Tiểu luận hành chính

Trong xã hội có giai cấp, nhà nước luôn là một thực thể tồn tại độc lập, đứng trên xã hội và chi phối toàn xã hội. Xã hội mỗi ngày một phát triển, song không phải lúc nào cũng ổn định, đi lên, mà sẽ có những bước thụt lùi. Đó là những việc phát sinh mang tính khách quan và tất yếu của mỗi xã hội. Vì vậy, nhiệm vụ của bộ máy nhà nước, cụ thể là các cơ quan hành chính sẽ ngày một khó khăn. Do vậy, để thực hiện tốt chức năng hành pháp đòi hỏi các cơ quan hành chính nhà nước phải ban hành các quyết định hành chính. Chắc chắn, số lượng các quyết định hành chính được ban hành sẽ rất lớn bởi lĩnh vực hành chính quản lí mọi mặt của đời sống xã hội. Vì thế, các quyết định hành chính đóng vai trò rất quan trọng trong việc quản lí hành chính nhà nước. Những quyết định hành chính đảm bảo tính hợp pháp và tính hợp lí sẽ thúc đẩy xã hội phát triển và ngược lại sẽ “phá vỡ” chế độ. Vậy quyết định hành chính đóng vai trò (cụ thể) như thế nào trong quá trình quản lí hành chính nhà nước?

Đề tài: Vai trò của quyết định hành chính trong quản lí hành chính nhà nước.

Lời mở đầu

Trong xã hội có giai cấp, nhà nước luôn là một thực thể tồn tại độc lập, đứng trên xã hội và chi phối toàn xã hội Xã hội mỗi ngày một phát triển, song không phải lúc nào cũng ổn định, đi lên, mà sẽ có những bước thụt lùi Đó là những việc phát sinh mang tính khách quan và tất yếu của mỗi xã hội Vì vậy, nhiệm vụ của bộ máy nhà nước, cụ thể là các cơ quan hành chính sẽ ngày một khó khăn Do vậy, để thực hiện tốt chức năng hành pháp đòi hỏi các cơ quan hành chính nhà nước phải ban hành các quyết định hành chính Chắc chắn, số lượng các quyết định hành chính được ban hành sẽ rất lớn bởi lĩnh vực hành chính quản lí mọi mặt của đời sống xã hội Vì thế, các quyết định hành chính đóng vai trò rất quan trọng trong việc quản lí hành chính nhà nước Những quyết định hành chính đảm bảo tính hợp pháp và tính hợp lí sẽ thúc đẩy xã hội phát triển và ngược lại sẽ “phá vỡ” chế độ Vậy quyết định hành chính đóng vai trò (cụ thể) như thế nào trong quá trình quản lí hành chính nhà nước?

Giải quyết vấn đề

I Một số vấn đề lí luận chung

1 Khái niệm, đặc điểm của quyết định hành chính nhà nước:

1.1 Khái niệm quyết định hành chính nhà nước:

Quyết định hành chính nhà nước là quyết định pháp luật, do các chủ thể quản lí hành chính nhà nước ban hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, nhằm đưa ra những chủ trương, biện pháp quản lí hoặc đặt ra các quy tắc xử sự, các mệnh lệnh pháp luật cụ thể để giải quyết các công việc phát sinh trong quá trình quản lí hành chính nhà nước

1.2 Đặc điểm của quyết định hành chính:

Quyết định hành chính trước tiên là quyết định pháp luật nên nó mang đầy đủ bản chất chung nhất của một quyết định pháp luật:

Thứ nhất, quyết định hành chính là kết quả của sự lựa chọn các phương án Rõ

ràng, khi ban hành bất cứ một quyết định hành chính nào, chủ thể quản lí hành chính nhà nước sẽ đứng trước sự lựa chọn hoặc là sẽ như thế này, hoặc là sẽ như thế kia, hoặc là sẽ chỉ như vậy… Nói cách khác, chủ thể quản lí hành chính sẽ phải lựa chọn các phương án trước khi ra một quyết định hành chính Khi đã ban hành quyết định hành chính, mặc nhiên sẽ làm phát sinh hệ quả pháp lí, đó là sự thay đổi trong cơ chế điều chỉnh pháp luật, bao gồm việc đặt ra những chủ trương, biện pháp lớn; đặt ra, thay đổi, bãi bỏ quy phạm pháp luật hành chính; phát sinh, thay đổi, chấm dứt quan hệ pháp luật hành chính cụ thể

Thứ hai, quyết định hành chính nhà nước mang tính ý chí nhà nước Chắc chắn là

vậy, bởi thông qua các quyết định hành chính, chính các cơ quan nhà nước, cá nhân có thẩm quyền thể hiện ý chí của mình trong quản lí hành chính nhà nước Mặc dù, trước khi ban hành, các chủ thể quản lí hành chính có thể tham khảo ý kiến để tránh

quyết định duy y chí hay không thực tế Song, dù thế nào, vẫn là do chủ thể quản lí ban hành nhằm tác động điều chỉnh lên đối tượng, lĩnh vực, phạm vi nhất định để thể hiện tính ý chí nhằm đảm bảo lợi ích chung, lợi ích của nhà nước

Thứ ba, quyết định hành chính nhà nước mang tính quyền lực nhà nước Trước

tiên, tính quyền lực nhà nước được thể hiện ở ngay hình thức của quyết định hành chính, thường là các văn bản Nội dung, quy định trong văn bản chỉ có nhà nước có quyền ban hành, có tính mệnh lệnh cao và thường mang tính đơn phương, có giá trị bắt buộc với các bên liên quan nên đảm bảo tính khả thi Mặt khác, nhà nước thông qua sức mạnh nhà nước, cụ thể là sức mạnh cưỡng chế: toàn án, nhà tù, cảnh sát….nên các quyết định hành chính được đảm bảo thực hiện

Ngoài ra, các quyết định hành chính còn có một số đặc điểm riêng như sau:

Đầu tiên, quyết định hành chính có tính dưới luật Tính dưới luật nghĩa là phải

tuân thủ Hiến pháp, pháp luật và các văn bản khác của cơ quan quyền lực nhà nước Về hình thức, quyết định hành chính có giá trị thấp hơn luật Về nội dung, phải phù hợp với thẩm quyền của chủ thể ban hành để thi hành luật, tức là các cơ quan nhà nước, cá nhân có thẩm quyền tuyệt đối không được ban hành quyết định vượt quá phạm vi thẩm quyền, quyền hạn Về thủ tục trình tự ban hành, các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền ban hành quyết định hành chính phải tuân thủ đầy đủ thủ tục xây dựng, cách thức trình bày, ban hành văn bản theo quy định của pháp luật

Tiếp theo, các quyết định hành chính nhà nước do nhiều chủ thể ban hành: Chính

phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Chủ tịch UBND,…

Thêm nữa, do lĩnh vực quản lí hành chính rất rộng lớn, nên các quyết định hành

chính có nội dung rất phong phú xuất phát từ chính những đặc điểm hoạt động quản lí hành chính nhà nước trong các lĩnh vực

Cuối cùng, phương thức quản lí hành chính nhà nước là thông qua các chủ trương,

biện pháp lớn, qua các quy phạm pháp luật và các mệnh lệnh pháp luật cụ thể Có thể nói, phương thức quản lí chính là hoạt động quản lí nhà nước, tức là phương thức quản lí phải để cho hoạt động chấp hành và điều hành của các chủ thể diễn ra tốt nhất để đảm bảo thi hành quyết định

2 Tính hợp pháp và tính hợp lí của quyết định hành chính:

Để đảm bảo các quyết định hành chính tác động được vào đời sống, đòi hỏi các quyết định quản lí này phải đảm bảo đầy đủ cả tính hợp lí và tính hợp pháp

2.1 Tính hợp pháp:

Tính hợp pháp là sự phù hợp của quyết định hành chính với các quy định của pháp luật về thẩm quyền, hình thức, nội dung và thủ tục ban hành

Tiêu chí đánh giá tính hợp pháp bao gồm: đúng thẩm quyền ban hành quyết định hành chính( thẩm quyền ban hành quyết định hành chính là giới hạn quyền lực nhà nước trao cho cá nhân, tổ chức được phép ban hành những loại quyết định hành chính nhất định để quản lí, bao gồm thẩm quyền về hình thức và thẩm quyền về nội dung); nội dung của quyết định phù hợp với các văn bản có hiệu lực pháp lí cao hơn; đúng về thủ tục ban hành quyết định (điều này giúp kiểm soát ngăn ngừa lạm quyền, tạo tiền đề để đảm bảo tính hợp lí)

2.2 Tính hợp lí:

Tính hợp lí là sự phù hợp của quyết định hành chính với điều kiện thực tế, với các quy luật khách quan của đời sống xã hội tại thời điểm quyết định hành chính được ban hành

Tiêu chí đánh giá tính hợp lí bao gồm: phải phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội (hoạt động ban hành quyết định hành chính phải tôn trọng thực tế khách

quan, phản ánh đúng trình đọ phát triển kinh tế, phù hợp với các tiêu chuẩn đạo đức); đảm bảo hài hòa lợi ích của nhà nước và của nhân dân, đảm bảo lợi ích giữa các đối tượng bị quản lí (sự công bằng về quyền và lợi ích giữa chủ thể và đối tượng quản lí sẽ giúp cho các quyết định được tự giác thực hiện, chấp hành); đảm bảo yêu cầu về ngôn ngữ ( ngôn ngữ phải đảm bảo tính khoa học, chính xác, đơn nghĩa, chính thống) thể hiện trong quyết định hành chính; và đảm bảo tính khả thi ( thực hiện được và có hiệu quả)

II Vai trò của quyết định hành chính trong quá trình quản lí nhà nước

Quyết định hành chính là công cụ, phương tiện trong việc quản lí hành chính nhà nước Tuy nhiên, có nhiều loại quyết định hành chính, vì vậy việc phân loại các quyết định hành chính sẽ giúp ta dễ dàng thấy được vai trò của mỗi loại, đồng thời, thấy được mối quan hệ giữa những loại quyết định hành chính này Căn cứ vào nội dung

của các quyết định hành chính, ta có ba loại quyết định hành chính sau: quyết định

hành chính chủ đạo, quyết định hành chính quy phạm, quyết định hành chính cá biệt.

1 Quyết định hành chính chủ đạo:

Nội dung của quyết định hành chính chủ đạo là những nguyên tắc cơ bản, chủ trương chính sách lớn, nhằm mục đích định hướng cho các hoạt động quản lí hành chính nhà nước, đồng thời đưa ra các giải pháp giúp phát triển theo mỗi giai đoạn, theo khu vực lãnh thổ Các quyết định hành chính chủ đạo làm tác động thay đổi đời sống xã hội, đất nước; thay đổi hoạt động của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức trong thời gian dài, thúc đẩy sự phát triển của xã hội qua các chính sách đó

Ví dụ: -Nghị quyết số 11/2011/NQ-CP về các giải pháp kiềm chế lạm phát, ổn định nền kinh tế vĩ mô, đảm bảo an sinh xã hội

-Nghị định của Chính phủ số 128/2014/NĐ-CP ban hành ngày 31/12/2014 về bán, giao và chuyển giao doanh nghiệp 100% vốn nhà nước

2 Quyết định hành chính quy phạm:

Nội dung của quyết định hành chính quy phạm là điều chỉnh các quan hệ xã hội mới mà các văn bản pháp luật hiện hành chưa điều chỉnh, thể hiện tính dưới luật, quy định cụ thể hay sửa đổi bãi bỏ các quy phạm pháp luật hiện hành, nhằm mục đích cụ thể hóa đảm bảo thi hành các quyết định lập pháp và triển khai thực hiện các quyết định hành chính chủ đạo Do vậy, loại quyết định này đóng vai trò điều chỉnh tiếp tục các quyết định lập pháp, các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên và thực hiện chúng; tạo jafnh lang pháp lí trong tổ chức và hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước, các tổ chức, xử sự của chủ thể quan hệ pháp luật hành chính; bảo đảm trật tự xã hội, đem lại kỉ luật cao trong quản lí nhà nước

Ví dụ: -Nghị định số 39/2016/NĐ-CP ban hành 15/05/2016 về việc quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật an toàn, vệ sinh lao động

-Nghị định số 118/2015/NĐ-CP ban hành ngày 12/11/2015 về việc quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật đầu tư

3 Quyết định hành chính cá biệt:

Nội dung của quyết định hành chính cá biệt là các mệnh lệnh pháp luật cụ thể, nhằm mục đích giải quyết các trường hợp cụ thể pháp sinh trong quản lí hành chính nhà nước Quyết định hành chính cá biệt có tính đơn phương và tính bắt buộc thi hành ngay Đây là hai thuộc tính cơ bản của loại quyết định này Vì thế, quyết định hành chính cá biệt đóng vai trò trực tiếp tạo nên sự tác động thực tế của các quyết định hành chính chủ đạo, quyết định hành chính quy phạm; trực tiếp làm xuất hiện, thay đổi hoặc chấm dứt các quan hệ pháp luật cụ thể của quan hệ pháp luật hành chính, từ đó làm thay đổi hiện thực cuộc sống con người

Ví dụ: -Quyết định số 2218/QĐ-UBND ban hành ngày 09/05/2016 về việc công bố thủ tục hành chính trong lĩnh vực giải quyết khiểu nại, tố cáo, tiếp công dân, xử lí đơn trên địa bàn thành phố Hà Nội

-Quyết định số 41/2016/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội về việc ban hành Quy định phân cấp quản lí nhà nước và một số lĩnh vực hạ tầng , kinh tế xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội

Ba loại quyết định hành chính quy phạm, quyết định hành chính chủ đạo, quyết định hành chính cá biệt có mối quan hệ do đều xuất phát từ nhu cầu chung là yêu cầu phát sinh trong lĩnh vực hành pháp Mặt khác, việc căn cứ vào nội dung mỗi loại quyết định để phân loại giúp xác định rõ ràng, cụ thể vai trò của mỗi loại quyết định hành chính trong thực hiện quyền hành pháp, xác định được thẩm quyền ban hành, trình tự thủ tục ban hành quyết định và đảm bảo được sự phù hợp với địa vị pháp lí của mỗi chủ thể

Nhìn chung, các quyết định hành chính có những vai trò như sau trong quá trình quản lí hành chính nhà nước: quyết định hành chính đề ra những chủ trương, chính sách lớn trong quá trình quản lí hành chính; quyết định hành chính đặt ra các quy tắc xử sự để điều chỉnh các mối quan hệ phát sinh trong quá trình quản lí; quyết định hành chính giúp truyền đạt ý chỉ của chủ thể quản lí tới đối tượng quản lí, giúp cho quá trình điều hành công việc, quản lí được diễn ra thuận tiện, ổn định hơn, tạo định mức cần thiết cho mỗi loại công việc, tránh tùy tiện; quyết định hành chính giúp cụ thể hóa, chi tiết hóa các quy định của Hiến pháp, pháp luật, tạo ra khuôn khổ pháp lí, quy định quyền và nghĩa vụ của mỗi chủ thể; quyết định hành chính đưa các quy phạm vào trường hợp cụ thể để giải quyết các vấn đề có liên quan đến quyền và lợi ích của cá nhân tổ chức, việc phân định như vậy sẽ đảm bảo tính triệt để khi giải quyết công việc hành chính; quyết định hành chính là cơ sở của sự điều chỉnh pháp luật của chủ thể quản lí trong hoạt động chấp hành và điều hành trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội

III Nhận xét, đánh giá vai trò của quyết định hành chính nhà nước trong quá

trình quản lí hành chính nhà nước

1 Về ưu điểm của quyết định hành chính trong quản lí hành chính nhà nước:

Thứ nhất, các quyết định hành chính về cơ bản đã ban hành kịp thời để thể chế

hóa cụ thể, chi tiết những đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước để các cơ quan hành chính đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình trong từng giai đoạn cụ thể Thông qua đó, việc triển khai các chính sách, giải pháp nhằm tăng trưởng kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội, đáp ứng nhu cầu hội nhập quốc tế được hỗ trợ rõ rệt

Thứ hai, không chỉ ngày một nhiều về số lượng các quyết định quản lí, mà chất

lượng của các quyết định cũng ngày một được cải thiện, nâng cao rõ nét về nội dung, mục đích, quy định của văn bản quản lí hành chính nhà nước Trong việc xác định đúng thẩm quyền ban hành quyết định, ngày một cải thiện, số lượng các văn bản có nội dung trái luật, vi phạm các quy định của pháp luật cũng giảm bớt thấy rõ Tình hình các văn bản chồng chéo, mâu thuẫn, không phù hợp với thực tế khách quan, điều kiện kinh tế văn hóa xã hội do các chủ thể ban hành cũng không còn thấy rõ rệt như trước

Thứ ba, các quyết định hành chính nhà nước đã chú trọng rất nhiều vào việc trực

tiếp giải quyết các công việc quản lí hành chính, công việc phát sinh trong quá trình quản lí Mặt khác, các quyết định kịp thời ban hành đảm bảo thời gian giải quyết công việc, chất lượng nội dung phù hợp, đáp ứng yêu cầu về tính hợp lí và tính hợp pháp, góp phần giải quyết hiệu quả, nhanh chóng những quan hệ pháp luật hành chính nhà nước

2 Về hạn chế của quyết định hành chính trong quá trình quản lí hành chính nhà

nước

Thứ nhất, rõ ràng chúng ta vẫn thấy còn đầy rẫy các quyết định không được thi

hành trong thực tế, các quyết định xa rời thực tế, khó đảm bảo thực hiện, làm giảm hiệu quả quản lí cũng như tính nghiêm mình của nhà nước, khiến cho các đối tượng bị quản lí khó lòng tuân theo, mất niềm tin vào nhà nước

Thứ hai, cũng còn rất nhiều các quyết định hành chính cá biệt trái thẩm quyền.

Điều này có thể xuất phát từ một số nguyên nhân sau: sự lạm dụng quyền lực của một bộ phận cán bộ, công chức; do trình độ, nhận thức của cán bộ công chức còn hạn chế

Thứ ba, một số các quyết định hành chính ban hành có tác dụng với công việc, tuy

nhiên không mang tính triệt để, hoặc số khác chỉ mang tính hình thức mà thiếu tính thực tế áp dụng

IV Liên hệ thực tiễn vai trò của quyết định hành chính trong quản lí hành chính nhà nước

Hiện nay, hoạt động ban hành và tổ chức thực hiện các quyết định hành chính đã đạt được nhiều kết quả tích cực, đáng khích lệ do đều hướng tới mục tiêu chung là xây dựng chính quyền của nhân dân do nhân dân vì nhân dân và đảm bảo pháp luật giữ vị trí thượng tôn trong đời sống để giữ kỉ cương, kỉ luật xã hội Tuy nhiên hai yêu cầu lớn nhất của quyết định hành chính là tính hợp pháp và tính hợp lí khi ban hành quyết định nhiều khi chưa được đảm bảo, kéo theo đó, các quyết định chưa phát huy được hết vai trò của mình trong việc quản lí Mặt khác, một số quyết định không đảm bảo hợp lí và hợp pháp sẽ khiến “tác động ngược”, ảnh hưởng tiêu cực trở lại tới đời sống xã hội

Ví dụ: Nghị định số 71/2012/NĐ-CP: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 34/2010/NĐ-CP ngày 02 tháng 4 năm 2010 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ, cụ thể là xử phạt việc “xe không chính chủ” Quy định này đã gây ra hoang mang dư luận bởi do quá trình thực hiện không đúng bản chất của quy định, không đúng luật và không phù hợp với tính thực tiễn

Nghị định 170/2007/NĐ-CP của Chính phủ và Thông tư 27/2012 của Bộ Công an, từ 1-7-2012 áp dụng mẫu CMND mới, quy định việc ghi tên cha mẹ trên chứng minh thư nhân dân Điều nay gây ra sự phản cảm, lại vi phạm vào điều 16 Công ước quốc tế về quyền trẻ em

Ngoài những nguyên nhân về tiêu chí đánh giá tính hợp lí và tính hợp pháp của quyết định hành chính, có thể kể đến một số nguyên nhân khiến cho việc ban hành quyết định hành chính không phát huy được vai trò của nó trong quá trình quản lí nhà nước như:

Thứ nhất, khâu thẩm định dự thảo chưa được chú trọng, chỉ ban hành mang tính hình

thức nặng nề

Thứ hai, việc phân định các chức năng từ khâu xây dựng, thẩm tra, ban hành, thi hành

chưa được phân công rõ ràng cụ thể, một mặt khiến cho luật chồng chéo luật, mặt khác gây ra khó khăn khi quy kết trách nhiệm, trái lại, khi xảy ra lỗi còn "hiển nhiên" tồn tại sự đổ lỗi cho nhau giữa các chủ thể quản lí

Thứ ba, nạn chạy chức chạy quyền, tồn tại “nhan nhản”, “những con sâu làm giàu nồi

canh” này khiến cho trì trệ bộ máy công quyền nhà nước, hoạt động bị đình trệ Thêm nữa, trình độ chuyên môn không có hoặc hạn chế nên chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra trong việc ban hành quyết định hành chính là điều tất yếu

Từ những hạn chế trên, tôi có đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả, vai trò của việc ban hành quyết định hành chính nhà nước:

Thứ nhất, tiến hành hệ thống hóa( tập hợp hóa và pháp điển hóa) lại hệ thống các

quyết định hành chính, nhằm chỉnh sửa, bãi bỏ, các quyết định không còn phù hợp thực tiễn, mặt khác bổ sung thêm các quy định mới đáp ứng thực tế, trước đó cần tiếp thu,