Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường tiểu học nguyễn siêu quận cầu giấy thành phố hà nội (LV02557)

Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở tìm hiểu lý luận và thực tiễn về vấn đề tổ chức và quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp nói chung và công tác quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ

1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

-

NGUYỄN THỊ LAN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP

Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC NGUYỄN SIÊU - QUẬN CẦU GIẤY

THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2017

2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

-

NGUYỄN THỊ LAN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP

Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC NGUYỄN SIÊU - QUẬN CẦU GIẤY

THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60140114

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS ĐỖ THỊ THÚY HẰNG

HÀ NỘI - 2017

i

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm

ơn Trường Đại học Sư phạm Hà Nội II và các thầy giáo, cô giáo đã tận tình giảng dạy và cung cấp những kiến thức cơ bản, đã giúp đỡ em trong quá trình học tập và nghiên cứu luận văn này

Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến PGS.TS

Đỗ Thị Thúy Hằng - người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo cho em trong suốt

quá trình lập đề cương, nghiên cứu và hoàn chỉnh luận văn

Em xin chân thành cảm ơn Phòng Giáo dục - Đào tạo Quận Cầu Giấy cùng toàn thể các cán bộ quản lý trong Hội đồng Quản trị nhà trường, Ban giám hiệu, tổ chuyên môn, giáo viên và học sinh trường Tiểu học Nguyễn Siêu, Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi, cung cấp thông tin, đóng góp ý kiến, giúp đỡ em trong quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận văn này

Dù đã có nhiều cố gắng song luận văn này không thể tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế Kính mong nhận được những ý kiến đóng góp của các thầy giáo, cô giáo và các bạn đồng nghiệp

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 26 tháng 11 năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thị Lan

ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này

là trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác

Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày 26 tháng 11 năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thị Lan

iii

MỤC LỤC

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ viii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1.CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC 6 NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước 7

1.2 Các khái niệm cơ bản 9

1.2.1.Quản lý và quản lý giáo dục 9

1.2.2.Quản lý nhà trường 11

1.2.3 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 12

1.2.4 Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 13

1.2.5 Biện pháp quản lý 14

1.3 Trường tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân 14

1.3.1.Các loại hình trường 14

1.3.2.Chức năng nhiệm vụ của Hiệu trưởng 16

1.3.3 Đặc điểm của trường tiểu học tư thục 17

1.4 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường tiểu học 19

1.4.1 Vị trí, vai trò của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 19

1.4.2 Mục tiêu của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 20

1.4.3 Chương trình và nội dung của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 22

1.4.4 Hình thức tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 24

1.4.5 Các điều kiện thực hiện giáo dục ngoài giờ lên lớp 25

1.5 Nội dung quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 26

1.5.1 Quản lý xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 26

1.5.2 Quản lý chỉ đạo tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 27

iv

1.5.3 Chỉ đạo thực hiện hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 28

1.5.4 Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 29

1.6 Những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 31

1.6.1 Yếu tố khách quan 31

1.6.2 Yếu tố chủ quan 33

Kết luận chương 1 34

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC NGUYỄN SIÊU - QUẬN CẦU GIẤY - THÀNH PHỐ HÀ NỘI 36

2.1 Khái quát về giáo dục và đào tạo quận Cầu Giấy 36

2.2 Khái quát về trường tiểu học Nguyễn Siêu, quận Cầu Giấy, Hà Nội 40

2.2.1 Quá trình hình thành và phát triển 40

2.2.2 Cơ cấu tổ chức 42

2.2.3 Cơ cấu đội ngũ giáo viên 43

2.2.4 Quy mô trường, lớp 45

2.2.5 Cơ sở vật chất 46

2.2.6 Kết quả các mặt giáo dục qua các năm học 47

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh tại trường tiểu học Nguyễn Siêu - quận Cầu Giấy Hà Nội 49

2.3.1 Thực trạng quản lý xây dựng kế hoạch, chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 49

2.3.2 Thực trạng tổ chức triển khai khai hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 53

2.3.3 Thực trạng chỉ đạo thực hiện hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 56 2.3.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 59 2.3.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường tiểu học Nguyễn Siêu 61

2.4 Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường tiểu học Nguyễn Siêu 64

v

2.4.1 Điểm mạnh 64

2.4.3 Nguyên nhân của những hạn chế 66

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC NGUYỄN SIÊU - QUẬN CẦU GIẤYTHÀNH PHỐ HÀ NỘI 70

3.1 Một số nguyên tắc đề xuất biện pháp 70

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 70

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 70

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 71

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 72

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Tiểu học Nguyễn Siêu 79

3.2.1 Bồi dưỡng nhận thức cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và các lực lượng ngoài xã hội về vai trò của HĐGDNGLL 72

3.2.2 Chỉ đạo xây dựng kế hoạch HĐGDNGLL phù hợp với điều kiện thực tế, đáp ứng mục tiêu giáo dục 83

3.2.3 Đa dạng nội dung và hình thức tổ chức HĐGDNGLL nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện 78

3.2.4 Chỉ đạo phối hợp với các lực lượng trong và ngoài nhà trường trong triển khai thực hiện HĐGDNGLL 82

3.2.5 Tăng cường đầu tư các điều kiện về cơ sở vật chất thực hiện HĐGDNGLL 84

3.2.6 Chỉ đạo đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 86

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 89

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và khả thi các biện pháp đã đề xuất 90

Kết luận chương 3 98

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 100

TÀI LIỆU THAM KHẢO 112

5 GVCN Giáo viên chủ nhiệm

6 GVBM Giáo viên bộ môn

14 GDNGLL Giáo dục ngoài giờ lên lớp

15 HĐGDNGLL Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

16 HĐNK Hoạt động ngoại khóa

17 TNTPHCM Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh

18 CSVC Cơ sở vật chất

vii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Quy mô giáo dục tiểu học Cầu Giấy 38

Bảng 2.2 Đội ngũ CBQL, GV, NV các trường tiểu học quận Cầu Giấy 39

Bảng 2.3 Sơ đồ cơ cấu tổ chức trường Nguyễn Siêu 42

Bảng 2.4 Đội ngũ CBQL, GV, NV qua các năm học 43

Bảng 2.5 Số lượng lớp học, số học sinh qua các năm học 45

Bảng 2.6 Kết quả xếp loại về học tập 47

Bảng 2.7 Kết quả xếp loại về năng lực 48

Bảng 2.8 Kết quả xếp loại về phẩm chất 48

Bảng 2.9 Kết quả đánh giá thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 50

Bảng 2.10 Kết quả thực trạng tổ chức thực hiện triển khai hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 53

Bảng 2.11 Kết quả thực trạng công tác chỉ đạo thực hiện hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 56

Bảng 2.12 Kết quả thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 59

Bảng 2.13 Kết quả đánh giá thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 62

Bảng 3.1 Kết quả khảo sát cần thiết của các biện pháp quản lý HĐ GDNGLL 92

Bảng 3.2 Kết quả khảo sát tính khả thi của các biện pháp quản lý HĐ GDNGLL 94

Bảng 3.3 Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp QLHĐGDNGLL 96

viii

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Tính cần thiết của các biện pháp 93 Biểu đồ 3.2: Tính khả thi của các biện pháp 95

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sau khi nước nhà độc lập, thống nhất, thực hiện Di chúc của Chủ tịch

Hồ Chí Minh về việc phải chăm lo bồi thế hệ cách mạng cho đời sau, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã có nhiều chính sách về xây dựng và phát triển giáo dục Tại Đại hội VII (1991), Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “Giáo dục

và đào tạo gắn liền với sự phát triển kinh tế, phát triển khoa học, kỹ thuật, xây dựng nền văn hóa mới, con người mới Nhà nước cần có chính sách toàn diện thực hiện chính sách giáo dục phổ cập phù hợp với yêu cầu và khả năng của

nước Việt Nam đã xây dựng và cho triển khai các Nghị quyết của Trung ương

về công tác giáo dục và đào tạo như: Nghị Quyết TW 3, khoá 7 năm 1993 khẳng định: “Khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển” Nghị quyết TW 2, khoá VIII khẳng định: “Phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu” Tiếp

đó, NQTW 8, khoá XI: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát

của Ban chấp hành Trung ương tại Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã nêu rõ:

Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Nghị quyết đã đề ra mục tiêu cụ thể cho giáo dục phổ thông: “Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo

2

dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và

kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời" ” [12, tr.501]

Đối với giáo dục bậc tiểu học, Luật Giáo dục năm 2005, trong mục 2, điều 27 đã nêu: “Mục tiêu của Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở”

Trong bản hiến pháp Nhà nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam

bổ sung, sửa đổi năm 2013, tại điều 39 khẳng định rõ: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, Nhà nước ưu tiên đầu tư và thu hút nguồn đầu tư khác cho giáo dục; chăm lo giáo dục mầm non; bảo đảm giáo dục tiểu học là bắt buộc, Nhà nước không thu học phí; từng bước phổ cập giáo dục trung học; phát triển giáo dục đại học, giáo dục chuyên nghiệp; thực hiện chính sách học bổng, học phí hợp lý” Qua nghiên cứu cho thấy, Đảng và Nhà nước Việt Nam rất chú trọng và đề cao công tác giáo dục và đào tạo trong tình hình mới

Thực tế cho thấy, giáo dục đã và đang góp phần thiết thực vào nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả trong tất cả các ngành, nghề, lĩnh vực; đặc biệt góp phần xây dựng con người mới “vừa có đức, vừa có tài”; “vừa có tâm, vừa có tầm”, làm rạng danh non sông đất nước Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới, phát triển đất nước, giáo dục và đào tạo đã và đang bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém cần nhanh chóng khắc phục

Trước tình hình trên, yêu cầu đặt ra phải nâng cao chất lượng giáo dục

và đào tạo, gắn với việc nâng cao chất lượng dạy và học ở từng cập học, bậc học; đặc biệt là bậc tiểu học Vì trong hệ thống giáo dục tiểu học là “bậc nền tảng”, là nơi vận dụng và triển khai các hoạt động giáo dục theo định hướng

3

chiến lược phát triển giáo dục của đất nước Do đó, việc quản lý chương trình giáo dục, phương pháp giáo dục, mục tiêu giáo dục, nội dung giáo dục trong nhà trường, là việc làm cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng dạy và học hiện nay

Trường tiểu học Nguyễn Siêu là một trường tư thục nằm trên địa bàn quận Cầu Giấy Trải qua hơn 25 năm năm thành lập đã luôn nỗ lực để nâng cao chất lượng giảng dạy và công tác giáo dục toàn diện cho học sinh, bước đầu đã tạo dựng được niềm tin trong lòng người dân Thủ đô Tuy nhiên, bên cạnh đó hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp còn nhiều bất cập, tổ chức giáo dục kỹ năng cơ bản và giáo dục kỹ năng sống còn lồng ghép trong các môn học, chủ yếu cung cấp tri thức hình thành nhận thức, thái độ cho học sinh Ngoài ra, trong quá trình tổ chức các buổi đi học tập ở ngoài nhà trường vẫn chưa đề ra được mục tiêu cụ thể từ phía các giáo viên trực tiếp giảng dạy mà hầu như chỉ tổ chức chương trình theo đề xuất của Tổng phụ trách Công tác quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp còn nhiều hạn chế, hiệu quả chưa cao dẫn đến một số học sinh còn chưa được trang bị kỹ năng sống đáp ứng với sự thay đổi của xã hội Bên cạnh đó, quan điểm và sự chỉ đạo quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và việc dạy học các môn học như hai nhiệm vụ tách rời nhau, chưa được quan tâm đúng mức, chưa đạt hiệu cao trong giáo dục toàn diện

Chính vì vậy, tác giả lựa chọn đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục

ngoài giờ lên lớp ở trường tiểu học Nguyễn Siêu- Quận Cầu Giấy- Thành phố

Hà Nội” làm hướng nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

trong trường tiểu học nói chung và nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho trường tiểu học Nguyễn Siêu nói riêng

4

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở tìm hiểu lý luận và thực tiễn về vấn đề tổ chức và quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp nói chung và công tác quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tại trường tiểu học Nguyễn Siêu- Quận Cầu Giấy- Thành phố Hà Nội nói riêng, đề xuất một số biện pháp nâng cao chất lượng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, góp phần nâng cao thể chất và tinh thần cho học sinh

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên

lớp cho học sinh trong trường tiểu học

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên

lớp tại trường tiểu học Nguyễn Siêu - quận Cầu Giấy - thành phố Hà Nội

4 Giả thuyết khoa học

Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh trường tiểu học Nguyễn Siêu hiện nay đã có những đổi mới và thu được một số kết quả đáng ghi nhận, tuy nhiên vẫn còn những hạn chế nhất định Nếu thực hiện các biện pháp quản lý một cách khoa học, đồng bộ dựa trên những luận cứ lý thuyết và thực tế xác đáng thì chất lượng các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường tiểu học Nguyễn Siêu- Quận Cầu Giấy- Thành phố Hà Nội sẽ từng bước nâng cao phù hợp với bối cảnh đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận cho quản lý các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tại các trường tiểu học

Nghiên cứu thực trạng về quản lý các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tại trường tiểu học Nguyễn Siêu, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

5

Đề xuất các biện pháp quản lý các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

ở trường tiểu học Nguyễn Siêu, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

6 Phạm vi nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu về hoạt động ngoài giờ lên lớp và quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trên cơ sở sử dụng các thông tin, dữ liệu của trưởng tiểu học Nguyễn Siêu từ năm 2015 đến 2017

7 Phương pháp nghiên cứu

Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, hệ

thống hoá, khái quát hoá các tài liệu có liên quan, nhằm xây dựng cơ sở lý

luận của đề tài

Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: quan sát, khảo sát điều

tra, trao đổi nghiên cứu thực thực trạng về HĐGDNGLL, quản lý HĐGDNGLL và khảo nghiệm tính cần thiết, khả thi của các biện pháp đề xuất quản lý HĐGDNGL ở trường tiểu học Nguyễn Siêu - Quận Cầu Giấy - Thành phố Hà Nội

Nhóm các phương pháp thống kê: Gồm phương pháp thống kê về mặt

định lượng toán học, phương pháp so sánh và đánh giá để xử lý số liệu thu thập được

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được chia thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên

lớp ở trường tiểu học

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở

trường tiểu học Nguyễn Siêu, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tại

trường tiểu học Nguyễn Siêu, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

6

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

HĐGDNGLL từ lâu đã trở thành một đề tài nghiên cứu phong phú và hấp dẫn đối với các nhà nghiên cứu khoa học xã hội và càng ngày họ càng phát hiện ra vai trò to lớn của HĐGDNGLL trong việc hình thành và phát triển nhân cách toàn diện của con người nói chung cũng như vai trò bổ trợ cho các môn học cơ bản nói riêng Chính vì vậy, HĐGDNGLL là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục ở hầu hết các nước trên thế giới

A.S Makarenco đã nói về tầm quan trọng của công tác giáo dục học sinh ngoài giờ lên lớp: “Tôi kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục, phương pháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giáo dục, lại càng không thể để cho quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học, mà đáng ra phải là trên mỗi mét vuông của đất nước chúng ta, … Nghĩa là trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng không được quan niệm rằng công tác giáo dục chỉ được tiến hành trong lớp

Công tác giáo dục chỉ đạo toàn bộ cuộc sống của trẻ” [1, tr.63]

Trong tác phẩm Tư bản, Mác khẳng định: “Học tập kết hợp với lao động sản xuất là phương pháp tổng quát của sản xuất xã hội và là phương pháp duy nhất để hình thành con người toàn diện Lao động tạo ra nhân cách con người Nhà trường phải giáo dục, đào tạo ra những con người lao động chân chính và có nhân cách tốt Mục tiêu tổng quát của giáo dục là phải phát triển con người toàn diện; đối với xã hội, phát triển con người toàn diện để phát triển kinh tế xã hội, đối với từng người – để có năng lực nghề nghiệp, để sống và đóng góp cho gia đình, cho cộng đồng…” [34, tr.38]

7

Những vấn đề mà một số tác giả ở các nước quan tâm là khẳng định vị trí

và vai trò của HĐGDNGLL trong việc hình thành nhân cách cho HS ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường Trong đó, người ta nhấn mạnh đến vấn đề học phải được đi đôi với hành Học sinh được học gì trong sách vở thì phải thực hành ngay điều ấy, củng cố tri thức đã học không chỉ bằng cách ôn luyện trong sách vở mà phải bằng việc làm, gắn việc học tập với sinh hoạt, với đời sống của tự nhiên và xã hội HĐGDNGLL cần phải được đa dạng về hình thức, trong đó việc cho học sinh được biểu diễn trên sân khấu để hình thành

sự tự tin, rèn khả năng diễn đạt cũng được các tác giả đề cập đến HĐGDNGLL còn làm giàu chương trình học, tạo dựng niềm tin và củng cố kỹ năng cho học sinh Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học nói chung đặc biệt là

mở rộng không gian ngoài lớp học đã khơi dậy và phát huy những khả năng tiềm ẩn, nhằm rèn luyện cá tính cho học sinh

Các nghiên cứu trong nước cũng đã có rất nhiều công trình đề cập đến HĐGDNGLL với các khía cạnh khác nhau về vai trò, biện pháp, phương pháp, hình thức tổ chức,… trong nhà trường, ngoài nhà trường ở các bậc học khác nhau

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: Toàn bộ công tác giáo dục của chúng ta nhằm xây dựng toàn diện nhân cách của con người Việt Nam sống và làm việc trong thời đại đổi mới Đó là nhân cách của người lao động sáng tạo năng động, có tay nghề, có tâm hồn….chứ không phải là con người sống cốt cân bằng với ngoài giới hay chỉ thích nghi với xã hội Nhân cách sinh thành và phát triển bằng các hoạt động đã nêu ở trên, trong đó có một hoạt động có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với sự hình thành và phát triển nhân cách là hoạt động giao tiếp, vì tất cả các mối quan hệ có ở con người, quan hệ người - vật,

Tác giả Đỗ Nguyên Hạnh với bài: “Một vài hình thức giáo dục học sinh ngoài giờ lên lớp có hiệu quả” tạp chí NCGD 2 , tác giả đã đưa ra một số hình thức như: bình thơ, trưng bày tranh ảnh, thăm quan…có tác dụng tốt cho việc củng cố, bổ sung kiến thức, giáo dục tình cảm, ý thức tập thể cho học sinh Tác giả đề cập tới vấn đề liên quan đến các hình thức của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong quá trình tổ chức thực hiện để giáo dục toàn diện cho học sinh [16]

Đã có nhiều luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục nghiên cứu đề tài HĐGDNGLL ở các trường tiểu học như:

Luận văn “Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường tiểu học Sơn Đồng, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội”, tác giả Nguyễn Kim Oanh , năm 2013

Luận văn “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở các trường THPT Quận Ba Đình, thành phố Hà Nội”, tác giả Nguyễn Thị Mỹ Công, năm 2011

Luận văn “Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở các trường THPT Quận Hà Đông, Thành phố Hà Nội”, tác giả Nguyễn Thành Tân,

Ngày nay với xu hướng đổi mới giáo dục, với xu thế toàn cầu hóa và sự phát triển của cách mạng công nghệ 4.0 Hệ thống giáo dục của chúng ta được

1.2 Các khái niệm cơ bản

Quản lý là một khái niệm rộng lớn được sử dụng trong nhiều lĩnh vực

khác nhau Những nhà xã hội học nghiên cứu hoạt động quản lý trên cơ sở mối quan hệ giữa các giai cấp, tầng lớp trong xã hội, các nhà hoạt động kinh

tế nghiên cứu hoạt động quản lý trên cơ sở hiệu quả kinh tế… Chính vì thế khái niệm quản lý đã được các nhà khoa học định nghĩa một cách khác nhau:

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Hoạt động quản lý là hoạt động bao gồm hai quá trình “quản” và “lý” tích hợp vào nhau; trong đó, “quản” có nghĩa là duy trì và ổn định hệ, “lý” có nghĩa là đổi mới hệ” [3,tr.2]

Tác giả Hà Sĩ Hồ nêu: Quản lý là một quá trình tác động có định hướng (có chủ đích), có tổ chức, lựa chọn trong các tác động có thể có, dựa trên các thông tin về thực trạng của đối tượng và môi trường, nhằm cho sự vận hành của đối tượng được ổn định và làm cho nó phát triển tới mục đích đã định [17]

Các giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ định nghĩa: Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu Quản lý một hệ thống là một quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý [21]

10

Tác giả Nguyễn Văn Lê cho rằng: Quản lý là một hệ thống tác động khoa học nghệ thuật vào từng thành tố của hệ thống bằng phương pháp thích hợp nhằm đạt được những mục tiêu đề ra của hệ thống và cho từng thành tố của hệ thống [27]

Theo từ điển Tiếng Việt thì Quản lý là: “Tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị, một cơ quan” [27, tr 324]

Như vậy : Quản lý là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm làm cho tổ chức hoạt động có hiệu quả cao

Quản lý giáo dục

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: QLGD là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm cho hệ vận hành theo đường lối, nguyên lý giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lí giáo dục tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục với thế hệ trẻ và với từng HS [15] .

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý (hệ thống giáo dục) nhằm làm cho hệ thống vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường XHCN Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học – giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất [30]

Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc và Nguyễn Quốc Chí cho rằng: Quản lý giáo dục là hoạt động có ý thức bằng cách vận dụng các quy luật khách quan của các cấp quản lý giáo dục tác động đến toàn bộ hệ thống giáo dục nhằm làm cho hệ thống đạt được mục tiêu của nó [10]

Vậy, QLGD được hiểu là sự tác động của chủ thể quản lý đến khách

11

thể quản lý trong lĩnh vực giáo dục, nói một cách rõ ràng đầy đủ hơn, quản lý

là hệ thống những tác động có mục đính, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý trong hệ thống giáo dục quốc dân, các cơ sở giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài QLGD là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng giáo dục nhằm đẩy mạnh công tác giáo dục theo yêu cầu phát triển của xã hội

Vấn đề cơ bản của quản lý giáo dục là quản lý nhà trường, vì nhà trường là cơ sở giáo dục, là nơi diễn ra các hoạt động và thực hiện các mục tiêu giáo dục Vì vậy, quản lý nhà trường là một loại quản lý giáo dục đặc thù

được thực hiện ở tầm vi mô

Tác giả Đặng Thành Hưng cho rằng: “Quản lý trường học là quản lý giáo dục tại cấp cơ sở trong đó chủ thể quản lý là các cấp chính quyền và chuyên môn trên trường, các nhà quản lý trong trường do hiệu trưởng đứng đầu, đối tượng quản lý chính là nhà trường như một tổ chức chuyên môn- nghiệp vụ, nguồn lực quản lý là con người, cơ sở vật chất kỹ thuật, tài chính, đầu tư khoa học-công nghệ và thông tin bên trong trường và được huy động

từ bên ngoài trường dựa vào luật, chính sách, cơ chế và chuẩn hiện có”

[24, tr.7- 9]

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: Quản lý nhà trường ở Việt Nam là thực hiện đường lối của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo với thế hệ trẻ và với từng học sinh [14]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: Quản lý nhà trường là tập hợp những tác động tối ưu của chủ thể quản lý đến tập thể GV, học sinh và cán bộ khác nhằm tận dụng các nguồn dự trữ do Nhà nước đầu tư, lực lượng xã hội đóng góp và do lao động xây dựng vốn tự có, hướng vào việc đẩy mạnh mọi

12

hoạt động của nhà trường mà điểm hội tụ là quá trình đào tạo thế hệ trẻ Thực hiện có chất lượng, mục tiêu và kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường tiến lên trạng thái mới [30]

Tóm lại, quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh

Quản lý nhà trường là hoạt động được thực hiện trên cơ sở những quy luật chung của quản lý, đồng thời có những nét riêng đặc thù của nó Quản lý nhà trường phải là quản lý toàn diện nhằm hoàn thiện và phát triển nhân cách của thế hệ trẻ một cách hợp lý, khoa học và hiệu quả Thành công hay thất bại của nhiệm vụ đổi mới, nâng cao hiệu quả giáo dục đòi hỏi người quản lý phải xem xét đến những điều kiện đặc thù của nhà trường, phải chú trọng tới việc cải tiến công tác quản lý giáo dục, để quản lý có hiệu quả các hoạt động giáo dục trong nhà trường

HĐGDNGLL là những hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các bộ môn văn hóa HĐGDNGLLcó mục tiêu giúp học sinh nâng cao hiểu biết các giá trị truyền thống của dân tộc, biết tiếp thu những giá trị tốt đẹp của nhân loại, củng cố, mở rộng kiến thức đã học trên lớp, củng cố các kỹ năng, hình thành và phát triển các năng lực chủ yếu như năng lực tự hoàn thiện, năng lực thích ứng, năng lực giao tiếp ứng xử, năng lực tổ chức quản lý, hợp tác và cạnh tranh, năng lực hoạt động chính trị, xã hội… Có thái độ đúng đắn trước những vấn đề của cuộc sống, biết chịu trách nhiệm về hành vi của bản thân, biết cảm thụ và đánh giá cái đẹp trong cuộc sống

Tác giả Đặng Vũ Hoạt định nghĩa: Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là việc tổ chức giáo dục thông qua hoạt động thực tiễn của học sinh về

13

khoa học kỹ thuật, lao động công ích, hoạt động xã hội, hoạt động nhân văn, văn hóa nghệ thuật, thẩm mỹ, TDTT, vui chơi giải trí… để giúp các em hình thành và phát triển nhân cách [20]

Theo điều 29 của Điều lệ trường tiểu học: Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm hoạt động ngoại khoá, hoạt động vui chơi, thể dục thể thao, tham quan du lịch, giao lưu văn hoá; hoạt động bảo vệ môi trường; lao động công ích và các hoạt động xã hội khác [5]

Như vậy: HĐGDNGLL là hoạt động có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức được thực hiện ngoài giờ các môn học trên lớp, là sự tiếp nối, bổ sung các hoạt động trên lớp, là con đường gắn lý thuyết với thực tiễn nhằm hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh

Quản lý HĐGDNGLL là quá trình tác động của chủ thể quản lý (gồm Hiệu trưởng và bộ máy giúp việc của Hiệu trưởng) đến tập thể cán bộ, GV và học sinh nhằm thực hiện các mục tiêu về nội dung, kế hoạch, chương trình HĐGDNGLL

Quản lý HĐGDNGLL cần đặc biệt quan tâm đến việc phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, giáo viên trực tiếp tham gia tổ chức HĐGDNGLL Việc huy động các nguồn lực trong và ngoài nhà trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo tổ chức thành công các HĐGDNGLL Đối với công tác chỉ đạo, quản lý, cần chia ra thành các bộ phận thực hiện chính bao gồm: bộ phận tham gia xây dựng kế hoạch và chỉ đạo thực hiện, bộ phận này bao gồm có Hiệu trưởng và Hiệu phó phụ trách mảng công việc; bộ phận cán

bộ giáo viên trực tiếp phụ trách việc tổ chức thực hiện bao gồm GVCN, cán

bộ Đoàn thanh niên; bộ phận phục vụ cho HĐGDNGLL bao gồm cán bộ nhân viên phục vụ cơ sở vật chất, trang thiết bị nhà trường Các bộ phận này

Thực tế cho thấy đối tượng quản lý rất phức tạp, đòi hỏi những biện pháp quản lý cũng rất đa dạng linh hoạt Hơn nữa giữa các biện pháp quản lý

có liên quan chặt chẽ với nhau, tạo thành một hệ thống các biện pháp giúp cho nhà quản lý thực hiện tốt các phương pháp quản lý của mình, mang lại hiệu quả tối ưu cho bộ máy

1.3 Trường tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân

Theo thông tư 41/2010/TT-BGDĐT ngày 30/12/2010 về Điều lệ trường tiểu học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành tại chương I, điều 4 thì các loại hình trường tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân bao gồm: [5]

Trường tiểu học được tổ chức theo hai loại hình: công lập và tư thục a) Trường tiểu học công lập do Nhà nước thành lập, đầu tư xây dựng cơ

sở vật chất, đảm bảo kinh phí cho các nhiệm vụ chi thường xuyên;

15

b) Trường tiểu học tư thục do các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế hoặc cá nhân thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất

và bảo đảm kinh phí hoạt động bằng vốn ngoài ngân sách Nhà nước

Lớp tiểu học trong trường phổ thông có nhiều cấp học, trường chuyên biệt, gồm: Lớp tiểu học trong trường phổ thông có nhiều cấp học; Lớp tiểu học trong trường phổ thông dân tộc bán trú; Lớp tiểu học trong trường dành cho trẻ em khuyết tật; Lớp tiểu học trong trường giáo dưỡng, trung tâm học tập cộng đồng và lớp tiểu học trong trường thực hành sư phạm

Cơ sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục tiểu học, gồm: lớp dành cho trẻ em vì hoàn cảnh khó khăn, lớp dành cho trẻ khuyết tật không được đi học ở nhà trường

Hai loại hình trường học này đều có 5 khối lớp trong 1 cấp học, đều học theo chương trình của Bộ giáo dục và Đào tạo Mỗi trường học đều có các Hội đồng nhà trường, các tổ chuyên môn và tổ văn phòng Mọi hoạt động của các nhà trường đều chịu sự quản lý từ Sở Giáo dục, Phòng giáo dục Chịu trách nhiệm trong mọi hoạt động của các nhà trường trong khối công lập là Hiệu trưởng còn trong các nhà trường tư thục thì người đứng đầu là Hội đồng quản trị và người đúng đầu là Chủ tịch hội đồng quản trị Hai loại hình trường tiều học đều phải có trách nhiệm:

Tổ chức giảng dạy, học tập và hoạt động giáo dục đạt chất lượng theo mục tiêu, chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành

Xây dựng, phát triển nhà trường theo các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo và nhiệm vụ phát triển giáo dục của địa phương

Thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục

Quản lý cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh

Theo thông tư 39/2001/QĐ-BGDĐTngày 28/8/2001 về việc ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của các trường ngoài công lập do Bộ Giáo dục

và Đào tạo ban hành tại chương III, điều 15 thì : [6]

Hiệu trưởng là người trực tiếp quản lý và điều hành các hoạt động của nhà trường; chịu trách nhiệm trước pháp luật, trước cơ quan quản lý giáo dục trực tiếp và trước Hội đồng quản trị (nếu có) về việc thực hiện các quy định, quy chế về giáo dục - đào tạo, bảo đảm chất lượng hoạt động giáo dục - đào tạo và những hoạt động khác của trường trong phạm vi nhiệm vụ và quyền hạn được giao

Hiệu trưởng phải bảo đảm có đủ các tiêu chuẩn theo quy định của Điều lệ nhà trường tương ứng, khi được đề cử không quá 70 tuổi

Đối với trường có Hội đồng quản trị, ngoài các nhiệm vụ và quyền hạn quy định tại các Điều lệ nhà trường tương ứng, hiệu trưởng trường ngoài công lập còn có nhiệm vụ và quyền hạn:

Tổ chức thực hiện các quyết định của Hội đồng quản trị;

Kiến nghị biện pháp huy động, quản lý và sử dụng các nguồn lực nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục, phát triển trường và các biện pháp bảo đảm chất lượng, hiệu quả giáo dục- đào tạo, hoạt động khoa học - công nghệ, trình Hội đồng quản trị phê duyệt;

17

Đề xuất danh sách giáo viên, giảng viên và là chủ tịch hoặc phó chủ tịch hội đồng tuyển dụng giáo viên, giảng viên; thực hiện các quy định của Nhà nước đối với trường ngoài công lập về lao động - tiền lương, tiền công, bảo hiểm, học bổng, học phí, trợ cấp xã hội, khen thưởng, kỷ luật;

Lập dự toán và quyết toán ngân sách hằng năm, trình Hội đồng quản trị phê duyệt Tổ chức thực hiện kế hoạch tài chính đã được Hội đồng quản trị phê duyệt Báo cáo định kỳ về tài chính và các hoạt động của nhà trường theo quy định với Hội đồng quản trị, các cấp quản lý có liên quan;

Bảo đảm trật tự, an ninh và môi trường sạch, đẹp, an toàn trong nhà trường;

Được tham dự các cuộc họp của Hội đồng quản trị (nếu không phải là thành viên) nhưng không có quyền biểu quyết Trong trường hợp cần thiết, hiệu trưởng có quyền bảo lưu ý kiến không nhất trí với quyết định của Hội đồng quản trị và báo cáo cơ quan quản lý giáo dục trực tiếp;

Có thể được đề cử đồng thời là Chủ tịch Hội đồng quản trị nếu có đủ các tiêu chuẩn quy định đối với Chủ tịch Hội đồng quản trị

Trường tiểu học tư thục là cơ sở giáo dục phổ thông thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, do tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế hoặc cá nhân tự đảm bảo kinh phí đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và hoạt động bằng vốn ngoài ngân sách Nhà nước; được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cho phép thành lập và hoạt động giáo dục

Trường tiểu học tư thục có nhiệm vụ và quyền hạn như trường công lập theo quy định tại Điều lệ trường tiểu học

Trường tiểu học tư thục chịu sự quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân các cấp theo quy định của Luật Giáo dục và các quy định có liên quan khác;

Chương trình giáo dục, kế hoạch dạy học và kế hoạch thời gian năm học ở trường tư thục thực hiện theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo như các trường công lập

Trường tiểu học tư thục hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện góp vốn,

tự chủ về tài chính, tự cân đối thu chi; thực hiện các quy định của pháp luật về chế độ kế toán, kiểm toán, nghĩa vụ với ngân sách nhà nước và những quy định hiện hành khác liên quan Tiền lương, phụ cấp lương, tiền công, tiền thưởng và các khoản đóng góp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho người lao động; các khoản chi phí cho hoạt động chuyên môn, bồi dưỡng nâng cao trình

độ cho đội ngũ giáo viên, cán bộ, nhân viên của trường;

Trường tiểu học tư thục tự chủ và tự chịu trách nhiệm về thực hiện quy hoạch, kế hoạch phát triển, tổ chức các hoạt động giáo dục, xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên, huy động, sử dụng và quản lý các nguồn lực để thực hiện mục tiêu giáo dục phổ thông

19

1.4 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường tiểu học

1.4.1.1 Vị trí của HĐGDNGLL

“HĐGDNGLL có vị trí và ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hoạt động tự giáo dục, tự rèn luyện của học sinh, vì nó có nội dung phong phú hơn, các hình thức giáo dục đa dạng hơn, hấp dẫn hơn, phạm vi tiến hành rộng hơn, khả năng liên kết các lực lượng giáo dục dồi dào hơn” [23, tr.18]

Quá trình giáo dục và quá trình dạy học là những bộ phận của quá trình

sư phạm toàn diện, thống nhất Trong quá trình giảng dạy, ngoài việc truyền thụ cho học sinh những tri thức khoa học một cách có hệ thống, còn phải luôn luôn có hiệu quả giáo dục (giáo dục nhân cách cho học sinh thông qua các môn học) và tạo cơ sở cho toàn bộ quá trình giáo dục đạt hiệu quả Trong quá trình giáo dục, ngoài việc hình thành cho học sinh về ý thức, hành vi, kỹ năng hoạt động và ứng xử trong các quan hệ xã hội về chính trị, đạo đức, pháp luật còn phải tạo cơ sở cho các em bổ sung và hoàn thiện những tri thức đã học trên lớp Vì vậy, quá trình giáo dục không những được thực hiện qua các hoạt động giáo dục trên lớp mà còn qua các HĐGDNGLL

Kết quả giáo dục đó chính là: “Nhân cách - sức lao động” được hình thành ở học sinh Đó là sự hình thành thái độ, kỹ năng của học sinh

HĐGDNGLL là một bộ phận cấu thành trong hoạt động giáo dục Hoạt động giáo dục trong nhà trường được chia làm hai bộ phận:

- Hoạt động dạy học trên lớp;

- HĐGDNGLL

Mỗi bộ phận đều có chức năng, nhiệm vụ riêng nhưng chúng đều góp phần vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục Nó thực sự là bộ phận quan trọng trong hoạt động giáo dục ở trường phổ thông

Để đối chiếu kiểm nghiệm tri thức đã có được, làm cho tri thức đó trở thành tri thức của mình thì vai trò của HĐGDNGLL rất quan trọng, các HĐGDNGLL sẽ giúp các em đưa kiến thức lý thuyết vào thực tế cuộc sống

Giúp các em học sinh bộc lộ khả năng của mình thông qua việc tự tổ chức các hoạt động, từ đó khẳng định vị trí của mình trong tập thể, vấn đề được đưa ra là vấn đề mở, các em dựa vào mục tiêu của các hoạt động, có thể phát huy hết khả năng của mình trong xây dựng đề cương, tổ chức thực hiện, phân công nhân sự, thực hành các hoạt động kiểm nghiệm chất lượng, tự đánh giá và rút kinh nghiệm cho các hoạt động khác

Tạo điều kiện cho các em học sinh chủ động, tích cực, độc lập, sáng tạo trong việc thực hiện các nhiệm vụ được giao Hoạt động nhận thức của học sinh được phát triển tối đa khi trong một hoạt động học sinh vừa là chủ thể, vừa là người thực hiện vừa là khách thể đánh giá Trong các hoạt động của mình, dưới sự cố vấn của các thầy cô, học sinh chủ động đưa ra những giải pháp tình thế để giải quyết vấn đề một cách hợp lý, lôgic

1.4.1.1 Mục tiêu về kiến thức

Học sinh củng cố, ôn lại kiến thức đã học nhằm giúp các em khắc sâu hơn kiến thức đã học mà bản thân những giờ học trên lớp không đủ điều kiện

để trang bị toàn bộ những tri thức có liên quan đến môn học

Cung cấp làm phong phú thêm tri thức cho học sinh, nhất là những tri thức gắn với thực tiễn, có tính cụ thể và thiết thực

21

Giáo viên giúp học sinh định hướng chính trị xã hội, có hiểu biết nhất định về truyền thống dựng nước và giữ nước, truyền thống văn hóa của dân tộc,… đồng thời nâng cao nhận thức cho học sinh về các vấn đề mà nhân loại đang quan tâm: hòa bình, bảo vệ môi trường, sự gia tăng dân số, bệnh hiểm nghèo,…

1.4.1.2 Mục tiêu về kỹ năng

Rèn luyện kỹ năng: giao tiếp, ứng xử có văn hóa, kỹ năng tự giáo dục

kỹ năng tham gia hoạt động, kỹ năng tổ chức, kỹ năng đánh giá hoạt động,…

Nảy sinh sự tiếp xúc tâm lý, nhu cầu tiếp xúc với người khác trở thành tâm thế của mỗi người để cùng hợp tác với nhau hướng tới mục đích trong học tập, lao động, vui chơi và các hoạt động tập thể khác,…

Hơn nữa, kỹ năng tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp được hình thành và phát triển mạnh mẽ qua việc tham gia vào các hoạt động của học sinh Đó là kỹ năng tự lập kế hoạch của học sinh, kỹ năng thiết kế chương trình hoạt động, kỹ năng điều khiển chương trình hoạt động, kỹ năng kiểm tra, đánh giá chương trình hoạt động Đây là kỹ năng rất cần cho tổ chức hoạt động của học sinh

Thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp còn rèn luyện cho học sinh kỹ năng tự giáo dục (tự ý thức, tự điều chỉnh,…) kỹ năng hòa nhập để thực hiện tốt nhiệm vụ của người học sinh

1.4.1.3 Mục tiêu về thái độ

Thái độ tích cực của học sinh đối với hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp biểu thị ở hứng thú, niềm say mê tìm tòi sáng tạo các nội dung và hình thức hoạt động thích hợp hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bồi dưỡng hứng thú cho học sinh, những tình cảm đạo đức trong sáng (tình cảm thầy trò, tình cảm bạn bè, tình yêu quê hương đất nước, tinh thần đoàn kết hữu nghị…) qua đó giúp các em biết trân trọng cái tốt, cái đẹp, biết ghét cái xấu, cái lỗi thời không phù hợp

22

Thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp còn bồi dưỡng cho học sinh lối sống phù hợp với các chuẩn mực đạo đức, pháp luật, phát huy bản sắc

và truyền thống tốt đẹp của quê hương, đất nước

Qua hoạt động, phát triển tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh và học sinh hoạt động vì lợi ích của lớp, của trường vì sự trưởng thành và tiến bộ của bản thân

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp phát triển tinh thần đoàn kết hữu nghị, sự hợp tác gắn bó với nhau trong cuộc sống hằng ngày Đây cũng là đòi hỏi bức xúc trong giai đoạn cách mạng mới: hình thành năng lực hợp tác và hữu nghị cho con người

Nội dung HĐGDNGLL rất đa dạng và phong phú, thể hiện tập trung các loại hình hoạt động sau đây:

Hoạt động chính trị - xã hội - nhân văn - rèn nếp sống: Là các hoạt động liên quan đến kỉ niệm các ngày lễ lớn; các sự kiện chính trị - xã hội trong nước và quốc tế đang được quan tâm; các hoạt động tìm hiểu truyền thống tốt đẹp của nhà trường, của địa phương, dân tộc; các hoạt động tuyên truyền về pháp luật, về những chính sách lớn của Đảng, Nhà nước; các hoạt động giao lưu, tình nghĩa, đền ơn đáp nghĩa, từ thiện…

Hoạt động văn hóa nghệ thuật: có nhiều hình thức như sinh hoạt văn nghệ, các hội thi văn hóa, thời trang, các buổi xem phim, trình diễn nghệ

Hoạt động thể dục thể thao: bao gồm thể dục giữa giờ chống mệt mỏi, căng thẳng, hình thức nghỉ ngơi tích cực (thể dục nhịp điều, đá cầu, các trò chơi ngày hội vui khỏe,…), các môn thể thao luyện tập (cầu lông, bóng đá, cờ vua, điền kinh, bơi lội,…), hội thao như Hội khỏe Phù Đổng các cấp nhằm giúp học sinh rèn luyện thể lực, tăng cường sức khỏe, nâng cao tinh thần, hình thành nhiều phẩm chất tốt đẹp như ý thức tổ chức kỉ luật, tinh thần đồng đội, tinh thần đoàn kết, cạnh tranh lành mạnh, ý chí vượt khó,…

Hoạt động khoa học, công nghệ: Hoạt động khoa học, công nghệ là các loại hoạt động CLB theo chuyên đề, sưu tầm tìm hiểu các danh nhân, các nhà bác học, những tấm gương ham học, say mê phát minh, sáng chế; nghe nói chuyện và tìm hiểu các ngành nghề trong xã hội, các thành tựu về khoa học kĩ thuật, các hiện tượng thiên nhiên,… nhằm đáp ứng những hứng thú và niềm say mê tìm tòi cái mới trong học tập, áp dụng kiến thức của học sinh vào thực

tế, phát huy tính tích cực, tư duy và sáng tạo trong học tập

Hoạt động vui chơi giải trí: là những hoạt động mang tính chất nhẹ nhàng, ngắn gọn, cụ thể, dễ thực hiện, có tác dụng kích thích hứng thú, giúp học sinh thư giãn sau những giờ học tập căng thẳng, giảm đi áp lực trong học tập, được thực hiện chủ yếu trong tiết sinh hoạt lớp, sinh hoạt dưới cờ đầu tuần, tiết sinh hoạt ngoại khóa và các hoạt động văn nghệ phục vụ cho các chủ điểm trong tháng dưới nhiều hình thức vui chơi, giải trí như thi đối vui, thi giao hữu thể thao, thi ứng xử, các trò chơi trí tuệ, giao lưu kết bạn…

Hoạt động lao động công ích: là những hoạt động mang tính giáo dục

24

vì cộng đồng như tham gia giữ gìn và bảo vệ môi trường, cảnh quan nhà trường, địa phương, thành phố; trực nhật, vệ sinh trường, lớp, chăm sóc vườn trường Học sinh sẽ nâng cao nhận thức về trách nhiệm và ý thức bảo vệ của công, tinh thần yêu lao động và xung kích, tình nguyện từ việc làm hữu ích, thiết thực, phù hợp với khả năng và hứng thú của bản thân

Như vậy, nhà trường và giáo viên cần chủ động trong việc chỉ đạo, hướng dẫn, nắm bắt những vấn đề có tính nguyên tắc, các mục tiêu cũng như nội dung được định hướng trong sách, tùy vào điều kiện cụ thể của nhà trường

mà thực hiện sao cho đảm bảo đúng, đủ nội dung chương trình mà vẫn linh hoạt trong việc sắp xếp thời gian một cách hợp lý

Hình thức tổ chức có ý nghĩa quan trọng đến hiệu quả HĐGDNGLL,

nó mang lại sự hấp dẫn của hoạt động, thu hút được nhiều HS tham gia nhiệt tình và có kết quả Vì vậy, yêu cầu đặt ra phải thống nhất giữa nội dung và hình thức

HĐGDNGLL được thực hiện theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGD&ĐT ngày 05/05/2006 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành chương trình đào tạo phổ thông Khi tổ chức các hình thức HĐGDNGLL, các nhà quản lý cần chú ý một số vấn đề sau:

Chú ý đến sự đa dạng của các hình thức hoạt động nhằm lôi cuốn học sinh tham gia, kích thích sự tích cực hoạt động của học sinh Muốn vậy, giáo viên phải thay đổi các hình thức hoạt động trong từng chủ đề, tránh lặp đi lặp lại một vài dạng hoạt động gây nhàm chán cho học sinh

Tăng cường vai trò chủ thể của học sinh trong hoạt động, điều này có tác dụng tạo cơ hội để học sinh được rèn luyện và tự khẳng định mình, đồng thời với vai trò chủ thể, học sinh sẽ tự thể hiện khả năng của mình trong hoạt

HĐGDNGLL góp phần nâng cao thể chất, tinh thần cho học sinh và thực hiện thắng lợi mục tiêu giáo dục nhà trường đề ra Vì vậy, yêu cầu đảm bảo về không gian, thời gian, điều kiện tổ chức và phương tiện giảng dạy

Về mặt không gian, phải đảm thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa

đông, sạch sẽ, sáng sủa, an toàn phù hợp với điều kiện thời tiết

Về mặt thời gian, cân đối giữa việc học và việc chơi; lồng ghép giáo

dục thể chất với giáo dục tinh thần, giữa thể dục với đức dục, thể dục với trí dục một cách cân đối, hiệu quả Qua đóng, góp phần giúp HS thấy được ý nghĩa trong mỗi giờ học ngoài giờ lên lớp

Về điều kiện tổ chức, phương tiện thực hiện, sẽ làm tăng tính hấp dẫn

để hoạt động có hiệu quả Chẳng hạn trong các buổi chào cờ, sinh hoạt tập thể không thể thiếu được các phương tiện loa, âm ly hay tài liệu, băng hình, tranh ảnh cho các dạng hoạt động thi viết thư và sân chơi trí tuệ, kinh phí cũng là yếu tố quan trọng trong quá trình tổ chức HĐGDNGLL Nếu không huy động được kinh phí thì hoạt động khó đạt được kết quả theo ý muốn Thực tiễn các trường Tiểu học nói chung và các trường Tiểu học ở nông thôn nói riêng, kinh phí cho hoạt động này quá ít ỏi nên sự sáng tạo của tổ chức trong việc huy động sức mạnh của các lực lượng giáo dục sẽ tạo thuận lợi cho hoạt động đạt kết quả Việc tạo điều kiện về môi trường giáo dục sẽ giúp cho HĐGDNGLL đạt kết quả cao

26

1.5 Nội dung quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Muốn xây dựng được kế hoạch cho HĐGDNGLL trước hết, Hiệu trưởng, phó Hiệu trưởng cần phải nắm chắc tình hình giảng dạy và nội dung chương trình các môn học trong nhà trường, các chủ trương công tác trọng tâm và nhiệm vụ chính trị của địa phương Điều tra cơ bản khả năng của GVvà các lực lượng giáo dục ngoài nhà trường có thể hỗ trợ hoạt động

Dựa trên điều kiện kinh tế, xã hội của địa phương và CSVC của nhà trường để xây dựng kế hoạch hoạt động ngoài giờ lên lớp Phải căn cứ vào hướng dẫn của Bộ, Sở về HĐGDNGLL để đề ra kế hoạch cho sát Căn cứ vào kết quả điều tra cơ bản để xác định yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể, định chỉ tiêu phấn đấu Trong kế hoạch cần chọn lọc các hoạt động phù hợp, xác định chủ điểm cho từng thời gian Phải có kế hoạch và lịch hoạt động cho toàn trường, cho từng khối lớp, cho từng thời kì tiến tới ổn định thành nề nếp thường xuyên, liên tục Cần chú ý các yêu cầu sau:

Có kế hoạch hoạt động đều đặn, cân đối từ đầu năm đến cuối năm và trong hè;

Có qui định cho từng khối lớp, từng mô hình lớp trong hoạt động chung của nhà trường;

Có lịch hoạt động hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng, học kì;

Có sự linh hoạt trong việc phục vụ kịp thời những nhiệm vụ đột xuất Cần vận dụng và khéo léo sắp xếp thời gian như: chào cờ đầu tuần có thể kết hợp với việc thông báo tình hình thời sự, sinh hoạt thơ ca, nội dung tuyên truyền,…khéo kết hợp các hình thức và nội dung sinh hoạt với nhau để công việc không bị chồng chéo, mất thì giờ nhàm chán

Sắp xếp công việc thành nề nếp theo từng thời gian:

Hàng ngày: Duy trì nề nếp: đi học đúng giờ, đội sao đỏ, vệ sinh lớp, trường: Xếp hàng ra vào lớp, thể dục giữa giờ, thư viện, văn nghệ;

27

Hàng tuần: Chào cờ đầu tuần + sinh hoạt theo chủ điểm, sơ kết tuần ở

lớp, trường (biểu dương), sinh hoạt câu lạc bộ, TDTT, văn nghệ;

Hàng tháng: Sinh hoạt chủ điểm; Kỉ niệm ngày lịch sử; Tổ chức ngày truyền thống; Sinh hoạt Đội; Công tác xã hội; Tổ chức hội diễn VN, thi khéo tay, HS thanh lịch; Tham quan học tập trải nghiệm; Thi văn nghệ, TDTT

Học kỳ: Sơ kết thi đua - khen thưởng;

Khi thiết kế chương trình kế hoạch HĐGDNGLL cần xây dựng kế hoạch hoạt động cả năm cho toàn trường, cho từng khối, cho các lớp Kế hoạch theo chuyên đề của bộ môn cần xây dựng xuyên suốt ba năm học Kế hoạch cho toàn trường: phải lên được kế hoạch một năm tổ chức bao nhiêu hoạt động, thời gian tổ chức, kinh phí dành cho hoạt động, các lực lượng tổ chức hoạt động, hoạt động phong trào, hoạt động chuyên môn

Kế hoạch phải thể hiện rõ: làm gì, làm cho ai, làm như thế nào, ai làm, phương án dự phòng Bản kế hoạch phải rõ ràng, chỉ rõ được trách nhiệm, phân bố thời gian và công việc hợp lý

Trong quá trình tổ chức triển khai thực quản lý HĐGDNGLL cần thành lập ra tổ chỉ đạo nhằm tổ chức thực hiện, theo dõi giám sát giúp ban Lãnh đạo nhà trường trong việc tổ chức, quản lý và triển khai thực hiện HĐGDNGLL nhằm đạt được mục tiêu của nhà trường đề ra

Thành lập tổ chức quản lý

Tổ chỉ đạo HĐGDNGLL ở trường sau khi đã đề ra kế hoạch HĐGDNGLL, để hoạt động này đạt hiệu quả, cần thiết phải có một tổ chức chịu trách nhiệm chính về HĐGDNGLL ở trường tiểu học

Tổ chỉ đạo dưới sự chủ trì của Hiệu trưởng hoặc Phó hiệu trưởng với sự tham gia của các thành viên: đại diện Công đoàn, Đoàn Đội, chi đoàn GV, GVCN các khối lớp, Ban đại diện cha mẹ HS

Tổ chức hướng dẫn GVCN lớp, BCH chi Đội lớp tiến hành hoạt động ở đơn vị mình có hiệu quả

Giúp hiệu trưởng kiểm tra, đánh giá các hoạt động

GVCN lớp có vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng đối với hoạt động lên lớp và ngoài giờ lên lớp

Tuỳ theo đặc điểm của trường và thực tế địa phương Ban chỉ đạo có thể

bổ sung thêm một số thành viên cốt cán khác để tạo điều kiện phối hợp các HĐGD có hiệu quả

Tổ chức lực lượng theo dõi, giám sát các hoạt động xen kẽ trong chương trình học tập trên lớp; Theo cơ chế tự quản của các tổ chức học sinh; Theo hệ thống chủ nhiệm lớp và các giáo viên chuyên trách; Đội cờ đỏ, thường trực bảo vệ trường; Lập bảng theo dõi thi đua

Việc chỉ đạo hoạt động này thường được tiến hành dựa trên cơ sở kế hoạch của Đội TNTPHCM thông qua các phong trào thi đua kế tiếp nhau, khép kín các HĐGDNGLL trong suốt năm học Tuy vậy, có tập trung cao điểm vào những ngày lễ kỷ niệm Vì thế, việc chỉ đạo hoạt động này thường được thực hiện theo hướng xây dựng chuẩn mực đánh giá chung cho cả đợt thi đua và theo dõi đánh giá tính điểm trong từng giai đoạn và cả đợt

29

Vào những ngày cao điểm, ngày lễ chính có tổ chức các hoạt động đặc trưng cho ngày lễ hội Mỗi hoạt động cụ thể đều có chuẩn mực đánh giá riêng (tính điểm cụ thể, dựa trên cơ sở đó đánh giá kết quả từng hoạt động: học tập, văn nghệ, thể thao, trò chơi, cắm trại ) sau đó tập hợp kết quả

Tuỳ theo từng hoạt động mà có sự phân công, phân nhiệm và có Ban chỉ đạo thích hợp

Hội đồng giáo dục trước hết là Hiệu trưởng phải nhận thức đúng đắn vai trò, vị trí của HĐGDNGLL đối với việc giáo dục toàn diện cho HS hướng tới mục tiêu đào tạo của nhà trường phổ thông

Cải tiến nội dung, phương pháp hoạt động cho phù hợp với tâm lí, đáp ứng nhu cầu nguyện vọng của HS Đổi mới hình thức hoạt động để HS hứng thú, tự nguyện tham gia

Phát huy tính tích cực chủ động của HS, xây dựng đội ngũ cán bộ tự quản của HS, phát huy vai trò gương mẫu của Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh trong việc tham gia HĐGDNGLL

Động viên mọi thành viên của Hội đồng tham gia các HĐGDNGLL Tổ chức tốt đội ngũ GVCN chỉ đạo HĐGDNGLL ở các lớp - sử dụng những GVcó tài về các hoạt động để làm nòng cốt các hoạt động

Có sự phối hợp với gia đình - các lực lượng ngoài nhà trường để phát huy những thế mạnh của họ

Xây dựng quỹ HĐGDNGLL Chuẩn bị tốt CSVC để tiến hành các HĐGDNGLL: sân bãi, dụng cụ thể dục thể thao, nhạc cụ, phòng sách tham khảo, loa đài, thiết bị bảo vệ

ngoài giờ lên lớp

Kiểm tra, đánh giá kết quả HĐGDNGLL là khâu quan trọng nhằm kiện toàn công tác tổ chức, công tác quản lý HĐGDNGLL Hiệu trưởng phải kiểm

30

tra việc thực hiện hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp để đảm bảo tính hiệu quả, chất lượng của hoạt động, kết quả học sinh đạt khi tham gia hoạt động, những kỹ năng mà học sinh được phát triển

Kiểm tra gắn liền với đánh giá kết quả đạt được của mục tiêu, phân tích được nguyên nhân thành công và hạn chế để rút ra những bài học kinh nghiệm Hiệu trưởng kiểm tra, đánh giá để kịp thời phát hiện và điều chỉnh những lệch lạc, sai sót trong quá trình thực hiện kế hoạch Đồng thời, công nhận những giá trị và những đóng góp của các tập thể và cá nhân đối với hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Việc kiểm tra đánh giá kết quả HĐGDNGLL cần định hướng theo hướng sau:

Kiểm tra từ trên xuống của Tổ chỉ đạo quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp; Tự kiểm tra đánh giá của các tổ chức tự quản của HS

Việc kiểm tra đánh giá phải dựa trên chương trình, kế hoạch đã được quy định Phải có tiêu chí, chuẩn mực cụ thể cho từng hoạt động, có thể định tính, định lượng được hoặc được sự thừa nhận của tập thể, của xã hội trong những điều kiện toàn cảnh cụ thể

Cách tiến hành kiểm tra: Kiểm tra giám sát thường xuyên hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng; Kiểm tra đánh giá các hoạt động xã hội; Tự kiểm tra của các lớp, các chi đoàn, có sự chỉ đạo giúp đỡ, tham mưu của GVCN đối với tập thể, cá nhân đoàn viên; Kiểm tra sản phẩm hoạt động thăm dò dư luận, trưng cầu ý kiến của tập thể

HĐGDNGLL là một HĐGD có ý nghĩa quan trọng ở trường Tiểu học HĐGDNGLL phong phú và đa dạng cùng với hoạt động dạy học trên lớp và các hoạt động khác gắn bó chặt chẽ bổ sung cho nhau xen kẽ nối tiếp nhau được tiến hành đồng thời ở trường Tiểu học sẽ tạo nên một kết quả tổng hợp

là hình thành con người Việt Nam theo mục tiêu giáo dục