Trong thùc tÕ hiÖn tượng chuyển nghĩa của từ để từ được dùng với nghĩa chuyển làm cho sức biểu đạt, biểu cảm trong văn chương rất sâu sắc?. Trong c©u v¨n sau tõ nµo lµ tõ thuÇn viÖt , tõ[r]
Trang 1Tiết 66: Ôn tập tiếng Việt
I Mục tiêu:
Sau giờ học giúp học sinh:
* Ôn tập lại các kiến thức cơ bản về tiếng Việt trong chương trình học kì I:
- Cấu tạo từ Tiếng việt
- Nghĩa của từ ( nghĩa gốc và nghĩa chuyển)
- Phân loại từ theo nguồn gốc
+ Từ mượn ( chủ yếu là từ Hán Việt)
+ Từ thuần việt
- Từ loại và cụm từ:
+ Danh từ và cụm danh từ
+ Động từ và cụm động từ
+ Tính từ và cụm tính từ
+ Số từ
+ Lượng từ
+ Chỉ từ
* Rèn kĩ năng:
- Nhận diện các đơn vị kiến thức đã học (bài tập nhận diện)
- Vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn ( chữa lỗi tự đặt câu hoặc viết một
đoạn văn theo định hướng của lí thuyết đã học)
* Giáo dục ý thức học tập giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt
II Chuẩn bị:
- Máy chiếu
- Phiếu học tập
III Tiến trình dạy học:
1 ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ:
( tiến hành trong giờ.)
3 Bài mới:
* Hoạt động 1 : Hình thành kiến thức mới
HS quan sát bảng 1
? Từ là gì?
? Căn cứ vào cấu tạo từ được chia thành mấy
loại? Mỗi loại cho 1 ví dụ?
GV cho Hs làm bài tập:
? Xác định từ loại trong các câu văn sau ?
Trăng đã lên Mặt biển lấp lánh ánh vàng Từng
đoàn thuyền giong buồm ra khơi
I Lí thuyết:
Trang 2GV đọc 2 khổ thơ:
Chú bé loắt choắt
Cái sắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh
Ca lô đội lệch
Mồm huýt sáo vang
Như con chim chích
Nhảy trên đường vàng
( Lượm - Tố Hữu)
GV các từ láy: loắt choắt, xinh xinh, thoăn
thoắt, nghênh nghênh Chú bé có dáng người
nhỏ nhắn, xinh xắn, nhanh nhẹn, đáng yêu
Nhắc đến Lượm người đọc nhớ ngay đến 2 khổ
thơ này, bởi đây là 2 khổ thơ đầy ấn tượng về
một chú bé liên lạc nhỏ nhắn xinh xinh, nhanh
nhẹn lại hồn nhiên, nhí nhảnh, vui tươi Những
từ láy được dùng rất gợi hình gợi cảm, cùng với
thể thơ 4 chữ và nhịp thơ nhanh tạo âm hưởng
vui tươi, nhí nhảnh rất phù hợp với một chú bé
như Lượm Và bao trùm lên tất cả là cái tình
của nhà thơ, cái nhìn trìu mến thân thương của
tác giả đối với chú bé lượm
GV chốt: Trong văn chương nếu biết khéo léo
sử dụng các từ láy và các biện pháp nghệ thuật
khác giúp cho việc miêu tả sự vật thêm sinh
động , gợi hình gợi cảm Điều này sẽ rất có ích
khi các em làm văn miêu tả
Gv cho HS quan sát mô hình:
Nội dung Hình thức
? Nghĩa của từ ứng với phần nào trong mô hình?
Trang 3? Em hiểu nghĩa của từ là gì?
Nghĩa của từ là nội dung( sự việc , tính chất,
hoạt động, quan hệ…) mà từ biểu thị
? Giải thích nghĩa của từ xuân trong 2 câu thơ
sau?
Mùa xuân là tết trồng cây
Làm cho đất nước càng ngày càng xuân
? Từ xuân trong câu 1 được dùng với nghĩa nào?
? Từ xuân trong câu 2 được dùng với nghĩa
chuyển nhưng tại sao người ta vẫn hiểu được
nghĩa của nó?
HS: Nhờ vào nghĩa gốc
? Vậy từ có những nghĩa nào?
-Nghĩa gốc
- Nghĩa chuyển
GV cho Hs quan sát sơ đồ bảng 2
? Quan sát sơ đồ trình bày nghĩa của từ?
Nghĩa của từ gồm: -Nghĩa gốc
- Nghĩa chuyển
? Nghĩa gốc là gì?
-Nghĩa gốc là nghĩa xuất hiện từ đầu làm cơ sở
để hình thành các nghĩa chuyển
? Nghĩa chuyển là nghĩa như thế nào?
- Nghĩa chuyển là nghĩa được hình thành trên cơ
sở nghĩa gốc
GV: Hiện tượng chuyển nghĩa của từ làm cho từ
trở thành từ nhiều nghĩa Trong thực tế hiện
tượng chuyển nghĩa của từ để từ được dùng với
nghĩa chuyển làm cho sức biểu đạt, biểu cảm
trong văn chương rất sâu sắc
GV cho Hs quan sát bảng 3
? Dựa vào bảng trình bày sự phân loại từ theo
nguồn gốc?
- Từ thuần việt
- Từ mượn
? Trong câu văn sau từ nào là từ thuần việt , từ
nào là từ mượn?
…Chú bé vùng dậy, vươn vai một cái bỗng biến
thành một tráng sĩ mình cao hơn trượng…
( Thánh Gióng)
? Các từ trên ta đã vay mượn của ngôn ngữ nào?
Trang 4? Ngoài Tiếng Hán ta còn vay mượn từ của các
ngon ngữ nào ? cho ví dụ?
- Ngôn ngữ khác : + Xà phòng, gác đờ bu, gác
đờ xen…
+ Mít tinh, Intơnet, Radi
-ô…
? Vậy Tiếng Việt đã vay mượn của các ngôn ngữ
nào?
- Tiếng Hán
- Ngôn ngữ khác
GV cho hiện trên bảng 3
GV chốt: Từ mượn của tiếng Hán chiếm số
lượng lớn trên 70%.Trong giao tiếp hằng ngày
chúng ta sử dụng khá nhiều từ vay mượn của
tiếng Hán như:” Hội liên hiệp phụ nữ Việt
Nam.”
Chia làm 2 nhóm: Từ gốc Hán
Từ Hán Việt
- Từ Hán Việt là từ mượn tiếng Hán Từ Hán
Việt là từ gốc hán nhưng không phải mọi từ gốc
Hán đều là từ Hán Việt
- Trong lớp từ gốc hán cần phân biệt 3 loại khác
nhau:
+ Từ gốc Hán mượn ở thời kì Bắc thuộc, qua quá
trình phát triển của lịch sử đã được Việt hóa
như: buồng , buồm,m bùa, búa, bay , mùa,
mong, chè chém, múa, mùi, xe…Có người gọi
loại từ này là cổ từ Hán Việt hoặc tiền hán việt
+ Từ hán Việt là từ gốc hán( mượn sau thời kì
bắc thuộc cho đến ngày nay) phát âm theo cách
đọc hán việt Cách đọc hán Việt là cách đọc chữ
hán của người việt nam dựa trên cơ sở hệ thống
ngữ âm tiếng hán thời trung đại, chịu ảnh hưởng
của hệ thống ngữ âm tiếng việt, dần dần ổn định
và được bảo tồn cho đến ngày nay
+ Từ gốc Hán mượn từ tiếng địa phương Trung
Quốc qua con đường khẩu ngữ như: sủi cảo, vằn
thắn, đậu phụ, mì chính…
Như vậy từ gốc hán rộng hơn từ Hán Việt
? Theo em việc vay mượn ngôn ngữ có tác dụng
gì?
Trang 5Làm cho kho tàng ngôn ngữ thêm phong phú.
Chuyển ý: Kho tàng Tiếng Việt rất phong
phú Trong quá trình giao tiếp nếu dùng từ đúng
rõ ràng sẽ giàu giá trị biểu đạt, biểu cảm nhưng
không phải ai cũng dùng từ đúng
GV chiếu các đoạn văn của học sinh
Phía sau trường em có một vườn hoa.Vườn
hoa ở phía sau trường em trồng rất nhiều lòai
hoa Chúng em trồng hoa cúc Chúng em trồng
hoa thược dược Chúng em trồng hoa đồng tiền
Chúng em trồng hoa hồng và cả hoa lay ơn nữa
Vườn hoa làm cho trường em linh động hẳn
lên.Không ai trong lớp em bàng quang với khu
vườn.Ai cũng muốn góp phần chăm sóc cho khu
vườn thêm đẹp
a) Đọc và tìm các lỗi sai trong đoạn văn trên?
b) Em hãy chữa lại đoạn văn cho tốt hơn?
- Lặp từ
- Lẫn lộn giữa các từ đồng âm
- Dùng từ không đúng nghĩa
? Vậy khi dùng từ Tiếng Việt ta thường mắc
phải lỗi gì?
GV chiếu bảng 4
? Trong chương trình Tiếng Việt học kì I em đã
học các từ loại nào , các cụm từ nào?
HS tự kể
GV chiếu bảng 5
GV chiếu bài tập trên bảng cho HS làm Mỗi em
làm 2 câu Gv chiếu kết quả trên máy chiếu
Hãy điền những từ còn thiếu vào chỗ trống:
1.……… là những từ chỉ ngời, vật , hiện
t-ợng, khái niệm
2…… … là những từ chỉ đặc điểm ,tính chất của
sự vật, hành động, trạng thái
3 …… … là những từ chỉ hành động trạng thái
của sự vật
4.Số từ là những từ chỉ …………và……… của
sự vật
5.lợng từ là những từ chỉ ………ít hay nhiều của
sự vật
6 Chỉ từ là những từ dùng để …… vào sự vật,
Trang 6nhằm xác định vị trí của sự vật trong không gian
hoặc thời gian
7 Cụm danh từ là loại tổ hợp từ do … với
một số từ ngữ phụ thuộc nó tạo thành
8 Cụm ……… là loại tổ hợp từ do động từ với
một số từ ngữ phụ thuộc nó tạo thành
9 Cụm tính từ là loại tổ hợp từ do … với một
số từ ngữ phụ thuộc nó tạo thành
GV chia lớp thành 2 nhóm chơi trò chơi
? Hãy dán các từ loại và cụm từ vào ô trống
thích hợp:
HS dán các băng giấy vào sơ đồ
Nhóm 1: màu xanh
Nhóm 2: màu đỏ
- Bàn, ghế, học sinh
- Đọc , viết, nghe
- Chăm chỉ, ngoan ngoãn, lễ phép
- Một ,năm, bảy
- Các , những , từng,
- Nọ , ấy, kia
- một học sinh lớp 6a
- đã đọc bài thơ này
- rất hay
HS dán trong2 phút
HS dán kết quả lên bảng
Gv chiếu kết quả nhóm 1
Gọi Hs nhận xét 1 là thư kí ghi điểm
1 là hs đọc bảng chuẩn kiến
thức
Gv chiếu kết quả nhóm 2
Gọi Hs nhận xét 1 là thư kí ghi điểm
1 là hs đọc bảng chuẩn kiến
thức
? So sánh nghĩa của các từ loại và cụm từ?
Nghĩa của cụm từ có giá trị biểu đạt chi tiết hơn
GV chuẩn kiến thức
Gv cho Hs quan sát mô hình các cụm từ
? Chỉ ra điểm giống và khác biệt trong các cụm
từ trên?
- Giống : có 3 phần
Trang 74 Củng cố:
? Khái quát lại các nội dung em vừa ôn tập?
5 Dặn dò:
Ôn tập lí thuyết
- khác nhau: ở phần trung tâm
? Như vậy muốn tìm cụm từ trong câu em phải
tìm thành phần nào trước?
Tìm thành phần trung tâm
? Tìm các cụm từ theo mô hình trong bảng trên?
? Đặt câu với một cụm từ trong bảng trên?
Hoạt đông 2: Luyện tập
? Hãy điền các từ, cụm từ sau vào mô hình 1, 3,
5?
GV cho từ trên máy chiếu
- Nhóm 1:Các từ: Bảng, nghe, đẹp, một,
tất cả, này, long lanh, Ra-đi-ô,
hiệu trưởng, đậu phụ
- Nhóm 2: Các từ: Sách vở, nhìn, vằng
vặc, vài, nọ, bốn, xà phòng, thiên nhiên,
mì chính
HS điền vào mô hình trên giấy
? Viết một đoạn văn khoảng 4 - 5 câu kể lại
một kỉ niệm thời thơ ấu có sử dụng các đơn vị
kiến thức tiếng Việt đã học ?
Hs viết vào giấy kiểm tra 15’
Gv cho 2 Hs viết vào tờ rô ki để chữa
Đoạn văn 1: Hồi học lớp năm, tôi là một chân
sút xuất sắc trong đội bóng của trường Trong
trận đấu giao hữu với trường bạn, do tranh chấp
bóng nên tôi bị trẹo chân Thế mà tôi vẫn cố
gắng chịu đau và ghi được một bàn thắng đẹp
mang lại chiến thắng cho đội nhà
Đoạn văn 2: Em còn nhớ mãi ngày đầu tiên đi
học Hôm ấy mẹ dắt em đến trường Hôm ấy em
rất lo lắng và hồi hộp Hôm ấy chắc là nhiều
bạn có tâm sự như em, nên ai cũng rụt rè, bẽn
lẽn
GV chữa.Lặp từ
Tâm sự = tâm trạng
II Luyện tập:
1 Bài tập 1
1 Bài tập 2
Trang 8Lµm l¹i c¸c bµi tËp.