de cuong khoa hoc LANH DAO

+ Có biết và sử dụng các công cụ trên để lãnh đạo sự thay đổikhông?- Chỉ ra nguyên nhân kiến thức, thái độ, năng lực, kinh nghiệm,khả năng đổi mới tư duy, tính mạo hiểm, Khả năng phân tí

Trang 1

ĐỀ CƯƠNG MÔN KHOA HỌC LÃNH ĐẠO

CÂU HỎI TẬP 1 - 4 ĐIỂM

Câu 1: Phân biệt sự khác nhau giữa lãnh đạo và quản lý Phân tích những đặc điểm cơ bản của lãnh đạo công ở Việt Nam hiện nay 2 Câu 2: Vận dụng những tri thức đã được nghiên cứu về khoa học lãnh đạo, đồng chí hãy đánh giá thực trạng lãnh đạo xây dựng tầm nhìn và lãnh đạo sự thay đổi ở địa phương hoặc ngành của đồng chí hiện nay Từ đó rút ra những phương hướng rèn luyện cho bản thân 6 Câu 3: Đồng chí hãy trình bày đặc điểm và vai trò của tư duy hệ thống trong lãnh đạo 12 Câu 4: Trên cơ sở lý luận về tư duy hệ thống trong lãnh đạo, đồng chí hãy chỉ ra những thành công và hạn chế trong lãnh đạo kinh tế- xã hội ở địa phương và ngành của đồng chí Trên cương vị lãnh đạo, đồng chí hãy xác định phương hướng rèn luyện tư duy hệ thống cho bản thân 15 Câu 5: Đồng chí hãy trình bày khái niệm ra quyết định lãnh đạo và phân tích quy trình ra quyết định lãnh đạo Để có năng lực ra quyết định người lãnh đạo phải rèn luyện những phẩm chất gì? Tại sao ? 26 Câu 6: Vận dụng những kiến thức về quy trình ra quyết định lãnh đạo, đồng chí hãy chỉ ra những thành công và hạn chế trong việc ra quyết định lãnh đạo ở địa phương (hoặc ngành) đồng chí Với cương vị là lãnh đạo, đồng chí hãy nêu ra những phương hướng khắc phục những hạn chế nêu trên 30 Câu 7: Nêu những kỹ năng lãnh đạo cần thiết đối với đội ngũ cán bộ lãnh đạo hiện nay Hãy chọn ra 5 kỹ năng lãnh đạo quan trọng nhất và xếp theo thứ tự mức độ quan trọng Giải thích vì sao ? 35 Câu 8: Trên cơ sở lý thuyết về kỹ năng lãnh đạo xây dựng tầm nhìn, đồng chí hãy chỉ ra những hạn chế về kỹ năng lãnh đạo của đội ngũ cán bộ ở địa phương và nêu biện pháp khắc phục 38 Câu 9: Thế nào là lãnh đạo sự thay đổi? Hãy nêu quy trình (các bước) để lãnh đạo sự thay đổi thành công Tại sao người lãnh đạo hiện nay phải phát triển kỹ năng lãnh đạo sự thay đổi ? 42 Câu 10: Trên cơ sở lý thuyết về kỹ năng lãnh đạo sự thay đổi, đồng chí hãy chỉ ra những hạn chế về kỹ năng lãnh đạo của đội ngũ cán bộ ở địa phương và nêu biện pháp khắc phục 45 Câu 11: Đồng chí hãy làm rõ nhận định: Lãnh đạo vừa là khoa học vừa là nghệ thuật Để có trình độ nghệ thuật lãnh đạo, người lãnh đạo phải tu dưỡng, rèn luyện như thế nào? 49 Câu 12: Trên cơ sở nghiên cứu nghệ thuật lãnh đạo, đồng chí hãy chỉ ra những thành công và hạn chế trong sử dụng quyền lực và bố trí, sử dụng cán bộ công chức hiện nay Nêu phương hướng khắc phục những hạn chế đó 52 Câu 13: Đồng chí hãy trình bày bản chất chính sách công và nêu các giai đoạn của chu trình chính sách công Để có thể đề ra được chính sách đúng, khả thi có hiệu quả cần những điều kiện gì ? 56 Câu 14: Vận dụng lý thuyết về hoạch định và thực thi chính sách công, đồng chí hãy chỉ ra những hạn chế trong việc hoạch định và thực thi chính sách công ở địa phương và ngành của đồng chí? Trên cương vị lãnh đạo, đồng chí hãy đề xuất các giải pháp để khắc phục những hạn chế đó 63

1

Trang 2

CÂU HỎI TẬP 2 - 6 ĐIỂM Câu 1: Vận dụng những tri thức đã được nghiên cứu về khoa học lãnh đạo, đồng chí hãy

đánh giá thực trạng lãnh đạo xây dựng tầm nhìn và lãnh đạo sự thay đổi ở địa phương (hoặc ngành) của đồng chí hiện nay Từ đó rút ra những phương hướng rèn luyện cho bản thân 1Câu 2: Trên cơ sở lý luận về tư duy hệ thống lãnh đạo, đồng chí hãy chỉ ra những thành công và hạn chế trong lãnh đạo kinh tế - xã hội ở địa phương và ngành của đồng chí Trên cương vị lãnh đạo, đồng chí hãy xác định phương hướng rèn luyện tư duy hệ thống cho bản thân 7Câu 3: Vận dụng những kiến thức về quy trình ra quyết định lãnh đạo đồng chí hãy chỉ

ra những thành công và hạn chế trong việc ra quyết định lãnh đạo ở địa phương Với cương vị là người lãnh đạo, đồng chí hãy nêu những phương hướng khắc phục những hạn chế nêu trên 9Câu 4: Trên cơ sở lý thuyết về kỹ năng lãnh đạo xây dựng tầm nhìn, đồng chí hãy chỉ ra những hạn chế về kỹ năng lãnh đạo của đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở địa phương và nêu biện pháp khắc phục 11Câu 5: Trên cơ sở lý thuyết về kỹ năng lãnh đạo sự thay đổi, đồng chí hãy chỉ ra những hạn chế về kỹ năng lãnh đạo của đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở địa phương và nên biện phápkhắc phục 12Câu 6: Trên cơ sở nghiên cứu về nghệ thuật lãnh đạo, đồng chí hãy chỉ ra những thành công và hạn chế trong sử dụng quyền lực và bố trí, sử dụng cán bộ công chức hiện nay Nêu phương hướng khắc phục những hạn chế đó .15Câu 7: Vận dụng lý luận về hoạch định và thực thi chính sách, đồng chí hãy chỉ ra

những hạn chế trong việc hoạch định và thực thi chính sách công ở địa phương và ngànhđồng chí? Trên cương vị lãnh đạo, đồng chí hãy đề xuất các giải pháp để khắc phục những hạn chế

đó .22

Trang 3

Câu 1: Phân biệt sự khác nhau giữa lãnh đạo và quản lý Phân tích những đặc điểm cơ bản của lãnh đạo công ở Việt Nam hiện nay.

Trả lời

- lãnh đạo

Cho đến nay có nhiều cách định nghĩa khác nhau về lãnh đạo:

+ Lãnh đạo là sự ảnh hưởng mang tính tương tác, được thực hiện trong một tình huốngđược chỉ đạo thông qua quá trình thông tin

+ Lãnh đạo là sự khởi xướng và duy trì cấu trúc trong sự mong đợi và sự tương tác.+ Lãnh đạo là một quá trình tá động xã hội, theo đó một cá nhân dẫn dắt thành viên củanhóm hướng tới một mục tiêu nào đó

+ lãnh đạo là khả năng khởi nguồn tin tưởng và hỗ trợ con người nhằm đạt mục tiêu của

+ Nói đến lãnh đạo là nói đến sự ảnh hưởng đến người khác Sự ảnh hưởng củalãnh đạo bắt nguồn từ quyền lực, chức vụ, quyền lực cá nhân (uy tín) và tầm vực trithức, sụ thông thái của người đó

+ Lãnh đạo đòi hỏi khả năng làm việc theo nhóm và sự hợp tác giữa các thành viêntrong một mạng lưới rộng lớn, đồng thời luôn đảm bảo động lực cho thành viên của chốtcủa cả mạng lưới thông qua bất kỳ biện pháp thuyết phục nào

+ Hoạt động lãnh đạo tạo ra sự thay đổi, thông thường là sự thay đổi nhanh

+ Các nhà lãnh đạo cấp cao thường có xu hướng thay đổi tổ chức của mình trongkhi nhà quản lý lại có xu hướng duy trì sự ổn định của tổ chức

+Nhà lãnh đạo đặt ra tầm nhìn (mục tiêu cao nhất) để định hướng tổ chức

+ Bản chất cơ bản của lãnh đạo chính là quá trình truyền cảm hứng đến ngườikhác, thông qua đó để người khác cam kết thực hiện tầm nhìn mục tiêu chung đã đề ra

=> Tóm lại, lãnh đạo được coi là những hoạt động thích ứng sự thay đổi tạo độnglực và gây ảnh hưởng, khích lệ sự tự tin, ủng hộ từ những người cần thiết để thực hiệnthành công các mục tiêu của tổ chức

- Phân tích sự khác biệt giữa lãnh đạo và quản lý

Lãnh đạo và quản lý là hai khái niệm đôi khi dễ gây nhầm lẫn Khi chưa hiểu bản chấtcủa mỗi khái niệm này, chúng có thể cho rằng chúng gần nghĩa với nhau, đều muốn nóiđến công việc, hay vai trò của người đứng đầu Khi một người nắm giữ một chức vụ

3

Trang 4

trong một tổ chức hay trong một nhóm, chúng ta nói họ là nhà quản lý và cũng là nhàlãnh đạo, nhưng không hẳn như vậy Chúng ta hãy cùng phân tích để làm rõ sự khác biệtgiữa hai khái niệm này.

Trước hết, lãnh đạo chú trọng đến kết quả đạt được còn quản lý chú trọng đến hoànthành công việc theo khuôn khổ Các nhà lãnh đạo truyền cảm hứng và phát triển nhữngngười khác, thách thức hiện trạng, luôn đặt ra câu hỏi cái gì và tại sao, và có tầm nhìn

xa Còn các nhà quản lý thì quản lý công viêc, kiểm soát ngân sách và chi phí, duy trìhiện trạng Lãnh đạo liên quan đến sự đổi mới, trong khi đó quản trị liên quan đến duytrì tình trạng hiện tại Như việc một tài xế sử dụng chân ga, phanh, điều khiển, số và vô-lăng để điều khiển tốc độ và phương hướng của một chiếc xe ô tô, một nhà quản lý sửdụng các hệ thống kế toán, thông tin, quản lý hiệu suất công việc, hoạch định, các chế độlương, đào tạo, tuyển dụng nhân viên và kiểm tra để hướng thái độ cấp dưới tới thànhtích của tập thể hoặc các mục tiêu của tổ chức

Nếu lãnh đạo là cần thiết để hướng các thành viên trong tổ chức đi theo tầm nhìn mới Trong khi các nhà quản lý tập trung vào tuân thủ các quy trình hiện có thì các nhà lãnhđạo lùi một bước và thậm chí đặt ra câu hỏi tại sao hệ thống lại tồn tại, cần phải thay đổithế nào để tổ chức sẽ vận hành tốt hơn Nhà lãnh đạo thành công có thể hướng hành vicấp dưới đến với tầm nhìn mới này Và để điều khiển tổ chức đến đạt được tầm nhìn mớiđòi hỏi những sự nỗ lực rất lớn Lúc này cần có sự kết hợp cả hai kỹ năng lãnh đạo vàquản lý thì mới thực hiện thành công bất kỳ nỗ lực thay đổi nào của tổ chức Một trongnhững nguyên nhân thất bại của những người đứng đầu là phải cố gắng rất nhiều mới cóđược kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng quản lý hoặc cả hai kỹ năng trên

Chúng ta có thể làm rõ sự khác biệt giữa hai khái niệm này qua bảng sau:

- Lãnh đạo công

Nhà lãnh đạo đổi mới Nhà quản lý thực thi

Nhà lãnh đạo phát triển Nhà quản lý duy trì

Nhà lãnh đạo truyền cảm hứng Nhà quản lý kiểm soát

Nhà lãnh đạo có cái nhìn dài

Nhà lãnh đạo sáng tạo Nhà quản lý mô phỏng

Nhà lãnh đạo thách thức Nhà quản lý chấp nhận nguyên trang

Trang 5

K/n: Lãnh đạo công là quá trình tư duy và hành động nhất quán và sáng tạo tronghuy động các nguồn lực nhằm hiện thực hóa tầm nhìn lãnh đạo về phát triển xã hội vì sựthịnh vượng chung và tiếp nối giá trị giữa các thời đaị.

+ Đối tượng cuả lãnh đạo công là toàn thể xã hội hoặc địa phương

+ Chủ thể của lãnh đạo công là tập hợp các lực lượng, trong đó hệ thống chính trị

là trung tâm

+ Lãnh đạo công gắn với tầm nhìn lãnh đạo công: theo đuổi công thiện- phát triển

xã hội một cách toàn diện, tổng thể và lâu dài

+ Phương thức và công cụ của lãnh đạo công là tầm nhìn, chiến lược và chính sáchcông- các hình thức cụ thể của quyền lực công

- Đặc điểm của lãnh đạo công

Lãnh đạo công theo đuổi một tập giá trị, trong đó một số giá trị không lực lượng xãhội nào có đủ năng lực để theo đuổi một cách hệ thốg và bền vững Các giá trị này xoayquanh mục tiêu công thiện và năng lực tạo dựng, sử dụng quyền lực công để tạo thành

hệ giá trị lãnh đạo công

Lãnh đạo công có 5 gía trị cơ bản: Mục tiêu công thiện; tiếp cận hệ thống động; thôngqua văn hóa; công cụ là quyền lực công; là quá trình dẫn dắt, dung dưỡng và thích ứngvới sự thay đổi

+ Mục tiêu công thiện: Một trong những biểu hiện đầu tiên, quan trọng nhất của các giá

trị, phán ánh đầy đủ, sâu sắc sứ mênh và văn hóa của lãnh đạo công chính là công thiện.Các chiến lược phát triển kinh tế- xã hội của quốc gia, địa phương hay của ngành, của tổchức đều phải đóng góp vào mục tiêu công thiện

+ Tiếp cận hệ thống động: Lãnh đạo công vận hành với tư cách là một hệ thống và tiếp

cận xã hội như một hệ thống Đó là một hệ thống hoạt động, một quá trình đa hướng và

đa diện được tổ chức chặt chẽ, nhất quán để tạo ra kết quả là sự bền vững của xã hội vàcủa chính hệ thống lãh đạo

Lãnh đạo công tiếp cận hệ thống động đối với bối cảnh, các quá trình xã hội và bản thânquá trình lãnh đạo Tiếp cận hệ thống động giúp lãnh đạo công tiếp cận đúng đắn hơnđối với công dân và các lực lượng khác nhau trong xã hội

+ Thông qua văn hóa: Phương thức tư duy và hành động của lãnh đạo công là thông qua

văn hóa, những gì đích thực, bản chất và lâu dài mà hoạt động lãnh đạo để lại cho tổchức chính là văn hóa, lối sống của tổ chức Các kỹ năng lãnh đạo tương ứng là địnhhướng niềm tin, xây dựng và thay đổi văn hóa Do vậy cần chuyển cách thức đánh giákết quả đầu ra của lãnh đạo công từ năng suất sang giá trị

- Công cụ là quyền lực công: Quyền lực công là công cụ chính của lãnh đạo công Đây

là quyền lực được nhân dân ủy quyền và được thể chế hóa Tuy nhiên, lãnh đạo côngkhác biệt với các hình thức lãnh đạo khác không chỉ ở giá trị hay những điều tốt đẹp mà

nó tin và theo đuổi Nó cần tổ chức các thể chế để các niềm tin ở đó trở thành các quátrình xã hội cụ thể do hệ thống lãnh đạo công với tư cách là chủ thể quyền lực ban hànhnhằm hiện thực hóa tầm nhìn và và các chiến lược lãnh đạo công

- Là quá trình dẫn dắt, dung dưỡng và thích ứng với thay đổi: Thay đổi là nguyên tắc

duy trì quá trình của lãnh dạo công Về bản chất lãnh đạo công là quá trình dẫn dắt sựthay đổi một cách có định hướng, có chiến lược cho một mục tiêu bất biến là công thiện

5

Trang 6

Các giá trị cốt lõi của lãnh đạo công được hình thành, dung dưỡng và thử thách gắn liềnvới niềm tin.

Câu 2: Vận dụng những tri thức đã được nghiên cứu về khoa học lãnh đạo, đồng chí hãy đánh giá thực trạng lãnh đạo xây dựng tầm nhìn và lãnh đạo sự thay đổi ở địa phương hoặc ngành của đồng chí hiện nay Từ đó rút ra những phương hướng rèn luyện cho bản thân

Trả lời

* Thực trạng lãnh đạo công về xây dựng tầm nhìn

- Khái niệm tầm nhìn

+ Tầm nhìn là bức tranh về kết quả được hy vọng, viễn cảnh được

mong muốn

Là lộ trình và cách thức hành động để tạo ra mục tiêu, viễn cảnhcủa tương lai

Tầm nhìn đúng có tác động mạnh mẽ, tạo động lực với lòng khátkhao của những người đi theo

Tầm nhìn phải đầy đủ, chi tiết, rõ ràng, không được trừu tượng hay

mơ hồ

+ Tầm nhìn đúng được thể hiện:

Làm rõ được vị thế của tổ chức trong tương lai

Vẽ được bức tranh mới của tổ chức

Mục tiêu rõ ràng, thống nhất, xuyên suốt, tính nhất quán cao, cótính dài hạn

Lựa chọn rõ ràng đường đi, lộ trình thực hiệnĐộng viên tinh thần mọi người, gây được hứng khởi cho mọingười và nhu cầu được tham gia thực hiện

+ Có 3 cấp độ của tầm nhìn:

Cấp độ 1: sự nhận thức, nhìn thấy những điều đang tồn tại bằngcon mắt thực tế Đây là trường hợp tầm nhìn bị hạn chế, bị che khuất,

nhà lãnh đạo không nhìn thấy (do: ít hiểu biết, thực dụng, giáo điều, tự

thỏa mãn, giữ truyền thống, có tâm lý đám đông, đi tìm hình bóng cá

nhân…)

Cấp độ 2: có khả năng xảy ra- nhìn thấy những điều sẽ diễn rabằng con mắt phán đoán (người lãnh đạo cần: đi cùng với mọi người, vẽ

được bức tranh cho mọi người, chỉ ra điều mọi người thích, cần có)

Cấp độ 3: có nhiều khả năng xảy ra- nhìn thấy những điều có thểxảy ra bằng con mắt tầm nhìn Ở cấp độ 3, lãnh đạo có khả năng phát

triển nhân viên thành những người của tầm nhìn

-Vai trò của tầm nhìn đối với hoạt động lãnh đạo trong thực tiễn hiện

nay

Tầm nhìn của lãnh đạo định hướng cho tầm nhìn của cá nhân, tổchức, cộng đồng trong xã hội Sức mạnh của tầm nhìn lãnh đạo là ở việc

tạo ra các bên liên quan một định hướng và niềm lạc quan về tương lai

Đó là một thứ quyền lực mềm nhưng lại hết sức mạnh mẽ vì khi thành

Trang 7

công , nó nằm ở niềm tin của con người- yếu tố dẫn dăt, chi phối mọisuy nghĩ và hành vi của họ.

Tầm nhìn và giá trị gắn kết trong tầm nhìn là điểm tự để quyếtđịnh những vẫn đề quan trọng của tổ chức giúp cho mọi người tập trungvào mục tiêu dài hạn, giúp cho các nỗ lực hành động, các nguồn lựckhông bị phân tán

Xây dựng tầm nhìn và truyền cảm hứng về tầm nhìn là công việcquan trọng của người lãnh đạo Về bản chất, nó là “giấc mơ về tươnglai” mà nhà lãnh đạo tin tưởng sâu sắc rằng nếu mình nỗ lực hết sức sẽbiến giấc mơ thành hiện thực Niềm tin đó không phải là sự lãng mạnphi thực tế mà nó dựa trên năng lực tư duy hệ thống và sự mách bảo củatrái tim, sự hiểu biết thấu đáo các giá trị mà tổ chức, cộng đồng mìnhđang theo đuổi

Thường là nhà lãnh đạo huy động một số cộng sự tâm huyết huyđộng trí tuệ của các nhà khoa học, chuyên gia để cùng nhau trao đổihình dung về tương lai mà nhà tổ chức muốn đạt được Tầm nhìn chỉ cósức hấp dẫn, lôi cuốn nhiều người khi nó được xây dựng dựa trên nhữnggiá trị tốt đẹp và người ta nhìn thấy tương lai của mình trong đó

- Kỹ năng xây dựng tầm nhìn

+ Những yêu cầu khi xác định và công bố tầm nhìn

Tầm nhìn phải vắn tắt, đủ ngắn để mọi người dễ nhớ

Tầm nhìn có thể thực hiện được

Tầm nhìn phải tập trung vào những mục tiêu chính

Mọi người có thể hiểu được

Tầm nhìn đem lại cảm hứng cho mọi người

+ Những yếu tố tạo nên tầm nhìn

Phải có tri thức, trí tuệ

Phải có kinh nghiệm

Khả năng đổi mới tư duy

Khả năng phân tích tổng thể, chiến lược

Khả năng dự báo, dự đoán

Tính thực tiễn, hiệu quả, rõ ràng

+ Mô hình các bước xác định tầm nhìn

Khi xác định tầm nhìn cần tranh thủ trí tuệ của mọi người và chútrọng các nguyên tắc hành động sau:

Không phải dạy mà là trao đổi ý tưởng

Cao hơn là tạo ra tầm nhìn chung

Cao hơn là xây dựng lòng tin

Trang 8

Qua trao đổi nhằm tạo ra nhu cầu cấp thiết không chỉ cho lãnh đạo

mà còn cho các thành viên khác Dùng công cụ “bản đồ khái niệm” đểtìm ra các mối liên hệ, nền tảng chung cho mọi người

+ B2: đề xuất và trao đổi ý tưởng trong ban lãnh đạo để thống nhất

ý tưởng ban đầu về tầm nhìn

Công cụ: kỹ thuật trưng cầu ý kiến nhóm

+ B 3: Thành lập nhóm cơ yếu

Chọn người thấy được tính cấp thiết cần có tầm nhìn

Chọn người có khả năng kết hợp được năng lực của các thành viênkhác

Lôi kéo một số người vào và “mời” một số khác ra khỏi nhómLập những nhóm phụ ở những cấp thấp hơn- liên minh dẫn dắtTham vấn để hoàn thiện ý tưởng, tầm nhìn

Sử dụng công cụ Delphi: Mỗi chuyên gia nhận một bản tóm tắt vềđáp án kèm theo bình luận và giải thích Mỗi chuyên gia đánh giá, bìnhluận về phán xét của các chuyên gia khác và xem xét lại các quyết địnhcủa mình, theo kết quả bình luận của những người khác Những giảithích và ước đoán đã được xem xét lại của các chuyên gia một lần nữađược tập hợp tại vị trí trung tâm, tóm tắt và phân phối lại Sự lặp lại vàilần việc tập hợp và phát tán thông tin có thể sử dụng cho đến khi đạt tới

sự thống nhất

+ B4: Hoàn thiện và tuyên bố tầm nhìn

Người lãnh đạo lựa chọn tầm nhìn (xác định rõ mục tiêu, giá trị và

lộ trình thực hiện), tuyên bố tầm nhìn

Công cụ: cách thức công bố tầm nhìn Người lãnh đạo trực tiếpcông bố hoặc có thể giao cho người có khả năng, uy tín trong nhóm cơyếu

Khi công bố tầm nhìn cần chú ý: tập trung vào nội dung cốt lõi(nhất là mục tiêu, giá trị cần đạt), tạo ấn tượng bằng ngôn từ xúc tích côđọng, thu hút người khác với biểu cảm ngôn ngữ cơ thể, thuyết phụcbằng lập luận chặt chẽ, tương tác với người khác bằng việc hiểu mình

Trang 9

chọn rõ ràng đường đi, lộ trình thực hiện; Động viên tinh thần mọingười, gây được hứng khởi cho mọi người và nhu cầu được tham giathực hiện…).

+ Có thực hiện tốt mô hình các bước xây dựng tầm nhìn không?+ Đánh giá tầm nhìn lãnh đạo địa phương, đơn vị ở cấp độ nào?+ Có kỹ năng truyền cảm hứng về tầm nhìn không?

- Chỉ ra nguyên nhân (Tri thức, trí tuệ, kinh nghiệm, Khả năng đổimới tư duy, Khả năng phân tích tổng thể, chiến lược; Khả năng dự báo,

dự đoán; Tính thực tiễn, hiệu quả, rõ ràng….còn hạn chế)

- Rút ra phương hướng cho bản thân

+ Tích cực học tập nâng cao trình độ

+ Hoạt động thực tiễn, tích luỹ kinh nghiệm

+ Trao đổi kinh nghiệm

+ Nếu là lãnh đạo cần phải phát huy dân chủ, trí tuệ của nhân viêntrong xác định tầm nhìn; phải biết lắng nghe, thấu hiểu để truyền cảmhứng về tầm nhìn…

*Thực trạng lãnh đạo công thể hiện trong lãnh đạo sự thay đổi về kinh tế - xã hội

- Khái niệm

Thay đổi là qúa trình vận động do ảnh hưởng, tác động qua lại của

sự vật, hiện tượng; là thuộc tính chung của bất kỳ sự vật hiện tượngnào.:

Thay đổi về xã hội (thể chế chính trị, đường lối, chính sách)

Thay đổi về kinh tế (chuyển dịch cơ cấu, đổi mới phương tiện,công nghệ)

Thay đổi về khoa học công nghệ: vi tính, công nghệ, thông tin ứngdụng vào đời sống

=> có thể thay đổi cả về lượng, về chất và cơ cấu

- Các mức độ thay đổi: Cải tiến (là sự tăng lên hay giảm đi của những

yếu tố nào đó của sự vật cho phù hợp, ko thay đổi về bản chất-> đổi mới(cách tân): thay cái cũ bằng cái mới, thay đổi bản chất sự vật-> Cảicách: vứt bỏ cái cũ, bất hợp lý hình thành cái mới hợp lý hơn, toàn diện

và triệt để hơn-> cách mạng: là sự thay đổi trọng đại, biến đổi tận gốc,căn bản

- Có hai kiểu thay đổi: Chủ động và bị động (ko có sự chuẩn bị trước,

không dự kiến được hậu quả, không biết được sự cần thiết)

=> Trong môi trường xã hội năng động, nhiều biến đổi như ngày nay,

áp lực cạnh tranh về kinh tế giữa các quốc gia, các tổ chức ngày cànglớn, khoa học công nghệ phát triển như vũ bão, môi trường tự nhiênbiến đổi khó lường…thì không một quốc gia, một tổ chức nào có thểtồn tại và phát triển mà không cần thay đổi để thích ứng Nhà lãnh đạokhông thể ngăn chặn sự thay đổi mà chỉ có thể tìm cách lãnh đạo, quản

lý sự thay đổi Để thực sự thành công, các nhà lãnh đạo cần tạo ra sự

9

Trang 10

thay đổi căn bản trong tư duy, nhận thức, cảm xúc, phong cách và hành

vi của mỗi con người

Nhưng lãnh đạo sự thay đổi là một trong những công việc rất khókhăn và nhạy cảm bởi nó tác động đến tâm lý của nhiều người, thườngxuyên gặp phải sự kháng cự vì con người ta thường lo sợ trước sự thayđổi Nhà lãnh đạo sự thay đổi phải nắm rõ quy trình và cách thức thựchiện sự thay đổi

- Hiện nay có 3 trường phái lý thuyết về sự lãnh đạo thay đổi:

Trường phái phân tích, trường phái học tập, trường phái quyền lực.Lãnh đạo sự thay đổi là một quá trình phức tạp, đòi hỏi nhà lãnhđạo phải có năng lực tổng hợp: tư duy phân tích, năng lực tổ chức,khuyến khích nhân viên, năng lực chính trị Nhà lãnh đạo cũng cần cânbằng nhiều hoạt động, phương pháp để phân tích và xây dựng tầm nhìn,truyền đạt, trợ gúp nhân viên, cũng như củng cố quyền lực tạo đà cho sựthay đổi được liên tục và hiệu quả

- Các giai đoạn của quy trình lãnh đạo sự thay đổi

GĐ 1: Lên phương án thay đổi (nghiên cứu, thảo luận, xác định rõcái gì cần thay đổi, mục tiêu cụ thể, kế hoạch thực hiện)

GĐ 2: Khởi xướng sự thay đổi (thông báo, tuyên truyền, truyềncảm hứng về kế hoạch thay đổi, thử nghiệm ở phạm vi nhỏ)

GĐ 3:Triển khai thực hiện sự thay đổi (đề ra nhiệm vụ cụ thể, cơchế phối hợp giữa các bộ phận, động viên, khích lệ người thực hiện,thực hiện các hoạt động hỗ trợ sự thay đổi, đánh giá, ghi nhận thành quảtrong từng giai đoạn để uy trì niềm tin về tính hiệu quả sự thay đổi và cóđiều chỉnh nếu cần thiết

GĐ 4: Củng cố sự thay đổi (Đánh giá và rút ra bài học kinhnghiệm, xây dựng thể chế để ủng hộ những phương thức hành vi mới đãđược chứng minh là tốt hơn phương thức, hành vi cũ, tiếp tục tuyêntruyền, làm gương, khen thưởng đối với những mẫu hành vi mới

Mỗi một tổ chức là một hệ thống động bao gồm nhiều thành tố: giátrị theo đuổi, chiến lược phát triển, cơ cấu, quy trình, kỹ năng của cácthành viên, nhân sự, phong cách lãnh đạo Khi muốn thay đổi các nhàlãnh đạo nên phân tích xem thay đổi nhân tố nào, thay đổi theo cách nào

để đạt được hiệu quả Mỗi sự thay đổi của một hành tố sẽ kéo theo, tácđộng đến sự thay đổi của các thành tố khác nên cần phải phân tích, tínhtoán kỹ lưỡng, đồng bộ Lưu ý rằng, một sự tác động nhỏ vào đúng yếu

tố cần thay đổi, đúng thời điểm có thể tạo ra sự chuyển biến tích cực của

cả hệ thống

- Những yêu cầu về kiến thức và kỹ năng để lãnh đạo sự thay đổi thành công:

Theo V Stewart, có các yêu cầu sau

+ Biết rõ mình muốn đạt điều gì

+ Có khả năng biến mong muốn thành hành động thực tế

Trang 11

+ Khả năng nhìn thấy sự thay đổi

+ Không ngại chơi vơi, khó khăn, phức tạp

+ Không đánh giá cao truyền thống nhưng tôn trọng kinh nghiệm+ Khả năng lập kế hoạch một cách linh hoạt

+ Không bị nản lòng bởi thất bại

+ Khống chế được hoàn cảnh để tạo điều kiện thực hiện sự thayđổi

+ Khả năng giải thích rõ ràng sự thay đổi

+ Khả năng thu hút cán bộ tham gia quản lý sự thay đổi và bảo vệ

an toàn của họ

+ Không chồng chất sự thay đổi này lên trên sự thay đổi khác màchờ đợi sự đồng hóa

+ Khả năng trình bày sự thay đổi như một quyết định hợp lý

+ Khả năng biến sự thay đổi thành phần thưởng cho mọi người nếu

có thể

+ Biết chia sẻ thông tin về những kết quả có thể đạt được

+ Biết để lại lịch sử thay đổi thành công phía sau mình

Các kỹ năng cần thiết: Kỹ năng hoạch định (tầm nhìn), kỹ năngkhích lệ, kỹ năng quản lý người khác và bản thân, kỹ năng sử dụng trítuệ

- Các công cụ có thể sử dụng:

+ “Bản đồ tư duy”, “Bản đồ khái niệm”: để phát hiện ra mối liên

hệ giữa các yếu tố, bộ phận, tìm ra yếu tố mấu chốt để thay đổi

+ Công cụ “máy tính giấy”: tìm ra yếu tố nào có ảnh hưởng nhiềuhoặc chịu ảnh nhiều nhất để chọn nơi bắt đầu

+ “Bản đồ tư duy” cũng là một công cụ hữu hiệu để mô tả hệthống công việc cần làm, thiết kế cơ cấu tổ chức tương ứng với công vớicông việc, mô tả tường minh các yêu cầu công việc và sự tương tácgiữa các cơ cấu, tổ chức, tránh chồng chéo

- Đánh giá thực trạng lãnh đạo sự thay đổi ở ngành (hoặc địa phương)

- Nêu khái quát về địa phương (tỉnh, huyện, xã) hoặc cơ quan, đơn

vị mình đang công tác

- Chỉ ra ưu điểm, khuyết điểm trong lãnh đạo sự thay đổi

+ Nhận thức của lãnh đạo về quản lý sự thay đổi

+ Thường lãnh đạo thay đổi theo cách nào (chủ động hay bịđộng?) và thay đổi ở mức độ nào?

+ Lãnh đạo sự thay đổi theo trường phái nào (phân tích, quyền lực,học tập?)

+ Lãnh đạo sự thay đổi có tuân theo quy trình, các bước như trênkhông? Việc thực hiện các bước như thế nào? (lựa chọn sự thay đổi cóđúng lúc, đúng thời điểm, đúng đối tượng không?)

+ Lãnh đạo có các yêu cầu và kỹ năng cần thiết như ở trên không?

11

Trang 12

+ Có biết và sử dụng các công cụ trên để lãnh đạo sự thay đổikhông?

- Chỉ ra nguyên nhân (kiến thức, thái độ, năng lực, kinh nghiệm,khả năng đổi mới tư duy, tính mạo hiểm, Khả năng phân tích tổng thể,

chiến lược; Khả năng dự báo, dự đoán, xác định tầm nhìn; sự cam kết,

truyền đạt thường xuyên, kiên nhẫn, sự đồng tình, ủng hộ của mọi

người)

- Rút ra phương hướng cho bản thân+ Tích cực học tập nâng cao trình độ+ Hoạt động thực tiễn, tích luỹ kinh nghiệm+ Trao đổi kinh nghiệm

+ Nếu là lãnh đạo cần phải phát huy dân chủ, trí tuệ, biết khích lệ,động viên nhân viên …

Câu 3: Đồng chí hãy trình bày đặc điểm và vai trò của tư duy hệ thống trong lãnh đạo

Trả lời

* Đặc điểm của của tư duy hệ thống

- Định nghĩa hệ thống và tư duy hệ thống

+ Hệ thống là tập hợp nhiều yếu tố, đơn vị cùng loại hoặc cùng chức năng, có quan

hệ hoặc liên hệ với nhau chặt chẽ, làm thành một thể thống nhất

Hệ thống có thể tìm thấy trong tất cả các lĩnh vực, từ một nguyên tử cho đến hệthống quan hệ quốc tế

Cách tiếp cận hệ thống là xem xét các yếu tố hợp thành trong sự tương tác, trongmối liên hệ

Có 3 cấp độ của hệ thống: Hệ thống cơ giới, hệ thống đơn trí tuệ, hệ thống đa trítuệ

+Tư duy hệ thống: Là cách thức xem xét được chứng nghiệm mang lại hiệu quảtrong trong việc xử lý các vấn đề xã hội nói chung và các nan giải trong thách thức lãnhđạo nói riêng Điểm nổi bật của tư duy hệ thống là giúp người lãnh đạo nhìn nhận đượccác tính chất của toàn thể, cục diện lớn mà việc phân tích từng bộ phận nhiều khi khôngthể cung cấp Tư duy hệ thống đòi hỏi cách nhìn nhận, phân tích hoạt động lãnh đạothực tế như một chỉnh thể, với các mối liên hệ hữu cơ, tác động qua lại của chúng vớimôi trường lãnh đạo cũng như giữa các yếu tố bên trong của lãnh đạo

Tư duy hệ thống là cách nhìn nhận mọi sự vật, hiện tượng trong một hệ thống vàcác tác động qua lại của sự vật, hiện tượng trong hệ thống ấy Tư duy hệ thống là cáchtiếp cận sáng tạo để giải quyết nhiều vấn đề phức tạp trong tự nhiên và cuộc sống Theocách nhìn của tư duy hệ thống, mọi thành phần trong thế giới đều có mối quan hệ tươngtác lẫn nhau… Nếu con người áp dụng tư duy hệ thống để có thể hiểu được các mốiquan hệ phức tạp thì sẽ có những định hướng đúng đắn trong việc can thiệp các tươngtác, tạo ra những giá trị mà họ mong muốn

Trang 13

+ Tư duy hệ thống trong lãnh đạo là hoạt động trí tuệ ở trình độ cao, ở đó chủ thểvận dụng cách tiếp cận hệ thống những kiến thức lý luận và thực tiễn để phát hiện, giảiquyết những vấn đề nảy sinh trong quá trình lãnh

- Các đặc điểm của tư duy hệ thống:

+Tư duy hệ thống chỉ được nảy sinh trong tình huống có vấn đề:

Tư duy hệ thống được cho là đặc biệt hữu ích khi giải quyết các vấn đề khó, baogồm các yếu tố phức tạp, phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau Đối với các nhà lãnhđạo, tư duy hệ thống giúp đưa ra những giải pháp mang tính tổng thể chứ không đơngiản tập trung vào các vấn đề riêng lẻ Nó đòi hỏi nhà lãnh đạo phải xem xét vấn đề cầngiải quyết trong mối quan hệ tổng hòa, có sự quan sát tổng thể và nhận thức rõ hơnnhững tác động để đưa ra quyết định đúng đắn nhất

Trong thế giới phẳng, một thay đổi nhỏ ở lĩnh vực này cũng tác động và ảnh hưởngđến các lĩnh vực khác Chính vì vậy, tư duy hệ thống được xem là một trong những cáchtiếp cận hữu hiệu nhất để giải quyết hiệu quả các vấn đề đang đặt ra Trong thời gian gầnđây, tư duy hệ thống đã được áp dụng trong công tác quản lý trên nhiều lĩnh vực để giảiquyết các vấn đề thuộc cả quy mô địa phương và toàn cầu Đặc biệt tư duy hệ thống đã

và đang trở thành cách tiếp cận quản lý cho các địa phương, quốc gia hướng đến pháttriển bền vững, hài hòa giữa các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường

+ Tư duy hệ thống coi hoạt động lãnh đạo như một chỉnh thể, có khả năng tiếp nhận, xử

lý và chuyển hóa các đòi hỏi, thách thức thành các quyết định và hành động lãnh

đạo:Cách tiếp cận hệ thống trong lãnh dạo có đặc điểm chính là thay bằng việc nhìn nhận và phân tích các yếu tố tách biệt, độc lập với nhau, tập trung xem xét các tương tác của các yếu tố hợp thành và ngày càng mở rộng các mối liên hệ, tương tác đó Tiếp cận

hệ thống coi tòan bộ các hoạt động lãnh đạo như một chỉnh thể, có khả năng tiếp nhận,

xử lý và chuyển hóa các đòi hỏi, thách thức thành các quyết định và hành động lãnh đạo.+Tư duy hệ thống có tính mở, tính chủ định, tính đa chiều, tính hợp trội, tính phản trựccảm:

Nguyên lý tính mở: khi nhận thức về hệ thống cần nhìn nhận nó như một hệ thống sốngtrong một môi trường cụ thể

Nguyên lý về tính chủ định: Tính chủ định hàm ý về sự lựa chọn Một lựa chọn luôn làkết quả tương tác của 3 yếu tố: lý trí, cảm xúc và văn hóa

Nguyên lý về tính đa chiều: hàm ý rằng hệ thống có thể có nhiều cấu trúc, có nhiều chứcnăng và nhiều quá trình

Nguyên lý về tính hợp trội: đây là đặc tính của chỉnh thể mà từng bộ phận không có, nóxuất hiện chính dô sự tương tác của toàn bộ Hợp trội là sự biểu hiện của hệ thống động,

vì đó là sự sống

Nguyên lý về tính phản trực cảm: đây là đặc tính quan trọng của các hệ thống phức hợp,

là những quan hệ không có sự phụ thuộc đều đặn giữa các thay đổi của nguyên nhân và

hệ quả, khiến các hành động dù có vẻ rất hợp lý nhưng lại không đạt kết quả mong đợi

* Vai trò của tư duy hệ thống trong lý luận và thực tiễn

*1: Tư duy hệ thống có tầm quan trọng đặc biệt trong bối cảnh lãnh đạo hiện nay do tính chất mới của các thách thức hiện nay

13

Trang 14

- Có thể phân thành 2 nhóm thách thức: Thách thức thông thường (tính lặp lại,thường có quy trình giải quyết tương đối giống nhau, quy trình giải quyết có tính kỹthuật khá rõ ràng, được nghiên cứu, phân tích thấu đáo qua nhiều trường hợp) và tháchthức khác thường (mang tính bất định cao, tương tác chặt chẽ, nhanh, khó dự đoán,không có lời giải sẵn, phải có tri thức mới, cách nhìn nhận mới, có thay đổi trong nhậnthức, giá trị, thói quen).

*2: Ứng dụng trong hoạt động lãnh đạo

- Sử dụng tư duy hệ thống để tránh các ngộ nhận và phiến diện lãnh đạo

+ Ngộ nhận về quyền lực Có quyền lực là giải quyết được mọi việc…

+ Ngộ nhận về khả năng cá nhân: Do trời sinh, giỏi hơn cấp dưới, đồng cấp…tựmình sẽ giải quyết được

+ Sự quyết liệt phiến diện: lúc thì bất cập, lúc thái quá

- Sử dụng tư duy hệ thống để lập hồ sơ lãnh đạo

Đây là một công cụ hỗ trợ người lãnh đạo trong việc định vị rõ hệ thống lãnh đạo,xác định rõ các ràng buộc và các mối tương tác tiềm ẩn giữa các yếu tố hợp thành hệthống

Hồ sơ được thiết kế để nhìn nhận theo 3 trục tương tác chính: quá khứ- tương lai;cấp trên- cấp dưới; trong- ngoài tổ chức Nhìn nhận đa chiều của các tương tác sẽ giúpcho lãnh đạo cân bằng, toàn diện, có trọng tâm đột phá và hiểu rõ các hạn chế thực tế

Để đạt được sự cân bằng cần có 3 hợp phần chính:

+ Hệ thống lãnh đạo: Người lãnh đạo, ủng hộ, tổ chức

+ Hệ thống bên trên: Xác định các cấp trên trực tiếp

+ Môi trường: các yếu tố cho trước, có tác động đến sự vận hành của tổ chức (chútrọng đến môi trường lịch sử; môi trường văn hóa- xã hội, môi trường chính trị quốc gia,môi trường quốc tế}

- Sử dụng tư duy hệ thống để nhận diện bối cảnh:

Công cụ này tập trung vào xác định các thời điểm, các biến đổi của môi trường, từ

đó hiểu rõ các đòi hỏi mới, phân tích các thông tin để có các hành xử trong lãnh đạothích hợp Có 4 yếu tố chính

+ Những biến đổi trong phân bổ quyền lực

+ Những thông tin về các xu hướng

+ Các nhu cầu, đòi hỏi cấp bách mới xuất hiện

- Sử dụng tư duy hệ thống theo cấu trúc- chức năng để đột phá và thể chế hóa cácthành quả, tạo sự bền vững trong lãnh đạo

Trang 15

Cần nhấn mạnh 2 tính chất: cộng tác tập thể và học tập trong giải quyết các tháchthức lãnh đạo.

Cộng tác là khuynh hướng trong lãnh đạo hiện đại, không chỉ ở mức độ cá nhân,các nhóm mà còn ở các tổ chức lớn, các quốc gia

Người lãnh đạo cần chuyển trọng tâm từ ra lệnh sang tổ chức quá trình kiến tạo trithức mới và truyền bá tri thức, chính là tập trung vào tổ chức quá trình học tập

* 3: Tư duy hệ thống trong lãnh đạo được vận dụng trong thực tiễn đổi mới tư duy, đổi mới kinh tế và chính trị ở Việt Nam hiện nay …

Cần nhìn nhận rõ các đặc điểm quan trọng của môi trường chính trị xã hội tại ViệtNam

- Lãnh đạo và quản lý trong hệ thống chính trị ở VN theo cơ chế: “Đảng lãnh đạo,Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”

- Bốn nguyên tắc của Chủ nghĩa Mác cho Đảng lãnh đạo

+ Tính tiên phong: LLSX tiên tiến

+ Tính khoa học: tư do là nhận thức và hành động theo tính tất yếu, quy luật kháchquan

+ Đồng thuận: Lợi ích chính đáng chung của toàn thể

+ Khai mở nhận thức: nhấn mạnh sự tự giác, lãnh đạo trước hết là tạo nên sựchuyển biến bên trong, thông qua khai mở nhận thức và hành động tiên phong

- Theo chủ nghĩa Mác, lãnh đạo chịu các đỏi hỏi rất cao, có tính dài hạn, tổng thể.Lãnh đạo hướng tới cải tạo thế giới chứ không phải nhận thức thế giới

=> Đảng phải chọn lọc đảng viên, hệ tư tưởng chủ đạo là chủ nghĩa Mác-lênin, tưtưởng HCM, nguyên tắc tập trung dân chủ, hệ thống các ban đảng, tổ chức đoàn thể.Đảng đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng mở rộng và phát huy dân chủ=> đặt rathách thức lớn cho sự lãnh đạo tham gia của người dân, các tổ chức xã hội cũng nhưtrong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền; thách thức về chống tham nhũng, kiểm soátquyền lực, nâng cao tính minh bạch và giải trình trách nhiệm; hiệu lực, hiệu quả của bộmáy Nhà nước, về tính chiến đấu, bản lĩnh cách mạng

Câu 4: Trên cơ sở lý luận về tư duy hệ thống trong lãnh đạo, đồng chí hãy chỉ ra những thành công và hạn chế trong lãnh đạo kinh tế- xã hội ở địa phương và ngành của đồng chí Trên cương vị lãnh đạo, đồng chí hãy xác định phương hướng rèn luyện tư duy hệ thống cho bản thân.

- Định nghĩa hệ thống và tư duy hệ thống

+ Hệ thống là tập hợp nhiều yếu tố, đơn vị cùng loại hoặc cùng chức năng, có quan

hệ hoặc liên hệ với nhau chặt chẽ, làm thành một thể thống nhất

Hệ thống có thể tìm thấy trong tất cả các lĩnh vực, từ một nguyên tử cho đến hệthống quan hệ quốc tế

15

Trang 16

Cách tiếp cận hệ thống là xem xét các yếu tố hợp thành trong sự tương tác, trongmối liên hệ.