Tìm các chi tiết thể hiện thái Hs phát hiện + Trước chiến tranh: Gọi người dân thuộc địa là thằng da độ của các quan cai trị đối với người bản xứ.. đen bẩn thỉu, những tên “An nam mít”, [r]
Trang 1Ngày soạn: 04/3/2013
Ngày giảng: / /2013
Lớp :8a1
Ngày giảng: /3 /2013 Lớp: 8a2
Ngày giảng: / /2013 Lớp: 8a3
Bài 26: Văn bản Thuế máu
(Trích Bản án chế độ Thực dân Pháp)
Tiết 105 - 106 : Đọc - Hiểu văn bản
A Mục tiêu bài học
1.Kiến thức - Hiểu được bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân, giả nghĩa của TDP và số
phận bi thảm của người dân thuộc địa bị bóc lột xứ thuộc địa bị dùng làm bia đỡ đạn trong các cuộc chiến tranh phi nghĩa phản ánh trong vb
- Nghệ thuật lập luận, trào phúng sắc xảo trong văn chính luận của NAQ
2 Kỹ năng - Đọc - hiểu văn chính luận hiện nhận ra và phân tích nghệ thuật trào
phúng bên trong một vb chính luận
- Học cách đưa yếu tố biểu cảm vào bài văn chính luận
3.Thái độ - Thấy rõ bút pháp lập luận sắc bén, trào phúng sâu cay của Nguyễn Aí
Quốc trong văn chính luận
B.Chuẩn bị phương pháp, phương tiện
1.GV: Soạn bài
2 HS: chuẩn bị bài theo câu hỏi SGK
C Tổ chức các hoạt độngdạy và học
*Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ (5’)
? Những chủ trương và ý kiến đề nghị của La Sơn Phu Tử NT gửi lên vua Quang Trung là gì? Trong những ý kiến đề nghị đó em thấy những điểm nào đến nay vẫn mang tính thời sự, cần tiếp tục phát huy
*Hoạt động 2: Giới thiệu bài mới(1’)
Những năm 20 của thế kỷ XX là thời kỳ hoạt động sôi nổi của người thanh niên yêu nước – người chiến sĩ cộng sản kiên cường NAQ Trong những năm hoạt động cách mạng ấy có sáng tác văn chương nhằm vạch trần bộ mặt của kẻ thù, nói lên nỗi khổ nhục của người dân bị áp bức, kêu gọi người dân thuộc địa đoàn kết đấu tranh
“Thuế máu” là chương đầu tiên của “bản án chế độ thực dân Pháp” Tội ác của TDP
đối với nhân dân thuộc địa hiện lên như thế nào? ta tìm hiểu bài học hôm nay
*Hoạt động 3 : Bài mới (83’)
Hoạt động của thầy H.Đ của trò Nội dung cần đạt
Đọc chú thích dấu *
Gv khái quát về tác giả
Hs đọc
Hs nghe
I Đọc - Tiếp xúc văn bản
Trang 2GV: để hiểu được nội dung, ý
nghĩa của tác phẩm cần:
- Tình hình thế giới khoảng 20
năm đầu thế kỷ XX: Các nước
đế quốc thi nhau bành trướng,
xâm chiếm nhiều nơi trên thế
giới, vơ vét tài nguyên của cải
và nhân lực cũng vì thế, cuộc
sống của nhân dân nô lệ ở các
sứ thuộc địa vô cùng cực khổ,
tủi nhục, làn sóng cách mạng
đang dâng lên ngày càng mạnh
mẽ ở khắp nơi
- Cuộc chiến tranh thế giới thứ
nhất mà NAQ mỉa mai là” cuộc
chiến tranh vui tươi”: Đây là
cuộc xung đột giữa các nước đế
quốc đang tranh giành ảnh
hưởng quyền lợi Nó đẩy nhân
dân nhiều nước tư bản, người
dân nghèo khổ ở các xứ thuộc
địa vào lò lửa chiến tranh
- Bản án chế độ TDP: viết tại
Pháp, bằng tiếng Pháp, xuất bản
tại Pa Ri năm 1925, tại Hà Nội
1946
( Những điều cần lưu ý sgv
T 113)
Gv nêu yêu cầu đọc
Yêu cầu: Kết hợp nhiều giọng:
khi mỉa mai châm biếm, khi đau
xót đồng cảm, khi căm hờn
phẫn nộ, khi giễu nhại , trào
phúng khi bác bỏ mạng mẽ
nhấn mạnh và kéo dài một số
hình ảnh
GV đọc mẫu một đoạn
-Nhận xét đọc bài của H/s
-Kết hợp kiểm tra chú thích
trong từng phần
Hs đọc nối tiếp
Hs dựa vào chú thích trả
* Tác giả, tác phẩm:
* Đọc:
* Từ khó SGK:
Trang 3? Em có nhận xét gì về cách đặt
tên chương, tên phần?
? Quan sát cấu tạo của văn bản,
em hãy cho biết thuế máu thuộc
kiểu văn bản nào? Vì sao em
xác định như vậy?
? Văn bản Thuế Máu được triển
khai bằng hệ thống các luận
điểm nào?
? Trong văn bản, em còn thấy
sự đan xen của các yếu tố thuộc
phương thức biểu đạt nào khác?
-Đọc phần1
? Tìm các chi tiết thể hiện thái
độ của các quan cai trị đối với
người bản xứ?
lời
Hs nhận xét
Hs xác định, giải thích
Hs phân tích
Hs phát hiện
Hs đọc
Hs phát hiện
* Tìm hiểu cấu trúc văn bản:
+ Người dân thuộc địa phải gánh chịu nhiều thứ thuế bất công, vô lý song có lẽ một trong các thứ thuế tàn nhẫn phũ phàng nhất là bị bóc lột xương máu, mạng sống “ thuế máu
“ là cách gọi của NAQ Cái tên thuế máu gợi lên số phận thảm thương của người dân thuộc địa, bao hàm lòng căm phẫn, thái độ mỉa mai đối với tội ác đáng ghê tởm của chính quyền thực dân
+ Trình tự và cách đặt tên chương gợi lên quá trình lừa bịp, bóc lột đến cùng kiệt của bọn thực dân cai trị, qua đó thể hiện tính chiến đấu mạnh
mẽ, sự pp triệt để của NAQ
- Kiểu văn nghị luận vì : người viết
chủ yếu dùng lý lẽ và dẫn chứng để làm rõ vấn đề “thuế máu” trong cđ thực dân, từ đó thuyết phục người đọc
+ Chiến tranh và người bản xứ
+ chế độ lính tình nguyện
+ Kết quả của sự hy sinh
-Tự sự ( LĐ 1), biểu cảm ( LĐ 2)
II Đọc - Hiểu văn bản
1 Chiến tranh và người bản xứ
* Thái độ của các quan cai trị đối với người dân thuộc địa.
+ Trước chiến tranh:
Gọi người dân thuộc địa là thằng da
đen bẩn thỉu, những tên “An nam
mít”, chỉ biết kéo xe tay và ăn đòn
+ Khi chiến tranh xảy ra: Họ biến
thành những đứa “con yêu” những
người “ bạn hiền”, được phong cho
là “dũng sĩ bảo vệ tự do công lý”
Trang 4? Em có nhận xét gì về nghệ
thuật của đoạn văn?( Cách sử
dụng dấu, các hình ảnh trong lời
lẽ của bọn thực dân, giọng
điệu)
? Tác dụng của các biện pháp
nghệ thuật vừa nêu?
? Dựa vào cách sử dụng dấu câu
và giọng điệu, em hãy so sánh
thái độ của các quan cai trị với
người dân bản xứ?
Gv khái quát chuyển ý
? Tìm các chi tiết, số liệu viết về
số phận của người dân bản xứ
khi chiến tranh xảy ra?
? Phân tích nghệ thuật lập luận
tạo nên sức thuyết phục của văn
bản?
? Việc nêu 2 con số ở cuối đoạn
văn có tác dụng gì?
Tích hợp : NAQ đã tố cáo bản
chất độc ác, giả nhân nghĩa của
TDP với người dân các nước
thuộc địa( trong đó có VN) bị
bóc lột ‘thuế máu’ cho tham
vọng xâm lược của chúng
? Khi đọc đoạn này, em thấy
cần chú ý những từ ngữ nào để
thể hiện giọng điệu giễu cợt xót
xa?
Hết tiết 105 chuyển tiết 106.
Hs nhận xét
nhận xét
Hs so sánh
Hs tìm chi tiết
phân tích
Hs nhận xét
Hs phát hiện
->Từ ngữ và giọng điệu trào phúng.
thủ đoạn lừa bịp bỉ ổi của chính quyền thực dân coi người dân bản
xứ là vật hy sinh cho lợi ích của chúng
->Thái độ mỉa mai châm biếm của tác giả.
- Trước khi có chiến tranh: Họ bị xem là giống người hạ đẳng, bị đối
xử, đánh đập như súc vật
- Khi chiến tranh xảy ra: họ được tâng bốc, vỗ về, được phong danh hiệu cao quý
* Số phận của người dân thuộc địa trong các cuộc chiến tranh phi nghĩa:
+ Phải lìa gia đình, quê hương, chết thảm thương vì chiến tranh phi nghĩa
+ Kiệt sức trong các công xưởng, nhà máy phục vụ chiến tranh + Bị biến thành vật hy sinh cho bọn thực dân cai trị.
->Chứng cứ cụ thể xác thực, hình
ảnh sinh động Giọng văn mỉa mai, châm biếm, phép đối, tương phản trong lập luận.
-Nêu hai con số chính xác này đã
góp phần tố cáo mạnh mẽ tội ác
của bọn thực dân, gây lòng căm thù, phẫn nộ trong quảng đại các dân tộc thuộc địa.
ấy thế mà lập tức đi phơi thây bảo
vệ tổ quốc của các loài thuỷ quái, đưa thân cho người ta tàn sát, lấy máu mình tưới lấy xương mình chạm
Trang 5Đọc phần 2
? Em hiểu như thế nào về nghĩa
của từ tình nguyện?
? Theo dõi cách bắt lính trong
đoạn, ý nghĩa trào phúng của
nhan đề “Chế độ lính tình
nguyện” là gì?
? Tìm những chi tiết trong bài
nêu rõ các thủ đoạn mộ lính?
? Thái độ của những người dân
thuộc địa đối với việc mộ lính
như thế nào?
? Lời lẽ của nhà cầm quyền đối
với công việc này như thế nào?
? Trong khi trình bày các luận
cứ này, tác giả sử dụng mâu
thuẫn trào phúng Em hãy phân
tích mâu thuẫn trào phúng mà
tác giả đã sử dụng?
? Thực chất của chế độ lính tình
nguyện ở đây là gì?
Hs giải thích giải thích
Hs chỉ ra chi tiết
Hs phát hiện
Hs phát hiện
Hs thảo luận phân tích
Hs nhận xét
2 Chế độ lính tình nguyện:
- Nhan đề mang ý nghĩa trào phúng
Vì : tình nguyện là tự giác, là không
bị bắt buộc, là sẵn sàng, phấn khởi
mà đi Nhưng ở đây phải hiểu theo
nghĩa ngược lại
* Các thủ đoạn mộ lính:
- Tiến hành lùng ráp, vây bắt và cưỡng bức người ta phải đi lính
- Lợi dụng chuyện bắt lính mà doạ nạt, xoay sở kiếm tiền đối với nhà giàu
- Sẵn sàng trói, xích, nhốt người ta như nhồi súc vật, sẵn sàng đàn áp dã man nếu như có chống đối
* Thái độ của người dân thuộc địa Đối với việc mộ lính:
+ Tìm cơ hội chốn thoát.
+ Tự làm cho mình nhiễm bệnh nặng.
* Lời lẽ của nhà cầm quyền:
-Hứa hẹn ban phẩm hàm cho những người sẽ còn sống sót, truy tặng những người sẽ hy sinh” cho tổ quốc”, tuyên bố
-> Mẫu thuẫn trào phúng biểu hiện ở:
- Tên gọi với các hình thức mộ lính
- sự tương phản giữa những lời lẽ tâng bốc, phỉnh nịnh mà hoàn toàn giả dối trong bản báo cáo của phủ toàn quyền đông dương: Ban khen phẩm hàm, truy tặng những người
hy sinh với những câu hỏi bắt nguồn từ sự thật: những người bị xích, bị giam, những cuộc biểu tình
-> Chế độ lính tình nguỵên thực chất là chế độ cưỡng bức, bắt lính
Trang 6? Em có nhận xét gì về việc sử
dụng dẫn chứng, cách lập luận
của tác giả khi nói về việc này?
? Em hiểu gì về thái độ của tác
giả khi nói về chế độ lính tình
nguyện trong văn bản này?
-Đọc phần 3
? Kết quả của sự hy sinh của
người dân thuộc địa?
? Trước khi có chiến tranh
người dân thuộc địa được nhìn
nhận như thế nào?
? Sau khi nộp thuế máu trở về ,
họ có được nhìn nhận khác
trước không?
? Tìm các chi tiết nói lên cách
đối xử của chính quyền thực
dân với họ? Theo em chi tiết
nào nói lên rõ nhất cách đối xử
của chúng với người dân thuộc
địa?
?Nét nổi bật của đoạn văn này
là gì? Tác dụng của các biện
pháp đó?
GV khái quát
? Những thành công về nghệ
thuật của tác giả ?
? Nhận xét về trình tự bố cục
các phần trong chương Phân
tích nét đặc sắc về nghệ thuật
Hs nhận xét
Hs nhận xét
Hs đọc
Hs thảo luận Phát hiện Phát hiện
Hs nhận xét
khái quát
Hs nhận xét
khái quát
Hs nhận xét
một cách tàn bạo, dã mạn.
->Dẫn chứng cụ thể, giọng điệu phẫn nộ, trào phúng, hài hước.
- Tôn trọng sự thật khách quan
- Mỉa mai châm biếm
->Vạch trần thủ đoạn lừa gạt của
chình quyền thực dân với người dân bản xứ
3 Kết quả của sự hy sinh.
- Những tên da đen bẩn thỉu, những
tên an nam mít bẩn thỉu.
- Sau khi nộp thuế máu trở về : họ mặc nhiên trở thành giống người bẩn thỉu
- Các chi tiết: Bị lột hết của cải, bị đánh đập vô cớ, bị đối xử tàn nhẫn
->Dùng nhiều câu nghi vấn với mục
đích khẳng định và bộc lộ tình cảm, cảm xúc
-Điệp cấu trúc câu “chẳng phải
đó sao” phơi bày sự bỉ ổi, vô nhân
đạo của thực dân Pháp với lính tình nguỵên Việt Nam Mỉa mai châm biếm, tố cáo chế độ TDP tại Việt Nam.
IV Tổng kết
1 Nghệ thuật:
- Bố cục hợp lý, lô gíc Nghệ thuật châm biếm đả kích sắc sảo, nhiều hình ảnh có giá trị biểu cảm
-Trình tự bố cục của các phần trong chương hợp lý và lô gíc: Hoàn cảnh dẫn đén thuế máu- những người bị
Trang 7của chương” Thuế máu”?
? Em hiểu gì về bản chất của
chế độ thực dân ?
?Nội dung ý nghĩa của văn bản
nêu rõ điều gì ?
GV bổ sung
? Đọc diễn cảm phần 1
Hs bộc lộ
Hs thảo luận
nộp thuế máu – kết quả sau khi nộp thuế máu
đặc sắc nổi bật là nghệ thuật châm biếm, đả kích sắc sảo:
+ Cách xây dựng hình ảnh: đi phơi thây xuống bảo vệ tổ quốc của các loài thuỷ quái, khi ngấy thịt đen + Giọng vừa đanh thép, vừa mỉa mai chua chát
-Dùng từ ngữ sáng tạo, châm biếm
sắc sảo: Cuộc ct vui tươi, thuế máu,
những đứa con yêu bạn hiền, chiến
sĩ bảo vệ tự do công lý, vật liệu biết nói
2 Ý nghĩa.
- Văn bản có ý nghĩa như một bản
án, tố cáo thủ đoạn và chính sách vô nhân đạo của thực dân đẩy người dân vào lò lửa chiến tranh.
-Dùng văn chương để vạch mặt kẻ thù, để bênh vực quyền lợi cho nhân dân các nước thuộc địa, khích lệ tinh thần đấu tranh giải phóng của họ, bày tỏ quan điểm chính trị của người viết
IV Luyện tập
D Huớng dẫn các hoạt động tiếp nối(1’)
Học ở nhà: Học thuộc theo câu hỏi đọc hiểu.
-chuẩn bị bài : Đi bộ ngao du theo câu hỏi SGK
Trang 8Ngày soạn: 04/3/2013
Ngày giảng: / /2013
Lớp :8a1
Ngày giảng: /3 /2013 Lớp: 8a2
Ngày giảng: / 3 /2013 Lớp: 8a3
Tiết 107: Hội thoại
A Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức: Hiểu được khái niệm “ vai xã hội trong hội thoại”
2 Kĩ năng: Biết xác định và phân tích các vai xã hội trong hội thoại.
3 Thái độ : Có ý thức vận dụng kiến thức vào thực tế c.sống, viết văn bản.
B Chuẩn bị phương pháp và phương tiện:
1 Giáo viên: Chuẩn bị bảng phụ, tham khảo tài liệu
2 Học sinh : Chuẩn bị bài theo câu hỏi SGK
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học:
* Hoạt động 1: Kiểm tra( 3' )
? Hành động nói là gì? một số kiểu hành động nói thường gặp? Phương tiện dùng để thực hiện hành động nói là gì?
*Hoạt động 2: Khởi động (1')
Trong cuộc sống hàng ngày, người nào cũng có những mối quan hệ rộng – hẹp, thân sơ khác nhau: Những mối quan hệ ấy vô cùng phức tạp và vô cùng tinh tế, một người có thể có địa vị cao trong xã hội, nhưng về nhà chỉ là con cái Một người là cha hoặc mẹ trong gia đình, nhưng khi đến cơ quan chỉ là bạn bè đồng nghiệp nhưng vị trí trong xã hội, cơ quan, gia đình ấy được gọi là các vai của mỗi người khi tham gia hội thoại Bài học hôm nay sẽ giúp các em hiểu được khái niệm đó
*Hoạt động 3: Bài mới( 40 ' )
Gọi hs đọc ví dụ
? Quan hệ giữa các nhân vât
tham gia hội thoại trong đoạn
trích trên là quan hệ gì? ai ở
vai trên, ai ở vai dưới
? Tìm Những chi tiết thể hiện
thái độ của người cô trong
cuộc đối thoại với bé Hồng?
- Đọc vd
- H/s nhận xét
- Xác định
I/Vai xã hội trong hội thoại:
1 Bài tập:
->Quan hệ gia tộc: Bà cô là vai trên, Hồng là vai dưới
- Giọng nói cay độc, nét mặt khi cười rất kịch, cách lôi kéo Hồng vào một trò chơi độc ác, những từ
ngữ và câu nói mỉa mai: Mày, mẹ
mày, mợ mày, bắt mợ mày, thăm
Trang 9? Cách xử sự của người cô có
điểm gì đáng chê trách?
? Tìm những chi tiết cho thấy
bé Hồng đã cố kìm nén sự bất
bình của mình để giữ được lề
phép? Giải thích vì sao Hồng
phải làm như vậy?
? Tìm lời mời thích hợp với
mỗi người trong bữa cơm gia
đình?
- Cháu
- Cha mẹ
- Ông bà
? Lời mời của mỗi người ở
đây dựa vào mối quan hệ gì?
? Chỉ ra thứ bậc trong quan hệ
đó? Vì sao người cháu lại mời
trước ?
? Em có nhận xét gì khi chọn
lời mời?
? Vai xã hội là gì ?
? Cơ sở để xác định các vai xã
- Nêu nhận xét
- Phát hiện
và lí giải
- H/s thảo luận 2'
- Đại diện trình bày
- Lí giải
- H/s nhận xét
- H/s bộc lộ
- H/s nhận xét
em bé chứ, xấu, chả nhẽ bán xới,
dù sao cũng đỡ tủi thân cho cậu mày, và
mày cũng cần có họ, có hàng
- Cách sử sự của bà cô đáng trách
ở chỗ:
- Với quan hệ gia tộc, người cô đã
sử sự không đúng với thái độ chân thành thiện chí của tình cảm ruột thịt
- Với tư cách là người lớn tuổi, vai
bề trên, người cô không có thái độ đúng mực của người lớn tuổi với trẻ em
- Các chi tiết: tôi cúi đầu không
đáp .tôi lại im lặng cúi dầu xuống đất .cổ họng tôi nghẹn ứ khóc không ra tiếng
- Chú bé Hồng cố kìm nén vì biết rằng mình là bề dưới phải tôn trọng bề trên
- Nhận xét khái quát: Trong quan
hệ gia đình hoặc trong các mối quan hệ xã hội khác nhau, mỗi vị trí thứ bậc sẽ phải chọn lời mời cho thích hợp, đúng với vị trí của mình khi tham gia hội thoại – giao tiếp
- Cơ sở để xác định vai xã hội trong hội thoại là các quan hệ xã
Trang 10hội ?
? Khi tham gia hội thoại cần
lưu ý điều gì?
Gọi học sinh đọc ghi nhớ
Gv tổ chức cho H/s làm bài
tập
GV nêu yêu cầu
?Tìm chi tiết trong Hịch
tướng sĩ thể hiện thái độ vừa
nghiêm khắc vừa khoan dung
của Trần Quốc Tuấn đối với
binh sĩ dưới quyền?
? Xác định vai xã hội của
Trần Quốc Tuấn khi nói với
các tướng sĩ?
Gọi hs đọc đoạn trích:
? Hãy xác định vai xã hội của
hai nhân vật khi tham gia
cuộc thoại trên?
? Các chi tiết thể hiện thái độ
của ông giáo với lão Hạc, của
lão Hạc với ông giáo?
- Trình bày
- Đọc ghi nhớ
- H/s độc lập làm bài trình bày kết quả
- H/s phát hiện
- Đọc
- H/s phân tích
hội: trên – dưới, thân – sơ.
- Cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp.
2 Ghi nhớ: SGK
II/ Luyện tập:
*Bài 1:
+ Đoạn văn thể hiện thái độ vừa nghiêm khắc vừa khoan dung của TQT: Các ngươi .lưu thơm Lúc bấy giờ có được không?
+ Vai xã hội: Quan hệ chủ tướng
và quan hệ của những người cùng cảnh ngộ
Bài 2:
* Vai xã hội:
- Xét về địa vị xã hội ông giáo là người có địa vị cao hơn
- Xét về tuổi tác: Lão Hạc ở vai trên
D Hướng dẫn các hoạt động tiếp nối
- Học ghi nhớ, hoàn thành các bài tập
- Đọc và chuẩn bị bài tiếp theo: Hội thoại