Phân tích a./ Em bé bán diêm trong đêm giao thừa * Gia cảnh : Mẹ mất, sống với bố, bà nội qua đời, nhà nghèo, nơi ở “chui xúc trong một nơi tối tăm, luôn phải nghe lời mắng nhiếc của bố”
Trang 12.Kĩ năng:
-Rèn kĩ năng-đọc diễn cảm, tóm tắt và phân tích bố cục văn bản tự sự, phân tích nhân vật và hành động qua lời kể, phân tích tác dụng của biện pháp đối lập tơng phản
II.Kiểm tra bài cũ :
Cảm nghĩ của em về nhân vật lão Hạc qua truyện Lão Hạc của Nam Cao?
III Bài mới: hđ1: khởi động
-Mục tiêu:Tạo tâm thế, định hớng chú ý cho học sinh…
giả, xuất xứ, bố cục, phơng thức biểu đạt,
hiểu nội dung của vb.
- TP: Nàng tiên cá, Bầy chim thiên nga, Chú lính chì dũng cảm, Nàng công chúa và hạt
đậu
2 Tác phẩm
- Văn bản trích gần hết truyện ngắn''Cô bé bán diêm '' là 1 trong những truyện ngắn nổi tiếng của ông
II Đọc - hiểu văn bản
1 Đọc
Trang 2?Nhận xét về thể loại và phơng thức biểu
đạt ?
H/s thảo luận câu hỏi 1 sgk
Phần 2 là phần trọng tâm (có thể chia làm 5
đoạn nhỏ căn cứ vào các lần quẹt diêm)
? Nhìn vào bố cục của văn bản em có nhận
? Hình ảnh cô bé bán diêm trong đêm giao
thừa đợc tác giả khắc hoạ bằng nghệ thuật
gì?
? Biện pháp ấy đợc thể hiện ở đoạn 1 nh thế
nào? Đã đem lại hiệu quả nghệ thuật ra
sao?
=>Đặc biệt là hình ảnh : Cái xó tối tăm ><
ngôi nhà xinh xắn có dây trờng xuân bao
quanh => Nổi khổ vật chất lẫn tinh thần
G/v bình
- Đọc với giọng chậm, cảm thông, cố gắng phân biệt những cảnh thực và ảo ảnh trong
và sau từng lần cô bé quẹt diêm
2 Chú thích.
- Học sinh giải thích các từ :gia sản, tiêu tán, diêm quẹt vào tờng, Phuốc-sét, thịnh soạn, cây thông nô-en, chí nhân
*Tóm tắt- Em bé mồ côi mẹ phải đi bán diêm trong đêm giao thừa rét buốt Em chẳng dám về nhà vì sợ bố đánh, đành ngồi nép vào góc tờng, liên tục quẹt diêm để sởi Hết 1 bao diêm thì em bé chết cóng trong giấc mơ cùng bà nội lên trời Sáng hôm sau- mồng 1 tết, mọi ngời qua đờng vẫn thản nhiên nhìn cảnh tợng thơng tâm
=> Truyện diễn biến theo trình tự 3 phần là mạch lạc, hợp lý
4 Phân tích a./ Em bé bán diêm trong đêm giao thừa
* Gia cảnh : Mẹ mất, sống với bố, bà nội qua
đời, nhà nghèo, nơi ở “chui xúc trong một nơi tối tăm, luôn phải nghe lời mắng nhiếc của bố”
+ Hoàn toàn cô đơn, đói rách+ Luôn bị bố đánh
+ Phải đi bán diêm để kiếm sống
=> Tác dụng : Nổi bật tình cảnh rất tội nghiệp (đói khổ, bất hạnh , cô đơn và đáng thơng) của em bé
=> Gợi sự thơng tâm, đồng cảm trong lòng ngời đọc Cảm thơng sâu sắc đến những con ngời nghèo khổ
Trang 32.Kĩ năng:
-Rèn kĩ năng-đọc diễn cảm, tóm tắt và phân tích bố cục văn bản tự sự, phân tích nhân vật và hành động qua lời kể, phân tích tác dụng của biện pháp đối lập tơng phản
II.Kiểm tra bài cũ :
Hình ảnh cô bé bán diêm trong đêm giao thừa đợc tg miêu tả ntn ?
III Bài mới: hđ1: khởi động
-Mục tiêu:Tạo tâm thế, định hớng chú ý cho học sinh…
-Phơng pháp: thuyết trình
* Giới thiệu bài mới
Hđ2: đọc –hiểu văn bản
-Mục tiêu: Giúp HS khám phá nghệ thuật kể
truyện hấp dẫn, có sự đan xen giữa hiện thực và
mộng tởng với các tình tiết diễn biến hợp lý của
truyện cô bé bán diêm , qua đó An - đéc xen“ ” –
truyền cho ngời đọc lòng thơng cảm của ông đối
với em bé bất hạnh.
-Phơng pháp: vấn đáp, phân tích, giảng bình…
H/s đọc phần 2
? Chi tiết nào đợc lặp đi lặp lại trong bài?
Vì sao em phải quẹt diêm?
Trang 4Khi ánh lửa bùng loé lên, cũng là lúc thế giới mơ
-ớc tởng tợng xuất hiện, lúc diêm tắt thì em lại trở
? Thực tế đã thay đổi mộng tởng nh thế nào sau lần
quẹt diêm thứ hai? Cho em thấy điều gì?
? Trong lần quẹt diêm thứ ba em có thấy gì?
? Em đọc đợc mơ ớc nào từ cảnh tợng ấy?
G/v giải thích phong tục đón tết Nô en ở các nớc
châu Âu
? Có gì đặc biệt trong lần quẹt diêm thứ t?
? Em bé đã mong ớc điều gì và vì sao nh vậy?
? Em có suy nghĩ gì về những mong ớc của cô bé
qua 4 lần quẹt diêm?
- Quẹt diêm : Sởi ấm + để đợc đắm chìm trong thế giới ảo ảnh do em t-ởng tợng ra (thực + ảo đan xen => thế giới cổ tích)
a, Lần thứ nhất :
- Mộng tởng : Diêm cháy => lò sởi rực hồng => sáng sủa, ấm áp, thân…mật => mong ớc đợc sởi ấm trong một mái nhà quen thuộc
=> Gần với thực tế, hợp lý : Vì lúc này em đang rét, em lại vừa quẹt diêm, ngọn lửa ít ỏi có thể làm em
ấm lên một chút
b, Lần hai :
- Bàn ăn sang trọng, đầy đủ, sung túc
- Hình ảnh con ngỗng quay : Gợi ra
từ cảnh thực
- Hình ảnh con ngỗng lng cắm thìa…tiến về em là một điều kỳ diệu => t-ởng tợng
=> Mộng tởng, xen kẽ thực tế => thể hiện ớc mơ cháy bỏng của em là đói,
là khao khát đợc ăn
=> ý nghĩa : + Làm nổi rõ mong ớc, hạnh phúc chính đáng của em bé bán diêm và thân phận bất hạnh của em
+ Cho thấy sự thờ ơ, vô nhân đạo của xã hội đối với ngời nghèo
c, Lần thứ ba :
- Cây thông Nô en => mong ớc đợc vui đón Nô en
- Mộng tởng đó nhanh chóng biến mất cùng với que diêm
- Cảnh thật: Ngọn nến bay lên ngôi…sao trên trời nhập vào cảnh thực và ảo
ảnh trong trí tởng tợng của em thế là hình ảnh bà em xuất hiện
d, Lần thứ t :
- Bà nội hiện về
- Em bé cất lời nói với bà
=> Mong đợc ở mãi cùng bà (ngời yêu thơng em nhất, => sự thơng nhớ
bà, ớc nguyện đi theo bà => chuẩn bị cho lần quẹt diêm thứ năm )
* Cả 4 lần : Đều là những mong ớc chân thành, chính đáng, giản dị, của bất cứ đứa trẻ nào trên thế gian này
e, Lần thứ năm :
Trang 5? Lần quẹt diêm thứ 5 có gì khác so với 4 lần trớc
? Em đã nhìn thấy những gì?
? Khi tất cả những que diêm còn lại cháy lên là lúc
cô bé bán diêm thấy mình đợc bay lên cùng bà
chẳng còn đói rét,đau buồn nào đe doạ nữa Điều
đó có ý nghĩa gì?
? Tất cả điều kể trên đã nói với chúng ta về em bé
nh thế nào?
? Tình cảm của tác giả đối với em bé?
Em đã ra đi vĩnh viễn trong đói khát, rét buốt,
trong niềm hy vọng tan biến cùng ảo ảnh về một
ngời thân yêu đã mất
? Em có nhận xét gì về nghệ thuật kể truyện của
tác giả ở đoạn 2 ?
? Phần cuối của truyện cho ta thấy cảnh tợng gì?
? Cảnh em bé chết vì giá rét trong đêm giao thừa
gợi cho em cảm xúc gì?
? Tình cảm của mọi ngời đối với cảnh tợng ấy nh
thế nào?
? Cảm nhận của em về cảnh thơng tâm này? Tấm
lòng của tác giả muốn gửi gắm qua truyện ngắn
này là gì?
- GV bình : - Trong xã hội cũ thiếu tình thơng ấy
chỉ có An - đéc – xen với tất cả niềm cảm thông,
thơng yêu đối với em bé bất hạnh mới có thể viết
lại một câu chuyện thơng tâm nh thế mà vẫn làm
ngời đọc bớt đi cảm giác bi thơng để tiễn đa cô bé
lên trời với niềm vui, niềm hi vọng chợt bùng loé
lên sau những lần đánh diêm Hđ3 : tổng
kết
-Mục tiêu : giúp HS khái quát lại nội dung, nghệ
- Em quẹt hối hả, liên tục kì hết…bao diêm…
- Hình ảnh bà hiện lên cao lớn, đẹp
- Em muốn níu giữ bà em lại với em
- Em đã bay lên cùng bà
- Cuộc sống chỉ là buồn đau, đói rét
- Chỉ có cái chết mới giải thoát họ
- Thế gian không có hạnh phúc Hạnh phúc chỉ có ở thợng đế chí nhân
* Cô bé bán diêm bị bỏ rơi, đói rét, cô độc
- Luôn khao khát đợc ấm no, yên vui, thơng yêu
=> Tác giả bày tỏ niềm cảm thông, thơng yêu sâu nặng của mình đối với
em bé đáng thơng, bất hạnh
* Tóm lại : Hiện thực, mộng tởng xen kẽ nhau, sắp xếp hợp lý, khéo léo gợi lên trớc mắt ngời đọc vẻ đẹp hồn nhiên tơi tắn của em bé đáng thơng Ngòi bút nhân ái và lãng mạn của nhà văn đã làm cho câu chuyện cảm
- Cảnh thơng tâm >< thái độ thờ ơ của mọi ngời
* Em thật tội nghiệp Ngời đời đối sử với em quá lạnh lùng, chỉ có mẹ, bà
em là thơng em, nhng đều đã mất Ngời cha đối xử với em thiếu tình th-
ơng, khách qua đờng chẳng đoái hoài nên em chẳng bán đợc diêm, những ngời nhìn thấy thi thể em vào ngày mồng 1 tết cũng lạnh lùng nh thế
5 Tổng kết
1 Nội dung : Bằng sự thơng xót,
đồng cảm bênh vực trẻ em nghèo, tác giả đã lột tả cho chúng ta thấy : trên thế gian lạnh lùng đói khát không có chỗ cho no ấm, niềm vui, hạnh phúc của trẻ thơ nghèo khổ
Trang 6thuật của bài…
-Phơng pháp : Tổng hợp, khái quát hoá…
? Tại sao có thể nói cô bé bán diêm là một bài ca
về lòng nhân ái với con ngời nói chung, trẻ em nói
riêng
? Em học tập đợc những gì từ nghệ thuật kể truyện
của tác giả?
? Tại sao có thể nói truyện là bài ca về lòng nhân ái
với con ngời nói chung, trẻ em nói riêng
? Hình ảnh nào khiến em cảm động nhất? Vì sao
? Qua đó em thấy trách nhiệm của ngời lớn →trẻ
em và ngợc lại trong xã hội ngày nay
II Kiểm tra bài cũ :
Khi sử dụng từ ngữ địa phơng và biệt ngữ xã hội cần chú ý điều gì ?
III Bài mới : hđ1 : khởi động
-Mục tiêu:Tạo tâm thế, định hớng chú ý cho học sinh…
-Phơng pháp: thuyết trình
* Giới thiệu bài mới
Trang 7? So sánh ý nghĩa của 3 câu và cho biết
điểm khác biệt về ý nghĩa giữa chúng? Tác
dụng của từ “Những” và “có” đối với sự
việc đợc nói tới trong câu?
? Từ những, có biểu thị thái độ gì của ngời
nói đối với sự việc đợc nói đến trong câu?
? Các từ : thì, chính, ngay trong các câu sau
dùng để nhấn mạnh từ ngữ nào trong câu
và có tác dụng đánh giá thái độ của ngời
nói đối với sự việc đợc nói đến trong câu?
? Vậy em hiểu thế nào là trợ từ?
-Câu 3 : Từ có=> ngoài việc diễn đạt kết quả còn có ý nghĩa nhấn mạnh, đánh giá việc ăn hai bát cơm là không đạt mức độ bình thờng
=> Từ “những”, “có” => biểu thị thái độ
đánh giá của ngời nói đối với việc đợc nói
đến trong câu => trợ từ
* Ví dụ :- Tôi thì tôi xin chịu
- Chính bạn Lan nói với mình nh vậy
- Ngay cả cậu cũng không tin mình ?
- Thì => (tôi)
- Chính => (bạn Lan)
- Ngay cả (Cậu) => Trợ từ 2) Kết luận :
Trợ từ là những từ chuyên đi kèm với 1 từ ngữ trong câu để nhấn mạnh hoặc biểu thị thái độ đánh giá sự vật , sự việc đợc nói đến
ở từ ngữ đó
+ Trợ từ do các từ loại khác chuyển thành+ Có 2 loại trợ từ
- Trợ từ để nhấn mạnh : Những, cái, thì, mà, là…
- Trợ từ để biểu cảm thái độ đánh giá sự vật,
sự việc : Có, chính, ngay, đích, thị…
* Bài 1 :Trợ từ : a, c, g, i
II Thán từ
1) Bài tập :
- Này : Gây sự chú ý của ngời đối thoại => Còn gọi là hô ngữ
- A: Biểu thị thái độ tức giận(hoặc vui mừng)
- Vâng : Biểu thị thái độ lễ phép2) Kết luận :
+ Là những từ để bộc lộ tình cảm, cảm xúc của ngời nói hoặc để hô đáp
+ Vị trí : Có thể đứng đầu câu+ Đặc điểm:
Trang 8- Này, a có khả năng 1 mình tạo thành câu
(VD của Nam Cao)
-Mục tiêu:Nhận biết trợ từ, thán từ trong
một đoạn văn cụ thể Xác định thán từ gọi
đáp và thán từ biểu thị cảm xúc trong các
câu văn.
-Giải thích ý nghĩa của trợ từ, thán từ
trong câu đặt câu với trợ từ, thán từ.
H/s đọc yêu cầu bài tập 2
? Giải thích nghĩa của các trợ từ in đậm
- Tổ chức học sinh làm việc theo nhóm
- Giáo viên gọi đại diện nhóm trình bày
-Gọi nhóm khác nhận xét
- Giáo viên đánh giá
? Tìm các thán từ trong các câu đã cho
VD : ái ! Tôi đau quá
+ Thán từ gồm 2 loại chính :
- Thán từ bộc lộ tình cảm, cảm xúc : a, ái,
ơ, ôi, ô hay, than ôi, trời ơi…
- Thán từ gọi đáp: ừ, dạ, này, vâng, ơi
* Ghi nhớ : sgk + Ôi! buổi chiều thật tuyệt
+ ừ ! cái cặp ấy đợc đấy
b, Nguyên : Chỉ kể riêng tiền thách cới đã quá cao
Đến : Quá vô lý
c, Cả : Nhấn mạnh việc ăn quá mức bình ờng
th-d, cứ: nhấn mạnh 1 việc lặp lại nhàmchán
Bài 3 : Các thán từ : này, à, ấy, vâng, chao
ôi, hỡi ơi …Bài 4 : Kìa : Tỏ ý đắc chí
Ha ha : Khoái chí
ái ái : Tỏ ý van xinThan ôi : Tỏ ý nuối tiếc Hđ4 : củng cố - dặn dò
IV Củng cố : Nhắc lại trợ từ, thán từ
Trang 9V Dặn dò : Vận dụng kiến thức đã học để nhận biêt trợ từ, thán từ trong văn bản tự
chọn.H/s làm bài.Chuẩn bị bài : Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự
-Vai trò của yếu tố kể trong văn bản tự sự
-Vai trò của các yếu tố miêu tả, biểu cảm trong văn bản tự sự
-Sự kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự
II Ki ể m tra bài cũ : Thế nào là tóm tắt văn bản tự sự ?
III Bài mới
? Yếu tố tả thể hiện nh thế nào?
? Yếu tố biểu cảm thể hiện ra sao?
? Theo dõi đoạn trích và cho biết, tác giả kể
lại những việc gì?
I Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình cảm trong đoạn văn tự sự
- Biểu cảm : Bày tỏ cảm xúc, thái độ của
ng-ời viết trớc sự việc, nhân vật, hành động
Trang 10? Sự việc ấy đợc kể lại băng chi tiết nào ?
? Vậy trong đoạn trích trên tác giả đã miêu
tả sự việc ấy qua những hình ảnh, từ ngữ
nào?
? Yếu tố biểu cảm đợc thể hiện qua đoạn
trích nh thế nào?
? Qua đoạn trích em hãy cho biết các yếu
tố kể, miêu tả, biểu cảm đứng riêng hay
đan xen nhau?
Tìm VD trong đoạn trích
?
Bây giờ em bỏ tất cả các yếu tố miêu tả,
biểu cảm chỉ chép lại các câu văn kể sự
việc nhân vật thành một đoạn văn
? Hãy so sánh với đoạn văn của Nguyên
Hồng để thấy đợc vai trò, tác dụng của yếu
tố miêu tả, biểu cảm trong văn tự sự
? Sự đan xen ấy có tác dụng gì ?
+ Mẹ tôi vẫy tôi+ Tôi chạy theo chiếc xe chở mẹ+ Mẹ kéo tôi lên xe
+ Tôi oà lên khóc+ Mẹ tôi sụt sùi theo+ Tôi ngồi bên mẹ, đầu ngả vào cánh tay mẹ, quan sát gơng mặt mẹ
* Yếu tố miêu tả : + Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, ríu cả chân lại
+ Đùi áp đùi mẹ tôi khuôn miệng xinh xắn…nhai trầu
+ Mẹ tôi không còi cõm+ Gơng mặt vẫn tơi sáng với đôi mắt trong
và nớc da mịn, làm nổi bật của 2 gò má
* Yếu tố biểu cảm : + Hay tại sự sung sớng, sung túc (Suy…nghĩ)
+ Tôi thấy những cảm giác ấm áplạ thờng (cảm nhận)
+ Phải bé lại vô cùng (phát biểu cảm t… ởng)
Mẹ tôi vẫy tôi Tôi chạy theo chiếc xe
mẹ Mẹ tôi kéo tôi lên xe Tôi oà khóc Mẹ tôi khóc theo Tôi ngồi bên mẹ, ngả đầu vào cánh tay mẹ, quan sát gơng mặt mẹ
b, Các yêu tố miêu tả giúp cho việc kể lại cuộc gặp gỡ giữa hai mẹ con thêm sinh
động:
Tất cả màu sắc, hơng vị, hình dáng, diện mạo của nhân vật, hành động nh… hiện
ra trớc mắt ngời đọcYếu tố biểu cảm:
Giúp ngời viết thể hiện tình mẫu tử sâu nặng => ngời đọc phải trăn trở suy nghĩ
=> Nh vậy yếu tố miêu tả và biểu cảm làm cho ý nghĩa của truyện càng thêm thấm thía, sâu sắc, giúp tác giả thể hiện đợc thái độ trân trọng, tình cảm yêu mến đối với ngời mẹ
c, Nếu bỏ yếu tố kể, chỉ còn yếu tố miêu tả, biểu cảm thì không có truyện Các yếu tố miêu tả, biểu cảm chỉ có thể bám vào sự việc, nhân vật mới phát triển đợc
Trang 11? Nếu bỏ các yếu tố kể, chỉ để lại yếu tố
miêu tả, biểu cảm thì đoạn văn sẽ ra sao?
sự có sử dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm,
phân tích vai trò của các yếu tố đó …
yếu tố miêu tả và biểu cảm trong các văn
bản: Tôi đi học, Tức nớc vỡ bờ, Lão Hạc
? Phân tích giá trị của các yếu tố đó
+ Nhóm 3: "Lão Hạc''
- Văn bản''Tôi đi học''''Sau một hồi trống trong các lớp''+ Miêu tả: ''Sau một hồi trống sắp hàng đi vào lớp, không đi co lên một chân tởng t-ợng
+ Biểu cảm: vang dội cả lòng tôi, cảm thấy mình chơ vơ, vụng về lúng túng, run run
- Văn bản''Lão Hạc''''Chao ôi xa tôi dần dần''
+ Miêu tả: Tôi giấu giếm vợ tôi, thỉnh thoảng ngấm ngầm, lão từ chối xa tôi dần dần + Biểu cảm: Chao ôi không nỡ giận.
“Khốn nạn Ông giáo ơi! Lừa nó.”… …
Lão Hạc kể lại việc bán chó với nổi niềm day dứt, ăn năn Cả đời lão sống chân thực, nhân hậu, lơng thiện, mà bây giờ lão nỡ lừa dối cả một con chó Qua đó ngời đọc thấy đợc lão Hạc là ngời sống có tình nghĩa, thuỷ chung, trung thực
Trang 12- Nắm bắt diễn biến của các sự kiện trong đoạn trích.
-Chỉ ra đợc những chi tiết tiêu biểu cho tính cách mỗi nhân vật (Đôn –ki-hô-tê và chô Pan- xa) đợc mêu tả trong đoạn trích
II.Kiểm tra bài ? Cảm nghĩ của em sau khi đọc xong truyện “Cô bé bán diêm”
C Bài mới: Hđ1 : khởi động
-Mục tiêu:Tạo tâm thế, định hớng chú ý cho học sinh…
-Phơng pháp: thuyết trình
- Giới thiệu bài: Tây Ban Nha là đất nớc ở phía tây châu Âu, trong thời đại Phục Hng (XIV-XVI) đất nớc này đã sản sinh ra nhà văn vĩ đại Xec-van-tét với tác phẩm bất hủ - Bộ tiểu thuyết Đôn Ki-hô-tê