Sáng kiến kinh nghiệm: Phơng pháp dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh trung học cơ sở A.lý do chọn đề tài I.Cơ sở lý luận và thực tiễn. Nh chúng ta đã biết động lực để phát triển kinh tế của đất nớc trong thời kỳ mở cửa hội nhập với thế giới đó chính là con ngời.Chính vì thế mà Bộ giáo dục- đào tạo đã làm1cuộc Cách mạngCách mạng đổi mới về chơng trình và nội dung SGK cũng nh phơng pháp giảng dạycho học sinh các cấp.Trong những năm qua ngành giáo dục đã không ngừng đổi mới.Bởi vậy với giáo viên những ngời trực tiếp giảng dạycũng có 1 trách nhiệm đặc biệt quan trọng.Đó là phải đi đầu trong công việc vận dụng phơng pháp đổi mới dạy học.Song chúng ta vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn. Đó là: Sự thiếu thốn về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học,sự thiếu kinh nghiệm trong công tác dạy học theo phơng pháp mới. Vậy để hởng ứng chơng trình đổi mới dạy học của Bộ GD-ĐT và góp phần nhỏ bé của mìnhvào việc gỡ rối những khó khăn trên tôi xin trình bày một vài sáng kiến kinh nghiệm cá nhân mình về vấn đề dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh THCS .Đây chỉ là một nội dung trong tổng thể nội dung học của chơng trình ngữ văn THCS.Nhng tôi rất mong sự đóng góp của mình sẽ đem lại những kết quả thiết thực để các đồng nghiệp có thể tham khảo. II.Đối t ợng và khách thể: 1.Đối tợng: -Dạy và học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh Trung học cơ sở 2.Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu: -Học sinh trờng THCS Vĩnh Phong Vĩnh Bảo Hải Phòng. -Nghiên cứu trong năm học 2008-2009 B.nội dung I.Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm 1/Những đặc điểm chung của thể loại truyện và truỵen ngắn Việt Nam hiện đại. a)Đặc điểm chung của thể loại truyện. Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Hằng Đơn vị công tác: Trờng trung học cơ sở Vĩnh Phong-Vĩnh Bảo- Hải Phòng. 1 Sáng kiến kinh nghiệm: Phơng pháp dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh trung học cơ sở Thể truyện thuộc loại hình tự sự ,là lối văn thuật đúng nh sự thật đã xảy ra.Nhà văn tự sự là ngời đa ra 1 bức tranh khách quan về thế giới. Bulaiep đã khẳng định trong tác phẩm tự sự: thờng kể một trờng hợp , một biến cố, một câu chuyện nào đấy xảy ra với các nhân vật và phơi bày những mặt nhất định của con ngờivà cho phép hiểu đợc bản chất xã hội đó. Tự sự bao gồm: tiểu thuyết, kí, trờng ca tự sự, truyện ngắn .Nh vậy truyện là loại hình tự sự.Nội dung truyện bắt nguồn từ đời sống hàng ngày trong hoạt động tinh thần và tình cảm của con ngời. Truyện gồm những đặc thù sau :Hạt nhân đầu tiên của truyện là cốt truyện.Tức là những tình tiết,là những sự việc đã xảy ra , đang dĩen biến có sự tham gia của con ngời với những sự tham gia của hoạt động con ngời trong mối quan hệ với hoàn cảnh thiên nhiên xã hội và trong mối quan hệ lẫn nhau.Cốt truyện có vai trò vô cùng quan trọng.Trớc khi có chữ viết thì tác phẩm văn học dân gian đến với chúng ta không phải bằng chữ viết mà bằng lời văn chính là nhờ cốt truyện.Nó có thể du hành khắp năm tháng , thời gian là nhờ sự sáng tạo của nhân dân lao động.Đặc điểm của cốt truyện văn học dân gian đơn giản đơn tuyến,một chiều. Câu chuỵen xảy ra có mở đssù,diễn biến ,kết thúcvà thờng kết cấu theo trình tự thời gian.Sau này sang truyện trung đại, hiện đại thì cốt truyện càng phức tạp hơn, nhiều tình tiết và kết cấu theo tâm lý nhân vật chứ không theo thời gian.Có câu chuyện khi thì hiện tại lúc thì ngợc dòng quá khứ đan xen nhau.Các chi tíêt trong truyện trung đại ,hiện đại thờng tầng tầng lớp lớp hết diễn biến này đến diễn biến khác,đan xen chồng chéo vào nhau. Song cốt truyện tuy quan trọng nhng không phải là yếu tố quyết định. Yếu tố quyết định là nhân vật,miêu tả những con ngời và con đờng đi của họ.Truyện kể về những biến cố, những sự kiện , câu chuyện nhng trung tâm của những biến cố ấy ,sự kiện ấy lại là nhân vật. b)Đặc điểm riêng biệt của truyện Việt Nam hiện đại và truyện ngắn Việt Nam hiện đại. Nếu nh nhân vật trong truyện dân gian gắn với cốt truyện không rời , đến lỗi nhiều khi kể cốt truyện tức là kể nhân vật. Nhân vật thờng là biểu tợng cho một đức tính tốt hoặc xấu nào đó phổ biến trong một xã hội .Nếu nhân vật trong truyện dân gian không có cá tính mà nó chỉ là biểu tợng .Thì đối với truyện hiện đại nhân vật đợc các nhà văn Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Hằng Đơn vị công tác: Trờng trung học cơ sở Vĩnh Phong-Vĩnh Bảo- Hải Phòng. 2 Sáng kiến kinh nghiệm: Phơng pháp dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh trung học cơ sở xây dựng có máu thịt từ ngoại hình đến nội dung ,thế giới nội tâm ,tính cách của họ trong hoàn cảnh giao tiếp với xã hội ,giai cấp hiện đại. Đặc biệt càng về sau khi ra đời chủ nghĩa hiện thực thế kỷ 17-18 thì các nhà văn tiến tới xây cdựng nhân vật điển hình trong những hoàn cảnh điển hình. Những yếu tố ly kỳ ngẫu nhiên mất đi và thay vào đó là những yếu tố chân thực của chi tiết và tính cụ thể hoá của nhân vật.Đây chính là vẻ đẹp của truyện hiện đại. Hai yếu tố cốt truyện và nhân vật đã đủ với văn học dân gian nhng cha đủ với truyện hiện đại.Với truyện dân gian do kể bằng miệng nên không có lời miêu tả,lời kể của tác giả.Trong truyện hiện đại lời kể của tác giả là để nhà văn miêu tả nhân vật gửi gắm tâm t tình cảm của mình Một truyện hay không chỉ có tính ly kỳ hấp dẫn hay nhân vật có cá tính độc đáo mà còn có lời kể của tác giả thể hiện phong cách nhà văn và nó thể hiện cá tính sáng tạo của tác giả,đồng thời cũng là nơi thu hút cá tính của bạn đọc. Tựu chung lại truyện thuộc loại hình tự sự dùng lối kể chuyện để phản ánh cuộc sống qua 3 yếu tố:cốt truyện ,nhân vật và lời kể của tác giả. Truyện ngắn Việt Nam hiện đại cũng mang đầy đủ những đặc điểm có tính luận trên của truyện Việt nam hiện đại.Nhng đặc điểm khác biệt của truyện ngắn là hình thức kể chuyện cỡ nhỏ chỉ giới thiệu tính cách nhân vật trong giai đoạn ngắn, trong một bớc ngoặt nào đó của cuộc sống.Trong truyện ngắn chỉ có một sự kiện làm nền. Viết truyện ngắn nhà văn phải sắp xếp nhiều vấn đề mang tính dồn nén và hàm súc.Ngời viết phải tập trung vào một mối và biết bỏ qua những khâu thứ yếu II.Thực trạng vấn đề nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh THCS 1.Thuận lợi: Học sinh THCS đến lứa tuổi này đã có khả năng phân tích ,tổng hợp phức tạp hơn khi tri giác các sự vật.Điều này rất thuận lợi cho giáo viên trong việc lựa chọn đồ dùng trực quan (tranh ,ảnh, sơ đồ, bảng phụ, mô hình .) Giáo viên có thể dễ dàng khi tung ra các tình huống và chia HS theo nhóm,tổ chức các em tự phân tích, khái quát đơn vị kiến thức mà giáo viên định hớng. Lứa tuổi này sự chú ý của học sinh đã có sự phân luồng.Nếu xây dựng đợc chú ý bền vững trong việc tổ chức các hoạt đông dạy học (chia nhóm thảo luận,thi nhanh, trắc Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Hằng Đơn vị công tác: Trờng trung học cơ sở Vĩnh Phong-Vĩnh Bảo- Hải Phòng. 3 Sáng kiến kinh nghiệm: Phơng pháp dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh trung học cơ sở nghiệm, lắp ghép các đơn vị kiến thức ,tổ chức trò chơi, khái quát mô hình .) sẽ giúp cho học sinh phát huy tốt những thuận lợi trên mà ở lứa tuổi này học sinh có đợc. Sự phát triển trí tuệ ở giai đoạn này cho học sinh thấy đợc mối liên hệ trong hệ thống kiến thức môn học và hệ thống kiến thức cá môn học sẽ dễ dàng cho GV khi dạy học sinh theo tinh thần tích hợp.Điều này sẽ giúp giáo viên có thể tiến hành dạy tíc hợp dọc, ngang , tích hợp thiên cỡng một cách triệt để có hiệu quả. 2.Khó khăn: Tuy nhiên ở lứa tuổi này giáo viên khi tổ chức dạy học cho học sinh thờng gặp phải những khó khăn sau:Tâm lý các em hay xúc động nên có lúc phản ứng rất gay gắt.vì vậy trong giờ học nhiều lúc các em hay bị ức chế hoặc lơ đễnh.Trong qúa trình dạy học nhóm các em hay xảy ra mâu thuẫn với bạn.Tất cả những điều đó ảnh hởng không tốt đến quá trình dạy học. Với tất cả những đặc điểm tâm lý lứa tuổi trên ngời giáo viên nếu hạn chế đợc đến mức thấp nhất những nhợc điểm và phát huy tối đa những u điểm thì sẽ dễ dàng tổ chức đợc tiết học thuận lợi,thu hút đợc hứng thú học của học sinh,giúp các em lĩnh hội tri thức bằng con đờng ngắn nhất, hiệu quả nhất. III.Dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh THCS 1/Dạy phần cốt truyện. Dạy phần cốt truyện cho học sinh khi tìm hiểu truyện là một việc làm rất cần thiết trong quá trình dạy học truyện.Ngời giáo viên phải tiến hành cho HS nắm vững cốt truyện và phân tích cốt truyện.Để thực hiện đợc hoạt động này giáo viên cần phối hợp các phơng thức dạy học mới một cách linh hoạt ,mà trớc hết là hoạt động đọc văn bản.Tuỳ từng văn bản cụ thể giáo viên có thể hớng dẫn các em đọc diễn cảm, đọc phân vai.Trong quá trình đọc HS sẽ hình dung và nắm sơ lợc khái quát nhất cốt truyện. Đối với đối tợng HS THCS các em đã đợc học thao tác tóm tắt cốt truyện .Bởi vậy phần này GV giao việc cho HS làm ở nhà khi chuẩn bị bài. Còn trên lớp GV chỉ cầ kiểm tra để vừa tiết kiệm đợc thời gian lại vừa tạo đợc không khí sôi nổi ,hứng thú cho giờ học. GVcó thể sử dụng các bài tập trắc nghiệm lắp ghép các sự kiện theo thứ tự, hoăc điền vào chỗ trống những sự kiện còn thiếu để hoàn chỉnh văn bản tóm tăt. Và cũng thông qua hoạt động dạy học nàyGV có thể dẫn dắt HS tìm ra những sự kiện then chốt của tác Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Hằng Đơn vị công tác: Trờng trung học cơ sở Vĩnh Phong-Vĩnh Bảo- Hải Phòng. 4 Sáng kiến kinh nghiệm: Phơng pháp dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh trung học cơ sở phẩm,những chi tiết truyện góp phần làm nên những biến cố mang tính bớc ngoặt đối với diễn biến cốt truyện. VD: Khi dạy học truyện ngắn Chiếc lợc ngà của nhà văn Nguyễn Quang Sáng GVcó thể sử dụng các dạng bài tập lắp ghép các chi tiết của cốt truyện. Sau khi GV đa ra một loạt các chi tiết của cốt truyện ,GV dẫn dắt HS tìm ra các sự kiện có tính bớc ngoặt bộc lộ tính cách cũng nh chủ đề tác phầm .ở tác phẩm này ví dụ nh chi tiết:bé Thu nhận ra ông Sáu là cha,nó chạy lại hét lớn và ôm lấy cổba.Đây là chi tiết mà bé Thu đã làm cho tất cả những ngời xung quanh không cầm đợc nớc mằt .Còn nhân vật bác Ba thì cảm thấy nh có bàn tay vô hình nào đang nắm lấy trái tim mình. đây là chi tiết mà bé Thu bộc lộ rõ nét tính cách của mình và tình yêu thắm thiết dành cho ba. Hay chi tiết ông Sáu ở khu căn cứ đã dồn tất cả tình yêu, mong nhớ đúa con vào trong việc làm chiếc l- ợc ngà để tặng con. Nhng ông đã hi sinh khi cha kịp trao món quà ấy cho con gái. .Đây là một chi tiết mang tính tình huống của tác phẩm. Nó biểu lộ tình cảm sâu sắc của ng- ời cha với đứa con và cũng là chi tiết bộc lộ thật rõ nét t tởng chủ đề mà nhà văn Nguyễn Quang Sáng muốn gửi vào tác phẩm.Đó là khẳng định và ca ngợi tình cảm cha con thiêng liêng nh một giá trị nhân bản sâu sắc, nó càng cao đẹp trong những cảnh ngộ khó khăn. Hay khi dạy truyện ngắn Làng của nhà văn Kim Lân, GV cần giúp HS phát hiện ra chi tiết quan trọng, chi tiết tạo tình huống của truyện. Đó là nhân vật ông Hai khi nghe tin làng Chợ Dầu của ông Việt gian theo Tây. Kể từ giây phút đó trong ông Hai diễn ra cuộc xung đột nội tâm gay gắt. Ông bị đẩy vào tình thế đau đớn, bế tắc,Và qua một loạt diễn biến tâm trạng cá tính nhân vật đợc bộc lộ một cách rõ nét.Đó là một ngời nông dân Việt Nam trớc cách mạng yêu làng,yêu nớc, yêu kháng chiến. Nhân vật đã để lai những cảm xúc, những ấn tợng đep đẽ cho ngời đọc về một ngời nông dân Việt Nam thuần phác, đáng yêu nhờng nào. Truyện cũng cho ngời đọc thấy một không khí kháng chiến sôi động, dũng cảm của dân tộc ta trong công cuộc đáu tranh bảo vệ chính quyền non trẻ mới giành đợc. Tác phẩm đã cho ngời đọc thấy đợc toàn thể dân tộc Việt Nam đã vào cuộc bằng một tình yêu mãnh liệt và một ý chí quật cờng bền bỉ. Tuy nhiên để làm đợc điều này đòi hỏi ngời GV phải có sự nỗ lực tìm tòi phát hiện.Nói cách khác là ngời GV phải nắm vững bài dạy và chuẩn kiến thức.Đối với Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Hằng Đơn vị công tác: Trờng trung học cơ sở Vĩnh Phong-Vĩnh Bảo- Hải Phòng. 5 Sáng kiến kinh nghiệm: Phơng pháp dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh trung học cơ sở truyện ngắn thì điều này càng đặc biệt quan trọng.Vì ở truyện ngắn các chi tiết bao giờ cũng đợc dồn nén trong khuôn khổ, một dung lợng câu chữ nhất định. Và một truyện ngắ hay thì các chi tiết bao giờ cũng đợc nhà văn chọn lựa gọt giũa linh hoạt, tinh tế.Khi viết truyện ngắn nhà văn phải sắp xếp những vấn đề mang tính dồn nén và hàm súc. Ngời viết phải tập trung vào một mối và biêt bỏ qua những khâu thứ yếu. Cho nên để xác điịnh đợc chi tiết tiêu biểu của truyện để giúp HS khắc sâu kiến thức cơ bản đòi hỏi về trình độ và kỹ năng của ngời thầy.Trình độ và khả năng s phạm của ngời thầy có vị trí quan trọng để tạo nên linh hồn của tiết học. 2/Nhân vật và phân tích nhân vật. Đây là công đoạn quan trọng chiếm số lợng lớn,là vấn đề then chốt vì nhân vật chính là vấn đề trung tâm của tác phẩm. Nhân vật không phải là pho tợng bất động mà nó đợc xây dựng bằng xơng bằng thịt trong cuộc sống. Cho nên ngời GV phải xây dựng Cho nên ngời GVphải xây dựng hình ảnh đậm trong tâm trí các em cả về ngoại hình và nội tâm nhân vật. Ngời GV qua hệ thống câu hỏi dẫn dắt phân tích để HS tiếp nhận đợc ngoai hình và nội tâm nhân vật. Đối với việc phân tích ngoại hình ,cử chỉ nhân vật, đây là một công việc quan trọng cần thiết khi tìm hiểu phân tích nhân vật.Bởi nhà văn thông qua ngoại hình cử chỉ để làm nổi bật tính cách nhân vật Song khi đi phân tích ngoại hình cử chỉ ngời GVphải dẫn dắt HS tìm hiểu những nét tiêu biểu mà nhà văn miêu tả, tránh trờng hợp để HS sa đà vào lối liệt kê toàn bộ đặc điểm ngoại hình nhân vật mà không lựa chọn những đặc điểm tiêu biểu . Vì nh vậy HS sẽ khó thấy đợc mối liên hệ biện chứng giữa ngoại hình cử chỉ và nội tâm nhân vật. Ví dụ khi dạy HS phân tích đặc điểm nhân vật lão Hạc trong truỵen ngắn cùng tên của Nam Cao GV không cần cho HS tìm hiểu xem lão Hạc có vóc dáng cao bao nhiêu là ngời béo hay gầy; lão có đôi mắt u sầu hay hóm hỉnh;lão thờng mặc những trang phục gì. Song những chi tiết về ngoại hình tiêu biểu có mối liên hệ mật thiết trong công việc biểu hện nội tâm nhân vật thì GV phải dẫn dătHS khai thác, bình giá nó.Ví dụ: Khi phân tích đặc điểm nhân vật lão Hạc là một ngời nông dân giàu tình yêu thơng con và tự trọng. Lão ân hận dày vò khi bất đắc dĩ phải đánh lừa một con chó. Nhà văn Nam Cao đã miêu tả rât tinh tế những biến đổi tâm trạng trên khuôn mặt lão:lão cố làm ra Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Hằng Đơn vị công tác: Trờng trung học cơ sở Vĩnh Phong-Vĩnh Bảo- Hải Phòng. 6 Sáng kiến kinh nghiệm: Phơng pháp dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh trung học cơ sở vẻ vui vẻ. Nhng trông lão cời nh mếu và đôi mắt lão ầng ậng nớc . Rồi các chi tiết nh Mặt lão đột nhiên co rúm lại.Những vêtt nhăn xô lại vứi nhau ép cho nớc mắt chảy ra. Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão mếu nh con nít. Lão hu hu khóc . Đó là những câu văn miêu tả rất sinh độnh về bức chân dung lão Hạc. Nó đăt vào trái tim ngời đọc một sự cảm thông sâu sắc cho số kiếp con ngời trong xã hội Việt Nam trớc cách mạng. Đó cũng là giá trị hiện thực, giá trị tố cáo mạnh mẽ của tác phẩm. Hay trong truyện ngắn Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê thì những chi tiết ngoại hình nh: Tôi là con gái Hà Nội. Nói một cách khiêm tốn tôi là một cô gái khá.Hai bím tóc dày, tơng đối mềm,một cái cổ cao, kiêu hãnh nh đài hoa loa kèn Nhng tôi thích ngắm mắt mình trong gơng.Nó dài dài màu nâu hay nheo lai nh chói nắng. Đó là những chi tiết mà nhân vật Phơng Định tự hoạ về ngoại hình của mình. Ngời GV phả dẫn dắt HS tìm ra những chi tiết này và bình giá nó. Bởi vì nó phảành rất rõ nét vẻ đẹp tâm hồn của cô thanh niên xung phong Phơng Định. Một cô gái một nữ sinh vừa mới rời ghế nhà trờng vào tuyến lửa. Nhng giữa chiến trờng ác liệt, bên trên là máy bay Mỹ ngay đêm oanh tạc trút xuống trọng điểm những trận ma bom làm đen ngòm cả một gầm trời, ở ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ cách nhau gang tấc nhng cô gái Hà Nội dũng cảm kiên cờng vẫn giữ đợc vẻ đep mộng mơ hồn nhiên của tuổi trẻ. Cô vẫn giữ đợc vẻ đẹp bình thản trên đôi mắt xa xăm. Chiếc cổ cao nh đài hoa loa kèn vẫn toả sáng một niềm kiêu hãnh.Thật là tuyệt đẹp.Những chi tiết nh vậy GV khi tổ chức dạy học nhất định không thể bỏ qua. Cùng với việc phân tích đặc điểm ngoại hình thì việc phân tích hành động ,cử chỉ cũng giữ vai trò rất trọng tâm trong hoạt động dạy học truyện. Và từ hành động cử chỉ của nhân vật GV giúp HS khái quát lên tính cách nhân vật. Trở về với truyện ngắn Làng của Kim Lân ta thấy hành động thú vị của ông Hai khi đi nghênh ngang ngoài trời: cái đầu cung cúc lao về phía trớc,hai tay vung vẩy, nhấp nhổm.Gặp ai ông cũng níu lại ,cời cời: -Nắng này là bỏ mẹ chúng nó ! Đó là chi tiết ông Hai vui mừng khi thấy thằng Tây phải coi bốt giữa trời nóng nực. Điều đó biểu lộ một tinh thần yêu nớc rất hồn nhiên pha chut cục bộ của ngời nông dân Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Hằng Đơn vị công tác: Trờng trung học cơ sở Vĩnh Phong-Vĩnh Bảo- Hải Phòng. 7 Sáng kiến kinh nghiệm: Phơng pháp dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh trung học cơ sở Việt Nam trớc cách mạng. Rồi chi tiết ông hoa chân múa tay khoe Tinh những ngời tài giỏi cả để khoe tin chiến thắng cua quân dân ta.Khi đó ruột gan ông lão cứ múa cả lên, vui quá! Đó là những chi tiết miêu tả rất sinh động tình cảm cách mạng của ngời nông dân Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp lần hai. Nó tạo nên không khí kháng chiến sôi động của dân tộc từ đồngb bằng đến miền núi, từ đô thị tới tất cả các ngõ ngách sâu kín ở nông thôn. Nó cũng góp phần làm nên cái duyên riêng của phong cách văn Kim Lân. Hay khi dạy truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long ngời GV phải hớng dẫn các em tìm ra những chi tiết miêu tả hành độngcủa anh thanh niên.Đólà chi tiết anh trao tặng cô gái bó hoa to giữa một khoảng bạt ngàn sa pa rực rỡ trong sắc nắng. Đó là tâm trạng thốt lên đầy tiếc nuối Trời ơi chỉ còn có năm phút! Đó là hành động xua tay từ chối khi ông hoạ sĩ có ý vẽ chân dung anh và say sa kể về những con ngời lặng lẽ của sa pa. Một loạt các chi tiết đã khắc hoạ lên một bức chân dung tuyệt đẹp. Hình ảnh những con ngời lao động mới, những con ngời lao động thầm lặng để cống hiến cho công cuộc xây dựng CNXH ở miền Bắc và chi viện cho tiền tuyến miền Nam. Hình tợng nhân vật là sự thống nhất giữa ngoại hình và nội tâm.Việc phân tích nội tâm nhân vật phải xuất phát từ yêu cầu bám sát văn bản tránh tình trạng phân tích chung chung, tránh áp đặt.GV dẫn dắt HS lựa chọn những chi mtiết tiêu biểu,những đặc điểm nổi bật trong hình tợng nhân vật.Thông qua hoạt động phân tích đặc điểm nội tâm nổi bật GV hớng dẫn các em cách khái quát lên đặc điểm tính cách nhân vật cũng nh t tởng chủ đề mà nhà văn gởi gắm trong tác phẩm. Để làm rõ nội tâm nhân vật GV hớng dẫn HS bám vào các hoạt động ,nhng đặc biệt phải quan tâm tới lời thoại của nhân vật.Đặc biệt là lời độc thoại và độc thoại nội tâm. Ví dụ: Khi phân tích nhân vật ông Hai trong truyện ngắn Làng của Kim Lân,GV dẫn dắt HS phát hiện ra các chi tiết ông Hai bộc lộ trạng thái tâm lí khi nghe tin làng chợ Dầu của ông Việt gian theo Tây: Cổ họng ông nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân.Ông lão lặng đi, tởng nh đến không thở đợc. Ông Hai trả tiền nớc, đúng dậy, chèm chẹp miệng, cời nhạt một tiếng vơn vai nói to: - Hà nắng gớm, về nào. Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Hằng Đơn vị công tác: Trờng trung học cơ sở Vĩnh Phong-Vĩnh Bảo- Hải Phòng. 8 Sáng kiến kinh nghiệm: Phơng pháp dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh trung học cơ sở Đó là ngôn ngữ ông Hai nói, có mặt những ngời đàn bà tản c ở đó. Nhng thực chất lại là nói vơí chính lòng mình. Nói để xua tan đi sự choáng váng,và để tránh sự cực nhục tủi hổ trớc mọi ngời,nòi để lảng tránh và rút khỏi đám đông. Ông Hai trở về nhà. Trong đầu ó ông bế tắc, tuyệt vọng. Ông cảm thấy đau khổ, tủi nhục. Ông rít lên những tiếng đau đớn xé lòng:Chúng bay ăn miếng cơm hay miếng gìvào mồm mà đi làm cái giống Việt gian để nhục nhã thế này!. Một đám đông túm lại, ông cũng để ý, dăm bảy tiếng cời nói xa xa, ông cũng chột dạ. Lúc nào ông cũng nơm nớp tởng nh ngời ta đang để ý, ngời ta đang bàn tán đến cái chuyện ấy .Ông nh một con chim bị thơng hễ nhìn thấy cái cành cong là sợ. Đó là chi tiết ông Hai suy nghĩ, dằn vặt, giằng xé trong sự bế tắc.Về làng hay là đi đâu. Về làng ? Về làng tức là chịu làm tay sai cho giặc. Làng thì yêu thật, nhng làng theo Tây rồi thì phải thù làng.Còn ở lại ? Ngời ta không chứa bố con ông. Mà dẫu ngời ta có chứa ông cũng không còn mặt mũi nào mà ở lại. Ra đi ? Ông biết đi đâu, ở đâu ngời ta chứa bố con ông. Trong lúc đau đớn tuyệt vọng để giải toả nỗi niềm ông đã dốc bầu tâm sự với đứa con trai, cũng là tự nói với chính lòng mình, tự nhủ với lòng mình về tình yêu làng, yêu nớc,ý chí chiến đấu và sự thuỷ chung với kháng chiến. Ngời GV phải biết hớng dẫn các em phát hiện và bình giá ơc để thấy vẻ đẹp và chiều sâu ý nghĩa nhân văn của tác phầm. Giáo viên cũng có thể cho các em liên tởng tởng tợng ra những nhân vật tơng phản trong văn học cũng nh trong cuộc sống.Cho HS suy nghĩ thảo luận.Từ đó giáo dục t tởng cho các em,làm cho nhân vật có sức sống trong tâm trí các em. 3/Timhiểu lời kể của tác giả. Đặc trng của văn học là hình tợng ngôn ngữ nghệ thuật nên lời kể của tác giả chính là ngôn ngữ nghệ thuật của tác phẩm.Phân tích cái hay cái đẹp trong ngôn ngữ của tác phẩm chính là đi vào đặc trng của văn học.Lời kể của tác giả đợc coi là hay,độc đáo khi nó tự nhiên và nó mang phong cách riêng của mỗi tác giả.Trong truyện hiện đại thì lời kể và lời tác giả có sự dựng cảnh, dựng tình huống và trạng thái tình cảm cao. Có thể nói đó là ngôn ngữ tạo hình. Một lời kể hay trong truyện thờng phải là thể hiện nội dung cuộc sống, ý nghĩa nghệ thuật của nhà văn và mang phong cách riêng của tác giả. Đồng thời đó cũng là lời kể truyền cảm của nhà văn đạt đến mức độ trong sáng giản dị Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Hằng Đơn vị công tác: Trờng trung học cơ sở Vĩnh Phong-Vĩnh Bảo- Hải Phòng. 9 Sáng kiến kinh nghiệm: Phơng pháp dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh trung học cơ sở và sinh động.Trong nhiều truyện thì tác giả đa những yếu tố khẩu ngữ,ngôn ngữ địa ph- ơng.Đó chính là điều đặc sắc mà GV cần hớng dẫn HS khai thác. Tuy nhiên tuỳ từng tác phẩm ,từng ý đồ nghệ thuật của mỗi nhà văn mà văn bản có thể sử dụng ngôi kể thứ nhất hoặc ngôi thứ ba. VD:Với truyện ngắn: Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long,truyện có cốt truyện đơn gản,xoay quanh 1 tình huống gặp gỡ bất ngờ giữa ông họa sĩ già và cô kĩ s trẻ với anh thanh niên làm công tác ở trạm khí tợng trên đỉnh Yên Sơn thuộc Sa Pa.Nhân vật chính là anh thanh niên nhng nhân vật chính lại không xuất hiện ngay từ đẩu truyện mà chỉ hiện ra trong cuộc gặp gỡ giữa các nhân vật kia với anh,khi xe của họ dừng lại nghỉ. Nhân vật ấy chỉ hiện ra trong chốc lát, đủ để các nhân vật khác kịp ghi nhận một ấn t- ợng,một kí hoạ chân dung về anh rồi giờng nh anh lại khuất lấp vào trong mây mù bạt ngàn và cái lặng lẽ muôn thủơ của núi cao Sa Pa. Nhân vật anh thanh niên hiện ra để cho mọi ngời cảm nhận đợc rằng Trong cái im lặng của Sa Pa ( .),Sa Pa mà chỉ nghe tên, ngời ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi, có những con ngời làm việc và lo nghĩ nh vậy cho đất nớc.Để tạo ra đợc tình huống ấy ,tác giả giới thiêu nhân vật chính một cách thuận lợi và nhất là để nhân vật ấy hiện ra qua cái nhìn và ấn tợng của các nhân vật khác.Trong tác phẩm nhà văn không sử dụng ngôi kể thứ nhất nhng truyện lại đợc trần thuật chủ yếu từ điển nhìn và ý nghĩa của nhân vật khác. Đặc biệt là nhân vật ông hoạ sĩ.Vì vậy dù không phải là nhân vật chính nhng nhân vật có vị trí rất quan trọng trong truyện. Ngời GV phải làm cho HS thấy rõ điều này. Vì có nh vậy HS mứi có cơ sở để tìm hiểu, lí giải các chi tiết trong truyện.VD: Để làm rõ bức chân dung của anh thanh niên, GV không thể dẫn dắt HS tìm hiểu những suy nghĩ ,những cảm xúc của các nhân vật khác về anh. Đối với ông hoạ sĩ ông đã xúc động bối rối:Vì hoạ sĩ đã bắt gặp một điều thật ra ông ao ớc đợc biết, ôi một nét thôi cũng đủ để khẳng định một tâm hồn, khơi gợi một ý sáng tác . Ông hoạ sĩ muốn ghi lại hình ảnh anh thanh niên bằng một nét bút kí hoạ và Ngời con trai ấy đáng yêu thật nhng làm cho ông nhọc quá. Với những điều làm cho ngời ta suy nghĩ về anh. Và về những điều anh suy nghĩ. Nh vậy từ điểm nhìn của nhân vật ngời hoạ sĩ ngời đọc thấy đợc vẻ đáng yêu vô chừng của ngời thanh niên. Một chang trai trẻ yêu đời, yêu nghề sống lặng lẽ cống hiến,hi sinh hết thảy những vấn đề riêng t của chính bản thân mình. Một vẻ đep Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Hằng Đơn vị công tác: Trờng trung học cơ sở Vĩnh Phong-Vĩnh Bảo- Hải Phòng. 10 [...]... đẹp về ngời lao động của đất nớc Việt Nam trong những ngày đầu xây dựng CNXH Cùng với ngôi kể này vẻ đẹp của nhân vật anh thanh niên mang tính thuyết phục hơn, vì nó mang tính khách quan Và mỗi nhân vật lai có sự cảm nhận về nhân vật chính ở những góc độ khác nhau khiến cho nhân vật anh thanh niên đợc toả sáng đa chiều ở truyện ngắn chiếc lợc ngà của Nguyễn Quang Sáng, truyện kể về tình cảm cha con... Nam hiện đại cho học sinh trung học cơ sở trong sáng thánh thiện vô ngần Một vẻ đẹp khiến ngời ta cảm động và phải suy nghĩ Một vẻ đẹp có sức toả sáng đến tuyệt vời Còn nhân vật cô kĩ s trẻ lại có một cảm nhận rất khác Cuộc gặp gỡ bất ngờ với anh thanh niên, những điều anh nói, cả chuyện những đều anh kể về những ngời khác khiến cô bàng hoàng, cô hiểu thêm cuộc sống một mình tuyệt đẹp của anh thanh... nghĩ của nhân vật làm hiện lên vẻ đẹp tâm hồn con ngời trong chiến tranh H:Tác giả giới thiệu những -Tổ trinh sát gồm 3 cô gái thanh niên -Tổ trinh sát phá gì về tổ trinh sát phá bom xung phong:Phơng Định, Chị bom trên cao điểm? GV :3 nhân vật nữ thanh Thao,Nho -Hoàn cảnh sống và chiến đấu 1/Những nét niên xung phong này có +Họ ở trên 1 cao điểm, giữa một chung nhiều nét chung gì gắn họ thành 1 khối thống... nhận xét Chú ý giọng điệu ,ngôn HS1:Đọc từ đầu -> trong hang ngữ truyện HS2:Đọc tiếp ->gõ ở TG Lời nhân vật cô gái thanh HS3:Đọc tiếp -> trên đầu niên xung phong Phơng HS4: Còn lại Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Hằng Đơn vị công tác: Trờng trung học cơ sở Vĩnh Phong-Vĩnh Bảo- Hải Phòng 13 Sáng kiến kinh nghiệm: Phơng pháp dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh trung học cơ sở Định Gọi HS đọc... sống, từ tâm hồn ngời khác Cùng với sự bàng hoàng ấy là một tình cảm hàm ơn với ngời thanh niên,không phải chỉ vì bó hoa to mà anh tạng cô một cách hết sức vô t ,mà còn vì một bó hoa nào khác nữa, bó hoa của những háo hức và mơ mộng ngẫu nhiên anh cho thêm cô Nh thế ở mỗi điểm nhìn của mỗi nhân vật ta lại thấy anh thanh niên ngời sáng những vẻ đẹp ở những khía cạnh khác nhau Nhà văn NGuyễn Thành Long... nghiệm: Phơng pháp dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh trung học cơ sở chiến chống Mỹ? *HĐ4:Hớng dẫn luyện tập IV/Luyện tập Bài 1/SGK IV.Củng cố hớng dẫn về nhà -Học thuộc bài -Làm bài tập phần luyện tập -Chuẩn bị bài c.Kết quả thực nghiệm 1.Bảng thống kê chất lợng học sinh trớc khi thực hiện đề tài Sĩ số :40 Lớp 6 Lớp 7 Lớp 8 Lớp 9 Loại yếu 3 3 3 3 Loại TB 22 20 21 22 Loại khá 10 9 12 9... Sáng kiến kinh nghiệm: Phơng pháp dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh trung học cơ sở Tiết 141-142.Văn bản Những ngôi sao xa xôi (Trích)- Lê Minh Khuê A-Mục tiêu bài học: -Giúp HS cảm nhận đợc tân hồn trong sáng, tính cách dũng cảm, hồn nhiên trong cuộc sống chiến đấu nhiều gian khổ, hi sinh nhng vẫn lạc quan yêu đời của các nữ thanh niên xung phong trong truyện -Thấy đợc nét đặc sắc nghệ... thanh niên, về cái thế giới những con ngời nh anh Và quan trọng hơn nữa là về con đờng mà cô đã lựa chọn, cô đang đi tới Đây là cái bàng hoàng đáng lẽ ra cô phải bết khi yêu, nhng bây giờ cô mới biết, nó còn giúp cô đánh giá đúng hơn mối tình nhạt nhẽo mà cô đã từ bỏ và yên tâm hơn về quyết định đó của mình.Đó là sự bừng dậy của những tình cảm lớn lao,cao đẹp khi ta gặp đợc những ánh sáng đẹp đẽ toả... hiệu quả trong nhà trờng Xin trân trọng cảm ơn ! *Một số tài liệu tham khảo: 1.SGK, SGV Ngữ văn 6,7,8,9 NXB GD 2.Tài liệu bồi dỡng thờng xuyên chu kì 3 môn Ngữ văn-NXB GD 3. Tuyển tập truyện ngắnVệt Nam hiện đại- NXB GD năm 2000 4.Lý luận văn học tập 3- NXB GD năm 1996.-Bình giảng văn học 6,7,8,9 NXB GD Vĩnh Bảo ngày tháng năm 200 Nguyễn Thị Hằng Ngời thực hiện:Nguyễn Thị Hằng Đơn vị công tác: Trờng... Phong-Vĩnh Bảo- Hải Phòng 16 Sáng kiến kinh nghiệm: Phơng pháp dạy học truyện ngắn Việt Nam hiện đại cho học sinh trung học cơ sở phá bom ở phần cuối nguy hiểm nhng mỗi lần phá bom truyện vẫn là một thử thách với thần kinh cho đến từng cảm giác Khung cảnh chứa đầy sự căng thẳng đến từng cảm giác,sự dõi theo của các anh cao xạ đến từng cử chỉ hành động của cô khi phá bôm ->Lòng dũng cảm của cô nh đợc kích . Việt Nam trong những ngày đầu xây dựng CNXH. Cùng với ngôi kể này vẻ đẹp của nhân vật anh thanh niên mang tính thuyết phục hơn, vì nó mang tính khách quan anh thanh niên, những điều anh nói, cả chuyện những đều anh kể về những ngời khác khiến cô bàng hoàng, cô hiểu thêm cuộc sống một mình tuyệt đẹp của anh