Việt Nam đang trong công cuộc xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa, đang có những bước phát triển nhất định về mọi mặt. Như chúng ta đã biết, Đảng và Nhà nước ta, với đường lối và bằng nhiều chính sách cụ thể đã và đang cố gắng xây dựng, củng cố và phát triển sự làm chủ đất nước của người dân, không ngừng tạo điều kiện để nhân dân tham gia vào hoạt động quản lý nhà nước, quản lý xã hội. Tạo điều kiện để người dân thực hiện quyền khiếu nại của công dân chính là một trong những biểu hiện cụ thể của dân chủ trực tiếp của người dân tham gia vào hoạt động hành chính. Bởi vì, bằng việc thực hiện quyền khiếu nại của mình, nhân dân đã trực tiếp giám sát và tham gia trực tiếp vào hoạt động của bộ máy nhà nước. Công dân có thể thực hiện quyền khiếu nại của mình bằng nhiều cách khác nhau, có thể là theo phương thức trực tiếp đến cơ quan, tổ chức để trình bày ý kiến, nguyện vọng hoặc gián tiếp qua cách gửi thơ, đơn từ qua bưu điện. Việc tạo mọi điều kiện thuận lợi để công dân thực hiện quyền khiếu nại chính là định hướng dư luận xã hội vào mục đích vì sự công bằng của xả hội, sự nghiêm minh của pháp luật. Vậy khiếu nại hành chính là gì? Như chúng ta đã biết, khiếu nại hành chính hay còn gọi là khiếu nại theo quy định của luật Khiếu nại năm 2011 là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do luật này quy định, đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích của mình. Như vậy khiếu nại hành chính là việc của cá nhân, cơ quan, tổ chức khiếu nại đến các cơ quan có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức mà họ cho là trái pháp luật xâm phạm quyền, lợi ích của mình. Có thể nói rằng, quyền khiếu nại của công dân là một khái niệm pháp lý thể hiện qua việc công dân có thể tự định đoạt đưa khiếu nại đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền.Và đến lượt mình, các cơ quan đó phải có trách nhiệm nghiên cứu, giải quyết các kiến nghị, khiếu nại tuân theo một trình tự và thời hạn luật định. Như vậy, quyền khiếu nại xuất hiện trong mối liên hệ liên quan đến chức năng quản lý nhà nước.
Trang 1CHƯƠNG I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH
-1.1 Khái niệm về khiếu nại hành chính
Việt Nam đang trong công cuộc xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa, đang có những bước phát triển nhất định về mọi mặt Như chúng ta đã biết, Đảng và Nhà nước ta, với đường lối và bằng nhiều chính sách cụ thể đã và đang cố gắng xây dựng, củng cố và phát triển sự làm chủ đất nước của người dân, không ngừng tạo điều kiện để nhân dân tham gia vào hoạt động quản lý nhà nước, quản lý xã hội
Tạo điều kiện để người dân thực hiện quyền khiếu nại của công dân chính là một trong những biểu hiện cụ thể của dân chủ trực tiếp của người dân tham gia vào hoạt động hành chính Bởi vì, bằng việc thực hiện quyền khiếu nại của mình, nhân dân đã trực tiếp giám sát và tham gia trực tiếp vào hoạt động của bộ máy nhà nước
Công dân có thể thực hiện quyền khiếu nại của mình bằng nhiều cách khác nhau,
có thể là theo phương thức trực tiếp đến cơ quan, tổ chức để trình bày ý kiến, nguyện vọng hoặc gián tiếp qua cách gửi thơ, đơn từ qua bưu điện Việc tạo mọi điều kiện thuận lợi để công dân thực hiện quyền khiếu nại chính là định hướng dư luận xã hội vào mục đích vì sự công bằng của xả hội, sự nghiêm minh của pháp luật
Vậy khiếu nại hành chính là gì? Như chúng ta đã biết, khiếu nại hành chính hay còn gọi là khiếu nại theo quy định của luật Khiếu nại năm 2011 là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do luật này quy định, đề nghị cơ quan,
tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích của mình
Như vậy khiếu nại hành chính là việc của cá nhân, cơ quan, tổ chức khiếu nại đến các cơ quan có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức mà họ cho là trái pháp luật xâm phạm quyền, lợi ích của mình Có thể nói rằng, quyền khiếu nại của công dân là một khái niệm pháp lý thể hiện qua việc công dân có thể tự định đoạt đưa khiếu nại đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền.Và đến lượt mình, các cơ quan đó phải có trách nhiệm nghiên cứu, giải quyết
Trang 2các kiến nghị, khiếu nại tuân theo một trình tự và thời hạn luật định Như vậy, quyền khiếu nại xuất hiện trong mối liên hệ liên quan đến chức năng quản lý nhà nước
1.2 Đặc điểm, tính chất và mục đích của việc thực hiện khiếu nại hành chính
Công dân thực hiện quyền khiếu nại hành chính của mình bằng việc đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét một vấn đề mà mình không đồng ý, cho là trái pháp luật hay không hợp lý Nói một cách đơn giản hơn, khiếu nại hành chính là đề nghị xét lại một sự việc hoặc một quyết định mà mình không đồng ý Qua đây, chúng ta thấy rõ một điều là: công dân thực hiện quyền khiếu nại thường xuất phát từ nhận thức chủ quan Bởi
vì sự “không đồng ý” của công dân trước một việc làm hay một quyết định của cơ quan nhà nước cơ sở để công dân sử dụng quyền khiếu nại đối với cơ quan hành chính đó Do
đó, quyền khiếu nại hành chính của công dân cần được nhìn nhận nhận như một phương tiện hữu hiệu để công dân tự bảo vệ mình trước các cơ quan hành chính nhà nước
Xuất phát từ đặc điểm tâm lý của người thực hiện quyền khiếu nại là mong muốn được cơ quan, cấp có thẩm quyền giải quyết sự việc theo ý nguyện của mình một cách nhanh chóng, từ đó chủ thể của quyền khiếu nại đã cố gắng chứng minh sự vi phạm của phía có việc làm, quyết định sai trái – theo nhận thức chủ quan của họ Chính vì thế, quá trình công dân thực hiện quyền khiếu nại là quá trình cung cấp tài liệu, chứng cứ về sự vi phạm lợi ích của chủ thể của quyền khiếu nại Và đến lượt mình, các cơ quan, cấp có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, một mặt sử dụng tài liệu, chứng cứ tiếp nhận từ chủ thể của quyền khiếu nại, mặt khác thu thập tài liệu, chứng cứ từ những nguồn khác nhau để làm cơ sở cho việc giải quyết khiếu nại một cách khách quan, chính xác
Chứng cứ trong khiếu nại hành chính hiểu theo một nghĩa hạn chế thì nó đóng vai trò rất quan trọng nếu không muốn nói là yếu tố quyết định đối với hiệu quả xét, giải quyết khiếu nại hành chính Từ đây vấn đề đặt ra là trong khi giải quyết khiếu nại hành chính, việc thu thập tài liệu, chứng cứ một cách đầy đủ được coi như là biện pháp hàng đầu để bảo đảm tính khách quan, đúng đắn trong giải quyết khiếu nại hành chính
Ở khía cạnh khác, từ thực tiễn của việc giải quyết khiếu nại hành chính, chúng ta thấy rằng: trong khi thực hiện quyền khiếu nại hành chính của công dân, trừ một số ít trường hợp có biểu hiện tiêu cực, còn tuyệt đại đa số đã phản ánh một cách chính xác, đầy đủ những vi phạm của cơ quan quản lý giúp cho các cơ quan, các cấp có thẩm quyền giải quyết khiếu nại có biện pháp tích cực trong việc ngăn chặn, hạn chế đến mức thấp nhất hậu quả do những vi phạm đó gây ra đối với công dân và xã hội Trong mối liên hệ
Trang 3đó, có thể nói rằng, hoạt động khiếu nại hành chính giúp cả hai phía luôn luôn là hoạt động mang tính phòng ngừa tích cực Chính đặc điểm này đã làm cho hoạt động khiếu nại có nội dung nhân đạo
Như chúng ta đã thấy, hoạt động khiếu nại hành chính của công dân đóng một vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ lợi ích hợp pháp của công dân trước các cơ quan nhà nước có thẩm quyền Chính vì thế, mọi hành vi vi phạm đến các quyền của công dân, hay bất cứ hành vi nào trái với chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đều có thể dẫn đến sự khiếu nại của công dân Hành vi khiếu nại của công dân có mối liên hệ trực tiếp với trình độ nhận thức của chủ thể Và không ít trường hợp, hành vi khiếu nại hành chính còn chịu ảnh hưởng trực tiếp của tính vụ lợi của chủ thể khiếu nại Chính vì thế, trong khi giải quyết khiếu nại hành chính, các cơ quan có thẩm quyền cần có sự phân loại tính chất của các đơn khiếu nại làm cơ sở cho việc giải quyết được nhanh chóng và đúng đắn
Mặt khác, chúng ta cũng thấy rằng, sự tồn tại với tư cách là quyền chủ thể và việc công dân thực hiện quyền khiếu nại hành chính của mình đồng thời làm nảy sinh nghĩa
vụ tương đối với các cơ quan, tổ chức nhà nước hữu quan Do vậy, tính hiện thực, mức
độ bảo đảm thực thi quyền khiếu nại của công dân tuỳ thuộc rất nhiều vào khả năng nghiên cứu giải quyết thực tế những vấn đề nảy sinh từ khiếu nại Xuất phát từ đây, một vấn đề đặt ra là hiệu quả xem xét, giải quyết khiếu nại hành chính của công dân phải đặt trong mối liên hệ với một cơ chế bắt buộc, hợp lý và hữu hiệu Chừng nào chưa giải quyết được vấn đề đó thì công tác xét, giải quyết khiếu nại của công dân khó tránh khỏi
sự trì trệ, tắc trách, kém hiệu quả, xâm phạm đến quyền khiếu nại hành chính của nhân dân
Công dân thực hiện quyền khiếu nại hành chính trước hết là nhằm mục đích bảo
vệ lợi ích của mình, của Nhà nước và của xã hội khỏi bị xâm hại bởi những việc làm, những quyết định chính sách, trái pháp luật của các cơ quan quản lý mang quyền lực nhà nước Điều đó cũng có nghĩa rằng, bằng việc thực hiện quyền khiếu nại hành chính của mình, công dân đã tham gia một cách trực tiếp và thiết thực vào công tác quản lý nhà nước, quản lý xã hội
Đến lượt mình, các cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết các khiếu nại hành chính của quần chúng trước hết là nhằm bảo về lợi ích chính đáng của công dân, bằng cách đó, trực tiếp góp phần quan trọng vào việc xây dựng và củng cố lòng tin của quần chúng đối với Đảng, đối với Nhà nước, đối với chế độ Điều đó, càng trở nên có ý nghĩa
Trang 4khi mà chủ nghĩa xã hội đang trải quan thời kỳ đầy biến động phức tạp, khi mà chúng đang cố gắng thiết lập một trật tự xã hội theo đường lối đổi mới của Đảng Chính vì vậy đòi hỏi phải có nỗ lực từ cả hai phía để bảo đảm tính khách quan, kịp thời và có hiệu quả trong việc thực hiện quyền khiếu nại hành chính và giải quyết khiếu nại khiếu nại hành chính
1.3 Nội dung của hoạt động khiếu nại hành chính
Hoạt động khiếu nại hành chính được thực hiện bởi chủ thể của quyền khiếu nại hành chính và cơ quan, cấp có thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính
Một hoạt động khiếu nại hành chính bao giờ cũng bắt đầu bằng việc thực hiện quyền khiếu nại hành chính của chủ thể khiếu nại và sau đó được kết thúc bởi sự kết luận, giải quyết khiếu nại đó của cơ quan, cấp có thẩm quyền Do đó, nghiên cứu nội dung của hoạt động khiếu nại hành chính chính là nghiên cứu nội dung hoạt động từ hai phía đó
* Chủ thể của quyền khiếu nại hành chính:
Chủ thể của quyền khiếu nại hành chính được xác định ở đây là bao gồm tất cả công dân Việt Nam có đủ năng lực hành vi và công dân nước ngoài đang sống, làm việc tại Việt Nam trong trường hợp quyền của họ đã được pháp luật Việt Nam xác định là bị
vi phạm
Đối với chủ thể của quyền khiếu nại hành chính: nội dung khiếu nại gắn liền với việc bảo về lợi ích của chính mình hay của một nhóm người; một tổ chức hoặc có liên quan đến lợi ích của toàn xã hội
Trước hết, chủ thể của quyền khiếu nại hành chính sử dụng quyền khiếu nại của mình để phản ánh những thông tin nhất định đến cá nhân, cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại với hình thức như đơn khiếu nại, đơn yêu cầu xem xét, đơn kêu cứu,… tuỳ theo mức độ sự việc dưới các hình thức khác nhau: bằng văn bản, bằng sự trực tiếp gặp cơ quan, cấp có thẩm quyền giải quyết để trình bày
Đối với những trường hợp quyền lợi của chủ thể của quyền khiếu nại hành chính
có khả năng bị xâm phạm bởi một việc làm, một quyết định của cơ quan, tổ chức nào đó, chủ thể của quyền khiếu nại thông báo về nội dung, khả năng thực tế của sự xâm phạm
và đề nghị cơ quan, tổ chức… đó khắc phục, thay đổi quyết định để tránh hậu quả xảy ra Trong trường hợp này, chủ thể của quyền khiếu naị hành chính dựa vào các văn bản của pháp luật liên quan để làm căn cứ so sánh, đối chiếu với việc làm, quyết định của cơ
Trang 5quan, tổ chức…, đồng thời đưa ra các tài liệu, chứng cứ khác để chứng minh cho khả năng xâm phạm đến quyền lợi của mình và đưa ra những đề nghị cụ thể để ngăn chặn hay chứng minh rằng các quyết định đó đã làm ảnh hưởng, thiệt hại đến mình như thế nào để làm căn cứ yêu cầu bồi thường
Đối với trường hợp quyền lợi của mình thực tế đã bị xâm phạm thì chủ thể của quyền khiếu nại sử dụng hình thức phản kháng để yêu cầu cơ quan, tổ chức có việc làm, quyết định…vi phạm phải có biện pháp khắc phục hậu quả, khôi phục quyền lợi cho mình Trong trường hợp này, chủ thể của quyền khiếu nại phải đưa ra được các nội dung
cơ bản như: cơ sở pháp lý để xác định sự vi phạm; mức độ thiệt hại - hậu quả; hình thức
và biện pháp phục hồi quyền lợi để chứng minh cho yêu cầu của mình
Về bình diện của hoạt động khiếu nại hành chính: Hoạt động khiếu nại hành chính được diễn ra trên trên tất cả các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội Có thể nói rằng, trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội và trong mọi hoạt động của các cơ quan nhà nước đều tiềm ẩn khả năng hoạt động khiếu nại Thưc tế đó đặt ra cho các cơ quan nhà nước cho cả từng công dân phải tuân thủ pháp luật nghiêm chỉnh
* Cơ quan, cấp có thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính.
Hoạt động giải quyết khiếu nại hành chính của các cơ quan nhà nước, các cấp có thẩm quyền diễn ra dưới nhiều hình thức và nội dung khác nhau Nhưng có thể nêu lên một cách một cách tổng quát như sau:
Các cơ quan, các cấp có thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính sẽ nghiên cứu hồ sơ, tài liệu do chủ thể có quyền khiếu nại gửi đến và trên cơ sở đó, đối chiếu với hành vi hay quyết định của cơ quan hành chính để vận dụng theo văn bản pháp luật để giải quyết vụ việc
Các cơ quan, cấp có thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính trực tiếp gặp chủ thể có quyền khiếu nại để thu thập, bổ sung, xác minh, thẩm tra tài liệu để làm cơ sở đưa
ra kết luận và biện pháp giải quyết
Trong khi giải quyết khiếu nại hành chính, cơ quan, cấp có thẩm quyền có thể bác
bỏ những yêu cầu của chủ thể có quyền khiếu nại nếu hoạt động khiếu nại của họ không đúng và phải trả lời bằng hình thức Quyết định theo quy định tại Luật khiếu nại năm
2011 Trong trường hợp hoạt động khiếu nại hành chính của chủ thể có quyền khiếu nại
là đúng thì cơ quan, cấp có thẩm quyền yêu cầu phía bị khiếu nại thực hiện các hình thức, biện pháp để khắc phục hậu quả và phục hồi quyền lợi cho chủ thể của quyền khiếu
Trang 6nại trên cơ sở quy định của pháp luật Mặt khác trong trường hợp cần thiết và nghiêm trọng, cơ quan, cấp có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đề nghị lên cấp trên hay cơ quan chức năng giải quyết theo đúng quy định của pháp luật
Hoạt động của cơ quan, các cấp có thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính chủ yếu dựa trên các quan hệ pháp luật nảy sinh giữa công dân với các cơ quan nhà nước, giữa công dân với các tổ chức kinh tế, các tổ chức xã hội Bằng hoạt động của mình, các cơ quan, các cấp có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đã làm cho việc vi phạm pháp luật của cơ quan nhà nước được hạn chế và hoạt động đó được tiến hành dựa trên các quy định của pháp luật
Trang 7CHƯƠNG II LUẬT SƯ THAM GIA TRONG KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH
-Từ khi ra đời đến nay, tuy còn non trẻ so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới, nhưng luật sư Việt Nam luôn đồng hành cùng đất nước, góp phần vào sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc và bảo vệ đất nước Cùng với sự phát triển chung của xã hội, đội ngũ luật sư Việt Nam cũng không ngừng lớn mạnh, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của đất nước trên nhiều phương diện như: tham gia xây dựng, hoàn thiện pháp luật; tư vấn, thông tin, giải thích, hướng dẫn pháp luật, qua đó nâng cao năng lực và ý thức xã hội, ý thức pháp luật của người dân Đặc biệt, luật sư Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bị can, bị cáo và các đương sự trước toà trong các vụ án hình sự, dân sự, hành chính…
Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy, so với các lĩnh vực như hình sự và dân sự thì vai trò của luật sư trong lĩnh vực khiếu nại hành chính vẫn còn mờ nhạt, chưa tương xứng với xứ mệnh của luật sư và chưa đáp ứng được các yêu cầu hiện tại của xã hội Do
đó việc tạo điều kiện thuận lợi cũng như tìm ra giải pháp để luật sư thuận lợi trong hoạt động khiếu nại hành chính là cần thiết nhằm góp phần thực hiện tốt hơn quyền của công dân đối với hoạt động khiếu nại hành chính Vì tầm ảnh hưởng của luật sư đối với hoạt động khiếu nại hành chính và cũng để nhằm giải quyết vấn đề làm sao để luật sư ngày tham gia càng nhiều vào các vụ việc khiếu nại hành chính Người viết sẽ tiến hành phân tích vai trò của luật sư trong vụ khiếu nại hành chính, những vướng mắc hiện nay của luật sư trong việc tham gia khiếu nại hành chính cũng như giải pháp để khắc phục khuyết điểm này
2.1 Hoạt động và vai trò của luật sư trong khiếu nại hành chính
a Hoạt động của Luật sư trong khiếu nại hành chính
Luật khiếu nại năm 2011 quy định người khiếu nại được nhờ luật sư giúp đỡ về pháp luật trong quá trình khiếu nại và khẳng định rõ vai trò của luật sư vào quá trình giải quyết khiếu nại cụ thể tại khoản b điều 12 Luật khiếu nại năm 2011 quy định người khiếu nại có quyền nhờ luật sư tư vấn về pháp luật hoặc ủy quyền cho luật sư khiếu nại
để bảo vệ, quyền và lợi ích hợp pháp của mình Nghị định số 136/2006/NĐ ngày 14/11/2006 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật
Trang 8khiếu nại, tố cáo đã quy định cụ thể về quyền, nghĩa vụ của luật sư khi tham gia giải quyết khiếu nại Khi giúp đỡ người khiếu nại về pháp luật, luật sư có các quyền:
a) Giúp người khiếu nại viết đơn khiếu nại; cùng với người khiếu nại liên hệ với cơ quan
tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc khiếu nại để thu thập tài liệu, bằng chứng; đưa ra bằng chứng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khiếu nại;
b) Tham gia cùng người khiếu nại gặp gỡ, đối thoại với người giải quyết khiếu nại, người bị khiếu nại và những người có liên quan;
c) Tham gia các giai đoạn khác trong quá trình giải quyết khiếu nại;
d) Giúp người khiếu nại thực hiện các quyền của người khiếu nại theo quy định của pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ
Như vậy về mặt pháp luật, luật sư có thể tham gia vào hoạt động khiếu nại với một trong hai hình thức đó là người tư vấn pháp luật về khiếu nại hành chinh hoặc là người đại diện theo ủy quyền của người khiếu nại để tiến hành khiếu nại Các quy định của Luật khiếu nại và các văn bản hướng dẫn đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho luật sự tham gia giúp đỡ người khiếu nại về pháp luật Luật sư tham gia vào quá trình giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính Nhà nước không chỉ đơn thuần đáp ứng yêu cầu của người được khiếu nại mà còn là điều kiện để đảm bảo việc khiếu nại đúng pháp luật, vụ việc khiếu nại được giải quyết nhanh chóng, chính xác, đáp ứng dược yêu cầu dân chủ hoá trong hoạt động giải quyết khiếu nại hành chính
b Vai trò của Luật sư trong khiếu nại hành chính
Nói tới vai trò của luật sư trong khiếu nại hành chính là nói tới những tác động, ảnh hưởng của luật sư đối với các cá nhân, cơ quan, tổ chức và cao hơn nữa là đối với cả
xã hội trong quá trình hoạt động tham gia của luật sư vào vụ khiếu nại hành chính Với tư cách là một chức danh tư pháp, vai trò quan trọng của Luật sư trong đời sống xã hội nước
ta đã được ghi nhận và khẳng định rõ ngay từ Pháp lệnh Tổ chức luật sư 1987, cụ thể là:
“Bằng hoạt động của mình, tổ chức luật sư góp phần tích bảo về pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, góp phần vào việc giải quyết các vụ án được khách quan, đúng pháp luật, thực hiện quyền bình đẳng của mọi công dân trước pháp luật, thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa” Sau đó, Nghị định số 15/HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng về Quy chế Đoàn luật sư tiếp tục khẳng định ngắn gọn: “Luật sư có nhiệm vụ bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp cua công dân, bảo vệ pháp chế và chế độ
xã hội chủ nghĩa” Như vậy, Nghị định đã đặt nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi của công dân
Trang 9lên hàng đầu, phù hợp với bản chất chế độ ta là tất cả vì dân, vì hạnh phúc của nhân dân Pháp lệnh luật sư năm 2001 tiếp tục khẳng định vai trò của luật sư trong đời sống xã hội:
“Phát huy vai trò của luật sư và tổ chức luật sư trong công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân” Khoản 2, Điều 1 Pháp lệnh cũng quy định: “bằng hoạt động của mình, luật sư góp phần bảo vệ công lý, công bằng xã hội và pháp chế xã hội chủ nghĩa” Luật Luật sư được Quốc hội thông qua ngày 29/6/2006, có hiệu lực từ ngày 01/01/2007, một lần nữa tiếp tục khẳng định vai trò, chức năng xã hội của luật sư: “Hoạt động nghề nghiệp của luật sư nhằm góp phần bảo vệ công lý, phát triển kinh tế và xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”
Mặc dù vai trò của luật sư trong đời sống xã hội đã được khẳng định và quy định trong các văn bản pháp luật về luật sư từ rất sớm như vậy nhưng phải đến năm 2005, sự tham gia của luật sư trong việc quyết khiếu nại tại cơ quan hành chính nhà nước mới được ghi nhận trong Luật khiếu nại, tố cáo và hiện nay là Luật khiếu nại năm 2011 Quy định này là một bước đột phá trong cơ chế giải quyết khiếu nại, lần đầu tiên, trong một văn bản Luật về khiếu nại, tố cáo đã quy định về sự tham gia của luật sư trong quá trình khiếu nại, cụ thể: Trong quá trình giải quyết khiếu nại lần đầu và lần hai, nếu người khiếu nại nhờ luật sư giúp đỡ về mặt pháp luật thì luật sư có quyền tham gia Nghị định
số 136/2006/NĐ ngày 14/11/ 2006 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số Điều của Luật Khiếu nại, tố cáo đã quy định luật sư có các quyền cụ thể: giúp người khiếu nại viết đơn khiếu nại; cùng với người khiếu nại liên hệ với cơ quan tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc khiếu nại để thu thập tài liệu, bằng chứng; đưa ra bằng chứng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khiếu nại; tham gia cùng người khiếu nại gặp gỡ, đối thoại với người giải quyết khiếu nại, người bị khiếu nại và những người có liên quan; tham gia các giai đoạn khác trong quá trình giải quyết khiếu nại và giúp người khiếu nại thực hiện các quyền của người khiếu nại theo quy định của pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ Theo Luật khiếu nại năm 2011 người khiếu nại không được nhờ luật sư tham gia vào quá trình giải quyết khiếu nại nhưng được nhờ Luật sư tư vấn hoặc uỷ quyền cho luật sư để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình Luật cũng quy định luật sư có quyền xác minh, thu thập chứng cứ và cung cấp chứng cứ cho người giải quyết khiếu nại, nghiên cứu hồ sơ vụ việc và được ghi chép, sao chụp những tài liệu cần thiết có trong hồ sơ vụ việc để thực hiện việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên
Trang 10Vai trò của luật sư trong khiếu nại hành chính được thể hiện ở những điểm sau: + Luật sư xác định khiếu nại hành chính đó có căn cứ pháp luật hay không Là người am hiểu pháp luật, luật sư sẽ đưa ra căn cứ để xác định việc khiếu nại đó có phù hợp với các quy định của pháp luật hay không, có được các cơ quan có thẩm quyền thụ
lý không, giúp người khiếu nại tiết kiệm thời gian, chi phí, hạn chế tình trạng gửi nhiều đơn đến các cơ quan khác nhau Trong trường hợp khiếu nại hành chính không đúng, luật
sư có thể giải thích, thuyết phục người khiếu nại không tiến hành khiếu nại hoặc khởi kiện vụ án hành chính Trường hợp khiếu nại có cơ sở thì Luật sư tư vấn khách hàng viết đơn khiếu nại; hướng dẫn khách hàng thu thập tài liệu, bằng chứng; đưa ra bằng chứng
để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình
+ Giúp người khiếu nại về trình tự, thủ tục khiếu nại đúng cơ quan thụ lý, tránh tình trạng gửi đơn lòng vòng, vượt cấp kéo dài; khiếu nại đúng thời hạn luật định
+ Luật sư có thể tự mình xác minh, thu thập chứng cứ, phối kết hợp với cơ quan
có thẩm quyền giải quyết khiếu nại làm sáng tỏ vụ việc Việc củng cố hồ sơ, chứng cứ có
ý nghĩa quan trọng trong quá trình đánh giá, làm sáng tỏ nội dung vụ việc khiếu nại
+ Luật sư tham gia giải quyết khiếu nại sẽ giúp cho cán bộ, cơ quan thụ lý giải quyết có trách nhiệm hơn trong việc giải quyết; giúp cán bộ giải quyết nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ qua việc tiếp xúc, làm việc với luật sư, góp phần nâng cao hiệu quả của công tác giải quyết khiếu nại
+ Luật sư Tư vấn về nội dung để người khởi kiện có thể thực hiện một số vấn đề
cụ thể như đòi huỷ bỏ một phần hay toàn bộ quyết định hành chính trái pháp luật, hoặc chấm dứt hành vi hành chính trái pháp luật, Sửa đổi yêu cầu, rút đơn khiếu nại, đòi cơ quan hành chính nhà nước thực hiện nghĩa vụ theo quy định của pháp luật, yêu cầu khôi phục quyền và lợi ích hợp pháp của người khởi kiện, đưa ra giải pháp tôi ưu nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người khách nàng, tư vấn về mức bồi thường
2 2 Một số bất cập và giải pháp nhằm tăng cường sự tham gia của Luật sư trong khiếu nại hành chính
a Một số bất cập
Trong thời gian qua, sự tham gia của luật sư đã góp phần làm cho việc khiếu nại hành chính và giải quyết khiếu nại tuân theo quy định của pháp luật Một số địa phương
do đánh giá đúng đắn về vị trí, vai trò của luật sư nên đã tạo điều kiện thuận lợi cho luật
sư tham gia vào quá trình giải quyết khiếu nại Theo Báo cáo tổng kết thi hành Luật