Bé GD& §T Néi dung tù chän m«n ng÷ v¨n - líp 8&9 Hµ néi, 4-2004 1 định hớng lựa chọn và đề xuất các nội dung tự chọn môn ngữ văn THCS 1. Tổng kết và hệ thống hoá các kiến thức và kĩ năng đã học trong chơng trình chính khoá. Ví dụ: Hệ thống hoá một số vấn đề của VHVN đầu thế kỉ XX ( giai đoạn 1900-1945) 2. Tổng kết nâng cao một số vấn đề đã học nhng cha có điều kiện mở rộng nâng cao Ví dụ: Những yếu tố nghệ thuật cần chú ý khi phân tích thơ trữ tình 3. Chú ý tính chất tích hợp của các chủ đề. Ví dụ: Vai trò và tác dụng của dấu câu trong văn bản nghệ thuật hoặc Vai trò và tác dụng của các biện pháp tu từ qua thực hành phân tích TPVH 4. Chú ý tính toàn diện và đồng bộ giữa nội dung- phơng pháp và kiểm tra, đánh giá Thể hiện: có đầy đủ các phơng diện nội dung cả ba phân môn; chú ý cả phơng pháp và đánh giá 5. Chú ý tính thực hành, ứng dụng Thể hiện: Các nội dung đều yêu cầu thực hành, ứng dụng, chú ý các vấn đề gần gũi với cuộc sống 6. Dựa vào chơng trình Ngữ văn 8, 9 nhng kết hợp ôn tập các nội dung đã học lớp 6-7 Ngữ văn 8: Văn xuôi và thơ đầu thế kỉ, Văn nghị luận trung đại và hiện đại, Văn thuyết minh . Kết hợp ôn: Các biện pháo tu từ, dấu câu, từ đồng nghĩa, văn miêu tả, văn bản điều hành . 7. Chú ý rèn luyện cách thức, kĩ năng, hình thành năng lực tự học Thể hiện: phân tích vai trò, tác dụng của dấu câu, các biện pháp tu từ, cách lựa chọn từ ngữ, sửa chữ những sai sót thờng gặp, cách phân tích thơ trữ tình, thơ mới . Cách viết hớng dẫn HS tự học 2 các chủ đề tự chọn lớp 8 - môn ngữ văn STT Tên các chủ đề nâng cao STT Tên các chủ đề bám sát 1 Vai trò và tác dụng của dấu câu trong văn bản nghệ thuật 8 Về một số nhà thơ thuộc phong trào thơ Mới (1932-1945) 2 Cảm hứng nhân đạo qua một số tác phẩm của các nhà văn hiện thực đầu thế kỉ XX đã học và đã đọc 9 Đặc điểm chung của văn nghị luận trung đại - Những lu ý cần thiết khi đọc hiểu và phân tích 3 Vai trò và tác dụng của một số biện pháp tu từ qua thực hành phân tích tác phẩm văn học 10 Những điểm giống và khác nhau giữa văn miêu tả và văn thuyết minh qua một số bài văn cụ thể 4 Từ đồng nghĩa và cách lựa chọn từ ngữ trong nói và viết 11 Rèn luyện kĩ năng làm văn tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm 5 Vẻ đẹp của một số điển tích, điển cố và ớc lệ, tợng trng quen thuộc trong thơ văn trung đại 12 Hệ thống hoá một số vấn đề văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX (giai đoạn 1900 - 1945) 6 Nghệ thuật lập luận trong văn nghị luận 13 Những sai sót thờng gặp khi viết các văn bản điều hành (HC- CV) 7 Những yếu tố nghệ thuật cần chú ý khi phân tích thơ trữ tình 14 Viết tắt và một số từ ngữ viết tắt thông dụng (Việt Nam và quốc tế) Chủ đề đáp ứng 15 Một số thể thơ độc đáo 3 các chủ đề tự chọn lớp 9 - môn ngữ văn STT Tên các chủ đề nâng cao STT Tên các chủ đề bám sát 1 Những chủ đề lớn xuyên suốt văn học Việt Nam qua các thời kì lịch sử 8 Hệ thống hoá một số vấn đề về lịch sử văn học Việt Nam 2 Những sáng tạo của Nguyễn Du trong truyện Kiều 9 Vẻ đẹp của văn xuôi trung đại qua một số tác phẩm đã học 3 Văn xuôi Việt Nam sau cách mạng tháng Tám 10 Văn bản thuyết minh: đặc điểm, vai trò và những điểm cần lu ý 4 Thơ ca Việt Nam sau cách mạng tháng Tám 11 Văn nhật dụng: đặc điểm và ý nghĩa 5 Phơng thức biểu đạt và sự kết hợp của chúng trong một văn bản 12 Từ Hán Việt: vai trò, ý nghĩa và những lỗi cần tránh 6 Những yếu tố ngoài văn bản và việc đọc hiểu một tác phẩm văn học 13 Những lỗi thờng gặp trong nói và viết tiếng Việt của HS THCS 7 Các thao tác lập luận và sự kết hợp của chúng trong văn nghị luận 14 Một số hình tợng tiêu biểu trong các tác phẩm văn học nớc ngoài ở chơng trình Ngữ văn THCS Chủ đề đáp ứng 15 Một số chuyện vui ngôn ngữ và bài học tiếng Việt 16 Một số văn bản pháp quy và hành chính - công vụ cần biết 4 các chủ đề tự chọn lớp 9 - môn ngữ văn - nâng cao Tt Tên chủ đề Số tiết Các nội dung cơ bản Mục tiêu về kiến thức, kỹ năng Gợi ý về phơng pháp 1 Những chủ đề lớn xuyên suốt văn học Việt Nam qua các thời kì lịch sử 6 1. Văn học Việt Nam có những bộ phận nào lớn. Nền văn học ấy đã phát triển qua các thời kì nào ? 2. Những nội dung (chủ đề) lớn nổi bật của văn học Việt Nam là những nội dung gì ? Chúng biểu hiện trên những phơng diện nào, ở những tác gia tác phẩm nào ? 3. Vai trò và tác dụng của những nội dung văn học ấy đối với lịch sử dựng nớc và giữ nớc của dân tộc. - Nắm đợc các bộ phận tạo thành văn học Việt Nam và sự phân kì của lịch sử văn học dân tộc trên những nét lớn: các thời kì văn học. - Hiểu đợc ý nghĩa của sự phân chia các bộ phận và sự phân kì văn học ấy. - Nắm đợc nội dung và các biểu hiện cụ thể của một số chủ đề lớn trong văn học Việt Nam nh : chủ đề yêu nớc, chủ đề nhân đạo - Thấy đợc mối quan hệ chặt chẽ của văn học và cuộc sống; giữa văn học và sự thật lịch sử dân tộc. - Có kỹ năng cảm nhận, phân tích các chủ đề lớn đợc tiềm ẩn trong các tác phẩm văn học cụ thể. - Phân tích và chỉ ra ý nghĩa của chủ đề đợc học. - Hớng dẫn HS tự học, tự tìm hiểu qua bài đọc và các tác phẩm đã học trong ch- ơng trình để nắm vững nội dung chủ đề. - Tổ chức cho HS thảo luận, trao đổi các bài tập cụ thể đã nêu trong tài liệu - Luyện tập, thực hành sử dụng và phân tích vai trò tác dụng của dấu câu trong khi đọc hiểu và tạo lập văn bản. - Tổ chức cho HS tập thuyết trình trớc tập thể về một chủ đề cụ thể Tt Tên chủ đề Số tiết Các nội dung cơ bản Mục tiêu về kiến thức, kỹ năng Gợi ý về phơng pháp 5 2 Những sáng tạo của Nguyễn Du trong truyện Kiều 6 1. Khái niệm sáng tạo trong văn học. 2. Những sáng tạo của Nguyễn Du trong truyện Kiều thể hiện trên những phơng diện nào ? - Về nghệ thuật kể chuyện ( tự sự ) - Về ngôn ngữ - Về xây dựng nhân vật 3. Vai trò và ý nghĩa của những sáng tạo đó . - Nắm đợc khái niệm sáng tạo trong văn học. - Hiểu đợc nội dung, ý nghĩa, giá trị của những sáng tạo mà Nguyễn Du cống hiến cho văn học dân tộc qua Truyện Kiều. - Biết cảm nhận, phân tích đựơc những biểu hiện của sáng tạo đó qua một số nội dung cụ thể của Truyện Kiều . - Có kỹ năng so sánh để nhận ra những nét chung và riêng của mỗi tác giả tác phẩm: Truyện Kiều của Nguyễn Du và Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài nhân - Có kỹ năng tổng hợp, khái quát đỏcút ra bài học và đánh giá đúng ý nghĩa, giá trị của các sáng tạo trong văn học . - Hớng dẫn HS tự đọc và tìm hiểu nội dung, yêu cầu của chuyên đề cần đạt đợc. Yêu cầu HS đọc kĩ bài đọc của chuyên đề. - Hớng dẫn HS trao đổi thảo luận để tìm ra những điểm chung và riêng, sự kế thừa và tiếp thu của Nguyễn Du từ tác phẩm Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân. Từ đó mà thấy nhũng sáng tạo của Nguyễn Du trong Truyện Kiều. - Hớng dẫn HS rút ra bài học về vai trò và ý nghĩa của sáng tạo văn học. Tt Tên chủ đề Số tiết Các nội dung cơ bản Mục tiêu về kiến thức, kỹ năng Gợi ý về phơng pháp 6 3 Văn xuôi Việt Nam sau cách mạng tháng Tám 6 1. Khái niệm văn xuôi Việt Nam sau cách mạng tháng Tám 1945. 2. Bối cảnh lịch sử và những tác giả và tác phẩm tiêu biểu của văn xuôi Việt Nam sau cách mạng tháng Tám. 3. Những đóng góp của văn xuôi Việt Nam sau cách mạng tháng Tám về các phơng diện: - Nội dung t tởng - Đặc sắc nghệ thuật 4. Giá trị và ý nghĩa những đóng góp của văn xuôi Việt Nam sau cách mạng tháng Tám. - Nắm đợc khái niệm văn xuôi Việt Nam và các tác giả, tác phẩm văn xuôi tiêu biểu của văn học Việt Nam sau cách mạng tháng Tám. - Hiểu đợc nội dung, ý nghĩa, giá trị những đóng góp của văn xuôi Việt Nam thể hiện qua các phơng diện nội dung và nghệ thuật. - Phân tích đợc một số nét đặc sắc của văn xuôi Việt Nam qua các tác phẩm cụ thể đã học trong ch- ơng trình. - Có kỹ năng tổng hợp, khái quát để đánh giá về ý nghĩa, giá trị của các tác phẩm văn xuôi . - Hớng dẫn HS tự đọc, tự tìm hiểu, tự thống kê, tổng kết về văn xuôi Việt Nam sau cách mạng tháng Tám theo yêu cầu của chuyên đề. - Tổ chức cho HS trao đổi thảo luận để thực hành làm các bài tập theo yêu cầu của chuyên đề. - Tổng kết các ý kiến trâo đổi của HS. - Hớng dẫn HS viết bài tự luận phân tích nét đặc sắc của văn xuôi VN qua một số tác phẩm mà mình tâm đắc. Tt Tên chủ đề Số tiết Các nội dung cơ bản Mục tiêu về kiến thức, kỹ năng Gợi ý về phơng pháp 7 4 Thơ ca Việt Nam sau cách mạng tháng Tám 6 1. Khái niệm thơ ca Việt Nam sau cách mạng tháng Tám. 2. Bối cảnh lịch sử và những tác giả và tác phẩm tiêu biểu của thơ ca Việt Nam sau cách mạng tháng Tám 1945. 3. Những đóng góp của thơ ca Việt Nam sau cách mạng tháng Tám về các phơng diện: - Nội dung t tởng - Đặc sắc nghệ thuật 4. Giá trị và ý nghĩa những đóng góp của thơ ca Việt Nam sau cách mạng tháng Tám. - Nắm đợc khái niệm thơ ca Việt Nam sau cách mạng tháng Tám. và các tác giả, tác phẩm tiêu biểu của thơ ca Việt Nam trong giai đoạn này. - Nắm đợc bối cảnh xã hội- lịch sử cụ thể chi phối sự phát triển của thơ ca Việt Nam sau cách mạng tháng Tám. - Hiểu đợc nội dung, ý nghĩa, giá trị những đóng góp của thơ ca Việt Nam thể hiện qua các phơng diện nội dung và nghệ thuật. - Phân tích đợc một số nét đặc sắc của thơ ca Việt Nam qua các tác phẩm cụ thể đã học trong chơng trình. - Có kỹ năng tổng hợp, khái quát để đánh giá về ý nghĩa, giá trị của các tác phẩm thơ ca . - Hớng dẫn HS tự đọc, tự tìm hiểu, tự thống kê, tổng kết về thơ ca Việt Nam sau cách mạng tháng Tám theo yêu cầu của chuyên đề. - Tổ chức cho HS trao đổi thảo luận để thực hành làm các bài tập theo yêu cầu của chuyên đề. - Tổng kết các ý kiến trâo đổi của HS. - Hớng dẫn HS viết bài tự luận phân tích nét đặc sắc của thơ ca Việt Nam qua một số tác phẩm mà mình tâm đắc. Tt Tên chủ đề Số tiết Các nội dung cơ bản Mục tiêu về kiến thức, kỹ năng Gợi ý về phơng pháp - Nắm đợc khái niệm phơng thức 8 5 Phơng thức biểu đạt và sự kết hợp của chúng trong một văn bản 6 1. Khái niệm phơng thức biểu đạt và kiểu văn bản. 2. Các phơng thức biểu đạt và các kiểu văn bản đã học trong chơng trình và SGK Ngữ văn THCS. 3. Đặc điểm của các phơng thức biểu đạt: tự sự, miêu tả, biểu cảm, lập luận, thuyết minh, hành chính - công vụ ( điều hành) 4. Sự kết hợp các phơng thức biểu đạt trong một văn bản và hiệu quả của sự kết hợp đó. biểu đạt và sáu kiểu văn bản đẫ học trong chơng trình Ngữ văn THCS: tự sự, miêu tả, biểu cảm, lập luận, thuyết minh, hành chính - công vụ. - Nắm đợc đặc điểm và vai trò, tác dụng của mỗi phơng thức biểu đạt. - Thấy sự kết hợp và tác dụng của sự kết hợp của các phơng thức biểu đạt trong một văn bản - Biết phân tích một văn bản có sự kết hợp của nhiều phơng thức biểu đạt. - Biết vận dụng nhiều phơng thức biểu đạt khi tạo lập một văn bản. - Hớng dẫn HS tự học, tự tìm hiểu về các phơng thức biểu đạt và sự kết hợp của chúng qua bài đọc của chuyên đề . - Hớng dẫn HS thực hành làm các bài tập theo yêu cầu của chuyên đề - Tổ chức trao đổi, thảo luận và tổng kết những nét lớn cần chú ý về đặc điểm của các phơng thức biểu đạt; hiệu quả của sự kết hợp các phơng thức ấy. - Hớng dẫn HS luyện tập, theo yêu cầu của chuyên đề. Tt Tên chủ đề Số tiết Các nội dung cơ bản Mục tiêu về kiến thức, kĩ năng Gợi ý về phơng pháp - Nắm đợc các yếu tố trong và 9 6 Những yếu tố ngoài văn bản và việc đọc hiểu một tác phẩm văn học 6 1. Thế nào là một yếu tố ngoài văn bản (liên hệ, đối chiếu với yếu tố trong văn bản ) 2. Thế nào là đọc-hiểu một văn bản- tác phẩm 3. Vai trò của các yếu tố ngoài văn bản đối với việc đọc hiểu một văn bản- tác phẩm văn học. 4. Những lu ý khi vận dụng các yếu tố ngoài văn bản khi đọc- hiểu một văn bản - tác phẩm . ngoài văn bản của một tác phẩm văn học. + Yếu tố cấu tạo nên văn bản: từ ngữ, hình ảnh và các biện pháp nghệ thuật là yếu tố trong VB. + Các yếu tố ngoài văn bản nh: con ngời tác giả, hoàn cảnh ra đời, thời đại, gia đình, quê hơng. - Hiểu đợc mục đích, yêu cầu và cách thức đọc- hiểu một văn bản tác phẩm văn học. - Thấy vai trò của các yếu tố ngoài văn bản trong vịêc đọc- hiểu tác phẩm - Biết cách phân tích, vận dụng các yếu tố ngoài văn bản trong đọc-hiểu và làm văn - Tránh đợc những sai sót trong việc vận dụng các yếu tố ngoài văn bản một cách cứng nhắc, dung tục. - Hớng dẫn HS đọc bài đọc và thực hiện các bớc, các bài tập mà chuyên đề nêu lên. - Tổ chức cho HS trao đổi thảo luận để tìm ra những yêu cầu về đọc- hiểu tác phẩm và vai trò của các yếu tố ngoài văn bản trong việc đọc hiểu văn bản. - Hớng dẫn HS thực hành vận dụng các yếu tố ngoài văn bản để đọc- hiểu tác phẩm. - Thực hành chữa lỗi về đọc- hiểu tác phẩm. Tt Tên chủ đề Số tiết Các nội dung cơ bản Mục tiêu về kiến thức, kỹ năng Gợi ý về phơng pháp - Nắm đợc khái niệm thao tác lập - Hớng dẫn HS tự đọc, tự 10 [...]... dẫn HS tự học, tự 15 11 Văn nhật dụng: đặc điểm và ý nghĩa 1 Khái niệm văn bản nhật dụng - Nắm đợc khái niệm văn bản nhật dụng (loại văn bản lấy tiêu chí nội 2 Đặc điểm văn bản nhật dung đề tài để lựa chọn, khác với dụng: về nội dung, về hình loại văn bản phân chia theo phơng thức thức biểu đạt) 6 Tt Tên chủ đề Số tiết tìm hiểu về văn bản nhật dụng qua bài đọc của chuyên đề và qua các văn bản đã học... của văn bản thuyết - Nắm đợc đặc điểm nội dung và minh hình thức của văn bản thuyết minh 3 Vai trò và tác dụng của văn thuyết minh trong cuộc sống - Nắm đợc các loại văn bản thuyết minh 4 Những lu ý cần thiết khi đọc hiểu và tạo lập văn bản thuyết - Thấy đợc vai trò và tác dụng của minh văn thuyết minh - Hớng dẫn HS tự đọc, tự tìm hiểu, tự thống kê, tổng kết về văn bản thuyết minh theo yêu cầu của... - Nắm vững khái niệm về văn miêu tả và văn thuyết minh - Nhận diện đợc những điểm giống và khác nhau của 2 loại văn bản - Hớng dẫn HS tự học: để nắm vững các khái niệm về văn miêu tả và văn thuyết minh - Khái niệm chung về văn miêu tả và văn thuyết minh - Những điểm giống nhau giữa 2 kiểu văn bản: về đối tợng, mục đích, cách thức 30 13 tả và văn thuyết minh qua một số bài văn cụ thể - Những điểm khác... các văn bản nghị luận trung đại trong chơng trình - Luyện tập phân tích một số văn bản nghị luận trung đại - Nắm đợc những đặc điểm cơ bản của văn nghị luận nói chung và văn nghị luận trung đại Việt Nam nói riêng - Có kỹ năng vận dụng những hiểu biết về văn nghị luận để tìm hiểu những thành tựu nghệ thuật và nội dung của những văn bản nghị luận cụ thể - Thực hành phân tích làm nổi bật đặc điểm nội dung. .. chủ đề Số tiết Các nội dung cơ bản Mục tiêu về kiến thức, kỹ năng Gợi ý về phơng pháp - Hớng dẫn HS tự học, tự 18 14 Một số hình tợng tiêu biểu trong các tác phẩm văn học nớc ngoài ở chơng trình Ngữ văn THCS 6 - Nắm đợc các khái niệm hình tợng tìm hiểu về hình tợng văn 1 Khái niệm hình tợng văn học văn học học qua bài đọc của chuyên ( nghĩa rộng và nghĩa hẹp) đề và qua các tác phẩm văn - Biết tổng hợp,... nêu trong chuyên đề văn xuôi hiện đại 2 Những tác gia, tác phẩm văn - Tổ chức cho HS trao đổi xuôi trung đại đã học trong ch- - Nắm đợc vẻ đẹp nội dung và đặc thảo luận để tìm ra các vẻ ơng trình Ngữ văn THCS sắc nghệ thuật của văn xuôi trung đẹp của văn xuôi trung đại đại đợc thể hiện qua mỗi tác giả, qua một số tác phẩm cụ 3 Vẻ đẹp về nội dung và nghệ tác phẩm đã học thể thuật của văn xuôi trung đại... đại phẩm văn xuôi trung đại mà mình yêu thích Các nội dung cơ bản Mục tiêu về kiến thức, kỹ năng Gợi ý về phơng pháp 14 - Nắm đợc khái niệm văn bản 1 Khái niệm văn thuyết minh ( thuyết minh, phân biệt với các liên hệ và so sánh với các kiểu kiểu văn bản khác nh: miêu tả, tự văn bản khác) sự, nghị luận , biểu cảm Văn bản thuyết 10 minh: đặc điểm, vai trò và những điểm cần luý 6 2 Đặc điểm của văn bản... trình Ngữ văn từ lớp 6 đến lớp 9 - Nắm đợc đặc điểm nội dung và - Hớng dẫn HS thực hành hình thức của văn bản nhật dụng làm các bài tập theo yêu cầu của chuyên đề - Nắm đợc hệ thống chủ đề, đề tài và các văn bản tiêu biểu đã học - Tổ chức trao đổi, thảo trong chơng trình THCS : luận và tổng kết những nét 4 Những chú ý cần thiết khi + Nội dung cụ thể lớn cần chú ý về văn bản đọc-hiểu một văn bản nhật... phận và thời kì văn học dân tộc: các tác giả, tác phẩm tiêu cầu của chuyên đề biểu, những đóng góp về nội dung - Tổ chức trao đổi, thảo 4 Những đặc sắc về nội dung, và nghệ thuật luận và tổng kết những nét t tởng và nghệ thuật của văn - Có kỹ năng phân tích và tổng hợp lớn cần chú ý về lịch sử văn học Việt Nam một vấn đề văn học sử: Phân tích học Việt Nam 5 Giá trị và tác dụng của văn một tác gia,... dẫn HS tự học, tự 1 Thế nào là một văn bản pháp - Nắm đợc khái niệm về văn bản tìm hiểu về các loại văn quy và hành chính- công vụ pháp quy và hành chính- công vụ bản pháp quy và hành ( so sánh với các kiểu văn bản khác chính-công vụ qua bài đọc 20 Một số văn bản pháp quy và 16 hành chính - công vụ cần biết 6 2 Các văn bản pháp quy và đã học ) hành chính- công vụ đã học trong chơng trình Ngữ văn - Nắm . Bé GD& §T Néi dung tù chän m«n ng÷ v¨n - líp 8&9 Hµ néi, 4-2004 1 định hớng lựa chọn và đề xuất các nội dung tự chọn môn ngữ văn THCS 1. Tổng kết. trình Ngữ văn 8, 9 nhng kết hợp ôn tập các nội dung đã học lớp 6-7 Ngữ văn 8: Văn xuôi và thơ đầu thế kỉ, Văn nghị luận trung đại và hiện đại, Văn thuyết