BENH VUNG QUANH RANG 888

Dây chằng quanh răng Thành phần của dây chằng quanh răng:  Dây chằng quanh răng là sản phẩm của các tế bào túi răng.. • Tuỳ theo sự sắp xếp và hướng đi của các bó sợi mà ngời • Đối với

/

bÖnh vïng quanh r¨ng

GI¶NG VI£N: BS CAO THÞ HoµNG YÕN

 M« t¶ ®uîc triÖu chøng l©m sµng, ph©n lo¹i bÖnh viªm lîi

vµ viªm quanh r¨ng

 KÓ ®uîc c¸c biÖn ph¸p phßng bÖnh r¨ng miÖng nãi chung

vµ viªm lîi nãi riªng

 Tr×nh bµy ®uîc c¸c biÖn ph¸p ®iÒu trÞ vµ dù phßng bÖnh viªm quanh r¨ng

/

/

1 BÖnh viªm lîi

• 1.1 CÊu t¹o lîi:

• Lîi lµ mét thµnh phÇn cña vïng quanh r¨ng, lµ niªm m¹c biÖt ho¸ liªn quan trùc tiÕp tíi r¨ng, b¸m vµo cæ r¨ng, x¬ng r¨ng vµ mét phÇn x¬ng æ r¨ng

/

Lîi gåm 2 phÇn: Lîi tù do ( lîi viÒn, nhó lîi) Lîi b¸m dÝnh

/

R·nh lîi

/

• Nhó lîi

/

Mµu s¾c lîi:

/

• BiÓu m« lîi: gåm 3 lo¹i

/

/

 Về mặt vi thể, nguời ta đã xác định niêm mạc lợi có cấu trúc gồm 2 thành phần: biểu mô và tổ chức liên kết đệm

 Biểu bì phủ bề mặt lợi dính và mặt ngoài viền lợi là lớp biểu bì sừng hoá, từ sâu ra nông gồm 4 lớp tế bào: Lớp tế bào đáy, lớp tế bào gai, lớp tế bào hạt và lớp tế bào sừng hoá

/

• BiÓu b× phñ mÆt trong r·nh lîi lµ biÓu m« kh«ng sõng ho¸,

nã liªn tiÕp víi phÝa trªn bëi biÓu m« sõng ho¸ cña lîi tù

do vµ phÝa díi bëi biÓu m« b¸m dÝnh

/

• Biểu mô bám dính là biểu mô ở đáy rãnh lợi bám dính vào răng

/

• Tổ chức đệm của lợi là một tổ chức liên kết có nhiều sợi keo và rất ít sợi chun Những sợi keo sắp xếp thành những

bó sợi lớn hình thành một hệ thống sợi của lợi

/

H×nh 2: C¸c bã sîi ë lîi

A Sîi r¨ng lîi B Sîi mµo xu¬ng æ r¨ng

C Sîi vßng D Sîi r¨ng mµng xu¬ng

E Sîi ngang v¸ch

/

Dịch tễ học

• Tỷ lệ bệnh viêm lợi ở Việt Nam và trên thế giới

• Bệnh có đặc điểm là tổn thuơng viêm khu trú ở lợi, xuơng

ổ răng chưa có ảnh huởng

• Không phải là bệnh lây

/

Đánh giá:

- Màu sắc

- Kích thước

- Trương lực

/

- Đưa sonde vào rãnh lợi, men theo thành tổ chức mềm đánh giá chảy máu

 Chỉ số lợi (Gingival Index - GI) của Loe và Silness, 1965 đánh giá tình trạng lợi theo các mức sau:

0 - Lợi bình thờng

1 - Lợi viêm nhẹ (thăm không chảy máu, không đau, lợi đổi màu,

nề nhẹ)

/

2 - Viêm lợi trung bình (lợi đổi màu đỏ, sng nề, thăm có chảy máu và đau)

3 - Viêm lợi nặng (lợi sng đỏ, chảy máu khi thăm và chảy máu tự nhiên, bề mặt lợi có thể có loét)

/

1.3 Nguyªn nh©n g©y bÖnh: 7 nhãm

Vi khuÈn

/

VËt Lý: Báng, trÇy xíc,

/

Hãa häc: Ch×, thñy ng©n, axit, vËt liÖu ch÷a r¨ng,…

/

Do thuốc: Oxy già nồng độ cao, thuốc chống động kinh,

nớc súc miệng có nồng độ cồn cao,…

/

NỘI TIẾT

– Viêm lợi ở tuổi dậy thì:

• Sự khởi phát và mức độ viêm lợi bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố:

• Sự tăng cao nồng độ hormon sinh dục ở cả 2 giới: lợi

có receptor tiếp nhận hormon, làm giãn mạch, thoát mạch tế bào, tăng hoạt động tế bào viêm

NỘI TIẾT

• Viêm lợi liên quan tới kinh nguyệt:

Nguyên nhân: Do mô lợi có nhiều thụ thể với estrogen và

progesteron tạo những phản ứng gây sưng, viêm, tăng nhạy cảm lợi đặc biệt vào trước ngày kinh do nồng độ estrogen tăng cao

Ngày cuối chu kì trước và vài ngày đầu chu kì sau có sự tăng tiết dịch lợi khoảng 20% và gặp ở 75% phụ nữ trong thòi gian rụng trung

VIÊM LỢI Ở PHỤ NỮ CÓ THAI

- Thai nghén không gây viêm lợi mà làm viêm lợi dễ phát

sinh và tiến tiển nặng hơn

- Triệu chứng

+ Lợi phù nề, sưng đỏ, thay đổi hình dạng bờ lợi và túi lợi, mảng bám vi khuẩn ít hơn các viêm lợi do mảng bám khác

+Triệu chứng này có thể xuất hiện từ tháng thứ 2 của thai kỳ

và kéo dài tới tận 6 tháng sau sinh

/

BÖnh toµn th©n: §T§, K b¹ch cÇu,

/

1.4.2.Viªm lîi m¹n tÝnh:

/

1.5 §iÒu trÞ viªm lîi

 ThÓ cÊp tÝnh:

- T¹i chç

- Toµn th©n

 ThÓ m¹n tÝnh:

- T¹i chç: söa c¸c chÊt hµn thõa, hµn kªnh g©y Ðp vµo kÏ lîi

vµ sang chÊn cuèng r¨ng

/

/

Hinh 1 C¸c phÇn cña tæ chøc quanh rang

A Lîi viÒn (lîi tù do)

B Lîi dÝnh

.Ngµ rang Men rang R·nh lîi Bê lîi BiÓu m« tiÕp nèi Lâm díi lîi tù do Vïng tiÕp nèi niªm m¹c lîi Niªm m¹c x¬ng æ rang

.X¬ng æ rang X¬ng rang

Dây chằng quanh răng

Thành phần của dây chằng quanh răng:

 Dây chằng quanh răng là sản phẩm của các tế bào túi răng Những

tế bào đó nguợc lại đuợc phân chia từ tế bào mầm thần kinh đuợc biệt hoá nh tổ chức liên kết giống như một gân

/

D©y ch»ng gåm 3 phÇn thuêng thÊy trong tæ chøc liªn kÕt:

 TÕ bµo: TÕ bµo x¬ hoÆc nh÷ng lo¹i tÕ bµo kh¸c nhau thêng thÊy trong tæ chøc liªn kÕt riªng vµ cÇn cho sù duy tr× tÝnh bÒn v÷ng cña

• Thµnh phÇn chÝnh cña d©y ch»ng quanh r¨ng lµ nh÷ng sîi collagen

• Sîi collagen chia 2 nhãm: nhãm nh÷ng sîi lång vµo

xu¬ng æ r¨ng vµ nhãm nh÷ng sîi b¸m vµo xu¬ng æ r¨ng riªng biÖt

/

• Tuỳ theo sự sắp xếp và hướng đi của các bó sợi mà ngời

• Đối với những răng nhiều chân còn có những bó sợi đi từ

kẽ 2 hoặc 3 chân đến dính vào vách giữa của xương ổ

răng nhiều chân

/

 Tuần hoàn quanh răng:

• Động mạch

• Tĩnh mạch

 Thần kinh ở vùng quanh răng:

• Thần kinh tự vận động: điều hoà máu chảy trong mao mạch

• Thần kinh ngoại biên: đáp ứng với cảm giác đau, thay đổi áp lực

/

Xương răng

• Xương răng là một dạng đặc biệt của xơng, trong đó

thành phần vô cơ và hữu cơ chiếm tỷ lệ ngang nhau 1/1

/

Về cấu trúc, xơng răng gồm :

• Xơng răng không có tế bào: là lớp đầu tiên đợc tạo ra

trong quá trình tạo ngà chân răng

• Xơng răng có tế bào là xơng răng thứ phát phủ lên chân răng ở 1/3 dới chân răng và cuống răng tạo điều kiện cho

sự bám chắc của những dây chằng mới giữ cho bề rộng vùng quanh răng ổn định và làm lành chỗ chân răng bị kích thích có hại

/

• Xương răng không có khả năng tiêu sinh lý và thay đổi cấu trúc nh xương Về mặt chức phận, xương răng tham gia vào sự hình thành hệ thống cơ học nối liền răng với xương răng, cùng với xương ổ răng giữ bề rộng cần thiết cho vùng dây chằng quanh răng, bảo vệ ngà răng và tham gia sửa chữa một số tổn thuơng ngà chân răng

/

Xuơng ổ răng

• Xuơng ổ răng là phần lõm của xuơng hàm để giữ chân răng, nó là một bộ phận của xuơng hàm gồm có lá xuơng thành trong huyệt ổ răng( lá cứng) và tổ chức xuơng

chống đỡ xung quanh huyệt răng

/

• Lá cứng là một lá xuơng mỏng, trên bề mặt có những bó sợi của dây chằng quanh răng bám vào

• Lá cứng có nhiều lỗ, qua đó bó mạch và thần kinh đi từ xuơng hàm tới dinh dỡng và cảm giác cho răng và vùng quanh răng

/

• Tổ chức xuơng chống đỡ xung quanh ổ răng phía ngách lợi, hàm ếch và luỡi là tổ chức xuơng đặc gồm lớp vỏ, giữa lớp xương vỏ và lá xơng thành trong huyệt răng là xuơng xốp

/

• 2.2 Dịch tễ học

• Tính chất phổ biến: Mọi quốc gia, chủng tộc, vùng địa lý,…

• Các chỉ số áp dụng cho chẩn đoán và điều trị:

• - Chỉ số vệ sinh răng miệng đơn giản: chỉ số cao răng, chỉ số mảng bám

• - Chỉ số nhu cầu điều trị quanh răng công đồng: dựa vào đánh giá tình trạng lợi, cao răng, độ sâu túi lợi

/

C Tiêu chuẩn đánh giá:

3.2.3 Tiêu chuẩn đánh giá:

0 : Không có cao răng

1 : Cao răng trên lợi có ở 1/3 bề mặt thân răng

2 : Cao răng trên lợi phủ 1/3-2/3 bề mặt thân răng hoặc cảm giác thấy cao răng dưới lợi quanh cổ răng

3 : Cao răng trên lợi bám > 2/3 bề mặt răng và có

nhiều cao răng dưới lợi

2.3 Chỉ số nhu cầu điều trị quanh răng cộng đồng

( CPI-TN- Community Periodontal Index of Treatment Needs)

Do Ainamo đưa ra năm 1982

Mục đích: Khám phát hiện và hướng dẫn cá thể hoặc

nhóm nhu cầu điều trị quanh răng

Lựa chọn răng

Thanh niên và người lớn (>20 tuổi)

Chia bộ răng thành 6 vùng đánh giá tất cả các răng + Lục phân phía sau bắt đầu phía xa răng nanh

+ Vùng lục phân còn ít nhất 2 răng còn chức năng Khi

vùng chỉ còn 1 răng thì cho sang vùng bên cạnh Nếu

vùng không còn răng nào thì gạch chéo

Chỉ tính răng 8 khi nó thế chỗ chức năng răng 7

• Trẻ em và thanh thiếu niên (7-19 tuổi)

4.3 Cách tiến hành

a Dụng cụ: Cây đo túi lợi của TCYT thế giới

- Đánh dấu: đầu tròn với các khoảng 3,5; 2,0; 3,0; 2,0

- Đầu làm việc hình tròn đường kính 0,5mm giúp phát hiện cao răng và các bề mặt ráp khác và giúp đo chính xác

b Sử dụng cây đo túi lợi

- Xác định độ sâu của túi lợi, chảy máu và cao răng

- Đưa nhẹ đầu cây đo túi lợi vào túi giữ tiếp xúc với

bề mặt răng để phát hiện cao răng

- Nhìn cột màu để phát hiện túi sâu <3,5mm, 3,5 – 5,5mm và >5,5mm

c Tiêu chuẩn

Code 0 = Tổ chức quanh răng bình thường (lành mạnh)

Code 1 = Chảy máu sau khi thăm khám nhẹ,có mảng bám và không có cao răng

Code 2 = Có cao răng trên hoặc dưới lợi, túi lợi ≤ 3mm

Code 3 = Túi lợi 4- 5mm

Code 4 = Túi bệnh lý ≥ 6mm

d Ghi mã số

TN 0 = Không cần điều trị ( code 0)

TN I = Hướng dẫn vệ sinh răng miệng ( code 1)

TN II = Hướng dẫn vệ sinh răng miệng + lấy cao răng và làm nhẵn bề mặt chân răng ( code 2 và 3)

TN III = Đòi hỏi điều trị phức tạp hơn như lấy cao răng trên lợi và dưới lợi, làm nhẵn chân răng, tăng cường chăm sóc răng miệng tại nhà và phẫu thuật quanh răng

phẫu thuật nha chu (code 4)

2.3 Bệnh căn bệnh sinh:

• 2.3.1 Những yếu tố bên ngoài vùng quanh răng: Khớp

cắn( răng lệch lạc), sang chấn khớp cắn, phanh môi bám cao, ngách tiền đình nông, chất hàn thừa, cao răng, mảng bám răng

• 2.3.2 Những yếu tố nội tại: Vấn đề dinh dỡng, bệnh toàn thân (ĐTĐ, bệnh máu, ), tuổi dậy thì, đáp ứng miễn dịch

ở từng cá thể (là yếu tố nội tại quan trọng nhất trong các yếu tố ảnh hởng bên trong)

/

2.3 TriÖu chøng l©m sµng.

• Mảng bám trên và dưới lợi

• Viêm lợi: Một số trường hợp khám lợi khó phát hiện thấy dấu hiệu viêm lợi vì do quá trình viêm mãn tính kéo dài làm lợi xơ dày lên che tổ chức lợi viêm bên dưới

• Tiết nhiều dịch túi lợi

/

• Túi quanh răng

• Mất bám dính

• Tiêu xương ổ răng,

/

• Lung lay răng là hậu quả của mất bám dính và tiêu

xương ổ răng

• Có thể có nhạy cảm lợi, có bệnh nhân có cảm giác ngứa lợi, có thể nhạy cảm răng khi hở chân răng nhiều hay do mòn cement răng

• Có thể sang chấn khớp cắn thứ phát do răng di chuyển

• Có thể áp xe vùng quanh răng

• Đau trong đợt viêm cấp

• Rắt thức ăn,

/

• TiÕn triÓn: MÊt r¨ng hµng lo¹t

• BiÕn chøng: Apxe quanh th©n r¨ng, viªm tñy ngîc dßng, viªm m« tÕ bµo, viªm xoang, viªm x¬ng hµm

/

KÝch thíc

/

- Ch¶y m¸u: §¸nh gi¸ theo chØ sè ch¶y m¸u r·nh lîi

- §é tôt lîi

+/ Lo¹i I

+/ Lo¹i II

/

+/ Lo¹i III

+/ Lo¹i IV

/

- Tói lîi

- Sù mÊt b¸m dÝnh

- Khám lợi dính, lợi toàn bộ

/

 Khám độ lung lay răng:

- Độ 1: Lung lay răng cảm thấy bằng tay

- Độ 2 : Lung lay răng theo chiều ngang < 1mm

- Độ 3 : Lung lay răng theo chiều ngang > 1 mm

- Độ 4 : Lung lay răng theo chiều ngang và chiều dọc ( 3 chiều trong không gian)

/

C¸c tæn th¬ng trªn X quang

Tiªu x¬ng

/

LËp kÕ ho¹ch ®iÒu trÞ

/

2.7 §iÒu trÞ viªm quanh r¨ng:

• §iÒu trÞ khëi ®Çu

• §iÒu trÞ phÉu thuËt

• §iÒu trÞ duy tr×

/

§iÒu trÞ khëi ®Çu

/

/

§iÒu trÞ phÉu thuËt

/

§iÒu trÞ duy tr×

/

• Cách chọn kem đánh răng

• Cách chọn bàn chải

Kỹ thuật cuốn (The roll technique)

Kỹ thuật Bass cải tiến (The Bass technique)

1.2 Làm sạch kẽ răng

• Dùng chỉ nha khoa (Dental floss)

Dùng tăm gỗ (The Dental woodstick, plastic dental

stick)

/

/

/

Case study

• Bệnh nhân nữ 14 tuổi, đến khám vì chảy máu khi chải răng, đôi khi chảy máu tự nhiên Qua hỏi bệnh, thăm khám phát hiện:

• - Bệnh nhân xuất hiện chảy máu lợi khoảng 6 tháng nay, 3 ngày

gần đây thỉnh thoảng có chảy máu tự nhiên, kéo dài 2-3 phút tự

cầm Ngày chải răng 1 lần buổi sáng sau khi ngủ dậy

• - Khám thấy: Lợi sưng đỏ, chảy máu tự nhiên

Chiều sâu thăm khám 4mm

Cao răng độ 2

/

• Câu 1: Chẩn đoán cho tình trạng trên là:

• A Viêm lợi cấp tính

• B Viêm lợi mạn tính

• C Viêm quanh răng mạn tính

• D Viêm lợi phì đại

• Câu 2: Biện pháp điều trị cho buổi hẹn đầu tiên là:

• a Lấy cao răng

/