- GV: Khi tìm ra bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học được sắp xếp theo chiều tăng dần của nguyên tử khối nhưng có một số trường hợp ngoại lệ nên hiện nay sắp xếp theo chiều tăng dần của[r]
Trang 1Ngày soạn: 03/01/2020
Ngày dạy: 08/01/2020 Tiết 39
Bài 31: SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUẦN HOÀN
CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
I Mục tiêu
1 Về kiến thức
- Nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân nguyên tử
- Cấu tạo BTH mới ở lớp 9 gồm: ô nguyên tố, chu kì, nhóm
+ Ô nguyên tố cho biết: Số hiệu nguyên tử, KHHH, tên nguyên tố, NTK + Chu kì: Gồm các nguyên tố được xếp thành hàng ngang theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân nguyên tử
+ Nhóm gồm các nguyên tố mà nguyên tử được xếp thành 1 cột dọc theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân nguyên tử
2 Về kỹ năng
- Rèn cách tra bảng, xác định nhóm, chu kỳ, ô nguyên tố
3 Về tư duy
- Rèn khả năng quan sát, diễn đạt chính xác, rõ ràng ý tưởng của bản thân và hiểu được ý tưởng của người khác
- Rèn khả năng tư duy linh hoạt, độc lập và sáng tạo
- Rèn khả năng khái quát hóa, trừu tượng
4 Về thái độ và tình cảm
- Có ý thức tự học, hứng thú và tự tin trong học tập
- Tôn trọng các nhà khoa học và các phát minh khoa học
5 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực chung: Năng lực giao tiếp, năng lực tự học
- Năng lực riêng: Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học
II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
1 Giáo viên
- Máy chiếu chiếu: Bảng tuần hoàn phóng to, ô nguyên tố, sơ đồ cấu tạo nguyên tử của một số nguyên tố
2 Học sinh
- Hs ôn lại kiến thức về cấu tạo nguyên tử lớp 8, xem trước bài 31:
+ Tìm hiểu nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng tuần hoàn
+ Tìm hiểu cấu tạo bảng tuần hoàn
III Phương pháp
- Phương pháp dạy học: phương pháp thuyết trình, đàm thoại, phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề
- Kĩ thuật dạy học: kĩ thuật giao nhiệm vụ, kĩ thuật đặt câu hỏi
IV Tiến trình giờ dạy - Giáo dục
1 Ổn định lớp (1 phút)
2 Kiểm tra bài cũ (7 phút)
Cho các chất sau: Na2CO3, NaHCO3, MgCO3.
a/ Chất nào tan trong nước?
b/ Chất nào bị nhiệt phân hủy giải phóng CO2 và tạo ra oxit bazơ?
Trang 2c/ Chất nào tác dụng được với dung dịch muối canxi clorua?
d/ Chất nào tác dụng được với dung dịch bari hidroxit?
Viết phương trình phản ứng xảy ra (nếu có)
Đáp án (Thu bài một số học sinh chấm điểm)
Câu
a/ Chất tan được trong nước là: Na2CO3, NaHCO3
b/ Chất bị nhiệt phân hủy là: MgCO3
MgCO3 ⃗t o MgO + CO2
c/ Chất tác dụng được với CaCl2: Na2CO3
Na2CO3 + CaCl2 ⃗ CaCO3 + 2NaCl
d/ Chất tác dụng được với Ba(OH)2 : Na2CO3, , NaHCO3
Na2CO3 + Ba(OH)2 ⃗ BaCO3 + 2NaOH
2NaHCO3 + Ba(OH)2 ⃗ BaCO3 + Na2CO3 + H2O
2.0 2.0 2.0 2.0 2.0
3 Giảng bài mới
* Giới thiệu:
Ngày nay người ta đã phát hiện khoảng 110 nguyên tố hóa học, chúng được sắp xếp trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học Các nguyên tố được sắp xếp trong bảng tuần hoàn theo nguyên tắc nào, quy luật biến đổi tính chất của chúng ra sao? Mối quan hệ giữa vị trí của nguyên tố trong bảng tuần hoàn với cấu tạo và tính chất của nguyên tố ra sao?
- Chiếu bảng tuần hoàn các nguyên tố
- Chúng ta sẽ nghiên cứu cấu tạo, ý nghĩa của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
Hoạt động 1: Tìm hiểu nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng
tuần hoàn (10 phút)
- Mục tiêu: HS biết được nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng tuần
hoàn
- Phương pháp dạy học: phương pháp thuyết trình, đàm thoại, phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề
- Kĩ thuật dạy học: kĩ thuật giao nhiệm vụ, kĩ thuật đặt câu hỏi
? Ai là người xây dựng bảng tuần hoàn các
nguyên tố hóa học?
- Nhà bác học Nga Đ.I.Men-đê-lê-ép
(1834 -1907)
? Trước đó đã có ai tìm cách sắp xếp các
nguyên tố chưa?
- Có, nhưng chưa thành công
? Ban đầu có bao nhiêu nguyên tố?
- 60 nguyên tố? Hiện nay?
I Nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng tuần hoàn
Trang 3-Hơn 110 nguyên tố (118) (30/12/2015)
- GV chiếu bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa
học giới thiêu sơ lược, học sinh quan sát trên
máy chiếu và bảng tuần hoàn đã chuẩn bị
? Cách sắp xếp các nguyên tố?
- Sắp xếp theo chiều tăng dần của điện tích
hạt nhân nguyên tử
- GV: Khi tìm ra bảng tuần hoàn các nguyên
tố hóa học được sắp xếp theo chiều tăng dần
của nguyên tử khối nhưng có một số trường
hợp ngoại lệ nên hiện nay sắp xếp theo chiều
tăng dần của điện tích hạt nhân nguyên tử
- G nhắc lại: Số p = số Z = số TT
- GV: Khi tìm ra bảng tuần hoàn các nguyên
tố hóa học, Men-đê-lê-ép đã dự đoán sẽ có
những nguyên tố mới được tìm ra Sau này,
những nguyên tố đó được các nhà khoa học
tìm ra và hợp với quy luật, dự đoán của ông
- GV: Tìm ra được quy luật các nguyên tố
trong bảng tuần hoàn là bước tiến lớn Vì vậy,
phải biết tôn trọng cống hiến của các nhà
khoa học
- Các nguyên tố trong BTH được sắp xếp theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân nguyên tử Z
Hoạt động 2: Tìm hiểu cấu tạo bảng tuần hoàn (20 phút)
- Mục tiêu: Biết được cấu tạo của bảng tuần hoàn, ý nghĩa của ô nguyên tố, chu
kì, nhóm
- Phương pháp dạy học: phương pháp thuyết trình, đàm thoại, phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề
- Kĩ thuật dạy học: kĩ thuật đặt câu hỏi
- Gv giới thiệu khái quát bảng tuần hoàn các
nguyên tố: ô nguyên tố, hàng (chu kì), cột
(nhóm)
+ Ô: 110 ô, mỗi nguyên tố chiếm một ô
+ Nhóm: 8 nhóm
+ Chu kì: 7 hàng trong đó có 3 chu kì
nhỏ và 4 chu kì lớn
- Gv y/c hs quan sát ô thứ 12
? Ô nguyên tố thứ 12 cho ta biết những gì?
(số hiệu nguyên tử là 12, kí hiệu hóa học là
Mg, tên nguyên tố là magiê, nguyên tử khối
là 24)
II Cấu tạo bảng tuần hoàn
1 Ô nguyên tố
Trang 4? Các ô nguyên tố có đặc điểm gì giống
nhau?
(Số hiệu nguyên tử, Kí hiệu hóa học, Tên
nguyên tố, Nguyên tử khối)
? Số hiệu nguyên tử cho ta biết được những
gì?
? Quan sát ô 11 cho ta biết điều gì?
→ hs trả lời về thông tin ô 11
- Gv cho hs quan sát cấu tạo nguyên tử của
các nguyên tố trong 1 chu kỳ
? Cấu tạo nguyên tử của các nguyên tố này
có điểm gì giống nhau?
(có cùng số lớp e)
? Chu kì 1 có mấy nguyên tố? đó là những
nguyên tố nào?
? Các nguyên tố trong 1 chu kì có sự biến
thiên về điện tích như thế nào?
(điện tích tăng dần)
? Các nguyên tố trong 1 chu kì khác nhau ở
điểm nào?
- Gv y/c hs vẽ cấu tạo nguyên tử của một số
nguyên tố trong nhóm I và nhóm VII
? Cấu tạo nguyên tử của các nguyên tố
trong cùng một nhóm có điểm gì giống
nhau? Đặc điểm gì khác nhau?
(giống nhau ở số e lớp ngoài cùng, khác
nhau ở điện tích hạt nhân)
→ hs quan sát, thực hiện các lệnh của gv
→Gọi hs trả lời, hs khác nhận xét, bổ sung
→Gv nhận xét, kết luận
- Gồm các kí hiệu:
+ Số hiệu nguyên tử + Kí hiệu hóa học + Tên nguyên tố + Nguyên tử khối
- Số hiệu nguyên tử = Điện tích hạt nhân= số e trong nguyên tử
= STT của nguyên tố trong bảng tuần hoàn
2 Chu kì
- Chu kì là dãy các nguyên tố: + Có cùng số lớp e
+ Sắp xếp theo chiều điện tích hạt nhân tăng dần
- STT của chu kì = số lớp e
3 Nhóm
- Nhóm gồm các nguyên tố mà nguyên tử của chúng có số e lớp ngoài cùng bằng nhau và
do đó có tính chất tương tự nhau được xếp thành cột theo chiều tăng của điện tích hạt nhân nguyên tử
- STT của nhóm = số e lớp ngoài cùng của nguyên tử
4 Củng cố (5 phút)
- Trình bày cấu tạo BTH
- Làm bài tập sau: cho các nguyên tố có số hiệu nguyên tử là 16, 19 trong bảng tuần hoàn, hãy cho biết:
1/ Vị trí của các nguyên tố trong bảng tuần hoàn: STT, tên nguyên tố, kí hiệu hóa học, nguyên tử khối, chu kì
Trang 52/ Đặc điểm cấu tạo nguyên tử: điện tích hạt nhân, số p trong hạt nhân, số e.
5 Hướng dẫn học sinh học ở nhà và chuẩn bị cho bài sau (2 phút)
- Học bài
- Làm bài tập 2,7 sgk
- Chuẩn bị mục III
+ Tìm hiểu sự biến đổi tính chất của các nguyên tố trong một chu kì, nhóm
V Rút kinh nghiệm:
Ngày dạy: 11/01/2020 Tiết 40
Bài 31: SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUẦN HOÀN
CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC (Tiết 2)
I Mục tiêu
1 Về kiến thức
- Biết được quy luật biến đổi tính chất trong chu kì, nhóm
- Biết dựa vào vị trí của nguyên tố (20 nguyên tố đầu) suy ra cấu tạo nguyên
tử, tính chất cơ bản của nguyên tố và ngược lại
2 Về kĩ năng
- Dự đoán được tính chất cơ bản của nguyên tố khi biết vị trí của nó trong bảng tuần hoàn
- Biết cấu tạo nguyên tử của nguyên tố suy ra vị trí và tính chất của nó
- Rèn luyện kĩ năng khái quát, so sánh, trình bày một vấn đề
3 Về thái độ và tình cảm
- Có ý thức tự học, hứng thú và tự tin trong học tập
- Tôn trọng các nhà khoa học và các phát minh khoa học
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực chung: Năng lực giao tiếp, năng lực tự học
- Năng lực riêng: Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học
II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
- Gv: Máy chiếu chiếu:
+ Bảng tuần hoàn phóng to
+ Chu kì 2,3 phóng to
+ Nhóm I, VII phóng to
- Hs: đọc trước bài: Tìm hiểu sự biến đổi tính chất của các nguyên tố trong một chu kì, nhóm
III Phương pháp
- Phương pháp dạy học: phương pháp thuyết trình, đàm thoại, trực quan, phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề
- Kĩ thuật dạy học: kĩ thuật đặt câu hỏi
Trang 6IV Tiến trình giờ dạy - Giáo dục
1 Ổn định lớp (1 phút)
2 Kiểm tra bài cũ (10 phút)
- Hs1: Làm bài tập 3 sgk – T101
- Hs 2: Nêu cấu tạo của bảng tuần hoàn và cho biết ý nghĩa của ô nguyên tố?
3 Giảng bài mới
* Giới thiệu:
Hoạt động 1: Tìm hiểu sự biến đổi tính chất của các nguyên tố trong một chu kì (8 phút)
- Mục tiêu: Biết được sự biến đổi tính chất của các nguyên tố trong một chu kì.
- Phương pháp dạy học: phương pháp thuyết trình, đàm thoại, trực quan, phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề
- Kĩ thuật dạy học: kĩ thuật đặt câu hỏi
- Gv dùng bảng tuần hoàn của các nguyên tố
để thông báo quy luật: trong một chu kì, khi
đi từ đầu chu kì đến cuối chu kì theo chiều
tăng dần của điện tích hạt nhân:
+ Số e lớp ngoài cùng của nguyên tử
tăng dần từ 1 đến 8e
+ Tính kim loại của các nguyên tố giảm
dần, đồng thời tính phi kim của các nguyên tố
tăng dần (đầu chu kì là một kim loại kiềm,
cuối chu kì là một phi kim mạnh, kết thúc chu
kì là một khí hiếm).
- Gv y/c quan sát chu kì 2
? Số e lớp ngoài cùng biến đổi như thế nào
từ Li đến Ne?
? Sự biến đổi tính kim loại và tính phi kim
thể hiện như thế nào?
→Hs trả lời câu hỏi, hs khác nhận xét, bổ
sung
→ Gv nhận xét, kết luận
- Tương tự với chu kì 3
→ Gv nhận xét, kết luận: như vậy có sự lặp đi
lặp lại một cách tuần hoàn về cấu tạo nguyên
tử và tính kim loại, tính phi kim của các
nguyên tố
III Sự biến đổi tính chất của các nguyên tố trong bảng tuần hoàn
1 Trong một chu kì
Trong một chu kì, khi đi từ đầu chu kì đến cuối chu kì theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân:
- Số e lớp ngoài cùng của nguyên tử tăng dần từ 1 đến 8e
- Tính kim loại của các nguyên tố giảm dần, đồng thời tính phi kim của các nguyên tố tăng dần (đầu chu kì là một kim loại kiềm, cuối chu kì là một phi kim mạnh, kết thúc chu kì là một khí hiếm)
Hoạt động 2: Tìm hiểu sự biến đổi tính chất của các nguyên tố
trong một nhóm (7 phút)
- Mục tiêu: Biết được sự biến đổi tính chất của các nguyên tố trong một chu kì
- Phương pháp dạy học: phương pháp thuyết trình, đàm thoại, trực quan,
Trang 7phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề.
- Kĩ thuật dạy học: kĩ thuật đặt câu hỏi
- Gv y/c quan sát nhóm I
? Sự biến đổi số lớp e trong nhóm I như thế
nào?
? Tính kim loại và tính phi kim của các
nguyên tố biến đổi như thế nào? So sánh
trong nhóm với chu kì.
- Gv y/c hs đọc sgk và rút ra nhận xét
? Hãy so sánh tính kim loại của 3 nguyên
tố: Ca, Mg, Be và tính phi kim của 3 nguyên
tố: O, S, Se.
2 Trong một nhóm
Trong một nhóm, khi đi từ trên xuống dưới theo chiều tăng của điện tích hạt nhân:
- Số lớp e tăng dần từ 2 đến 7
- Tính kim loại của các nguyên tố tăng dần, tính phi kim của các nguyên tố giảm dần
Hoạt động 3: Tìm hiểu ý nghĩa của bảng tuần hoàn các nguyên tố
hóa học (15 phút)
- Mục tiêu: nêu được ý nghĩa của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
- Phương pháp dạy học: phương pháp thuyết trình, đàm thoại, trực quan, phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề
- Kĩ thuật dạy học: kĩ thuật đặt câu hỏi
- Gv y/c hs làm bài tập:
? Biết nguyên tố A thuộc ô số 17 trong
bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học:
+ Hãy cho biết cấu tạo nguyên tử của
nguyên tố A
+ Dự đoán tính chất của nguyên tố A.
(Cấu tạo nguyên tử A: có 17p và 17e, các e
được sắp xếp thành các lớp 2/8/7 A thuộc chu
kì 3, nhóm VII nên A là một pk mạnh)
? Dựa vào vị trí của nguyên tố trong bảng
TH cho biết được những gì?
- Gv y/c hs làm bài tập:
? Nguyên tố X có 3 lớp e trong đó có 6 e ở
lớp ngoài cùng Hãy cho biết vị trí của X
trong bảng TH và tính chất hóa học của
nó?
IV Ý nghĩa của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
1 Biết vị trí của nguyên tố ta
có thể suy đoán cấu tạo nguyên tử và tính chất của nguyên tố đó
Trang 8(Các lớp e của nguyên tử X là: 2/8/6→X có
số hiệu nguyên tử là 16→X nằm ở ô thứ 16
trong bảng tuần hoàn
Xcó 3 lớp e→X thuộc chu kì 3
X có 6e lớp ngoài cùng →X thuộc nhóm VI
→X là một phi kim mạnh)
?Khi biết cấu tạo nguyên tử của một nguyên
tố ta sẽ biết được những yếu tố nào?
2 Biết cấu tạo nguyên tử của nguyên tố ta có thể suy đoán vị trí và tính chất nguyên tố đó
4 Củng cố (3 phút)
- Làm bài tập 2 sgk T101
- Đọc “ghi nhớ” sgk
5 Hướng dẫn học sinh học ở nhà và chuẩn bị cho bài sau (1 phút)
- Làm bài tập sgk
- Ôn lại kiến thức chương III
+ Tính chất của phi kim
+ Tính chất của một số phi kim điển hình: Clo, Cacbon, Silic và một số hợp chất của chúng
+ Cấu tạo của bảng tuần hoàn và sự biến đổi tuần hoàn tính chất của các nguyên tố trong chu kì, nhóm và ý nghĩa của bảng tuần hoàn
V Rút kinh nghiệm: