ấu tôi chưa lần nào
thấy xa mẹ tôi như lần này “ ?
- HS suy nghĩ trả lời
- Vì tôi bắt đầu cảm nhận được sự độc lập của mình khi
đi học
- Bước vào lớp học là bước
Trang 6vào thế giới riêng của mình, phải tự mình làm tất cả
? Những cảm giác mà nhân vật tôi
nhận được khi bước vào lớp học là gì
?
- HS trả lời - Một mùi hương lạ xông lên
- Nhìn bàn ghế chỗ tôi ngồi
… là của mình
- Nhìn người bạn chưa hề quen biết nhưng lòng vẫn không cảm thấy sự xa lạ …
? Em có nhận xét gì về những cảm
giác đó ?
- HS tự nhận xét - Cảm thấy vừa xa lạ, vừa gần
gũi với mọi người, với người bạn ngồi bên cạnh
GV bổ sung thêm :
- Cảm giác lạ vì lần dầu tiên được
vào lớp học, một môi trường sạch sẽ
ngay ngắn
- Không cảm thấy sự xa lạ với bàn
ghế và bạn bè vì ý thức được những
thứ đó sẽ gắn bó với mình bây giờ cả
năm học
? Hình ảnh “ một con chim liệng đến
đứng trên bờ của sổ, hót mấy tiếng
rụt rè rồi vỗ cánh bay cao “ có phải
đơn thuần chỉ có nghĩa thực hay
không ? Vì sao ?
- HS tự suy nghĩ trả lời
- GV bổ sung : Gợi, nhớ tiếc những
ngày trẻ thơ hoàn toàn vui chơi tự do
đã chấm dứt để bước vào 1 giai đoạn
mới -> hình ảnh này có dụng ý nghệ
thuật tượng trưng rõ ràng
? Dòng chữ “ tôi đi học “ kết thúc
truyện có ý nghĩa gì ?
- HS trả lời - Vừa khép lại bài văn và vừa
mở ra 1 thế giới mới, 1 bầu trời mới … 1 khoảng không gian, 1 giai đoạn mới
- Vừa ngỡ ngàng, tự tin nghiêm trang bước vào giờ học đầu tiên trong cuộc đời trẻ thơ
GV chốt : trong câu chuyện ngoài
nhân vật “tôi” còn có các nhân vật
khác
? Trình bày cảm nhận về thái độ cử
chỉ của những người lớn đối với các
em bé lần đầu đi học ?
- HS suy nghĩ trả lời
- Phụ huynh ai cũng chuẩn bị chu đáo cho những đứa trẻ lần đầu tiên được tới trường tham dự buổi lễ, cũng lo lắng hồi hộp
- Ông Đốc là hình ảnh người
Trang 7thầy người lãnh đạo rất từ tốn, giàu tình thương
III, Tổng kết
? Em có nhận xét gì về đặc sắc nghệ
thuật và sức cuốn hút của tác phẩm ?
- HS trả lời - Nghệ thuật : bố cục theo
dòng hồi tưởng cảm nghĩ của nhân vật “ tôi” kết hợp giữa
kể - tả
- Nội dung : tâm trạng ngày đầu tiên tới trường
- GV nhận xét chốt lại
- Sau đó gọi HS đọc phần ghi nhớ
- HS đọc ghi nhớ SGK- 9
IV, Luyện tập
? Phát biểu cảm nghĩ của em về dòng
cảm xúc của nhân vật “tôi” trong
truyện ngắn “ tôi đi học “
- HS suy nghĩ phát biểu
- Nhận xét
- GV hướng dẫn HS làm câu 2
(SGK)
* Hoạt động 4 : Hướng dẫn học ở nhà (1’)
? Tình cảm nào đã khơi dậy trong em khi em đọc truyện “ tôi đi học “
? Hãy hát 1 bài có liên quan đến chủ đề đi học
- Về hoàn thiện phần luyện tập
- Học bài cũ – nắm chắc nội dung của bài
- Chuẩn bị bài : cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ
Trang 8Ngày soạn: 01/ 01/ 2009
TUẦN 1 Ngày dạy: 01/ 01/2009
A, MỤC TIÊU CẦN ĐẠT :
Giúp HS :
- Hiểu rõ cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa
từ ngữ
- Thông qua bài học, rèn luyện tư duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chúng và cái riêng
B, CHUẨN BỊ :
Giáo viên : bảng phụ
HS : Đọc nghiên cứu bài mới
C, TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG :
* Hoạt động 1 : 5’
Kiểm tra bài cũ : kiểm tra sự chuẩn bị bài ở nhà của cả lớp
* Hoạt động 2 : Giới thiệu bài (3’)
- Ở lớp 7 các em đã được học về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa
? Vậy 1 em lấy 1 vài VD về từ đồng nghĩa và trái nghĩa ?
- Bảng phụ
VD :
Máy bay, tàu bay, phi cơ nhà thương, bệnh viện chết, mất, hi sinh
- Từ trái nghĩa : sống - chết
nóng – lạnh xấu – tốt
* Hoạt động 3 : Bài mới (35’)
? Các em đã được học thế nào là từ
đồng nghĩa – trái nghĩa ? Vậy em
có nhận xét gì về mối quan hệ ngữ
nghĩa của chúng
- HS suy nghĩ trả lời
- Các từ có mối quan hệ bình đẳng về ngữ nghĩa
+ Các từ đồng nghĩa trong nhóm có thể thay thế cho nhay trong 1 câu văn cụ thể ?
+ Các từ trái nghĩa trong nhóm
có thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu
GV chốt lại
I, Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp
1 Bài tập
- Cho HS quan sát sơ đồ SGK - 10 - HS quan sát SGK/10
Trang 9? Nghĩa của từ “ động vật” rộng
hơn hay hẹp hơn nghĩa của tác từ
“thú”, ”chim”, ”cá” tại sao ?
- HS trả lời - Rộng hơn vì phạm vi nghĩa
của từ “động vật “ bao trùm nghĩa của 3 từ: thù, chim, cá
? Nghĩa của từ “thú” rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của các từ “voi”
“hươu” ?
? Nghĩa của từ “chim” rộng hơn
hay hẹp hơn “ tu hú” “sáo” ? Tại
sao ? Từ “cá” rộng lớn hơn hay hẹp
hơn “cá rô”, “cá thu” ? Tại sao ?
- HS suy nghĩ trả lời
- “Thú” rộng hơn vì bao hàm voi, hươu
Tu hú Sáo
Cá rô
Cá thu
? Từ việc quan sát sơ đồ kết hợp
với việc tìm hiểu ở trên hãy cho
biết ?
Nghĩa của các từ “thú, chim, cá”
rộng hơn nghĩa của những từ nào ?
hẹp hơn nghĩa của những từ nào ?
- HS trả lời - Có phạm vi rộng hơn các từ :
voi, hươu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu
- Có phạm vi nghĩa hẹp hơn từ động vật
GV chốt lại bằng sơ đồ
? Thế nào là từ ngữ có nghĩa rộng ?
nghĩa hẹp ? Lấy VD
- HS trả lời - 1 từ ngữ được coi là có nghĩa
rông khi phạm vi của từ ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa của 1
số từ ngữ khác
VD : “Chó” có nghĩa rộng hơn
so với các từ : chó săn, chó sói, chó ngao …
- 1 từ được coi là có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ ngữ
đó được bao hàm trong phạm
vi nghĩa của 1 từ ngữ khác
VD : “chó” nghĩa hẹp hơn các
từ như : mèo, trâu, bò … đều được bao hàm trong phạm vi nghĩa của từ “ gia súc”
? Theo em 1 từ có thể vừa có nghĩa
rộng, vừa có nghĩa hẹp được không
? Vì sao ?
- HS suy nghĩ phát biểu
- Có : Vì tính chất rộng hẹp của
từ ngữ chỉ là tương đối
VD : từ “ chó” vừa có nghĩa rộng hẹp
GV chốt lại -> ghi nhớ - HS đọc ghi nhớ
SGK/10
2 Ghi nhớ : SGK /10
II, Luyện tập
1 Bài 1
? Em hãy xác định yêu cầu của bài - HS theo dỗi yêu
“ Chim ”
Cá
Trang 10tập 1 cầu bài tập
SGK/11
- GV hướng dẫn hs lập sơ đồ thể
hiện cấp độ khái quát của nghĩa từ
ngữ trong mỗi nhóm từ SGK
- Bài tập cho HS thảo luận tại chỗ theo bàn
- GV có thể làm mẫu
Y phục
Áo Quần
quần đùi
quần dài
- Gọi HS thay mặt nhóm lên bảng trình bầy
- Nhận xét
- GV nhận xét
? Tìm từ ngữ có nghĩa rộng so với
nghĩa của các từ ngữ ở mỗi nhóm
trong SGK ?
- Các từ ngữ có nghĩa rộng
a, Từ “ chất đốt”
b, Từ “nghệ thuật”
c, Từ “ thức ăn”
d, Từ “ nhìn “
e, Từ “ đánh”
3 Bài tập 3
? Yêu cầu của bài tập 3 là gì ?
? Tìm các từ ngữ có nghĩa được
bao hàm trong phạm vi nghĩa của
mỗi từ ngữ sau ?
a, Xe cộ
b, Khi loại
c, Hoa quả
- HS trình bày a, “xe cộ” : bao hàm : xe đạp,
xe máy, xe hơi
b, “kim loại” bao hàm : sắt, đồng, nhôm …
c, “hoa quả” bao hàm “ chanh, cam, chuối …
< Chú ý bài tập 3 còn phần d, e về
nhà tự làm vào vở bài tập>
4 Bài tập 4
? Chỉ ra những từ ngữ không thuộc
phạm vi nghĩa của mỗi nhóm từ
ngữ ?
- Đọc yêu cầu bài tập 4
- Những từ ngữ không thuộc phạm vi nghĩa của nhóm
a Thuốc lào
b Thủy quỹ
c Bút điện
d Hoa tai
- GV có thể hướng dẫn HS làm bài
tập 5
+ động từ có nghĩa rộng : khóc
+ động từ có nghĩa hẹp : nức nở
* Hoạt động 4 : Hướng dẫn học ở nhà (1’)
? Thế nào là 1 từ ngữ có nghĩa rộng, nghĩa hẹp ? lấy ví dụ ?
áo dài
áo sơ mi
Trang 11- Cần nắm chắc nội dung ghi nhớ -> lấy ví dụ biểu thị bằng sơ đồ
- Đọc lai văn bản “ tôi đi học” phục vụ cho tiết sau học bài mới
Tính thống nhất về chủ đề của văn bản