Kiến thức: Nắm vững khái niệm vế văn miêu tả - văn thuyết minh, nhận diện đợc những điểm giống nhau và khác nhau của hai loại văn bản này.. • Tiết 43, 44: Những điểm giống nhau và khác
Trang 1Ngày 4 tháng 1 năm 2009
Chủ đề 4:
Những điểm giống nhau, khác nhau giữa văn miêu tả và văn thuyết minh
Loại chủ đề: Bám sát Thời lợng: 8 tiết
I
Mục tiêu:
1 Kiến thức: Nắm vững khái niệm vế văn miêu tả - văn thuyết minh, nhận diện
đợc những điểm giống nhau và khác nhau của hai loại văn bản này Phân tích, so sánh qua những bài văn cụ thể để thấy đợc sự giống nhau, khác nhau giữa hai văn bản
2 Kĩ năng: Rèn kĩ năng viết về văn miêu tả - thuyết minh theo chủ đề cho sẵn
và chủ đề tự chọn
3 Thái độ: Giáo dục HS thận trọng khi viết đoạn văn, bài văn thuyết minh ->
đa yếu tố miêu tả vào văn thuyết minh -> bài văn thuyết minh sinh động, hấp dẫn
II Thời l ợng:
• Tiết 39, 40: Ôn tập văn miêu tả và văn thuyết minh
• Tiết 41, 42: Luyện tập
• Tiết 43, 44: Những điểm giống nhau và khác nhau giữa văn miêu tả và văn thuyết minh
• Tiết 45, 46: ý nghĩa, giá trị, phạm vi sử dụng của hai loại văn bản trên
III Nội dung:
Tiết 39, 40
Khái niệm chung về văn miêu tả và văn thuyết minh
I Khái niệm.
- HS ghi đoạn văn:
* Đoạn 1: “ Bác thợ rèn cao lớn, cao
lớn nhất vùng, vai cuộn khúc, cánh tay
ám đen khói lửa lò và bụi búa sắt Bác
có đôi mắt lọt trong khuôn mặt vuông vức, dới rừng tóc rậm dày, đôi mắt trẻ,
to, xanh, trong ngời nh thép Quai hàm
Trang 2H: Đoạn văn 1 tái hiện điều gì ?
H: Em hãy chỉ ra đặc điểm nổi bật của
bác thợ rèn đợc tái hiện trong đoạn văn
H: Từ vd trên, em hiểu ntn là văn miêu
tả?
H: Đoạn văn 2 trình bày điều gì ?
Em thờng gặp cách trình bày này ở loại
văn bản nào ?
H: Thế nào là văn thuyết minh ?
bạnh của bác rung lên với những tràng cời Những tiếng thở rền vang nh ngáy, giống nh nhịp thở phì phò của ống bễ”
- Tái hiện hình ảnh bác thợ rèn khỏe mạnh, rắn chắc
- Đặc điểm nổi bật: cao lớn, vai cuộn khúc, khuôn mặt vuông vức, đôi mắt to…
=> Văn miêu tả là loại văn giúp ngời
đọc, ngời nghe hình dung đợc các đặc
điểm, tính chất nổi bật của một sự vật,
sự việc, hiện tợng…
- Trong văn miêu tả, năng lực quan sát của ngời viết, ngời nói thờng đợc bộc lộ
rõ nhất
* Đoạn 2: “ Cây dừa cống hiến tất cả
của cải của mình cho con ngời: thân cây làm máng, lá làm tranh, cọng lá chẻ nhỏ làm vách, gốc dừa làm chõ đồ xôi, nớc dừa để uống, để kho cá, kho thịt, nấu canh, làm nớc mắm,…”
- Sự cống hiến của cây dừa
- Em thờng gặp cách trình bày này ở các loại văn bản thông dụng trong lĩnh vực đời sống, cung cấp về hiện tợng, sự vật trong thiên, xã hội
=> Văn thuyết minh là kiểu văn bản
thông dụng trong mọi lĩnh vực đời sống nhằm cung cấp tri thức (kiến thức) về
đặc điểm, tính chất, nguyên nhân,… của các hiện tợng sự vật trong tự nhiên, xã hội bằng phơng thức trình bày, giới thiệu, giải thích
- Văn bản thuyết minh cần đợc trình bày chính xác, rõ ràng, chặt chẽ và hấp dẫn
II Luyện tập.
Bài tập 1: Tìm đoạn văn miêu tả trong các văn bản đã học.
- GV gợi ý cho HS các văn bản: Tôi đi học, cô bé bán diêm,…
- HS làm, trình bày, nhận xét
Bài tập 2: Nếu phải viết 1 đoạn văn (bài văn) miêu tả cảnh đồng lúa chín ban
mai, em sẽ nêu lên đặc điểm nổi bật nào ?
Trang 3• Gợi ý:
- Trong làn gió buổi sớm mai, không khí thoang thoảng mùi thơm
- Cánh đồng trải dài vô tận, im lìm nh còn đang say ngủ
- ánh sáng lờ mờ, chỉ thấy những lợn sóng nhấp nhô và làn sơng
đục mờ
- Khi gió thoảng qua, cánh đồng xào xạc một âm thanh dịu nhẹ Những chú chim non giật mình bay vút vào không gian
- Những tia sáng đầu tiên chiếu trên cánh đồng tạo nên 1 khung cảnh thật rực rỡ
- Những hạt lúa vàng, mập mạp, trĩu xuống lắc l…
• Hãy viết thành 1 đoạn văn hoàn chỉnh
Bài tập 3: Nếu phải giới thiệu về cái bàn học của em thì em sẽ giới thiệu ntn ?
• Gợi ý:
- Xuất xứ (hãng sản xuất)
- Cấu tạo (chất liệu, kiểu dáng, cấu tạo từng bộ phận)
- Công dụng và cách bảo quản
IV Dặn dò: Viết bài văn hoàn chỉnh cho bài tập 3.
Ngày 9 tháng 1 năm 2009
Tiết 41, 42
Luyện tập
1 ổn định tổ chức.
2 Bài cũ: So sánh văn miêu tả với văn thuyết minh.
3 Bài mới:
Bài tập 1: Đọc các đoạn văn sau và trả lời câu hỏi.
H: Đoạn 1 miêu tả cảnh gì ? Cảnh đợc
miêu tả ntn về màu sắc, đờng nét ?
* Đoạn 1: “…Thuyền xuôi giữa dòng
sông rộng hơn ngàn thớc, trông hai bên
bờ rừng đớc dựng lên cao ngất nh hai dãy trờng thành vô tận Cây đớc mọc dài theo bãi, theo từng lứa trái rụng, ngọn bằng tăm tắp, lớp này chồng lên lớp kia ôm lấy dòng sông, đắp từng bậc màu xanh lá mạ, màu xanh rêu, màu xanh chai lọ…lòa nhòa và ẩn hiện trong sơng mù và khói sóng ban mai…”
(Sông nớc Cà Mau - Đoàn Giỏi)
- Đoạn văn miêu tả cảnh rừng đớc với màu sắc, đờng nét, hình khối ở sông
n-ớc Cà Mau
- Màu sắc: xanh lá mạ, xanh rêu, xanh chai lọ…trong sơng mù và khói sang
Trang 4ban mai.
- Đờng nét: Thuyền xuôi giữa dòng sông rộng hơn ngàn thớc, trông hai bên
bờ rừng đớc dựng lên cao ngất nh hai dãy trờng thành vô tận Cây đớc mọc dài theo bãi, theo từng lứa trái rụng, ngọn bằng tăm tắp, lớp này chồng lên lớp kia ôm lấy dòng sông
-> So sánh, nhân hóa
=> Cuộc sống trù phú, tràn đầy sức sống, hoang dã
* Đoạn 2:
H: Đoạn 2 trình bày điều gì?
H: Em học tập đợc gì khi viết bài văn
TM?
“ …Sừng của trâu giống nh hình lỡi liềm uốn cong Nó có tác dụng bảo vệ khi bị con vật khác tấn công Khuôn mặt của trâu gần giống nh tam giác
ng-ợc Mũi trâu to, có 2 lỗ tròn và có nớc giúp trâu nhận biết đợc mọi vật Hai mắt của trâu tròn và xanh giúp trâu nhìn mọi vật từ xa Không giống nh những con vật khác, trâu chỉ có 1 hàm răng để nhai cỏ Cơ thể của trâu giống nh hình bầu dục to, dài Bên ngoài đợc phủ một lớp lông mao vừa để bảo vệ vừa để che chắn.”
-> Trình bày các bộ phận và chức năng của con trâu
- HS bộc lộ (cần phải quan sát đối tợng trực tiếp, kết hợp với văn miêu tả, hình
ảnh so sánh…)
Bài tập 2: Miêu tả chợ hoa ngày tết.
- HS làm bài, trình bày
- GV cùng HS nhận xét, bổ sung
- Gợi ý: Các loại hoa, màu sắc, hơng thơm Cảnh ngời đi mua hoa, xem hoa, không khí…
Bài tập 3: Thuyết minh về cây hoa phợng.
- Dàn ý:
a, Mở bài: Giới thiệu chung về cây phợng
b, Thân bài:
- Đặc điểm chung của cây phợng: cây to cùng họ với cây vang, lá kép lông chim, hoa mọc thành chùm màu đỏ, nở vào mùa hè…
- Những bộ phận cây phợng: rễ, thân, cành, tán lá, hoa, quả…
- Lợi ích: cung cấp bóng mát, hoa đỏ đẹp, gắn liền với những kỉ niệm tuổi thơ…
Trang 5- Cách trồng và chăm sóc hoa phợng.
- Tình cảm gắn bó của tuổi học trò với cây phợng, hoa phợng
c, Kết bài: Nhấn mạnh vẻ đẹp của cây phợng, hoa phợng Phợng mãi mãi là ngời bạn gần gũi, thân thiết của tuổi học trò
Ngày 19 tháng 1 năm 2009
Tiết 43, 44
Những điểm giống nhau và khác nhau giữa văn miêu
tả với văn thuyết minh
H: Đoạn văn miêu tả cảnh gì?
H: Đặc điểm nổi bật nào của mùa xuân
đợc thể hiện trong đoạn văn?
H: Đối tợng nào đợc TM trong đoạn
văn?
H: Đoạn văn trình bày đặc điểm nổi bật
gì của đối tợng?
H: Qua tìm hiểu 2 đoạn văn trên, theo
em, miêu tả hoặc TM nhằm làm nổi bật
Ví dụ 1:
* Đoạn văn 1:
“ Mùa xuân đã về trên cánh đồng Bên kia đồi, tiếp với đồng, là rừng cây Hoa cánh kiến nở vàng trên rừng, hoa nở và hoa kim anh trắng xóa Những bầy ong
từ trong rừng bay xuống đồng, cỏ ống cao lêu đêu đong đa trớc gió Cỏ gà, cỏ mật, cỏ tơng t xanh nõn Ban mai nắng dịu, chim hít líu lo Gió ngọt ngào mùi thơm của mật và phấn hoa…”
- Cảnh mùa xuân trên cánh đồng
- Mùa xuân căng tràn sức sống, vạn vật
đang sinh sôi nảy nở
* Đoạn văn 2:
“ Yến sào là sản phẩm quí hiếm của
n-ớc ta và trên thế giới Yến sào là món
ăn ngon, bổ dỡng làm tăng thêm sức khỏe cho cơ thể, nhất là ngời yếu sức và ngời cao tuổi Đồng thời cũng là một
d-ợc phẩm chữa trị nhiều bệnh Yến sào
đều có ở các vùng biển đảo ở Việt Nam, nhng so với cả nớc thì yến sào ở vùng vịnh Nha Trang có chất lợng tốt…”
- TM về yến sào
- Giá trị của món ăn yến sào đối với sức khỏe con ngời
*Ghi nhớ: Giống nhau:
- Đều làm nổi bật đặc điểm của đối t-ợng
Trang 6điều gì của sự vật?
H: Muốn miêu tả hoặc giới thiệu về đối
tợng, ngời viết phải làm công việc gì?
Bài tập: Tìm 1 đoạn văn miêu tả và
thuyết minh đã học, chỉ ra sự giống
nhau của 2 loại văn bản đó
H: Cho biết phơng thức biểu đạt của 2
đoạn văn trên?
H: Hai đoạnvăn trên có khác nhau ở
những điểm nào?
- Cần phải quan sát đối tợng
- Nêu giá trị và công dụng của đối tợng
- HS làm, trình bày trớc lớp
- GV cùng HS nhận xét, bổ sung
Ví dụ 2:
* Đoạn văn 1: “ Xe chạy chầm chậm,
…mẹ tôi cầm nón vẫy tôi, vài giây sau tôi đuổi kịp Tôi thở hồng hộc, trán
đẫm mồ hôi, và khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại Mẹ tôi vừa kéo tay tôi, xoa
đầu tôi hỏi, thì tôi đã òa lên khóc rồi cứ thế nức nở…”
* Đoạn văn 2: “…Tỷ lệ thanh thiếu
niên hút thuốc lá ở các thành phố lớn
n-ớc ta ngang với tỷ các thành phố âu –
Mĩ Chỉ có khác là với 1 thanh niên Mĩ,
1 đô la mua 1 bao thuốc lá là 1 khoản tiền nhỏ, còn với thiếu niên Việt Nam muốn có 15.000đ mua 1 bao 555 – vì
đã hút là phải hút thuốc sang – chỉ có
1 cách là trộm cắp Trộm một lần, quen tay Từ điếu thuốc sang cốc bia rồi đến
ma túy, con đờng phạm pháp thực ra đã
mở đầu với điếu thuốc.”
- Đoạn 1: Miêu tả
+ Có h cấu, tởng tợng, không nhất thiết phải trung thành với sự vật
+ Dùng các biện pháp tu từ: so sánh, liên tởng
+ Mang nhiều cảm xúc chủ quan của ngời viết
+ ít dùng số liệu
- Đoạn 2: Thuyết minh
+ Trung thành với
đặc điểm của sự vật, hiện tợng + ít dùng các biện pháp tu từ: so sánh, liên tởng + Dùng nhiều số liệu cụ thể, chi tiết
+ ứng dụng trong nhiều tình huống
Trang 7* Dặn dò: Tìm 1 số đoạn văn miêu tả và thuyết minh So sánh sự giống nhau và
khác nhau
Ngày 16 tháng 2 năm 2009
Tiết 45 – 46
ý nghĩa, giá trị và phạm vi sử dụng của hai loại văn bản: Miêu tả - Thuyết minh
- GV yêu cầu HS đọc kĩ 2 đoạn văn
- HS trả lời câu hỏi
H: Xác định kiểu văn bản trong 2 đoạn
văn trên Chỉ ra ý nghĩa và giá trị của 2
đoạn văn đó
I Lý thuyết.
1 ý nghĩa, giá trị của 2 loại văn miêu tả và thuyết minh.
* Đoạn 1: “…Mai rất đa dạng và phong
phú, nếu dựa vào màu sắc thì mai sẽ có
4 loại chính: hoàng mai, bạch mai, thanh mai và hồng mai…Cánh hoa mềm mại, óng mợt và mớt nh tơ Mai
đẹp thuần khiết, trong sáng nh 1 nàng thiếu nữ yêu kiều Hoa mai thờng đợc trồng ở những khu đất rộng, không trồng xen với các loại cây khác Hoa mai vàng rực rỡ, nhiều cánh và lâu tàn Một bông hoa thờng có tới 4 đến 5 cánh”
-> Thuyết minh.
=> Cung cấp cho ngời đọc lợng tri thức
về các hiện tợng và sự thật trong tự nhiên, xã hội 1 cách khách quan, giúp ngời đọc hiểu biết đặc trng, tính chất của sự vật, hiện tợng và biết cách dùng chúng sao cho có lợi cho con ngời
* Đoạn 2: “ Đào Nhật Tân trồng từ
hàng trăm năm nay Đào trồng ở ruộng,
đó là 1 loại đào bích, 1 giống đào lai, chỉ cho hoa mà không cho quả Hoa
đào tơi thắm, màu các manh, tức là màu
đỏ thắm duyên dáng, rực rỡ Cánh hoa kép, bông hoa xinh xắn thành từng chùm trên cành Những cành đào đẹp phải là những cành có tán rộng, hoa đều
từ gốc đến ngọn, những cành nhỏ phải
Trang 8H: Khi nào dùng văn bản miêu tả?
TM?
H: Đoạn văn trên thuyết minh về điều
gì?
H: Điều gì thể hiện đặc điểm đây là
đoạn văn TM?
mập và giao nhau hài hòa để hoa phân
bố đều ở những khoảng khác nhau”
-> Miêu tả.
=> Tái hiện lại sự vật, sự việc, quang
cảnh, giúp ngời đọc cảm nhận đợc vẻ
đẹp của cảnh vật đang tả và hiểu đợc những tình cảm, cảm xúc của ngời viết gửi gắm vào đối tợng
2 Phạm vi sử dụng.
- Văn bản miêu tả đợc sử dụng nhiều trong văn bản nghệ thuật
- Văn bản thuyết minh chủ yếu đợc dùng trong văn bản nhật dụng hay những loại văn bản sử dụng hàng ngày gắn kết với cuộc sống con ngời
II Bài tập.
Bài 1: Cho đoạn văn: “Lu vực hệ thống
sông Đồng Nai gồm TP Hồ chí Minh và
11 tỉnh Sông Đồng Nai là sông chính cùng với các nhánh lớn quan trọng là sông La Ngà, Sông Bé, Sài Gòn, Thị Vải, Vàm Cỏ Theo cục bảo vệ môi tr-ờng, sông Thị Vải (Bà Rịa Vũng tàu) là sông ô nhiễm nhất trong lu vực hệ thống sông Đồng Nai Sông Thị Vải có
1 đoạn “sông chết” dài trên 10 km, từ sau khu vực hợp lu Suối Cả - sông Thị Vải khoảng 3 km đến khu công nghiệp
Mỹ xuân Gọi là “sông chết” vì không
có loài sinh vật nào có thể sống đợc trên đoạn sông này Nớc sông ở đây bị
ô nhiễm hữu cơ nghiêm trọng, có màu nâu đen và bốc mùi hôi thối kể cả thời gian triều lên và triều xuống
- Đoạn văn TM về “Đoạn sông chết Thị Vải”
- Các chi tiết: có số liệu cụ thể, cung cấp cho ngời đọc lợng tri thức về hiện t-ợng và sự thật trong tự nhiên: sông Thị Vải bị ô nhiễm nặng
-> Đoạn trích tuộc văn bản nhật dụng
Bài 2: Tìm 1 đoạn văn miêu tả trong
văn bản nghệ thuật Chỉ ra các yếu tố
Trang 9- HS làm, trình bày, nhận xét.
- GV đánh giá chung
miêu tả trong đoạn
* Dặn dò: Viết đoạn văn TM có sử dụng yếu tố miêu tả
Ngày 11 tháng 3 năm 2009
Chủ đề 5:
Nghệ thuật lập luận trong văn nghị luận
Loại chủ đề: Bám sát Thời lợng: 10 tiết
A Mục tiêu cần đạt.
Giúp HS:
- Hiểu thế nào là văn nghị luận, đặc trng của văn nghị luận Thế nào là lập luận, vai trò, hiệu quả, tác động của nghệ thuật lập luận trong việc biểu hiện nội dung,
t tởng và ý nghĩa tác phẩm
- Luận điểm, cách nêu luận điểm, phơng pháp làm sáng tỏ luận điểm và luận cứ
- Rèn kĩ năng lập luận khi viết bài văn nghị luận
B Tiến trình các b ớc dạy - học.
Tiết 47- 48
H: Thế nào là văn nghị luận?
H: Hãy nêu những điểm khác biệt giữa
văn NL với văn MT, TS
I Vai trò lập luận trong văn nghị luận.
1 Văn nghị luận là gì?
- Văn nghị luận là dùng 1 hệ thống lí lẽ
và dẫn chứng thuyết phục ngời đọc,
ng-ời nghe về 1 quan điểm, t tởng nào đó
2 Điểm khác biệt giữa văn nghị luận với văn miêu tả, tự sự.
- Văn miêu tả, tự sự: kích thích trí
t-ởng tợng, xây dựng óc quan sát tinh tế với t/c chân thật, những khám phá hồn nhiên về thiên nhiên, đời sống, gia đình, xã hội…
- Văn nghị luận: hình thành và pt khả
năng lập luận chặt chẽ, trình bày dẫn chứng 1 cách sáng sủa, giàu sức thuyết phục Nêu những ý kiến riêng của mình
Trang 10- GV cho HS tìm đoạn, văn bản đã học
về văn miêu tả và văn NL
- HS tìm, xđ những chi tiết miêu tả
Tìm luận điểm
H: Để thuyết phục ngời đọc, ngời viết
đã đa ra những dẫn chứng ntn?
H: Các dẫn chứng và lí lẽ trình bày
theo thứ tự nào? t/dụng?
- HS trình bày
H: Một bài văn NL đợc hình thành từ
các yếu tố nào?
H: Lập luận là gì?
* Dặn dò: Nắm vững khái niệm văn
nghị luận, lập luận và sự khác biệt giữa
văn NL với các loại văn khác
về 1 vấn đề nào đó trong cs, văn học nghệ thuật
- VD: + Đoạn đầu bài “Lợm”
+ Văn bản “Đức tính giản dị của BH”
* Tóm lại: Mỗi đoạn văn có 1 vẻ đẹp
riêng Nếu văn miêu tả chỉ qua 1 số hình ảnh, từ ngữ đã lột tả và làm sống dậy trớc mắt ngời đọc thần thái của sự vật, sự việc…thì văn nghị luận lại tiêu biểu cho cách nói chặt chẽ, hùng hồn và giàu sức thuyết phục
3 Thế nào là lập luận, luận điểm và luận cứ?
a Lập luận:
- Là sự tổ chức các luận điểm, luận cứ, các lí lẽ và dẫn chứng nhằm làm sáng tỏ vấn đề để ngời đọc hiểu, tin và đồng tình với điều mà ngời viết đặt ra, giải quyết
- Lập luận là đặc trng quan trọng của văn nghị luận, thể hiện năng lực suy lí, năng lực thuyết phục của ngời viết Là 1 yếu tố tạo nên sự loogic, độ chính xác, sắc bén và tính nghệ thuật của bài nghị luận
Tiết 49-50
1 Bài cũ: Văn NL là gì? So sánh điểm khác giữa văn NL với văn MT, TS.
2 Bài mới: