Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định (Luận văn thạc sĩ)

Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định (Luận văn thạc sĩ)Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định (Luận văn thạc sĩ)Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định (Luận văn thạc sĩ)Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định (Luận văn thạc sĩ)Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định (Luận văn thạc sĩ)Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định (Luận văn thạc sĩ)Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định (Luận văn thạc sĩ)Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định (Luận văn thạc sĩ)

- -

PHẠM HẢI NAM

QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM PHÂN HÓA

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NAM TRỰC

HUYỆN NAM TRỰC TỈNH NAM ĐỊNH

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS HÀ THẾ TRUYỀN

HÀ NỘI - 2017

LỜI CẢM ƠN

Tác giả trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến:

- Trung tâm Đào tạo Sau đại học - Bồi dưỡng Nhà giáo và Cán bộ quản

lý, Học viện Quản lý giáo dục;

- Các nhà khoa học, các thầy giáo, cô giáo đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn cho tác giả trong suốt quá trình học tập;

- Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ở sâu sắc và sự kính trọng tới PGS.TS Hà Thế Truyền, người thầy - nhà giáo - nhà khoa học đã tận tình cung cấp những kiến thức lý luận, thực tiễn cùng những kinh nghiệm quý báu hướng dẫn tác giả trong quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận văn này;

- Các thầy, cô giáo trong Hội đồng khoa học phê duyệt đề cương luận văn

đã hướng dẫn và chỉ bảo nhiều ý kiến quý báu để tác giả hoàn thành bản luận văn này;

- Tác giả cũng xin chân thành cảm ơn tập thể Cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định đã tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình khảo sát, nghiên cứu để hoàn thành luận văn

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện đề tài, nhưng do điều kiện nghiên cứu, khả năng và kinh nghiệm quản lý của bản thân có hạn, luận văn chắc khó tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được ý kiến chỉ dẫn quý báu của quý thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn

Trân trọng!

Hà Nội, tháng 07 năm 2017

Tác giả

Phạm Hải Nam

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CBQL Cán bộ quản lý CNTT Công nghệ thông tin CSVC Cơ sở vật chất

QLDH Quản lý dạy học SGK Sách giáo khoa TBDH Thiết bị dạy học THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông UBND Ủy ban nhân dân

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM PHÂN HÓA Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHÔ THÔNG 5

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Các nghiên cứu trên thế giới 5

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước 9

1.2 Các khái niệm công cụ của đề tài 11

1.2.1 Quản lý 11

1.2.2 Dạy học 12

1.2.3 Quản lý dạy học 12

1.2.4 Dạy học phân hóa 13

1.2.5 Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường THPT 14

1.3 Nội dung dạy học theo quan điểm phân hóa 15

1.3.1 Cơ sở triết học của dạy học theo quan điểm phân hóa 15

1.3.2 Cơ sở giáo dục học của dạy học theo quan điểm phân hóa 16

1.3.3 Cơ sở tâm lý học của dạy học theo quan điểm phân hóa 17

1.3.4 Nội dung dạy học theo quan điểm phân hóa 19

1.3.5 Nguyên tắc và các bước tổ chức dạy học theo quan điểm phân hóa 20

1.3.6 Chức năng của dạy học theo quan điểm phân hóa 23

1.4 Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường THPT 24

1.4.1 Quản lý công tác đổi mới nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về dạy học theo quan điểm phân hóa 24

1.4.2 Quản lý thực hiện nội dung chương trình dạy học theo quan điểm phân hóa 26

1.4.3 Quản lý hoạt động dạy của giáo viên theo quan điểm phân hóa 28

1.4.4 Quản lý hoạt động học của học sinh theo quan điểm phân hóa 33

1.4.5 Quản lý các điều kiện hỗ trợ dạy học theo quan điểm phân hóa 34

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa 35

1.5.1 Nhóm yếu tố ảnh hưởng thuộc về chủ thể quản lý 35

1.5.2 Nhóm yếu tố ảnh hưởng thuộc về đối tượng quản lý 36

1.5.3 Nhóm yếu tố ảnh hưởng thuộc về môi trường quản lý 37

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 38

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM PHÂN HÓA Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NAM TRỰC

HUYỆN NAM TRỰC TỈNH NAM ĐỊNH 39

2.1 Khái quát về tình hình kinh tế, xã hội và giáo dục huyện Nam Trực tỉnh Nam Định 39

2.1.1 Về điều kiện tự nhiên và tình hình kinh tế - xã hội 39

2.1.2 Vài nét về tình hình phát triển giáo dục của địa phương 40

2.1.3 Khái quát về đặc điểm trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định 40

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng ở trường trung học phổ thông Nam Trực 43

2.2.1 Mục đích khảo sát 43

2.2.2 Nội dung khảo sát 44

2.2.3 Đối tượng khảo sát 44

2.2.4 Phương pháp khảo sát 44

2.3 Thực trạng dạy học ở trường trung học phổ thông Nam Trực 44

2.3.1 Thực trạng thực hiện nội dung chương trình, sách giáo khoa hiện hành 44

2.3.2 Thực trạng hoạt động dạy của giáo viên theo quan điểm phân hóa 46

2.3.3 Thực trạng hoạt động học của học sinh theo quan điểm phân hóa 48

2.3.4 Thực trạng cơ sở vật chất, thiết bị dạy học phục vụ dạy học theo quan điểm phân hóa 50

2.4 Thực trạng quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường THPT 51

2.4.1 Thực trạng quản lý việc thực hiện nội dung chương trình dạy học theo quan điểm phân hóa 52

2.4.2 Thực trạng quản lý hoạt động dạy của GV theo quan điểm phân hóa 54

2.4.3 Thực trạng quản lý hoạt động học của HS theo quan điểm phân hóa 56

2.4.4.Thực trạng quản lý các điều kiện hỗ trợ dạy học theo quan điểm phân hóa 58

2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định 60

2.6 Đánh giá kết quả nghiên cứu thực trạng và nguyên nhân hạn chế trong công tác quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực 63

2.6.1 Ưu điểm 63

2.6.2 Hạn chế 64

2.6.3 Nguyên nhân hạn chế trong công tác quản lý dạy học theo quan

điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực 65

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 67

Chương 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM PHÂN HÓA Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NAM TRỰC HUYỆN NAM TRỰC TỈNH NAM ĐỊNH 68

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý 68

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích 68

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 68

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 68

3.2 Đề xuất một số biện pháp quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định 69

3.2.1 Quản lý công tác nâng cao nhận thức về dạy học theo quan điểm phân hóa cho cán bộ quản lý, giáo viên 69

3.2.2 Quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn và sư phạm thực hiện dạy học theo quan điểm phân hóa cho đội ngũ giáo viên 71

3.2.3 Quản lý hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh thông qua cam kết chất lượng 74

3.2.4 Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn phát huy quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo hướng dạy học phân hóa 77

3.2.5 Quản lý các điều kiện hỗ trợ dạy học phân hóa 82

3.2.6 Tăng cường kiểm tra đánh giá dạy học phân hóa 83

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 85

3.4 Khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 87

3.4.1 Mục đích khảo sát 87

3.4.2 Đối tượng xin ý kiến đánh giá 87

3.4.3 Tiến trình thực hiện phương pháp chuyên gia để xác định tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 88

3.4.4 Kết quả đánh giá tính cần thiết và khả thi của các biện pháp 88

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 91

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 92

1 Kết luận 92

2 Khuyến nghị 93

TÀI LIỆU THAM KHẢO 95 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Bảng 2.1: Thực trạng chất lượng CBQL, GV 42

Bảng 2.2: Điểm tuyển sinh vào lớp 10 42

Bảng 2.3: Chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường 43

Bảng 2.4: Kết quả khảo sát thực trạng thực hiện nội dung chương trình sách giáo khoa hiện hành 45

Bảng 2.5: Kết quả khảo sát thực trạng hoạt động dạy học của giáo viên theo quan điểm phân hóa 46

Bảng 2.6: Thống kê cơ sở vật chất, thiết bị dạy học 50

Bảng 2.7: Kết quả khảo sát thực trạng quản lý công tác đổi mới nhận thức của cán bộ quản lý về dạy học theo quan điểm phân hóa 51

Bảng 2.8: Kết quả khảo sát thực trạng quản lý việc thực hiện nội dung chương trình theo quan điểm phân hóa 52

Bảng 2.9: Kết quả khảo sát thực trạng quản lý hoạt động dạy của giáo viên theo quan điểm phân hóa 54

Bảng 2.10: Kết quả khảo sát thực trạng quản lý hoạt động học của học sinh theo quan điểm dạy học phân hóa 56

Bảng 2.11: Kết quả khảo sát thực trạng quản lý các điều kiện hỗ trợ dạy học theo quan điểm phân hóa 58

Bảng 2.12: Kết quả điều tra các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định 61

Bảng 3.1: Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp 88

Bảng 3.2: Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp 89

Bảng 3.3: Tính tương quan của các biện pháp đề xuất 90

Biểu đồ 2.1: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đối với quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa 63

Sơ đồ 3.1: Mối quan hệ giữa các biện pháp 87

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bước sang thế kỷ XXI, thế giới chứng kiến nhiều sự đổi thay chóng mặt: xu thế toàn cầu hóa, quốc tế hóa, xu thế hội nhập hợp tác, xu thế nền kinh tế tri thức, đã và đang hiện rõ và trở thành những nhân tố tác động ở mức độ khác nhau đến tất cả các mặt của đời sống xã hội bất kỳ quốc gia nào Trong bối cảnh

đó, giáo dục Việt Nam phải đổi mới mạnh mẽ và triệt để nhằm đào tạo con người

có những tư duy sáng tạo, đột phá, sáng suốt và có tính kết nối

Trước những yêu cầu mới của sự phát triển giáo dục trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế; Dạy học phân hóa là một trong những xu thế tất yếu của giáo dục nước ta hiện nay, dạy học phân hóa là dạy theo từng loại đối tượng, phù hợp với tâm sinh lý, khả năng, nhu cầu và hứng thú của người học nhằm phát triển tối đa tiềm năng riêng vốn có

Ngày nay, trong việc phát triển chương trình của các nước đang phát triển bên cạnh việc tích hợp nội dung kiến thức còn quan tâm đến dạy học phân hóa.Nghiên cứu về dạy học phân hóa trong các nước đang phát triển đã bước đầu đem lại hiệu quả thiết thực góp phần cải cách giáo dục Chương trình giáo dục được thiết kế theo hướng mở, tạo điều kiện cho giáo viên thiết kế bài dạy linh hoạt hơn, học sinh có cơ hội lựa chọn nội dung học theo khả năng của mình Kết quả là đảm bảo được nguyên tắc kết hợp giữa giáo dục đại trà và mũi nhọn, giữa tính phổ cập với nâng cao trong giáo dục

Nghị quyết số 29 - NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI

về đổi mới căn bản, toàn diện GDĐT đã nêu: “Xây dựng và chuẩn hóa nội dung giáo dục phổ thông theo hướng hiện đại, tinh gọn, đảm bảo chất lượng, tích hợp cao ở các lớp học dưới và phân hóa dần ở các lớp học trên” [10]

Nghị quyết số: 88/2014/QH13 của Quốc hội về đổi mới chương trình, sách

giáo khoa giáo dục phổ thông ghi rõ: “Đổi mới nội dung giáo dục phổ thông theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và định hướng

nghề nghiệp; tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tích hợp cao ở các lớp học dưới và phân hóa dần ở các lớp học trên”[25]

Theo công văn số: 4235/BGDĐT - GDTrH về việc hướng dẫn thực hiện

nhiệm vụ giáo dục trung học năm học 2016 - 2017 có nêu: "đẩy mạnh việc vận dụng dạy học giải quyết vấn đề, các phương pháp thực hành, dạy học theo dự án trong các môn học; tích cực ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp với nội dung bài học; tập trung dạy cách học, cách nghĩ; bảo đảm cân đối giữa trang bị kiến thức, rèn luyện kỹ năng và định hướng thái độ, hành vi cho học sinh; chú ý việc

tổ chức dạy học phân hóa phù hợp các đối tượng học sinh khác nhau; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc; tăng cường tổ chức dạy học thí nghiệm - thực hành của học sinh." [3]

Ở Việt Nam, dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa dù đã, đang nghiên cứu và áp dụng Tuy nhiên năng lực tổ chức, quản lý cũng như việc thực hiện chưa mang tính hệ thống nên kém hiệu quả Việc nghiên cứu các biện pháp quản

lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở các nhà trường phổ thông là vấn đề cấp thiết và quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

Trong những năm gần đây, trường THPT Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định đã và đang tổ chức dạy học phân hóa theo văn bản chỉ đạo của ngành Tuy nhiên năng lực tổ chức, quản lý cũng như các điều kiện để tổ chức quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa tại nhà trường còn nhiều hạn chế và gặp nhiều lúng túng Việc nghiên cứu các biện pháp quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở các nhà trường là vấn đề cấp thiết và quan trọng

Từ những lý do trên, tác giả chọn đề tài: “Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định” để nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý dạy học theo quan điểm

dạy học phân hóa góp phần nâng cao chất lượng dạy học của trường trung học phổ thông Nam Trực huyên Nam Trực tỉnh Nam Định

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động dạy học ở trường trung học phổ

thông

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở

trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định

4 Giả thuyết khoa học

Việc dạy học phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định đã thực hiện nhưng chưa hiệu quả

Thực trạng trên có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó phải nói đến các biện pháp quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa trong nhà trường chưa hệ thống, và chưa phù hợp với thực tiễn dạy học ở nhà trường

Vì vậy, nếu áp dụng một cách đồng bộ các biện pháp quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa một cách phù hợp như tác giả đã đề xuất sẽ nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hóa cơ sở lý luận quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định

5.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý theo quan điểm phân hóa nhằm nâng cao chất lượng giáo dục của trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu thực trạng và

biện pháp quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa

6.2 Giới hạn về khách thể khảo sát: Đề tài khảo sát 200 người, trong đó

CBQL:05, GV: 45, HS: 150

6.3 Giới hạn địa bàn khảo sát: Trường trung học phổ thông Nam Trực

huyện Nam Trực tỉnh Nam Định

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa các văn bản, tài liệu, các văn kiện của Đảng, các Nghị quyết của Quốc hội, các Điều lệ trường THPT, các tài liệu hướng dẫn thanh tra, sử dụng tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục trường THPT của Bộ GD&ĐT, các tạp chí, sách về quản lý giáo dục

- Nghiên cứu các tài liệu lưu trữ, báo cáo tổng kết của trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Điều tra bằng hệ thống phiếu, tổng kết kinh nghiệm QLGD, phương pháp chuyên gia, phương pháp nghiên cứu các sản phẩm của hoạt động

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng một số công thức toán thống kê để xử lý kết quả nghiên cứu nhằm rút ra kết luận khoa học

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục; nội dung của luận văn được trình bày 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông

Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định

Chương 3: Một số biện pháp quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở

trường trung học phổ thông Nam Trực huyện Nam Trực tỉnh Nam Định

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM PHÂN HÓA Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHÔ THÔNG 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu trên thế giới

Khổng Tử (551 - 479 TCN) là một nhà giáo dục lớn của Trung Quốc cổ đại

và của cả nhân loại đã đề cao phương pháp cá nhân hóa từng học trò, đó là dạy học phải dựa vào sức và khả năng hiểu biết của từng trò, phải quan tâm những điều trò biết và những điều trò không biết, phải hiểu được mỗi học trò quan tâm đến điều gì Từ đó, mới có thể đưa ra tri thức thích hợp, làm cho trò dễ hiểu dễ hành

Ở Phương Tây, xuất hiện nhiều nhà nghiên cứu giáo dục có tư tưởng tiến

bộ đã chú ý đến dạy học hướng vào người học, khai thác tiềm năng của mỗi cá nhân học sinh.Nhà giáo dục vĩ đại người Séc - J.A.Cômenxki (1592 - 1670) cho rằng dạy học phát huy tính tích cực, tính chủ động của học sinh, dẫn dắt các em theo suy nghĩ tìm tòi để tự mình nắm được bản chất vấn đề học tập Ông cho rằng, nếu không phát huy được tính tích cực, chủ động trong mỗi học sinh thì dạy học sẽ không có ý nghĩa gì cả.Ngay từ thế kỷ XVIII, nhà giáo dục lỗi lạc J.J.Rutxô (1712 – 1778) quan tâm đến sự phát triển tự nhiên của mỗi con người, phải lôi cuốn học sinh vào mỗi quá trình học tập làm cho họ tích cực, tự tìm tòi, khám phá giành lấy tri thức

Dạy học phân hóa được nghiên cứu và vận dụng ở nhiều nước trên thế giới, trong đó phát triển nhất là ở nước Mỹ Năm 1983, tiến sĩ Howard Gardner – một nhà tâm lý học nổi tiếng của Đại học Harvard- đã xuất bản một cuốn sách có nhan đề “Frames of Mind” (tạm dịch “Cơ cấu của trí tuệ”), trong đó ông công bố các nghiên cứu và lý thuyết của mình về sự đa dạng của trí thông minh

Theo Howard Gardner, trí thông minh được ông quan niệm như sau “là khả năng giải quyết các vấn đề hoặc tạo ra các sản phẩm mà các giải pháp hay sản

phẩm này có giá trị trong một hay nhiều môi trường văn hóa” và trí thông minh cũng không thể chỉ được đo lường duy nhất qua chỉ số IQ

Lý thuyết của Howard Gardner đã chỉ ra rằng mỗi người trong chúng ta đều tồn tại 08 trí thông minh:

 Trí thông minh về toán học/logic (mathematical/logical);

 Trí thông minh về ngôn ngữ/lời nói (verbal/linguistic);

 Trí thông minh về thị giác/không gian (visual/spatial);

 Trí thông minh về vận động (bodily/kinesthetic);

 Trí thông minh về âm nhạc/giai điệu (musical/rhythmic);

 Trí thông minh hướng ngoại (interpersonal);

 Trí thông minh hướng nội (intrapersonal)

 Trí thông minh hướng về thiên nhiên (naturalist)

Bên cạnh đó, Howard Gardner đã chỉ ra rằng trong trường học thông thường chỉ đánh giá một học sinh thông qua 2 loại trí thông minh là trí thông minh về ngôn ngữ và trí thông minh về logic/toán học và điều này là không chính xác Trường học đã bỏ rơi các em có thiên hướng học tập thông qua âm nhạc, vận động, thị giác, giao tiếp…đồng thời chèo lái tất cả mọi học sinh đi theo cùng một con đường và cùng chịu chung một sự đánh giá và phán xét Nhiều học sinh đã có thể học tập tốt hơn nếu chúng được tiếp thu kiến thức bằng chính thế mạnh của chúng [13]

Theo Carol Ann Tomlinson - một nhà giáo dục học nổi tiếng người Mỹ, Dạy học phân hóa là quá trình “đảm bảo rằng nội dung và phương pháp học tập cũng như kiểm tra đánh giá phải phù hợp với trình độ, sự quan tâm và phương thức học tập quen thuộc của từng người học” Mục tiêu chính của DHPH là nhằm “tối đa hóa khả năng học tập của học sinh” Ngoài ra,Tomlinson cũng chỉ

ra DHPH có thể được thực hiện theo nhiều cách khác nhau và nếu giáo viên sẵn sàng sử dụng triết lý dạy học này trong quá trình dạy học thì nhu cầu học tập của học sinh sẽ được đáp ứng nhiều hơn Tomlinson cho rằng: “DHPH không chỉ là

một chiến lược dạy học, cũng không phải là một công thức dạy học mà là một cách tư duy mới về quá trình dạy và học” [2]

Hiện nay, hình thức dạy học phân hóa đã và đang được sử dụng ở nhiều nước trên thế giới

Ở nước Pháp: Hệ thống giáo dục của Pháp đặc trưng cho mô hình hệ thống giáo dục Châu Âu cổ điển, bao gồm nhiều loại hình đào tạo, phân loại theo học lực và sở thích của học sinh, định hướng tốt ngay từ bậc trung học phổ thông - Pháp có 3 loại bằng tốt nghiệp phổ thông khác nhau và một loại bằng chứng chỉ nghề (CAP) dành riêng cho các em muốn học ngành nông nghiệp, đào tạo ra những nông dân tương lai nắm kỹ thuật canh tác, biết áp dụng máy móc nông nghiệp (học 2 năm, nghĩa là đến lớp 11 có thể ra đi làm tùy vào hoàn cảnh gia đình, điều kiện tài chính)

- Bằng tốt nghiệp phổ thông - Pro có thể giúp học sinh tiếp cận học nghề để

ra làm việc ngay sau khi tốt nghiệp THPT, vì trong 3 năm học cấp ba, học sinh được dạy chuyên môn rèn luyện tay nghề để trở thành một công nhân lành nghề

- Bằng tốt nghiệp phổ thông - Tech dành cho những học sinh có học lực

không quá cao, vì thế có chương trình đào tạo phù hợp để giúp các em vẫn có thể tiếp tục việc học tại các trường cao đẳng nghề để trở thành những kỹ thuật viên cao cấp

- Bằng tốt nghiệp phổ thông - Général dành cho các em có ý muốn theo

đuổi sự học cao hơn, dĩ nhiên là dành cho các em học lực khá giỏi Trong loại bằng tốt nghiệp phổ thông này chia ra 3 chuyên ban khác nhau: ban khoa học tự nhiên (tương tự ban A và B ở Việt Nam), ban kinh tế xã hội (ban D) và ban văn chương (ban C)

Trong mỗi ban có những môn học quy định bắt buộc theo chuyên ban và không cần phải học những môn thuộc về ban khác Vì vậy, chương trình học hoàn toàn rất nhẹ và đào sâu kiến thức cho riêng mỗi khối ban để học sinh phát huy hết khả năng theo sở thích và định hướng riêng của mỗi người

Ở nước Nga: Mô hình giáo dục phổ thông 11 năm gồm cấp tiểu học - 4 năm, cấp trung học cơ sở - 5 năm, cấp trung học hoàn chỉnh - 2 năm, đã tiếp tục thí điểm rộng rãi theo hướng giáo dục phân hoá ban đầu ở lớp 9 cuối cấptrung học cơ sở và phân ban sâu ở cấp trung học hoàn chỉnh ở lớp 10 và 11 Phân hóa dạy học được thực hiện bằng cách kết hợp phân ban với giáo trình tự chọn Có 3 ban: ban Nhân văn; ban Toán khoa học tự nhiên và ban Công nghệ, mỗi ban được chia thành các chuyên nghành khác nhau

Ở nước Nhật Bản: Nhật Bản được biết đến không chỉ là một nước hùng mạnh về kinh tế bậc nhất thế giới mà còn được coi là nước có hệ thống giáo dục rất đa dạng và chất lượng Nhật Bản đã chú trọng xây dựng một nền giáo dục hiện đại ngay từ những năm 1950 Nếu Ở Việt Nam chúng ta có 5 năm Cấp I, 4 năm Cấp II, 3 năm Cấp III, và 4 năm Đại học thì ở Nhật Bản học sinh lại phải trải qua 6 năm Cấp I, 3 năm Cấp II, 3 năm Cấp III và 4 năm Đại học Việc giảng dạy ở Cấp III theo hệ thống tín chỉ Mỗi tín chỉ gồm 05 tiết học (mỗi tiết học có 50 phút) Các môn học có hai loại: bắt buộc và tự chọn

Từ những xu thế trên có thể rút ra được một số nhận xét như sau:

Ở các nước phát triển đều thực hiện dạy học phân hóa ở bậc trung học, thậm chí cả ở bậc Tiểu học.Trong đó, ở cấp trung học cơ sở, ngoài các môn học bắt buộc, việc phân hóa trong giáo dục chỉ được thực hiện bằng các môn học tự chọn Còn ở cấp trung học phổ thông, việc DHPH được thực hiện ở mức độ sâu hơn, rộng hơn chủ yếu bằng cách phân nhiều ban hoặc nhiều luồng kết hợp với môn học và giáo trình tự chọn (bắt buộc hoặc tùy ý) hoặc bằng cách hoàn toàn tự chọn Dù thực hiện dạy học phân hóa bằng cách nào, các nước đều quy định những môn học bắt buộc để đảm bảo mặt bằng chung của học vấn phổ thông

Xu hướng dạy học phân hóa ở nhiều nước được thực hiện bằng cách định hướng hoặc phân luồng cho các môn học tự chọn.Các định hướng này giúp cho học sinh có cơ hội lựa chọn cho mình hướng học lên phù hợp với năng

lực, sở thích, nguyện vọng và các điều kiện riêng khác của mỗi học sinh Đồng thời, với xu hướng phân hóa này, các nước đều rất chú ý tới việc xác định và quy định các môn học bắt buộc, trong đó nhiều môn được xây dựng theo kiểu tích hợp một số môn học Ví dụ môn khoa học tự nhiên, khoa học xã hội các môn này tạo ra sự hiểu biết rộng, không hàn lâm và gắn chặt với thực tế, cho học sinh có tầm nhìn sự vật, hiện tượng với nhiều phương diện tổng hợp.Có thể nói xu thế dạy học phân hóa và dạy học tích hợp được kết hợp chặt chẽ, giúp đảm bảo một nền giáo dục hài hòa, toàn diện mà vẫn chuyên sâu hợp lí

Sự phát triển mạnh mẽ của xã hội và sản xuất đòi hỏi một thị trường lao động đa dạng, chuyên sâu ở các mức độ khác nhau và luôn thay đổi; điều này đòi hỏi nền giáo dục đào tạo ra nguồn nhân lực đa dạng, linh hoạt, mềm dẻo sao cho đáp ứng được tối đa nhu cầu của xã hội Mô hình thích hợp đối với một nền giáo dục như vậy là mô hình phân hóa, trong đó càng ở lớp trên thì sự phân hóa được thực hiện rõ rệt với nhiều ban hoặc phân luồng và phân hóa sâu Thông qua các nghiên cứu, thực tiễn hệ thống giáo dục các nước phát triển có thể khẳng định: Dạy học phân hóa là một quan điểm dạy học, trong đó việc dạy học phải được tổ chức và tiến hành trên cơ sở đáp ứng tối đa năng lực, sở thích, nguyện vọng, nhu cầu và các điều kiện khác của người học nhằm phát triển hài hòa đối với mỗi học sinh

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước

Từ xa xưa ông cha ta cũng đã vận dụng cách thức dạy học theo hướng cá nhân hóa từng học trò theo triết lý dạy học của Khổng Tử Trong thời kỳ phong kiến xuất hiện các lớp học của thầy đồ Cùng một lúc thầy đồ dạy nhiều trò với nhiều lứa tuổi và trình độ khác nhau, kiểu dạy này bắt buộc thầy phải quan tâm đến từng đối tượng học trò để có cách dạy phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, trình

độ nhận thức và nhu cầu của học trò Chu Văn An (1292 - 1370) là một bậc hiền nho, một tấm gương tiết tháo, suốt đời không màng lợi danh Ông bắt đầu sự nghiệp với một mái tranh đơn sơ ở làng Huỳnh Cung, thầy Chu dạy học trò từ

hạng ấu học, mộng học, trung tập và đại tập (tương đương với vỡ lòng, tiểu học, trung học và đại học), tùy theo mỗi hạng mà thầy Chu có cách dạy khác nhau, tài liệu giảng dạy cũng khác nhau

Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890 - 1969) luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến sự nghiệp giáo dục và đào tạo con người Ngay sau khi Cách mạng tháng 8-1945 thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký ngay sắc lệnh thành lập “Bình dân học vụ”, kêu gọi mọi người tham gia học tập để xóa nạn mù chữ Trong tư tưởng Giáo dục của Bác, nền giáo dục mới và nhà trường mới phải thực hiện hoạt động dạy và hoạt động học theo mục tiêu “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ; học để phụng sự đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại” Nhà trường phải là nơi đào tạo các em nên những người công dân có ích cho nước Việt Nam và làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em, đây là

tư tưởng hiện đại, mang tính nhân văn sâu sắc

Đặc biệt, Bác rất quan tâm tới vấn đề nội dung và phương pháp giáo dục phù hợp với người học, hướng vào lợi ích của người học Về phương pháp, Bác luôn coi trọng vấn đề đối tượng, tôn trọng những đặc điểm của người học, Bác định hướng việc lựa chọn cách thức, phương pháp dạy trẻ cho phù hợp qua lời dặn: “Phải giữ toàn vẹn tính vui vẻ, hoạt bát, tự nhiên, tự động trẻ trung của trẻ, chớ nên làm cho chúng hóa ra người già cả” Đặc điểm đối tượng còn chi phối cả cách viết tài liệu sao cho phù hợp, Hồ Chí Minh đã nói “vì trình độ người học không đều nhau, cần có tài liệu thích hợp với từng hạng Tài liệu không thích hợp thì học không có lợi ích gì” [17]

Trên cơ sở kế thừa và phát triển những tư tưởng giáo dục tiến bộ trong và ngoài nước, các nhà giáo dục Việt Nam đã thể hiện trong các công trình nghiên cứu của mình một cách khoa học về lý luận dạy học, về quản lý và quản lý nhà trường nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Chẳng hạn như: Tác giả Tôn Thân với công trình nghiên cứu “Một số giải pháp thực hiện chương tình giáo dục phổ thông theo định hướng phân hóa”, Nguyễn Quốc Chí – Nguyễn Thị Mỹ Lộc với

bài giảng “Cơ sở khoa học quản lý”, Đặng Quốc Bảo với “Một số khái niệm

về QLGD”, Trần Kiểm với “Khoa học QL nhà trường phổ thông” Ngoài ra nhiều tác giả trong nước cũng có công trình nghiên cứu, các bài báo phân tích khoa học về dạy học phân hóa như Nguyễn Bá Kim, Đặng Thành Hưng, Phạm Viết Vượng

1.2 Các khái niệm công cụ của đề tài

1.2.1 Quản lý

Quản lý là một hiện tượng xã hội được hình thành và phát triển cùng với sự xuất hiện, phát triển của xã hội loài người Nó bắt nguồn và gắn chặt với sự phân công, hợp tác trong lao động Quản lý là một phạm trù tồn tại khách quan được ra đời một cách tất yếu do nhu cầu của mọi chế độ xã hội, mọi tổ chức, mọi quốc gia, mọi thời đại Quản lý là một dạng hoạt động xã hội đặc thù, trở thành một nhân tố của sự phát triển xã hội, một hoạt động phổ biến, diễn ra ở mọi lĩnh vực, ở mọi cấp độ và liên quan đến mọi người Có thể nói quản lý là một trong những loại hình lao động có hiệu quả nhất, quan trọng nhất

Khái niệm quản lý là khái niệm rất chung, tổng quát Trong quá trình nghiên cứu của lý luận khoa học quản lý, tùy theo góc độ tiếp cận mà khái niệm này được quan niệm theo nhiều cách khác nhau

Các khái niệm tuy có khác nhau về cách diễn đạt, nhưng chúng đều có chung những dấu hiệu chủ yếu sau: Hoạt động quản lý được tiến hành trong một

tổ chức hay một nhóm xã hội; hoạt động quản lý là những tác động có tính hướng đích; hoạt động quản lý là những tác động phối hợp nỗ lực của các cá nhân, là sự lựa chọn các khả năng tối ưu nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức đã

đề ra

Trong phạm vi luận văn này, tác giả sử dụng khái niệm quản lý như sau:

Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực,

các thời cơ của tổ chức để đạt mục tiêu đặt ra trong điều kiện môi trường luôn biến động

1.2.2 Dạy học

Dạy học là một quá trình bao gồm hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò,là một bộ phận của quá trình tổng thể giáo dục nhân cách toàn vẹn, là quá trình tác động qua lại giữa GV và HS nhằm truyền thụ và lĩnh hội những tri thức khoa học, những kỹ năng, kỹ xảo của hoạt động nhận thức và thực tiễn Trên cơ

sở đó, hình thành nên thế giới quan, phát triển năng lực sáng tạo và xây dựng các phẩm chất của nhân cách người học theo mục đích giáo dục

Tác giả Phạm Minh Hạc có đưa ra khái niệm dạy học như sau: “Dạy học là một chức năng xã hội, nhằm truyền đạt, lĩnh hội những kiến thức và kinh nghiệm

mà xã hội tích luỹ được, biến kiến thức, kinh nghiệm xã hội thành phẩm chất và năng lực cá nhân” [16; 188]

1.2.3 Quản lý dạy học

Trong quản lý nhà trường, quản lý dạy học là hoạt động cơ bản, đặc trưng cho trường học.Quản lý dạy học là quản lý hoạt động của thầy, hoạt động của trò

và những điều kiện vật chất phục vụ việc dạy và học

Theo chúng tôi, quản lý dạy học trong nhà trường là một hệ thống những tác động sư phạm có hướng đích của chủ thể quản lý (hiệu trưởng, hiệu phó, tổ trưởng chuyên môn) đến khách thể quản lý (tập thể GV, tập thể học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường) nhằm huy động sức lực trí tuệ của

họ vào mọi hoạt động của nhà trường, hướng vào việc hoàn thành có chất lượng

và hiệu quả mục tiêu nhiệm vụ dạy học Bản chất của hoạt động quản lý là ở chỗ chủ thể quản lý tác động một cách có hệ thống, có mục đích đến khách thể quản

lý nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ đề ra Quản lý dạy học trong nhà trường phổ thông bao gồm:

Quản lý hoạt động của giáo viên: Phân công chủ nhiệm và giảng dạy, xếp

và quản lý thời khóa biểu, sinh hoạt chuyên môn, hội thảo và bồi dưỡng chuyên

môn, thực hiện quy chế chuyên môn, xây dựng kế hoạch chuyên môn

Quản lý hoạt động của học sinh: Lập hồ sơ học sinh, xếp lớp theo nguyện vọng, theo dõi chuyên cần, đánh giá xếp loại học sinh, bồi dưỡng học sinh giỏi

và phụ đạo học sinh yếu, kém, tổ chức kiểm tra định kỳ

1.2.4 Dạy học phân hóa

Dạy học phân hóa là một triết lý, một quan điểm dạy học chứ không phải là một phương pháp dạy học,đặc thù của dạy học phân hóa là dạy sao cho vừa sức với đối tượng: Học sinh ở mức độ khá, giỏi thì dạy sao cho các em hứng thú, đam mê với việc học; Đối với học sinh trung bình thì tạo động lực để các em vươn lên; Với học sinh yếu, kém thì phải bù đắp được chỗ hổng về kiến thức để lĩnh hội được kiến thức cơ bản

Theo tác giả Đặng Thành Hưng: “Dạy học phân hóa được hiểu là quá trình dạy học có phân biệt những người học và nhóm người học chứ không tiến hành giảng dạy chung chung Đó là chiến lược dạy học dựa vào sự khác biệt của cá nhân và nhóm người học” [19; 30].Thực tế, mỗi người học thực hiện một quá

trình học tập không hoàn toàn như nhau vì nhu cầu, năng lực, hành vi học tập của mỗi người không như nhau Trong khi đó người dạy lại thường có trách nhiệm giảng dạy ở quy mô lớp và nhóm, dựa trên một chương trình học chung Dạy học phân hóa là cách khắc phục lối dạy cào bằng, hời hợt và nhấn mạnh hoạt động của người học và đáp ứng tốt nhất lợi ích cá nhân của họ

Theo tác giả Tôn Thân: “Dạy học phân hóa là một quan điểm dạy học đòi hỏi phải tổ chức, tiến hành các hoạt động dạy học dựa trên những khác biệt của người họcvề năng lực, sở thích, nhu cầu, các điều kiện học tập nhằm tạo ra những kết quả học tập tốt nhất và sự phát triển tốt nhất cho từng người học, đảm bảo công bằng trong giáo dục, tức là quyền bình đẳng về cơ hội học tập cho người học”[26; 13] Kết quả của dạy học phân hóa thể hiện ở sự tiến bộ trong

kết quả học tập của học sinh không chỉ từng tháng, từng kỳ mà ở thể hiện ngay ở khâu thực hành, luyện tập, kiểm tra bài cũ hàng ngày của GV

Từ những định nghĩa của các tác giả khác nhau, chúng ta có thể hiểu rằng:

Dạy học phân hóa là một quan điểm dạy học tập trung vào việc thiết kế giảng dạy xuất phát từ tình hình thực tế của học sinh, dựa vào đặc điểm cá nhân, tâm

lý, sinh lý, nhu cầu, động cơ, hứng thú, nguyện vọng, điều kiện hoàn cảnh của các học sinh mà tìm cách dạy cho phù hợp

Dạy học phân hóa có thể thực hiện ở 02 cấp độ:

Phân hóa trong (còn gọi là phân hóa vi mô) là cách dạy học chú ý tới các đối tượng riêng biệt, cá nhân hóa người học trên lớp, phù hợp với từng đối tượng

để tăng hiệu quả dạy học, phân hóa trong được thực hiện chủ yếu thông qua phương pháp dạy học

Phân hóa ngoài (còn gọi là phân hóa vĩ mô) là cách dạy theo các chương trình khác nhau cho các nhóm người học khác nhau nhằm đáp ứng được nhu cầu,

sở thích và năng lực của từng nhóm người học Phân hóa ngoài được thực hiện chủ yếu thông qua việc thiết kế nội dung khác nhau của các chương trình môn học Có thể thực hiện DHPH theo hướng tổ chức các nhóm học tập cùng trình độ (khá - giỏi -TB - yếu), hoặc các câu lạc bộ học tập theo năng khiếu môn học… Ở quy mô quốc gia, việc tổ chức dạy học theo các ban “tự nhiên”, “xã hội” và “cơ bản” cũng là một hình thức phân hóa

1.2.5 Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường THPT

Trong nhà trường, hoạt động dạy học là hoạt động cơ bản và đặc trưng cho trường học.Quản lý dạy học là quản lý hoạt động dạy của thầy, hoạt động học của trò và những điều kiện phục vụ việc dạy và học

Theo chúng tôi, quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa là quản lý dạy học trong nhà trường nhằm khơi dậy, phát huy nội lực của người học, tạo cơ hội

để mọi học sinh được phát triển theo năng lực, sở trường và điều kiện của mình; phát huy lòng yêu nghề, trách nhiệm với nghề nghiệp của người dạy để dạy tốt, học tốt, tạo ra khát vọng và năng lực học suốt đời của người học

Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa được đặt ra do yêu cầu của xã hội: Dạy học lấy học sinh làm trung tâm hay dạy học hướng vào người học

1.3 Nội dung dạy học theo quan điểm phân hóa

1.3.1 Cơ sở triết học của dạy học theo quan điểm phân hóa

Triết học Mácxit cho rằng con người vừa là thực thể tự nhiên, vừa là thực thể xã hội Mặt tự nhiên được quy ước bởi các yếu tố sinh học, tạo nên các cấu trúc sinh thể đa dạng, không đồng nhất cho các cá thể người Theo đó, mỗi con người là một thế giới tự nhiên khác biệt nhau về tố chất: thể lực, trí tuệ, tính cách Mặt xã hội làm nên chất người, được tạo thành bởi hệ thống các mối quan

hệ xã hội, các quan hệ đó được chế ước bởi hoàn cảnh xã hội cụ thể Mác nói con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội Mỗi cá nhân là chủ thể của hệ thống các mối quan hệ xã hội phong phú và đa dạng, do đó có một mặt nhân cách riêng, có một thế giới tinh thần mang tính riêng độc đáo, không ai giống ai

Đi từ luận điểm cơ bản ấy, triết lý xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa đã được nhà sáng lập chủ nghĩa Mác nhấn mạnh trong tuyên ngôn của Đảng Cộng Sản (1848) “Phát huy cao nhất năng lực của mỗi các nhân, rằng sự phát triển của từng người là điều kiện cho sự phát triển của mọi người” [23]

Một nền giáo dục nhân văn thì mục tiêu giáo dục phải toàn diện, nội dung giáo dục phải thiết thực, đa dạng và tương thích đối với từng loại đối tượng, cấu trúc phải mềm dẻo, linh hoạt, phù hợp với yêu cầu và điều kiện người học

Dạy học phân hóa ở trường trung học đáp ứng mục tiêu đổi mới được Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội quy định: “Đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng

và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể,

mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh.”

1.3.2 Cơ sở giáo dục học của dạy học theo quan điểm phân hóa

Chức năng trọng yếu của giáo dục đối với xã hội là hình thành và phát triển nhân cách con người Mục tiêu của giáo dục là tạo nên những con người thực sự nhân văn, giáo dục phải tạo được môi trường tốt để mọi người học tập suốt đời theo triết lý học để biết, học để làm việc, học để sống với nhau, và học để làm người Theo đó, cá nhân chỉ có thể có sự phát triển tối đa khi nhà giáo dục và hệ thống giáo dục đáp ứng những khả năng, những nhu cầu, nguyện vọng bằng một chương trình giáo dục, những nội dung giáo dục và cách thức triển khai phù hợp Tương tự như thế, xã hội sẽ có điều kiện phát triển tốt hơn nếu nguồn nhân lực được đào tạo theo định hướng phân hóa, phù hợp với cơ cấu lao động xã hội và định hướng phát triển của từng loại ngành nghề khác nhau, từ đó đáp ứng những yêu cầu phát triển của thời kỳ mới công nghiệp hóa - hiện đại hóa và hội nhập quốc tế

Xuất phát từ mục tiêu của giáo dục: Lý luận giáo dục học, dù ở phương Đông hay phương Tây, dù ở thời đại nào cũng đều nhất quán nguyên tắc “tính phù hợp” đối tượng cho các hoạt động dạy học và giáo dục Nguyên tắc này thể hiện rõ tư tưởng về dạy học phân hóa: Đảm bảo sự thống nhất giữa tính vừa sức chung và tính vừa sức riêng trong dạy học; đảm bảo tính vừa sức và tính cá biệt trong quá trình giáo dục Sau này, các tại liệu giáo dục khác, nguyên tắc đó được khẳng định lại: Đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi; đảm bảo

sự thống nhất giữa đồng loạt và phân hóa [18]

Khi phân tích người học, Burns đã đưa ra Định đề:

- Không có hai người học cùng một tốc độ tiến bộ

- Không có hai người học sẵn sàng học cùng một lúc

- Không có hai người học sử dụng những kỹ thuật giống nhau

- Không có hai người học giải quyết vấn đề một cách thật giống nhau

- Không có hai người học cùng chung một trình tự hành vi

- Không có hai người học cùng chung một hứng thú [14]

Như vậy ta thấy rằng: Mỗi người đều có phẩm chất tâm lý, có những ước

mơ hoài bão, có hoàn cảnh sống, có sức khỏe, có trình độ xuất phát, có trí thông minh, có phong cách học tập, có mục đích học khác nhau Trong giảng dạy, nếu tôn trọng sự khác biệt đó và tiến hành dạy học theo năng lực học sinh thì có thể thu hẹp sự khác biệt về năng lực tiếp thu và vận dụng tri thức mới Bên cạnh đó, nếu chú ý đến tình cảm, ý chí và tính cách, biết phát huy tính tích cực tham gia học tập của từng học sinh thì chất lượng dạy học được nâng lên một cách thực chất, bền vững

Dạy học phân hóa là chiến lược dạy học dựa vào sự khác biệt của nhóm hay

cá nhân người học nhằm làm cho chương trình, bài giảng và quá trình dạy học nói chung thích ứng tốt hơn với những khác biệt này

1.3.3 Cơ sở tâm lý học của dạy học theo quan điểm phân hóa

Hans Eysenck (1916 - 1997) - Nhà tâm lý học nổi tiếng người Đức, cho rằng nhân cách của con người được chia thành hai loại: Nhân cách hướng nội và nhân cách hướng ngoại

Theo Eysenck, giả thuyết cho rằng người hướng ngoại là người có khả năng kiềm chế tương đối cao, quan tâm chủ yếu về thế giới xung quanh, thường cởi

mở, năng nổ, ưa hoạt động, dễ rung cảm với các thành công và thất bại, nhanh chóng tiếp nhận, dễ thích ứng với cái mới, nhiệt tình bên ngoài nhưng không bền, không sâu sắc

Người hướng nội trong khi đó có khả năng kiềm chế tương đối thấp, khi tác nhân gây hại xảy ra, là kiểu nhân cách tập trung ý nghĩa và cảm xúc vào nội tâm,

ít quan tâm đến sự vật xung quanh, ít chú ý đến mọi người, thiên về phân tích tâm trạng, diễn biến đời sống tâm lý và đa cảm [14]

Sự phát triển trí tuệ của học sinh được nhiều nhà tâm lý học đi sâu nghiên cứu và đưa ra các chỉ số xem xét đánh giá tương đối thống nhất, đó là:

Một là, tốc độ của sự định hướng trí tuệ - khi giải quyết các nhiệm vụ, bài

tập, tình huống không giống với bài tập mẫu, nhiệm vụ, tình huống quen thuộc

Hai là, tốc độ khái quát được xác định bởi tần số lần luyện tập cần thiết

theo cùng một kiểu để hình thành một hành động khái quát Ví dụ: hình thành cách giải một loại bài tập tùy thuộc vào số lần luyện tập các bài tập cùng loại

Ba là, tính tiết kiệm của tư duy Nó được xác định bởi số lần các lập luận

cần và đủ để đi đến kết quả, đáp số, mục đích

Bốn là, tính mềm dẻo của trí tuệ Chỉ số này thể hiện ở sự dễ dàng hay khó

khăn trong việc xây dựng lại hoạt động lại cho thích hợp với những biến đổi của điều kiện Tính mềm dẻo của trí tuệ thường bộc lộ ở các kĩ năng như:

- Kĩ năng biến thiên cách giải quyết vấn đề phù hợp với biến thiên của điều kiện

- Kĩ năng xác lập sự phụ thuộc những kiến thức đã có sang một trật tự khác ngược với hướng và trật tự đã tiếp thu Ví dụ: Chuyển từ định lí thuận sang định

lí đảo trong toán

- Kĩ năng đề cập cùng một hiện tượng theo những quan điểm khác nhau Ví

dụ, xem xét một phản ứng hóa học dưới quan điểm của lí thuyết nguyên tử, lí thuyết năng lượng hoặc lí thuyết cấu trúc

Năm là, tính phê phán của trí tuệ thể hiện ở chỗ không dễ dàng chấp nhận,

không có khuynh hướng kết luận một cách không có căn cứ, không đi theo đường mòn nếp cũ, hay lật ngược vấn đề, hay đặt mình trước câu hỏi “vì sao”, hay nghi ngờ (đây là nghi ngờ khoa học), không hay cả tin, không vừa lòng với kết quả đạt được và thúc đẩy vươn lên những thành công mới

Sáu là, ở sự thấm sâu vào tài liệu, sự vật, hiện tượng nghiên cứu thể hiện rõ

ở sự phân biệt giữa cái bản chất và không bản chất, cái cơ bản và cái chủ yếu, cái tổng quát và cái bộ phận [17]

Theo lý thuyết phong cách học tập, các nhà nghiên cứu đưa ra những nội dung cốt lõi về phong cách học tập như sau: Phong cách học tập bao gồm các đặc điểm

về nhận thức, xúc cảm, sinh lý Các nhà nghiên cứu cho rằng mỗi người sẽ có cách học tập và sở thích khác nhau trong những trường hợp khác nhau

Hiểu và phát triển các kỹ năng này sẽ giúp bạn tiếp cận việc học theo nhiều cách khác nhau để phát huy tối đa năng lực học tập của bản thân Đồng thời nhờ khả năng tìm hiểu và thu thập thông tin tốt hơn, bạn sẽ đưa ra những quyết định chính xác hơn và làm việc tốt hơn

Khi hiểu rằng mỗi người có một phong cách học tập khác nhau, bạn có thể truyền tải thông điệp hiệu quả theo cách nhiều người có thể hiểu được Điều này

về cơ bản là quan trọng, đặc biệt nếu bạn chuyên đào tạo cho những cá nhân thường phải giao tiếp nhiều trong công việc

Hãy dành thời gian để xác định cách học ưa thích của bạn và ép bản thân vượt qua khu vực học tập an toàn để dấn thân vào nhiều phương pháp học khác Khi đã bắt đầu học theo cách mới, bạn sẽ thấy ngạc nhiên khi nhận ra mình sẽ nắm bắt nhiều hơn và dễ dàng cảm nhận được thông tin hơn

1.3.4 Nội dung dạy học theo quan điểm phân hóa

Mục đích của DHPH là kết hợp giáo dục đại trà với giáo dục mũi nhọn, giữa giáo dục phổ cập với giáo dục nâng cao nhằm khuyến khích và phát triển tối đa, tối ưu những khả năng của cá nhân Đặc điểm cơ bản của dạy học theo quan điểm phân hóa là phát triển và bồi đắp lỗ hổng kiến thức, tạo động lực thúc đẩy học tập

Nội dung dạy học theo quan điểm phân hóa được thể hiện trong các nguyên tắc giáo dục và nguyên tắc dạy học được nhiều tác giả đưa ra:

- Đảm bảo sự thống nhất giữa tính vừa sức riêng trong dạy học

- Đảm bảo tính vừa sức và tính cá biệt trong quá trình giáo dục

- Đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi

- Đảm bảo tính thống nhất giữa đồng loạt và phân hóa

Như vậy, tiến hành dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường THPT cần dựa trên những tư tưởng chủ đạo sau:

Lấy trình độ chung của lớp làm nền tảng Trong dạy học phải lấy trình độ phát triển chung và điều kiện chung của học sinh trong lớp làm nền tảng, phải

hướng vào những yêu cầu thật cơ bản Giáo viên phải biết lựa chọn nội dung và PPDH phù hợp với trình độ và điều kiện chung của lớp

Phân hóa nội dung kiến thức phù hợp đối tượng học sinh yếu, kém nhằm đưa lên trình độ và điều kiện chung của học sinh trong lớp làm nền tảng, đưa diện học sinh khá, giỏi đạt những yêu cầu nâng cao trên cơ sở đạt được những yêu cầu cơ bản Trên cơ sở kiến thức cơ bản giáo viên bổ sung, mở rộng kiến thức hoặc gieo các vấn đề liên quan đến nội dung bài học để học sinh khá, giỏi

có thể tự tìm hiểu, tự học nâng cao kiến thức

1.3.5 Nguyên tắc và các bước tổ chức dạy học theo quan điểm phân hóa

1.3.5.1 Những nguyên tắc của dạy học theo quan điểm phân hóa

Căn cứ vào cơ sở lý luận và tư tưởng chủ đạo của dạy học theo quan điểm phân hóa thì quá trình tổ chức dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa phải đảm bảo các nguyên tắc sau:

- Giáo viên thừa nhận người học là khác nhau

- Chất lượng hơn số lượng

- Thay đổi cách tiếp cận đa phương diện/ nhiều mặt đối với nội dung, quá trình và sản phẩm

- Tập trung vào người học Học tập là sự phù hợp và hứng thú

- Hợp nhất dạy học toàn lớp, nhóm và cá nhân [14]

1.3.5.2 Các bước tổ chức dạy học theo quan điểm phân hóa

Để tổ chức dạy học theo quan điểm phân hóa có thể tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Điều tra, khảo sát đối tượng học sinh trước khi giảng dạy

Bản chất và tính ưu việt của DHPH là dựa vào đặc điểm riêng biệt trong học tập của học sinh (phong cách, năng lực, nhu cầu, động cơ, điều kiện hoàn cảnh ) để giáo viên lựa chọn mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức dạy học phù hợp Công việc đánh giá, phân loại học sinh đầu vào này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và là khâu định hướng, chỉ đạo chiến lược trong quá trình tổ chức

dạy học theo quan điểm phân hóa Chính vì vậy, cần phải điều tra; khảo sát đặc điểm đối tượng học sinh trước khi tổ chức dạy học theo quan điểm phân hóa Trên cơ sở kết quả điều tra, khảo sát có thể phân loại học sinh theo nhu cầu học tập, sở trường, phong cách học tập Xong phân loại học sinh theo năng lực học tập là cách phổ biến nhất Thông thường giáo viên chia học sinh lớp dạy làm

03 nhóm: Giỏi, khá - trung bình - yếu, kém Dựa vào kết quả phân loại này GV xây dựng mục tiêu, lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp với từng nhóm đối tượng học sinh nhằm giúp mọi nhóm đối tượng học sinh ngày một tiến bộ theo năng lực của họ Như vậy, để công tác điều tra, khảo sát đối tượng học sinh được thực hiện một cách khoa học, làm cơ sở cho DHPH thì GV cần phải được tập huấn, bồi dưỡng về phương pháp trắc nghiệm tâm lý, thiết kế phiếu khảo sát, bài tập đánh giá năng lực để công tác phân loại HS được đánh giá chính xác

Bước 2: Lập kế hoạch dạy học, soạn bài dựa trên phân tích nhu cầu và năng lực học sinh

Sau khi nghiên cứu, nắm vững nội dung và yêu cầu bài học, GV lập kế hoạch dạy học, thiết kế giáo án lên lớp sao cho thu hút tất cả các đối tượng trong lớp cùng tham gia tìm hiểu nội dung bài học bằng cách giao nhiệm vụ phù hợp cho từng đối tượng, nhóm đối tượng học sinh Việc lập kế hoạch dạy học và soạn giáo án lên lớp phải đảm bảo tính phân hóa theo nhóm đối tượng học sinh trong thiết kế mục tiêu, nội dung và hình thức tổ chức giờ dạy

Đối với thiết kế mục tiêu dạy học: Xây dựng mục tiêu trên nguyên tắc đảm bảo tất cả học sinh trong một lớp đều đạt yêu cầu về kiến thức cơ bản Đối với học sinh khá, giỏi phải được bồi dưỡng, mở rộng nâng cao kiến thức tạo nên những hạt nhân mũi nhọn cho nhà trường;đối với những học sinh yếu, kém GV phải chia nhỏ mục tiêu để dần giúp các em từng bước đạt mục tiêu cơ bản

Đối với thiết kế nội dung: Căn cứ chuẩn kiến thức, kỹ năng từng bộ môn

GV lựa chọn xây dựng nội dung bài dạy phù hợp năng lực học tập cho từng

nhóm năng lực học sinh Đối với nhóm HS yếu, kém cần đơn giản hóa kiến thức chuẩn để học sinh nắm được tối thiểu chuẩn kiến thức kỹ năng; đối với HS khá, giỏi cần bổ sung kiến thức nâng cao và khuyến khích nhóm HS này tự học, tự nghiên cứu kiến thức nâng cao

Thiết kế quy trình dạy học: Xuất phát từ tính đa dạng trong xây dựng mục tiêu và nội dung DH nên trong thiết kế quy trình DH cũng phải đảm bảo tính đa dạng nhằm khuyến khích mọi đối tượng học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động của giờ học

Bước 3: Tổ chức giờ dạy bằng cách kết hợp đồng thời nhiều phương pháp

và hình thức tổ chức dạy học

Để tổ chức dạy học theo quan điểm phân hóa yêu cầu GV phải thực hiện thành thạo ba hình thức lên lớp cơ bản: Tổ chức dạy học toàn lớp (tập thể), tổ chức dạy học cặp, nhóm và dạy học cá nhân

Tổ chức dạy học toàn lớp: Hình thức dạy học này tạo ra môi trường tương tác giữa học sinh với học sinh, giáo viên với học sinh Giáo viên đưa ra yêu cầu chung và mọi thành viên trong lớp cùng suy nghĩ giải quyết Cách tổ chức dạy học toàn lớp đặc biệt phù hợp với hoạt động GV triển khai nội dung kiến thức cơ bản theo chuẩn kiến thức kỹ năng

Tổ chức dạy học cặp, nhóm: Để tổ chức dạy học theo cặp nhóm đạt hiệu quả GV cần chia cặp, nhóm một cách hợp lý, đảm bảo trong nhóm có đủ các đối tượng HS giỏi, khá, trung bình, yếu, kém Hình thức tổ chức này khuyến khích

HS trao đổi, hợp tác, hỗ trợ, học hỏi lẫn nhau

Tổ chức dạy học cá nhân: Dạy học phân hóa là dạy học bám sát đối tượng nên ngoài hình thức tổ chức dạy học toàn lớp và dạy học cặp, nhóm giáo viên phải có sự giúp đỡ riêng Hình thức tổ chức dạy học này đảm bảo các học sinh đều tiến bộ và đạt được mục tiêu riêng của mình

Bước 4: Kiểm tra, đánh giá sự tiến bộ của học sinh trong suốt quá trình giảng dạy.[15]

Dạy học phân hóa đòi hỏi giáo viên phải có sự đánh giá thường xuyên và sử dụng nhiều hình thức kiểm tra đánh giá nhằm ghi nhận sự tiến bộ của học sinhtheo từng tiết dạy Cần đánh giá sự tiến bộ của học sinh dựa trên kết quả khảo sát năng lực ban đầu Để đánh giá được sự tiến bộ của học sinh đòi hỏi giáo viên thiết kế đề kiểm tra đảm bảo tính phân hóa về nội dung, đa dạng về hình thức kiểm tra Kết hợp kiểm tra định kỳ theo quy định với đánh giá ghi nhận sự

cố gắng, tiến bộ của học sinh qua các tiết dạy để tạo động lực cho học sinh phấn đấu vươn lên trong học tập

1.3.6 Chức năng của dạy học theo quan điểm phân hóa

Phương pháp dạy học truyền thống đó là thầy giáo là trung tâm, truyền đạt một chiều thầy cho học trò, được thay bằng PPDH hiện đại đó là lấy học sinh làm trung tâm, tương tác giữa thầy - học sinh, học sinh - học sinh, phát huy nhân

tố người học trong quá trình dạy học

Ngày nay, giáo dục nước ta đang hướng đến mục tiêu phát triển năng lực toàn diện cho học sinh, giúp học sinh nhận thức thế giới một cách chủ động, sáng tạo, linh hoạt, tích cực, quan tâm phát huy sở trường của học sinh

Ở nhiều nước trên thế giới, DHPH đã quan tâm nghiên cứu, thực hiện và đạt được những kết quả đáng khích lệ; DHPH có thể được xem xét trên hai cấp độ: Cấp độ xã hội và cấp độ cá nhân

Ở cấp độ xã hội: DHPH là thực hiện dân chủ hóa nền giáo dục Đây là xu thế được quan tâm ở nhiều nước trên thế giới nhằm phát huy hết nguồn lực của người học, tạo mọi điều kiện để người học khắc phục những khó khăn, tồn tại, yếu kém, không ngừng học tập để phát triển theo sở trường, năng lực và điều kiện của mình Ở cấp độ này DHPH là thực hiện yêu cầu phân luồng sau THCS

và THPT: Một mặt làm cho hệ thống giáo dục có cấu trúc hợp lý phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội; mặt khác giúp học sinh chủ động lựa chọn con đường tiếp tục học tập phù hợp với năng lực; điều kiện hoàn cảnh

Ở cấp độ cá nhân: DHPH sẽ phát huy tối đa sự trưởng thành và phát triển

cá nhân của mỗi học sinh Mọi học sinh dù ở mức độ nhận thức nào cũng được quan tâm, khuyến khích phát triển theo năng lực của bản thân mình Đây cũng chính là cấp độ mà đề tài muốn hướng tới

Như vậy, chức năng cơ bản của DHPH là làm cho quá trình và hệ thống dạy học thích ứng cao hơn với cá nhân người học, với đặc điểm của nhóm cư dân, nhóm xã hội, nhóm tuổi, với bản chất tự nhiên và xã hội của việc học tập và điều kiện khác nhau để đảm bảo chất lượng học tập, đồng thời đáp ứng hiệu quả mục tiêu giáo dục quốc gia, nhu cầu và lợi ích xã hội

1.4 Quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường THPT

Để quản lý dạy học theo quan điểm phân hóa ở trường THPT thành công thì vai trò của hiệu trưởng là rất quan trọng Người hiệu trưởng phải bám sát vào bốn chức năng quản lý: Lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá Trong đó, hiệu trưởng cần tập trung vào những nội dung cơ bản là: Quản lý công tác đổi mới nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về dạy học theo quan điểm phân hóa; quản lý việc thực hiện nội dung chương trình; quản lý hoạt động dạy của giáo viên; quản lý hoạt động học của học sinh và quản lý các điều kiện hỗ trợ dạy học theo quan điểm phân hóa

1.4.1 Quản lý công tác đổi mới nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về dạy học theo quan điểm phân hóa

Trong suốt cuộc đấu tranh trường kỳ giữ nước và dựng nước, Đảng và Nhà nước ta luôn tôn vinh nghề dạy học và vị trí cao cả của người thầy, Bác Hồ

đã nói: “Có gì vẻ vang hơn là nghề đào tạo những thế hệ sau này tích cực góp phần xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản? Người thầy giáo tốt - thầy giáo xứng đáng là thầy giáo- là người vẻ vang nhất Dù là tên tuổi không đăng trên báo, không được thưởng huân chương, song những thầy giáo tốt là những anh hùng vô danh”.Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng nói: “Nghề dạy học là một nghề cao quí nghề dạy học là một nghề sáng tạo vào bậc nhất trong các

nghề sáng tạo vì nó sáng tạo ra những con người sáng tạo” Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành trung ương Đảng khoá VIII khẳng định đội ngũ giáo viên giữ vai trò quyết định chất lượng giáo dục và được xã hội tôn vinh[24]

Việc hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ đang lớn lên là trách nhiệm của toàn xã hội, của gia đình và hệ thống giáo dục quốc dân, trong đó đội ngũ giáo viên có trách nhiệm nặng nề nhất vì họ là những người chuyên trách công việc giáo dục Người giáo viên là những người trực tiếp giáo dục đào tạo thế hệ trẻ theo đúng mục đích giáo dục Cụ thể người giáo viên có trách nhiệm truyền đạt cho thế hệ trẻ hệ thống tri thức khoa học, và kỹ năng,

kỹ xảo lao động nghề nghiệp, truyền bá cho họ lý tưởng và đạo đức chân chính, hệ thống các giá trị, tinh hoa văn hoá của dân tộc và nhân loại, đào luyện họ trở thành những lớp người có ích cho đất nước Nền văn hoá của nhân loại và dân tộc chỉ được bảo tồn và phát triển thông qua sự lĩnh hội và sáng tạo của thế hệ trẻ Muốn cho sự lĩnh hội đó của thế hệ trẻ đầy đủ, chính xác, muốn cho nền văn hoá đó biến thành những cơ sở trọng yếu để xây dựng nhân cách cho họ thì họ phải được rèn luyện theo phương thức đặc biệt - phương thức nhà trường thông qua vai trò người thầy giáo Có thể nói thầy giáo là cái “dấu nối” giữa nền văn hoá xã hội và việc tái sản xuất nền văn hoá

đó ở thế hệ trẻ Mặt khác, việc hình thành và phát triển nhân cách con người

là một quá trình lâu dài, nhưng giai đoạn được giáo dục ở nhà trường là giai đoạn phát triển mạnh mẽ nhất của nhân cách.Vì vậy, những tác động và kết quả giáo dục của giáo viên đối với học sinh vừa có tác dụng đặt nền móng, vừa có tác dụng định hướng, dẫn dắt cho quá trình phát triển nhân cách

Đặc biệt, trong thời đại ngày nay trước những yêu cầu cao của xã hội đối với giáo dục, vai trò của người giáo viên càng được tôn vinh Báo cáo của uỷ ban quốc tế về giáo dục thế kỷ XXI đã khẳng định vai trò quyết định của người thầy giáo trong việc chuẩn bị thế hệ trẻ có trách nhiệm xây dựng tương lai của nhân loại theo hướng toàn cầu hóa, đoàn kết, hiểu biết, tôn trọng lẫn nhau, sống trong

hoàn bình, bao dung Tất cả phụ thuộc rất nhiều vào việc đội ngũ giáo viên phải rèn luyện được ở thế hệ trẻ một trí tuệ nghiêm túc, tình cảm sâu sắc, thông cảm lẫn nhau cùng với tính độc lập ngày càng cao”

Mục đích của dạy học theo quan điểm phân hóa là phát triển tối đa năng lực của mọi học sinh bằng cách phát hiện và bù đắp lỗ hổng kiến thức cũng như tạo dựng môi trường để từng học sinh có cơ hội phát triển năng khiếu cũng như

sở trường của mình

Như vậy, để làm chuyển biến nhận thức về bản chất dạy học theo quan điểm phân hóa trong CBQL, GV Hiệu trưởng phải có kế hoạch quản lý, tổ chức để CBQL, GV được nghe, được bàn, được thảo luận trên cơ sở được trang

bị những tri thức cập nhập về những thành tựu của khoa học và nhận thức được việc thay đổi quan niệm về DHPH là tất yếu khách quan Ngoài ra, dạy học phân hóa đòi hỏi giáo viên phải có tâm và phát hiện được năng khiếu của mọi học sinh Để tổ chức dạy học phân hóa thành công, giáo viên cần tạo mối quan hệ dân chủ giữa thầy và trò, giữa trò và trò để giúp học sinh cởi mở, tự tin hơn

1.4.2 Quản lý thực hiện nội dung chương trình dạy học theo quan điểm phân hóa

Luật Giáo dục có nhấn mạnh trong mục tiêu giáo dục phổ thông “phát triển năng lực cá nhân” hoặc “giúp học sinh có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển” Như vậy, trong việc quản lý thực hiện chương trình giáo dục phải gắn với quản lý thực hiện mục tiêu của Chương trình [22]

Để đạt được những điều đó cần phải thực hiện dạy học phân hóa trong lớp học, trường học Bản chất của dạy học theo hướng phân hóa trong nhà trường là tạo ra sự khác biệt nhất định trong nội dung và phương pháp dạy học bằng cách thiết kế và thực hiện chương trình dạy học theo nhiều hướng khác nhau dựa vào năng lực, hứng thú hoặc nhu cầu học tập của người học

Quản lý việc thực hiện nội dung chương trình dạy học theoquan điểm phân hóa ở trường THPT là một khâu quan trọng, đó là quản lý việc thực hiện kế hoạch dạy học theo yêu cầu DHPH Để quản lý việc thực hiện nội dung chương trình dạy học theo quan điểm phân hóa, người hiệu trưởng cần phải tập trung vào việc thực hiện các chức năng quản lý, đó là:

- Thiết lập các quy định của nhà trường về việc thực hiện mục tiêu, nội dung, chương trình dạy học theo quan điểm phân hóa và tổ chức thực hiện hiệu quả các quy định đó

Chỉ đạo thực hiện

- Chỉ đạo các tổ bộ môn cụ thể hóa phân phối chương trình, xây dựng kế hoạch dạy học chi tiết cho từng môn học theo tiến độ từng tuần, từng học kì và cho cả năm học phù hợp với các đối tượng giỏi, khá, trung bình, kém đáp ứng năng lực và nhu cầu của người học

- Chỉ đạo giáo viên soạn giáo án, phân phối thời lượng dạy học sao cho phù hợp với từng đối tượng HS, chú ý đến năng lực nhận thức, nhu cầu, khả năng, hứng thú của học sinh

Kiểm tra, đánh giá

- Thông qua việc quản lý thời khóa biểu, quản lý kế hoạch cá nhân, dự giờ thăm lớp, kiểm tra khảo sát để điều khiển, kiểm soát tiến độ thực hiện chương trình dạy học mà GV đã đề ra theo kế hoạch

- Trong quản lý nội dung chương trình theo quan điểm phân hóa, hiệu trưởng cần tổ chức phân công giáo viên một cách khoa học và xây dựng phong cách quản lý dân chủ, coi trọng tính sáng tạo và tinh thần hợp tác của GV, giao quyền tự chủ,tự chịu trách nhiệm

1.4.3 Quản lý hoạt động dạy của giáo viên theo quan điểm phân hóa

Để quản lý hoạt động dạy của giáo viêntheo quan điểm phân hóa, hiệu trưởng cần tập trung vào các nội cung đổi mới chủ yếu sau đây:

1.4.3.1 Quản lý việc phân công giảng dạy cho giáo viên

Quản lý việc phân công giảng dạy là đầu mối quan trọng trong mọi hoạt động của nhà trường.Phân công giảng dạy cho giáo viên có liên quan chặt chẽ đến công tác tổ chức nhân sự.Chất lượng dạy học phụ thuộc vào quyết định phân công, phân nhiệm của hiệu trưởng Vì vậy, để quản lý được việc phân công giảng dạy cho giáo viên, trước tiên hiệu trưởng phải nhận thức được GV tuy có trình độ ngang nhau nhưng năng lực, sở trường, điều kiện, hoàn cảnh, sức khỏe khác nhau Việc phân công đúng người đúng việc sẽ phát huy vai trò cá nhân

trong tập thể, tạo điều kiện để họ tự khẳng định mình Ngoài ra, còn giúp họ tự tin, tăng thêm lòng yêu nghề

Để quản lý phân công giảng dạy cho giáo viên một cách hiệu quả, người hiệu trưởng cần nắm thật chắc chất lượng đội ngũ, hiểu rõ đặc điểm, sàng lọc thông tin, đánh giá chính xác, thận trọng Bên cạnh đó, cần xem xét quyền lợi của HS, tham khảo yêu cầu của phụ huynh học sinh, nguyện vọng của giáo viên

để phân công phù hợp, đáp ứng các yêu cầu trên.Việc phân công các giáo viên

bộ môn dạy cùng khối nên có cả GV đã có thâm niên về giảng dạy với giáo viên mới giảng dạy để họ cùng chia sẻ chuyên môn, học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau

1.4.3.2 Quản lý lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch của tổ chuyên môn và giáo viên

Kế hoạch của tổ chuyên môn và giáo viên chính là hiện thực hóa kế hoạch năm học của nhà trường Việc xây dựng kế hoạch của tổ chuyên môn và giáo viên phải dựa vào chương trình dạy học quy định phần cứng và phần mềm, dựa vào trình độ, kỹ năng sư phạm của GV, khả năng của HS, kết quả học tập của những năm trước và điều kiện cụ thể của nhà trường

Lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch dạy học theo quan điểm phân hóa thực chất là thiết kế chương trình dạy học chi tiết cần phải dựa trên kết quả đánh giá đầu vào về khả năng, năng lực, nhu cầu, cách học và điều kiện học tập của học sinh Các em học sinh giỏi phải được học ngang tầm với khả năng để có thể phát triển tối đa những tiềm năng sẵn có, nhu cầu và ham muốn của mình Ngược lại, những HS yếu, kém được học phù hợp với khả năng sao cho có thể nâng cao trình độ, không có cảm giác sợ hoặc chán nản với việc học tập

Như vậy, để quản lý việc lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch dạy học theo quan điểm phân hóa, hiệu trưởng cần hướng dẫn các tổ chuyên môn và GV xây dựng kế hoạch chi tiết dựa trên các căn cứ hướng dẫn, đặc biệt chú ý đến quy định của giờ dạy phân hóa mà nhà trường đã đề ra, giúp họ xác định mục tiêu và tìm ra các biện pháp để thực hiện được mục tiêu đó Đồng thời, hiệu trưởng phải

tạo các điều kiện tốt nhất để các tổ chuyên môn và GV thực hiện được mục tiêu

kế hoạch đề ra

1.4.3.3 Quản lý việc soạn bài, chuẩn bị bài lên lớp cho giáo viên

Việc chuẩn bị bài lên lớp là khâu quan trọng góp phần quyết định chất lượng dạy học, gồm các khâu: Chuẩn bị từng tiết dạy, bài soạn, từng chương, từng học kỳ; chuẩn bị từng phương tiện, đồ dùng dạy học; các hồ sơ dạy học của giáo viên Để quản lý tốt việc soạn bài, chuẩn bị bài lên lớp theo quan điểm phân hóa, người hiệu trưởng đặc biệt quan tâm đến những công việc sau đây:

- Chỉ đạo tổ chuyên môn thống nhất kế hoạch chuẩn bị bài lên lớp từ khâu điều tra, phân tích nhu cầu và hứng thú của người học với môn học, việc điều tra này giúp giáo viên nắm được động cơ học tập môn học, những nguyên nhân dẫn tới việc thích hoặc không thích học môn này để có chiến lược dạy học phù hợp

- Chỉ đạo tổ chuyên môn thống nhất quy định soạn bài thể hiện tinh thần phân hóa theo đối tượng học sinh Mục tiêu dạy học theo quan điểm phân hóa phải thể hiện rõ về lĩnh vực nhận thức, nhà giáo dục người Mỹ - Benjamin S Bloom đã chia thang bậc nhận thức thành 06 bậc: Biết, hiểu, vận dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá Vì vậy trong giáo án phải được nêu chi tiết mục tiêu dạy học tương ứng với các bậc nhận thức Cần xác định rõ, cụ thể hệ thống kỹ năng được hình thành trong bài giảng Cần làm rõ các yêu cầu, nội dung các chuẩn mực giá trị thái độ cần hình thành, củng cố, hoàn thiện trong quá trình đào tạo nói chung và ở phạm vi bài học nói riêng

- Chỉ đạo tổ chuyên môn kiểm tra chéo hồ sơ chuyên môn trong đó có giáo

án Đưa tiêu chí đảm bảo tính phân hóa theo đối tượng học sinh vào đánh giá nội dung giáo án

1.4.3.4 Quản lý giờ lên lớp của giáo viên

Giáo viên là người trực tiếp quản lý, điều khiển, hướng dẫn HS học tập thông qua các hình thức tổ chức dạy học nên giáo viên là nhân tố quan trọng quyết định chất lượng dạy học Hiệu trưởng là người tác động gián tiếp đến hiệu

quả giờ lên lớp, cho nên để quản lý tốt giờ lên lớp thể hiện theo quan điểm phân hóa cần phải tập trung vào các vấn đề sau:

- Yêu cầu giáo viên phải xây dựng kế hoạch cá nhân, kế hoạch giảng dạy từng tuần, học kì, năm có thể hiện rõ việc quan tâm đến từng đối tượng học sinh

- Xây dựng tiêu chuẩn đánh giá giờ lên lớp theo hướng phân hóa một cách linh hoạt, sáng tạo, tạo sự phấn đấu dạy học theo hướng tích cực, chú ý đến năng lực, hoàn cảnh, nhu cầu của học sinh

- Tổ chức dự giờ thăm lớp định kỳ, đột xuất có rút kinh nghiệm, phân tích đánh giá giờ dạy

- Chỉ đạo áp dụng chuẩn giờ lên lớp cũng như việc áp dụng nguyên tắc dạy học theo quan điểm phân hóa trong dạy học của GV để kiểm tra đánh giá, từng bước nâng cao chất lượng dạy học

- Cùng với việc kiểm tra trực tiếp giờ dạy, hiệu trưởng cũng cần chú ý đến công tác thu thập thông tin của học sinh, đồng nghiệp, PHHS về GV bộ môn

1.4.3.5 Quản lý đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phân hóa

Dạy học theo quan điểm phân hóa đó là tư tưởng dạy học hướng vào người học, lấy người học làm trung tâm, là tư tưởng dạy học tích cực, có ý nghĩa nhân văn cao cả, hiệu trưởng cần có những tác động thiết thực như:

- Đổi mới nhận thức của CBQL và GV, xác định đổi mới PPDH là phải ủng

hộ và khuyến khích sự chủ động, năng động, sáng tạo của GV và HS, tránh áp đặt Phải làm từng bước tùy theo điều kiện cụ thể của từng trường, từng lớp

- Chỉ đạo đổi mới PPDH theo hướng khuyến khích sử dụng hợp lý các đồ dùng dạy học; tăng dần việc sử dụng thiết bị dạy học, ứng dụng CNTT vào dạy học; từng bước tổ chức các phòng bộ môn

- Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng đội ngũgiáo viên về phương pháp dạy học tích cực có liên quan đến kỹ thuật dạy học theo quan điểm phân hóa Thực chất của việc đổi mới PPDH là sự phối hợp linh hoạt và ăn khớp các PPDH sao cho phù hợp với nội dung, đặc điểm của người học và điều kiện thực hiện

- Chỉ đạo thực hiện các giờ thao giảng về tổ chức dạy học theo quan điểm phân hóa Tổ chức rút kinh nghiệm và nhân rộng hình thức tổ chức dạy học theo quan điểm phân hóa trong toàn trường

- Khuyến khích, tôn vinh những cá nhân thực hiện tốt việc dạy học theo quan điểm phân hóa, có các biện pháp hành chính, tâm lí và kinh tế để thúc đẩy

GV thực hiện đổi mới phương pháp dạy học

1.4.3.6 Quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn

Để quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn theo tinh thần phân hóa học sinh, hiệu trưởng cần chỉ đạo thống nhất các tổ chuyên môn thực hiện các nội dung sau:

- Có kế hoạch tổ chức cho giáo viên học tập, nắm vững các mục tiêu, nội dung chương trình, SGK, quy chế chuyên môn, các nguyên tắc về dạy học phân hóa

- Yêu cầu tổ chuyên môn sinh hoạt định kỳ, xây dựng kế hoạch thực hiện những mục tiêu chuyên môn mà nhà trường đã giao cho tổ

- Yêu cầu đổi mới chất lượng sinh hoạt của tổ, nhóm chuyên môn như: Tổ chức các hoạt động thảo luận nhóm, tổ GV về nội dung, phương pháp, hình thức

tổ chức dạy học theo quan điểm phân hóa đối với từng môn học, từng bài học, từng chương

- Yêu cầu tổ trưởng chuyên môn báo cáo thường xuyên nội dung kết quả hoạt động

1.4.3.7 Quản lý việc bồi dưỡng, nâng cao năng lực dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa cho giáo viên

Để tổ chức DHPH một cách hiệu quả nhằm phát huy được những ưu điểm của dạy họctheo quan điểm phân hóa thì việc bồi dưỡng, nâng cao năng lực dạy học theo quan điểm phân hóa cho GV là một việc hết sức cần thiết; hiệu trưởng cần tập trung một số vấn đề sau:

- Hiệu trưởng lập kế hoạch, chỉ đạo tổ chức các lớp bồi dưỡng nâng cao năng lực dạy họctheo quan điểm phân hóa cho GV một cách hệ thống, bài bản và có kiểm tra, đánh giá việc áp dụng kiến thức được bồi dưỡng vào thực tế giảng dạy

- Chỉ đạo thực hiện một số giờ dạy mẫu theo quan điểm phân hóa ở tất cả các bộ môn và thảo luận rút kinh nghiệm, bàn bạc, thống nhất, phổ biến kinh nghiệm và nhân rộng dạy học theo quan điểm phân hóa

- Phân công giáo viên có năng lực, kinh nghiệm vững vàng giúp đỡ GV mới, GV ít kinh nghiệm Giúp GV có ý thức tự học hỏi, khiêm tốn, cầu thị

- Tạo điều kiện về thời gian, kinh phí để hỗ trợ, động viên GV dự các lớp bồi dưỡng chuyên đề, bồi dưỡng thường xuyên, cũng như việc tự bồi dưỡng

1.4.4 Quản lý hoạt động học của học sinh theo quan điểm phân hóa

Học sinh là chủ thể của hoạt động học tập và quá trình nhận thức, đồng thời

là đối tượng của quá trình dạy học; HS học tập tốt nhất khi có nhu cầu; hiểu rõ mục tiêu; thấy rõ ý nghĩa của nội dung cần tiếp thu; sử dụng các tài liệu học tập

có ý nghĩa thực tế và thích hợp với HS; có thể tham gia một cách tích cực và chủ động vào quá trình học tập; động cơ học tập tích cực

Để quản lý hoạt động học tập của học sinh có chất lượng theo quan điểm DHPH, hiệu trưởng cần tập trung quản lý các nội dung sau:

- Chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn đánh giá đầu vào và đánh giá liên tục trong quá trình dạy học để nắm được sự tiến bộ của HS Kịp thời báo cho PHHS, HS và nhà trường biết

- Nâng cao nhận thức cho HS học tập theo quan điểm phân hóa qua các buổi sinh hoạt, các phong trào thi đua Học sinh nhận thức được rằng dạy học theo quan điểm phân hóa đã tạo cơ hội để mỗi học sinh phát huy được khả năng của mình; mọi HS đều được giao nhiệm vụ dựa trên kiến thức cơ bản sự hiểu biết và kỹ năng bài học yêu cầu HS cần đạt

- Xây dựng nền nếp học tập của học sinh theo quan điểm phân hóa Việc hình thành phương pháp học tập hợp lý cho HS trước hết phải thông qua sự tổ chức, dẫn dắt của GV bộ môn qua giờ học trên lớp theo hướng dẫn dắt học sinh

tự học, tự nghiên cứu, cùng trao đổi