Mức độ cần đạt: Giúp HS : - Cảm nhận được tâm trạng tới lớp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “ tôi ” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời trong một đoạn trích truyện có sử dụng các yếu tố m[r]
Trang 1Tuần 1: Ngày soạn : 20/ 08/ 2011
(Thanh Tịnh)
A Mức độ cần đạt:
Giúp HS :
- Cảm nhận được tâm trạng tới lớp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “ tôi ” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời trong một đoạn trích truyện có sử dụng các yếu tố miêu tả và biểu cảm
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC KĨ NĂNG:
1 Kiến thức:
- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích Tôi đi học
- Nghệ thuật miêu tả tâm lý trẻ nhỏ ở tuổi đến trường trong một văn bản tự sự qua ngòi bút của Thanh Tịnh
2 Kĩ năng:
- Đọc-hiểu đoạn trích tự sự có sử dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm
- Trình bày những suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống của bản thân
C Tiến trình các hoạt động dạy và học :
Hoạt động 1:Bài cũ : KT sách, vở của HS
Hoạt động 2: Giới thiệu bài
Hoạt động của giáo viên
? Bài học đầu tiên của chương trình Ngữ
văn 7 em đã được học bài gì? của ai? Nội
dung bài ấy nói về chuyện gì, thể hiện tâm
trạng gì, của ai? Thuộc kiểu V B gì?
Hoạt động 3: Bài mới
GV gọi HS đọc chú thích * ở SGK
? Trình bày những hiểu biết của em về
Thanh Tịnh?
? Nêu những nét chính về sự nghiệp VH?
Định hướng trả lời của học sinh
- Văn bản nhật dụng: Cổng trường mở ra của Lý Lan
- Bài văn thể hiện tâm trạng của người mẹ trong đêm trước ngày khai giảng đầu tiên của con trai mình
I/ Đọc – hiểu chú thích
- Thanh Tịnh (1911 - 1988) tên khai sinh
là Trần Văn Ninh, lên 6 tuổi đổi là Trần Thanh Tịnh Quê: Gia Lạc, ven sông Hương (Huế).Năm 1933 đi làm rồi vào nghề dạy học và bắt đầu sáng tác văn chương
- Thanh Tịnh sáng tác nhiều thể loại:
Truyện ngắn, dài, thơ, cac dao, bút ký…
HS nghe
Trang 2? Đặc điểm thơ, truyện?
? Xuất xứ tác phẩm “Tôi đi học”?
- Giáo viên đọc mẫu
- Hướng dẫn học sinh đọc
GV hướng dẫn HS tìm hiểu chú thích
GV kiểm tra một số chú thích trong sách
GK
? Xét về mặt thể loại VB, có thể xếp văn
bản này vào kiểu loại VB nào? Có thể gọi
đây là VB nhật dụng, VBBC được
không? vì sao?
GV: Không thể gọi là VBND đơn thuần
vì đây là 1 tác phẩm văn chương thật sự
có giá trị tư tưởng – NT, đã được XB từ
lâu
? Mạch truyện được kể theo dòng hồi
tưởng của nhân vật “tôi” theo trình tự thời
gian của buổi tựu trường đầu tiên, vậy ta
có thể tạm ngắt những đoạn ntn?
? Nỗi nhớ buổi tựu trường của tác giả
được khơi nguồn từ thời điểm nào? vì
sao?
? Tâm trạng của nhân vật tôi khi nhớ lại
- Đậm chất trữ tình, toát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong trẻo
- In trong “Quê mẹ” – xuất bản 1941
- HS nghe Đọc diển cảm, chú ý những câu biểu cảm, giọng của các nhân vật
- HS đọc thầm và chú ý ở SGK II/ Hiểu văn bản:
1- Thể loại và bố cục:
- Truyện ngắn đậm chất trữ tình, cốt truyện đơn giản Có thể xếp vào kiểu VB
BC vì toàn truyện là cảm xúc tâm trạng của nhân vật trong buổi tựu trường đầu tiên
- Truyện có 5 đoạn cụ thể:
1 Từ đầu … rộn rã: Khơi nguồn nổi nhớ
2 Tiếp … ngọn núi: Tâm trạng hoặc cảm giác của nhân vật tôi trên đường cùng mẹ đến trường
3 Tiếp … các lớp: Khi đứng giữa sân trường, khi nhìn mọi người, các bạn
4 Tiếp … nào hết:… Khi nghe gọi tên và rời mẹ vào lớp
5 Tiếp … đến hết: … khi ngồi vào chổ của mình và đón nhận tiết học đầu tiên
2- Tìm hiểu chi tiết truyện:
a) Khơi nguồn kỷ niệm: HS đọc 4 câu đầu Lúc cuối thu, lá rụng nhiều, mây bàng bạc, mấy em bé rụt rè cùng mẹ đến trường
- Sự liên tưởng tương đương, tự nhiên giữa hiện tại và quá khứ của bản thân
Những từ láy được sử dụng để tả tâm trạng, cảm xúc của tôi khi nhớ lại kỷ niệm tựu trường: Náo nức, mơn man, tưng bừng, rộn rã Đó là những cảm giác trong
Trang 3kỷ niệm cũ ntn? Phân tích giá trị biểu cảm
của 4 từ láy tả cảm xúc ấy?
? Những cảm xúc có trái ngược, mâu
thuẩn nhau không? Vì sao?
sáng nảy nở trong lòng
Không >< nhau, trái ngược nhau mà gần gũi, bổ sung cho nhau nhằm diễn tả 1 cách cụ thể tâm trạng khi nhứ lại và cảm xúc thực của tôi khi ấy
b) Tâm trạng và cảm giác của tôi khi đi cùng mẹ đến trường buổi đầu tiên
Tác giả viết: Con đường này… tôi đi học
? Tâm trạng hồi hộp, cảm giác mới mẻ
của nvật “tôi” khi trên đường cùng mẹ tới
trường được diễn tả ntn?
HS đọc diễn cảm từng đoạn – lắng nghe
- HS lắng nghe
Con đường rất quen, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ, tự cảm thấy có sự thay đổi trong lòng mình
- Cảm giác thấy trang trọng, đứng đắn với mấy bộ quần áo với mấy quyển vở mới trên tay
… Cẩn thận nâng niu mấy quyển vở vừa lúng túng, vừa muốn thử sức Đó cũng là tâm trạng và cảm giác rất tự nhiên của một đứa bé lần đầu được đến trường
Hết tiết 1, chuyển tiết 2
c) Tâm trạng và cảm giác của tôi khi đến trường
GV đọc đoạn văn và nêu v/đ
- Tâm trạng của tôi khi đến trường, khi
đứng giữa sân trường, nhìn thấy cảnh dày
đặc cả người, nhất là khi nhìn thấy cảnh
các bạn học trò cũ vào lớp
… Là tâm trạng lo sợ vẫn vơ, vừa bở ngỡ
vừa ước ao thầm vụng, lại cảm thấy chơ
vơ vụng về, lúng túng Cách kể – tả như
vậy thật tinh tế và hay ý kiến của em ?
HS lắng nghe
- HS thảo luận, nêu ý kiến
* Tâm trạng háo hức … là sự chuyển biến rất hợp quy luật tâm lý trẻ mà nguyên nhân chính là cảnh trường Mỹ Lý xinh xắn…
* Tâm trạng cảm thấy chơ vơ, vụng về, lúng túng… tâm trạng buồn cười, hồi trống đầu năm vang dội, rộn rã, nhanh gấp Bởi vì hoà với tiếng trống còn có cả nhịp tim thình thịch…
d) Tâm trạng và cảm giác của nhân vật “tôi” khi nghe ông đốc gọi danh sách HS mới và khi rời tay mẹ, bước vào lớp
? Tâm trạng của “tôi” khi nghe ông đốc Tôi lúng túng vì tôi chưa bao giờ bị
Trang 4đọc bản DSHS mới ntn?
? Vì sao tôi giúi đầu vào lòng mẹ tôi nức
nở khóc khi chuẩn bị bước vào lớp có thể
nói chú bé này tinh thần yếu đuối không?
chú ý thế này và khi rời tay mẹ, vòng tay cha để bước vào lớp học thì các cậu lại oà khóc vì mới lạ, vì sợ hãi…
Thật ra thì chẳng có gì đáng khóc cả
Đó chỉ là cảm giác nhất thời của đứa bé nông thôn rụt rè ít khi được tiếp xúc với đám đông mà thôi
e) Tâm trạng và cảm giác của nhân vật “tôi” khi ngồi vào chổ của mình và đón nhận tiết học đầu tiên
HS đọc đoạn cuối cùng
? Tâm trạng và cảm giác của “tôi” khi
bước vào chổ ngồi lạ lùng như thế nào?
? Hình ảnh con chin con liệng đến đứng
bên bờ cửa sổ… có phải đơn thuần chỉ có
nghĩa thực hay không? Vì sao?
? Dòng chữ “Tôi đi học” kết thúc truyện
có ý nghĩa gì?
Một em đọc cả lớp nghe
- Cái nhìn cũng thấy mới lạ và hay hay, cảm giác lại nhận chổ ngồ kia là của riêng mình, nhìn người bạn mới chưa quen đã thấy quyến luyến Vì chổ ngồi suốt cả năm, người bạn gần gũi gắn bó…
H/ả này không chỉ đơn thuần có nghĩa thực, như một sự tình cờ mà có dụng ý nghệ thuật, có ý nghĩa tượng trưng rõ ràng
Kết thúc tự nhiên, bất ngờ: vừa khép lại bài văn, vừa mở ra 1 thế giới mới, 1 bầu trời mới Dòng chữ thể hiện chủ đề của truyện ngắn này
Hoạt động 3: Tổng kết
? Truyện ngắn trên có sự kết hợp của các
loại VB sau không?
- Biểu cảm; miêu tả; kể chuyện?
? Vai trò của thiên nhiên trong truyện
ngắn này ntn?
? Chất thơ của truyện thể hiện từ những
yếu tố nào? Có thể gọi truyện ngắn này là
bài thơ bằng văn xuôi được không? Vì sao?
* HS đọc mục ghi nhớ trong SGK
Nêu giá trị nghệ thuật và giá trị nội dung
của văn bản?
HS thảo luận, trả lời
HS trả lời
HS thảo luận
GV nhận xét
Cả lớp lắng nghe
Ghi nhớ: SGK
Hoạt động 4: Luyện tập
? Trong truyện ngắn “Tôi đi học” tác giả
sử dụng biện pháp NT so sánh bao nhiêu
Có 12 lần Thanh Tịnh sử dụng biện pháp NT so sánh
Trang 5? Thái độ cử chỉ của những người lớn
(Ông đốc, thầy giáo, bà mẹ, các phụ
huynh) ntn?
Điều đó nói lên điều gì?
- HS nhớ và ghi lại
Chăm lo ân cần, nhẫn nại, tươi cười đón… Đó là những tấm lòng nhân hậu, thương yêu và bao dung, tất cả vì con cái
và học trò, vì thế hệ tương lai
C Hướng dẫn học ở nhà:
- Soạn bài : Trong lòng mẹ
- Đọc tham khảo các bài thơ: Đi học, em là bông hoa nhỏ…
- Làm bài tập ở phần luyện tập
- Xem và chuẩn bị trước bài’’Cấp độ khái quát nghĩa của từ’’
Ngày soạn: 22 / 08 /2011
Tiết 3: Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT :
- Phân biệt được các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
- Biết vận dụng hiểu biết về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ vào đọc – hiểu và tạo lập văn bản
B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC KĨ NĂNG:
1 Kiến thức:
- Các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
2 Kĩ năng:
Trang 6- Thực hành so sánh, phân tích các cáp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ.
C CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
Hoạt động của GV
GV gợi dẫn: ở lớp 7, các em đã học về từ
đồng nghĩa và từ trái nghĩa Bây giờ em
nào có thể nhắc lại một VD về từ đồng
nghĩa và từ trái nghĩa?
? Em có nhận xét gì về mối quan hệ ngữ
nghĩa giữa các từ ngữ trong hai nhóm
trên?
GV: Nhận xét và chuyển vào bài – Hôm
nay chúng ta học bài mới: Cấp độ khái
quát nghĩa của từ
I/ Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp:
Hoạt động của HS HS: + VD về từ đồng nghĩa: Máy bay - phi cơ - tàu bay, nhà thương – bệnh viện, đèn biển – hải đăng
+ VD về từ trái nghĩa: Sống – chết, nóng – lạnh, tốt – xấu
Các từ có mối quan hệ bình đẳng về ngữ nghĩa cụ thể:
+ Các từ đồng nghĩa trong nhóm có thể thay thế cho nhau trong một câu văn cụ thể
+ Các từ trái nghĩa trong nhóm có thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu
a- Từ
GV: ? a) Nghĩa của từ động vật rộng hơn
hay hẹp hơn nghĩa của các từ thú, chim,
cá ? tại sao ?
b) Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa của các từ voi, hươu? nghĩa của từ
chim rộng hơn hay hẹp hơn từ tu hú, sáo?
tại sao? Nghĩa của cá rộng hay hẹp hơn cá
rô, cá thu? Tại sao?
c) Nghĩa các từ thú, chim, cá rộng hơn
nghĩa của những từ nào, đồng thời hẹp
hơn nghĩa của những từ nào?
GV: Cho các từ: cây, cỏ, hoa
Y/c: Tìm cá từ ngữ có phạm vi nghĩa hẹp
hơn cây, cỏ, hoa và từ ngữ có nghĩa rộng
hơn
HS quan sát sơ đồ trong SGK a) Nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa của thú, chim, cá vì: Phạm vi nghĩa của từ động vật bao hàm nghĩa của 3 từ thú, chim, cá
=> Các từ thú, chim, cá có phạm vi nghĩa rộng hơn cá từ voi, hươu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu …
- HS giải thích lý do
=> Các từ thú, chim, cá có phạm vi nghĩa rộng hơn cá từ voi, hươu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu và có phạm vi nghĩa hẹp hơn từ động vật HS: Thực vật > cây, cỏ, hoa > cây cam, cây lim, cây dừa, cỏ gấu, cỏ gà, hoa cúc, hoa hồng…
HS: – Một từ ngữ có nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của nó bao hàm phạm vi nghĩa của những từ ngữ khác
_ Một từ ngữ có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của nó được bao hàm trong phạm vị nghĩa của 1 từ ngữ khác
– Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng, vừa có nghĩa hẹp vì tính chất rộng- hẹp của nghĩa từ ngữ chỉ là tương đối
Trang 7? Thế nào là một từ ngữ có nghĩa rộng và
nghĩa hẹp?
? Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng,
vừa có nghĩa hẹp được không? Tại sao?
II Luyện tập:
Bài tập 1: GV hướng dẫn
Bài tập 2: HS tự làm bài
Bài tập 3: GV hướng dẫn
* HS đọc chậm rõ ghi nhớ ở SGK (Các bạn lắng nghe)
HS chép phần ghi nhớ vào vở
- HS tự làm vào vở bài tập
a Từ chất đốt d Từ nhìn
b Từ nghệ thuật e Từ đánh
a- Từ xe cộ bao hàm các từ xe đạp, xe máy, xe hơi b- Từ kim loại bao hàm các từ sắt, đồng, nhôm c- Từ hoa quả bao hàm các từ chanh, cam chuối d- Từ họ hàng bao hàm các từ ngữ họ nội, họ ngoại, bác, cô, chú, gì e- Từ mang bao hàm các từ xách, khiêng, gánh
f- Từ thức ăn thịt lợn, thịt gà, ngan, ngỗng, cá, tômTừ kim loại bao hàm các từ sắt, đồng, nhôm g- Từ hoa quả bao hàm các từ chanh, cam chuối
h- Từ họ hàng bao hàm các từ ngữ họ nội, họ ngoại, bác, cô, chú, gì i- Từ mang bao hàm các từ xách, khiêng, gánh
Bài tập 4: GV hướng dẫn
GV gợi ý
Bài tập 5:
HS tự làm a) Thuốc lào b) Thủ quỹ c) Bút điện d) Hoa tai
- Động từ có nghĩa rộng: khóc
- Động từ có nghĩa hẹp: nức nỡ, sụt sùi
Trang 8C Củng cố – dặn dò:
- Về nhà học kỹ phần ghi nhớ
- Tìm các từ ngữ thuộc cùng một phạm vi nghĩa trong một bài trong SGK Sinh học (hoặc Vật lí,hoá học…).Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát về nghĩa của các từ ngữ đó
- Chuẩn bị bài mới: ‘’Tính thống nhất về chủ đề của văn bản’’
Ngày soạn : 23/08/2011
Tiết 4: TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN
A/ MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT :
- Nắm được tính thống nhất về chủ đề của văn bản trên cả hai phương diện hính thức
và nội dung
- Vận dụng được kiến thức vào việc xây dựng các văn bản nói, viết đảm bảo tính thống nhất về chủ đề
Trang 9B/ TRỌNG TÂM KIẾN THỨC KĨ NĂNG:
1 Kiến thức:
- Chủ đề văn bản
- Những thể hiện của chủ đề trong văn bản
2 Kĩ năng:
- Đọc- hiểu và có khả năng bao quát toàn bộ văn bản
- Trình bày một văn bản thống nhất về chủ đề
C HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
I Chủ đề của văn bản
GV yêu cầu HS đọc thầm VB “Tôi đi
học” của Thanh Tịnh
1- ? VB miêu tả những việc đang xẩy ra
hay đã xảy ra? (Hiện tại, quá khứ)
2- ? Tác giả viết VB này nhằm mục đích
gì?
Vậy chủ đề của văn bản là gì?
GV chốt: Chủ đề của VB là v/đ chủ chốt,
những ý kiến, những cảm xúc của Tg
được thể hiện một cách nhất quán trong
VB
II/ Tính thống nhất về chủ đề của văn
bản:
GV nêu v/đ 1:
? Để tái hiện những ngày đầu tiên đi học,
tác giả đã đặt nhan đề của VB và sử dụng
từ ngữ, câu ntn?
GV nêu 2 v/đ 2: ? Để tô đậm cảm giác
trong sáng của nhân vật tôi trong ngày
đầu tiên đi học, Tác giả đã sử dụng các từ
ngữ và các chi tiết NT như thế nào?
HS đọc
Cả lớp chú ý theo giỏi
=> VB miêu tả những việc đã xẩy ra, đó
là những hồi tưởng của tác giả về ngày đầu tiên đi học
=> Để phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúc của mình về một kỷ niệm sâu sắc từ thủa thiếu thời
HS trả lời
HS lắng nghe
=> Nhan đề tôi đi học có ý nghĩa tường minh, giúp chúng ta hiểu ngay nội dung của VB là nói về chuyện đi học
- Các từ ngữ: … kỷ niện mơn man… lần đầu tiên đến trường, đi học, 2 quyển vở mới…
- Các câu: (HS tìm và trả lời)
HS : a) Trên con đường đi học:
- Con đường quen đi lại lắm lần bổng đổi khác, mới mẽ
- Hành động lội qua sông thả diều đã chuyển đổi việc đi học thật thiêng liêng,
tự hào
Trang 10GV nêu v/đề 3: Dựa vào kết quả phân tích
2 v/đ trên, em nào có thể trả lời: Thế nào
là tính thống I’ về chủ đề của VB?
? Tính thống I’ này thể hiện ở những
phương
b) Trên sân trường (HS thảo luận) c) Trong lớp học (HS thảo luận)
=> Là sự nhất quán ý đồ, ý kiến, cảm xúc của t/g được thể hiện trong VB
=>+Hình thức: nhan đề của VB
diện nào?
Y/c 1 HS đọc ghi nhớ trong SGK
III/ Luyện tập:
Bài tập 1: Phân tích tính thống nhất về
chủ đề của VB
Bài tập 2: GV hướng dẫn
Bài tập 3:
+Nội dung: Mạch lạc, từ ngữ, chi tiết +Đối tượng: Xoay quanh nhân vật tôi
* HS lắng nghe
GV hướng dẫn học sinh: a) Căn cứ vào:
- Nhan đề của VB: Rừng cọ quê tôi
- Các đoạn: Giới thiệu rừng cọ, tả cây cọ, t/d của cây cọ, t/c’ gắn bó với cây cọ
b) Các ý lớn của phần TB được sắp xếp hợp lý, không nên thay đổi
c) Hai câu trực tiếp nói tới t/c’ gắn bó của người dân sông Thao với rừng cọ:
Dù ai đi ngược về xuôi Cơm nắm lá cọ là người sông Thao
* Nên bỏ 2 câu b và d
* Nên bỏ câu c, h viết lại câu b: Con đường quen thuộc mọi ngày dường như bổng trở nên mới lạ
* Củng cố, dặn dò:
- Về nhà đọc kỹ phần ghi nhớ, làm các bài tập còn lại
- Chuẩn bị bài mới: ‘’Trong lòng mẹ’’
_
Tiết 5-6: Văn bản
TRONG LÒNG MẸ
(Trích tiểu thuyết tự thuật: Những ngày thơ ấu)
Nguyên Hồng -A.MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT: