Pháp luật quốc tế về chống khủng bố

Cụ thể: + Theo Công ước Geneve năm 1937 về ngăn ngừa và trừng trị khủng bố quốc tế, các hành động khủng bố được xác định chung là “Những việc làm phạm tội ác nhằm chống lại một nhà nước

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ HOÀNG ANH

PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ CHỐNG KHỦNG BỐ

Chuyên ngành: Luật Quốc tế

Mã số: 60 38 60

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Thuận

HÀ NỘI - 2012

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Tiến sỹ Nguyễn Thị Thuận đã tận tình giúp đỡ, chỉ bảo, hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin bày tỏ sự kính trọng và cảm ơn chân thành đến trường Đại học Luật

Hà Nội, các thầy cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã tạo mọi điều kiện giúp

đỡ tôi trong quá trình hoàn thiện luận văn

Vì thời gian có hạn và vốn kiến thức hạn chế nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được sự góp ý của thầy cô giáo và các bạn để luận văn được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

Danh mục các từ viết tắt 3

Mở đầu 4

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ KHỦNG BỐ VÀ PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ CHỐNG KHỦNG BỐ 7

1.1 Khái niệm khủng bố quốc tế 7

1.1.1 Định nghĩa về khủng bố quốc tế 7

1.1.2 Đặc điểm của hoạt động khủng bố quốc tế 9

1.1.3 Cấu thành tội phạm khủng bố quốc tế 10

1.2 Pháp luật quốc tế về chống khủng bố 12

1.2.1 Lịch sử hình thành pháp luật quốc tế về chống khủng bố 12

1.2.2 Nguồn của pháp luật quốc tế về chống khủng bố 14

1.2.3 Các nguyên tắc chống khủng bố 18

1.3 Nguyên nhân và hậu quả của khủng bố quốc tế 21

1.3.1 Nguyên nhân của các hoạt động khủng bố quốc tế 21

1.3.2 Hậu quả của khủng bố quốc tế 25

CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG KHỦNG BỐ CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI 33

2.1 Pháp luật một số quốc gia châu Mỹ 33

2.1.1 Hợp chủng quốc Hoa Kỳ 33

2.1.2 Cộng hòa Canada 34

2.2 Pháp luật một số quốc gia Châu Âu 34

2.2.1 Liên bang Nga 34

2.2.2 Vương quốc Anh 36

2.2.3 Cộng hòa liên bang Đức 36

2.3 Pháp luật một số quốc gia châu Á 37

2.3.1 Cộng hòa nhân dân Trung Hoa 37

2.3.2 Pháp luật của CHXHCN Việt Nam về khủng bố và phòng, chống khủng bố 38

2.3.2.1 Lịch sử pháp luật về phòng, chống khủng bố ở Việt Nam 38

2.3.2.2 Thực trạng pháp luật Việt Nam về chống khủng bố 39

2.3.2.3 Thực trạng công tác phòng, chống khủng bố ở Việt Nam 44

CHƯƠNG 3: HỢP TÁC QUỐC TẾ VỀ CHỐNG KHỦNG BỐ 49

3.1 Các hình thức hợp tác quốc tế chống khủng bố 49

3.1.1 Ký kết các điều ước quốc tế 50

3.1.2 Tương trợ tư pháp về hình sự 51

3.1.3 Phân định thẩm quyền tài phán nhằm ngăn chặn và trừng trị tội phạm khủng bố quốc tế 52

3.1.4 Dẫn độ tội phạm khủng bố quốc tế 55

3.2 Vai trò của các tổ chức quốc tế và khu vực trong hoạt động hợp tác quốc tế chống khủng bố 56

3.2.1 Vai trò của Liên hợp quốc trong cuộc chiến chống khủng bố quốc tế 56

3.2.2 Đông Nam Á với cuộc chiến chống khủng bố 60

3.3 Hợp tác quốc tế về chống khủng bố của Việt Nam 62

3.3.1 Thực trạng hợp tác quốc tế về phòng, chống khủng bố của Việt Nam: 62

3.3.2 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam và nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống khủng bố 64

3.3.2.1 Giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về phòng, chống khủng bố 65

3.3.2.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống khủng bố 66

Kết luận 69

TÀI LIỆU THAM KHẢO 70

Danh mục các từ viết tắt

APEC : Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương ASEAN : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

ARF : Diễn đàn an ninh khu vực ASEAN

ASEM : Diễn đàn hợp tác Á - Âu

BLHS : Bộ luật hình sự

BLTTHS : Bộ luật tố tụng hình sự

CAND : Công an nhân dân

CHXHCN : Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

EU : Liên minh Châu Âu

GAM : Phong trào Aceh tự do

IAEA : Tổ chức năng lượng nguyên tử quốc tế

ICAO : Tổ chức hàng không dân dụng quốc tế

IJU : Liên minh Hồi giáo Jihad

IMO : Tổ chức hàng hải quốc tế

MILF : Mặt trận giải phóng Hồi giáo Moro

TAND : Tòa án nhân dân

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Khủng bố không chỉ là mối đe dọa an ninh của một quốc gia, một vùng lãnh thổ mà là hiểm họa toàn cầu Hàng loạt các vụ khủng bố lớn xảy ra gần đây không tập trung vào bất cứ một khu vực nào mà lan rộng ra toàn thế giới:

từ Trung Đông nơi luôn xảy ra những tranh chấp bất đồng lớn, đến Châu Á, Châu Âu những nơi được coi là ổn định về chính trị và kinh tế Trên thế giới hoạt động chống khủng bố cũng chưa bao giờ quyết liệt như ngày nay Những cuộc khủng bố và tấn công đẫm máu đó đã đặt ra cho nhân loại rất nhiều câu hỏi: Tại sao khủng bố lại gia tăng nhanh như vậy? Pháp luật quốc tế quy định

về vấn đề này như thế nào? Vì sao mà khủng bố lại có thể lan tỏa đến cả những khu vực vốn rất yên bình và ổn định về chính trị? Nhân loại có cách nào để chống lại khủng bố một cách hiệu quả không? Từ thực tế đó đã dẫn đến nhu cầu tìm hiểu sâu rộng hơn về khủng bố quốc tế và pháp luật quốc tế về khủng bố, về các biện pháp có thể ngăn chặn khủng bố và cách thức hợp tác đấu tranh phòng chống khủng bố

Vì vậy, người viết đã mạnh dạn chọn đề tài “Pháp luật quốc tế về chống

khủng bố” làm luận văn thạc sỹ của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề khủng bố và chống khủng bố quốc tế hiện nay đang nhận được

sự quan tâm rất lớn của cộng đồng quốc tế cũng như trong nước, đã có nhiều bài viết trên sách báo, tạp chí chuyên ngành hay các công trình nghiên cứu về pháp luật khủng bố quốc tế Trong phạm vi nghiên cứu có thể kể đến các công

trình như sách chuyên khảo: TS Phạm Văn Lợi - chủ biên (2005), Pháp luật về

chống khủng bố của một số nước trên thế giới, NXB Tư pháp; T.S Trần Duy

Thi (2002), Các điều ước đa phương về ngăn ngừa và trừng trị khủng bố quốc

tế, NXB Chính trị quốc gia; T.S Nguyễn Ngọc Anh (2011), Hoàn thiện pháp luật về phòng, chống khủng bố những vấn đề lý luận và thực tiễn, NXB CAND

Một số bài viết của một số tác giả trên các báo, Tạp chí như bài viết của Phạm Trường Giang, Trần Lê Phương (2005), “Vai trò của Liên hợp quốc trong cuộc

đấu tranh loại trừ khủng bố quốc tế”, Tạp chí Luật học, (5); Vũ Ngọc Dương (2009), “Bàn về định nghĩa khủng bố trong các điều ước quốc tế”, Tạp chí Luật

học, (11); La Cương (2010), “Xu thế phát triển mới của tội phạm khủng bố

quốc tế và việc hoàn thiện pháp luật chống khủng bố của Trung Quốc”, Tạp chí

Luật học,(5); Hoàng Văn Hiệu (2008), “Hoàn thiện pháp luật về đấu tranh

phòng, chống khủng bố quốc tế ở Việt Nam”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật,

Luận văn nghiên cứu các quy định về khủng bố - chống khủng bố quốc

tế trong văn bản pháp luật quốc tế cũng như trong pháp luật một số quốc gia trên thế giới; từ đó đi sâu vào nghiên cứu về thực trạng của cuộc chiến chống khủng bố và các quy định của pháp luật Việt Nam về chống khủng bố Ngoài

ra, luận văn nghiên cứu vấn đề hợp tác quốc tế về đấu tranh phòng chống khủng

bố

3.2 Mục đích nghiên cứu đề tài

Mục đích của luận văn là nghiên cứu để làm rõ hơn các quy định của pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam về khủng bố và chống khủng bố Trên

cơ sở nhận thức về những hậu quả nghiêm trọng của khủng bố quốc tế, đề xuất những giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật quốc gia và tăng cường hiệu quả công tác đấu tranh phòng chống khủng bố

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

Việc nghiên cứu đề tài được dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lê nin Để thực hiện việc nghiên cứu đề tài, luận văn cũng kết hợp

sử dụng các phương pháp nghiên cứu luật học như: phương pháp phân tích, so sánh, mô tả Phương pháp phân tích nhằm đưa ra những nhận định và tìm hiểu sâu hơn về thực trạng được nêu ra trong luận văn; phương pháp so sánh được

sử dụng để so sánh giữa pháp luật Việt Nam và pháp luật của một số nước trên thế giới; phương pháp mô tả dùng để nêu ra những quy định của pháp luật hiện hành và mô tả thực trạng của hoạt động khủng bố, chống khủng bố trên thế giới

5 Những kết quả nghiên cứu mới của luận văn

Luận văn đã trình bày hệ thống các khái niệm, định nghĩa về khủng bố; bình luận, đánh giá những tác động của hoạt động khủng bố và chống khủng bố quốc tế đối với nhân loại, các xu thế của hoạt động khủng bố; phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật quốc tế và một số quốc gia về chống khủng bố Đóng góp một số giải pháp cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về phòng, chống khủng bố cũng như nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống khủng bố ở nước ta

6 Cơ cấu của luận văn

Với mục đích nghiên cứu như trên, ngoài phần mở đầu và kết luận; luận văn được trình bày gồm ba chương

- Chương 1: Lý luận về khủng bố và pháp luật quốc tế về chống khủng

bố

- Chương 2: Pháp luật chống khủng bố của một số quốc gia trên thế giới

- Chương 3: Hợp tác quốc tế về chống khủng bố

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ KHỦNG BỐ VÀ PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ

CHỐNG KHỦNG BỐ 1.1 Khái niệm khủng bố quốc tế

1.1.1 Định nghĩa về khủng bố quốc tế

Theo một số nhà nghiên cứu thì chủ nghĩa khủng bố đã tồn tại từ hàng nghìn năm nay nhưng thuật ngữ “chủ nghĩa khủng bố” mãi đến năm 1798 mới xuất hiện khi được nhà triết học người Đức Emanuel Kant sử dụng để mô tả một quan điểm bi quan về số phận của nhân loại [28, tr.7] Hiện nay, đã có hơn

100 định nghĩa về khủng bố quốc tế [12, tr.17]

Ở Việt Nam, thuật ngữ “Khủng bố” xuất hiện trong tiếng Việt vào những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX gắn với chế độ Pháp thuộc và Mỹ Ngụy Thời đó thuật ngữ “khủng bố cách mạng” được dùng để chỉ các cuộc đàn

áp và càn quét của chính quyền thực dân Pháp, đế quốc Mỹ nhằm đe dọa nhân dân ta [29, tr.8]

Hiện nay, trong khuôn khổ Liên hợp quốc và các tổ chức chuyên môn (ICAO, IMO, IAEA…) đã có 13 điều ước quốc tế đa phương về chống khủng bố; ở cấp độ khu vực cũng có rất nhiều điều ước quốc tế được kí kết Đa số các điều ước này liệt kê các hành vi bị coi là khủng bố, số ít các điều ước còn lại quy định về những tội phạm mà việc thực hiện các tội phạm đó được coi như là biểu hiện của khủng bố quốc tế Cụ thể:

+ Theo Công ước Geneve năm 1937 về ngăn ngừa và trừng trị khủng bố quốc tế, các hành động khủng bố được xác định chung là “Những việc làm phạm tội ác nhằm chống lại một nhà nước mà mục đích hoặc bản chất là gây ra

sự khủng khiếp đối với các nhóm người hay đối với dân chúng”;

+ Dự thảo Bộ luật về các tội chống hòa bình và an ninh nhân loại (1990) cũng đưa khái niệm chung về khủng bố: “Khủng bố quốc tế là việc thực hiện, tổ chức, giúp đỡ thực hiện, cung cấp tài chính hoặc là khuyến khích các cơ quan, các đại diện của một quốc gia này hành động chống lại một quốc gia khác hoặc

là dung túng cho một trong các bên thực hiện các hành động nhằm chống con người, mang đến nỗi khiếp sợ cho các nhà hoạt động nhà nước, cho một nhóm người hoặc một nhóm thường dân nói chung” [18, tr.42-49];

+ Công ước New York năm 1999 về trừng trị hành vi tài trợ cho khủng

bố, bên cạnh việc định nghĩa hành vi tài trợ cho khủng bố đã gián tiếp quy định khủng bố tại khoản 2 điều 2 “bất kỳ hành vi nào khác với ý định giết hại hoặc làm bị thương nghiêm trọng đến thân thể thường dân hoặc bất kỳ người nào khác không tham gia vào chiến sự trong bối cảnh xung đột vũ trang nếu mục

đích của hành vi này về bản chất hoặc bối cảnh xảy ra nhằm đe dọa dân chúng hay ép buộc một chính phủ hoặc một tổ chức quốc tế phải thực hiện hoặc không thực hiện bất kỳ hành vi nào” Tuy nhiên, đây cũng không thể coi là một định nghĩa hoàn chỉnh về khủng bố bởi mặc dù có nêu được một số dấu hiệu về tội khủng bố (về hành vi, khách thể, mục đích…) nhưng cũng mới chỉ đề cập các hành vi xâm phạm tính mạng và sức khỏe con người [42, tr.3]

+ Theo Điều 2 Công ước chung về chống khủng bố của ASEAN quy định

về những hành vi phạm tội khủng bố, đã ghi nhận các hành vi theo 13 công ước

đa phương về đấu tranh chống khủng bố trong khuôn khổ Liên hợp quốc như:

- Công ước La Haye năm 1970 về trừng trị việc chiếm giữ bất hợp pháp tàu bay

- Công ước New York năm 1973 về ngăn chặn và trừng trị các tội phạm chống lại những người được bảo hộ quốc tế, bao gồm viên chức ngoại giao

- Công ước Viên năm 1979 về bảo vệ an toàn vật liệu hạt nhân

- Công ước Rome năm 1988 về trừng trị các hành vi bất hợp pháp chống lại an toàn hành trình hàng hải

- Công ước New York năm 1997 về trừng trị khủng bố bằng bom

- Công ước New York năm 1999 về trừng trị hành vi tài trợ cho khủng bố…

+ Theo Công ước của Hội nghị các quốc gia Hồi giáo: “Khủng bố là bất

kỳ hành động bạo lực nào, hay đe dọa sử dụng bạo lực được tiến hành kế hoạch phạm tội bởi một cá nhân hay một tập thể nhằm khủng bố người dân hay đe dọa làm hại họ, hoặc gây nguy hiểm đến tính mạng, danh dự của người dân, đến tài sản của cá nhân hay tập thể” [29, tr.10]

Ngoài ra, còn có rất nhiều các hiệp định quốc tế song phương và các nghị quyết của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc về các biện pháp đấu tranh chống khủng bố gián tiếp đề cập đến nội dung của các hoạt động khủng bố Tìm hiểu những quy định của pháp luật quốc tế về chống khủng bố có thể nhận thấy rằng, mỗi điều ước quốc tế đều quy định cụ thể các hành vi có thể coi là biểu hiện của khủng bố cũng như các biện pháp trấn áp, trừng trị những hành vi khủng bố khác nhau Đến nay, thế giới chưa có một sự thống nhất chung về định nghĩa khủng bố Tuy nhiên, các văn bản pháp lý quốc tế nêu trên

có tính kế thừa, nhất quán và tạo thành một khung pháp luật tương đối đồng bộ

về chống khủng bố Hiện nay, nhu cầu có một khái niệm hoàn chỉnh, chính xác

về khủng bố được đông đảo các quốc gia chấp nhận rất cần thiết và có ý nghĩa trong việc phân biệt hành vi phạm tội khủng bố với những hành vi vi phạm

pháp luật hình sự khác; trong công tác hợp tác đấu tranh phòng, chống khủng

bố và chuyển giao, dẫn độ kẻ phạm tội khủng bố…

Trên cơ sở nghiên cứu và tham khảo các quy định về khủng bố trong các văn kiện nêu trên, có thể định nghĩa khái quát về khủng bố quốc tế như sau:

Khủng bố quốc tế là hành vi của cá nhân hay tổ chức sử dụng các thủ đoạn bạo lực hoặc phi bạo lực tấn công và gây thiệt hại (hoặc đe dọa gây thiệt hại) nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe tài sản của cá nhân, tổ chức, tàn sát dã man dân thường để nhằm đạt được các mục đích chính trị, kinh tế hay xã hội

1.1.2 Đặc điểm của hoạt động khủng bố quốc tế

Khủng bố thuộc nhóm tội phạm hình sự có tính chất quốc tế Mặc dù khủng bố là loại tội phạm xâm hại trật tự pháp luật quốc gia nhưng cũng xâm hại đến các quyền, lợi ích của toàn thể cộng đồng quốc tế, được luật quốc tế quy định trong điều ước quốc tế tuy nhiên thẩm quyền tài phán lại thuộc về quốc gia và theo luật hình sự quốc gia [10, tr.346] Hoạt động khủng bố thường

có những đặc điểm cơ bản như sau:

Thứ nhất, hoạt động khủng bố thường nhằm đến mục tiêu là cộng đồng dân cư với mục đích gieo rắc sự sợ hãi, nỗi kinh hoàng trong bộ phận nhân dân Những đối tượng khủng bố muốn thông qua các hành động đó để gây ảnh hưởng xấu đến ổn định xã hội, đến phát triển kinh tế của một quốc gia, qua đó thực hiện cho được mục đích của chúng Đặc điểm này được minh chứng thông qua quy định của pháp luật của nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế Cụ thể: Liên minh châu Âu cho rằng bản chất hoạt động khủng bố là gây ra sự hoảng loạn đối với các nhóm người hay đối với dân chúng; theo quan điểm của các nhà lập pháp ở Nga thì việc thực hiện các hoạt động khủng bố nhằm gây rối loạn an toàn xã hội, làm cho dân chúng khiếp sợ; ở nước Anh, hoạt động khủng bố được xem là tạo ra sự nguy hiểm nghiêm trọng đến sức khỏe và sự an toàn của dân chúng hoặc một bộ phận dân chúng; nước Mỹ thì coi hoạt động khủng bố được tiến hành nhằm đe dọa, cưỡng ép, khống chế một cộng đồng dân cư; ở Việt Nam thì theo quy định tại điều 230a BLHS hành vi khủng bố nhằm gây ra tình trạng hoảng sợ trong công chúng

Thứ hai, hoạt động khủng bố được thực hiện dưới nhiều hình thức khác

nhau, đó là những hành vi sử dụng bạo lực; hành vi phá hoại, phá hủy hoặc đe dọa phá hoại, phá hủy…Việc sử dụng bạo lực đối với con người được thực hiện dưới nhiều hành vi như bắt cóc, giết người, gây thương tích…Việc phá hoại, phá hủy các mục tiêu vật chất khác được thực hiện dưới các hình thức như đặt bom mìn, kích nổ, sử dụng những vũ khí mang tính hủy diệt cao…

Thứ ba, hoạt động khủng bố luôn gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với một quốc gia / một chính phủ hoặc dân chúng Bên cạnh những hậu quả có liên quan đến con người, hoạt động khủng bố thường nhằm đến những đối tượng là các phương tiện bay, phương tiện hàng hải, các mục tiêu kinh tế, các công trình công cộng, nền an ninh trật tự xã hội, quyền sở hữu, quyền nhân thân của các chủ thể khác nhau… Ngoài ra, hoạt động khủng bố còn gây thiệt hại nghiêm trọng các hoạt động bình thường của một chính phủ, hệ thống giao thông công cộng hay cơ sở hạ tầng; làm mất ổn định nghiêm trọng hoặc hủy hoại cơ cấu xã hội, kinh tế, thể chế và chính trị căn bản của một quốc gia hoặc

tổ chức quốc tế [29, tr.19]…

1.1.3 Cấu thành tội phạm khủng bố quốc tế

Tội phạm khủng bố quốc tế về mặt cấu thành cũng giống như các tội phạm khác bao gồm các mặt như hành vi, mục đích, chủ thể và khách thể Chính vì vậy, việc tìm hiểu các mặt cấu thành tội phạm khủng bố quốc tế là căn

cứ quan trọng để phân biệt tội phạm khủng bố với các tội phạm khác

Hành vi khủng bố tuy xâm hại tính mạng, tự do thân thể con người, hủy hoại tài sản gây hoảng loạn khiếp đảm cho công chúng nhưng một trong những mục đích chủ yếu là chính trị Trong một số điều ước về chống khủng bố cũng

đã đề cập đến mục đích chính trị như Công ước quốc tế về chống bắt cóc con tin quy định hành vi thuộc phạm vi điều chỉnh của Công ước là hành vi bắt giữ, giam giữ, đe dọa sẽ giết chết, làm bị thương nhằm cưỡng ép bên thứ ba, cụ thể

là quốc gia, tổ chức quốc tế liên chính phủ, pháp nhân hoặc thể nhân, nhóm

người nào đó phải thực hiện hay không được thực hiện bất kỳ hành vi nào như điều kiện rõ ràng hoặc điều kiện ngầm để phóng thích con tin Hay tại điểm b khoản 1 điều 2 Công ước về trừng trị hành vi tài trợ khủng bố quy định: mục đích của hành vi này là nhằm hăm dọa dân chúng hay ép buộc chính phủ hoặc

tổ chức quốc tế phải thực hiện hoặc không thực hiện bất kỳ hành vi nào

Tội khủng bố xét về biểu hiện của hành vi rất giống với các tội phạm thông thường như tội giết người, tội hủy hoại tài sản… nhưng khác nhau ở đối tượng tác động, mục đích… Nếu như đối với tội giết người mục đích nhằm tước đoạt sinh mạng người khác, hay đối với tội hủy hoại tài sản đối tượng tác động là tài sản của cá nhân hay tổ chức bị làm hư hỏng thì đối tượng của hành

vi khủng bố là hòa bình và an ninh quốc gia, quốc tế… Các hành vi giết người hay hủy hoại tài sản chỉ là phương thức để thực hiện cho mục đích và động cơ phạm tội đó Hành vi khủng bố cũng có biểu hiện giống các hành vi cấu thành tội ác như tội diệt chủng, tội chống nhân loại, tội phạm chiến tranh nhưng khác nhau về mục đích và mức độ nghiêm trọng Các loại tội phạm kể trên chính là tội phạm quốc tế, có tính chất xuyên quốc gia Tuy nhiên khác với tội khủng bố quốc tế những hành vi giết người trong tội diệt chủng được thực hiện nhằm tiêu diệt toàn bộ hay một bộ phận nhóm dân tộc, sắc tộc, chủng tộc hoặc tôn giáo; hành vi giết người ở tội chống nhân loại được thực hiện một cách có hệ thống, trên diện rộng nhằm vào cộng đồng dân thường nào đó Tính mục đích của hành vi trong cấu thành tội phạm khủng bố cũng là tiêu chí để phân biệt tội khủng bố và các tội ác quốc tế khác thuộc thẩm quyền của Tòa án hình sự quốc

tế

Về chủ thể thực hiện tội phạm

Hiện nay có quan điểm chủ thể thực hiện loại tội phạm này ngoài cá nhân và các tổ chức tội phạm còn có cả quốc gia Vẫn còn nhiều tranh luận xung quanh việc quốc gia có phải là chủ thể thực hiện hành vi khủng bố, nhưng theo người viết thì quốc gia không thể coi là chủ thể phạm tội khủng bố quốc

tế Bởi như đã biết, tội phạm khủng bố quốc tế là tội phạm hình sự có tính chất quốc tế do các cá nhân thực hiện xâm phạm tới trật tự pháp lý quốc tế hoặc quốc gia và có tính nguy hiểm trên phạm vi quốc tế [15, tr.8].

Quốc gia nếu có những hành vi vi phạm pháp luật quốc tế như tài trợ, huấn luyện các phần tử khủng bố quốc tế để thực hiện hoạt động khủng bố; hoặc là tổ chức, chỉ đạo thực hiện hoạt động này thì sẽ phải chịu trách nhiệm theo quy định của luật pháp quốc tế Theo Dự thảo điều khoản về trách nhiệm quốc gia của Ủy ban luật pháp quốc tế Liên hợp quốc năm 1976 quy định trong

một chương riêng tại “Nội dung, hình thức và mức độ trách nhiệm của quốc gia” thì quốc gia có hành vi vi phạm pháp luật quốc tế phải đình chỉ các hành vi phạm pháp và phải gánh chịu trách nhiệm vật chất và phi vật chất tương ứng với hành vi vi phạm

Về khách thể tội phạm khủng bố

Khách thể của tội phạm khủng bố quốc tế là các quan hệ xã hội bị tội phạm này xâm hại Tội phạm khủng bố xâm hại đến nhiều quan hệ xã hội do vậy khách thể của tội phạm này rất đa dạng, bao gồm: quyền tự do cơ bản của con người, trật tự an toàn công cộng, hòa bình và an ninh quốc tế, quốc gia… Tuy tội khủng bố xâm hại đến nhiều quan hệ xã hội nhưng khách thể trực tiếp của tội phạm này chính là hòa bình và an ninh quốc tế, quốc gia thông qua những đối tượng nhất định như con người, tài sản…

1.2 Pháp luật quốc tế về chống khủng bố

Từ khi khủng bố ra đời, nhân loại đã nhận thức được sức tàn phá khủng khiếp của nó, không chỉ là gây thiệt hại về vật chất mà điều quan trọng hơn là gây những tổn thương về tâm lý và tinh thần, làm đổ vỡ lòng tin của con người, xói mòn niềm tin vào các thể chế chính trị… nhân loại luôn tìm cách để chống – trừng trị hình thái chủ nghĩa cực đoan này Một trong những công cụ vô cùng quan trọng và hữu hiệu trong công tác phòng chống khủng bố là pháp luật Pháp luật quốc tế về phòng, chống khủng bố được hiểu là hệ thống các nguyên tắc và quy phạm pháp luật quốc tế được quy định trong các điều ước quốc tế về phòng, chống khủng bố Hệ thống này chính là khuôn khổ pháp lý cho hoạt động chống khủng bố quốc tế, các biện pháp đấu tranh, tăng cường hợp tác quốc tế nhằm ngăn chặn và trừng trị các hành vi khủng bố

và Hội đồng bảo an là những cơ quan chính đảm nhận trách nhiệm triển khai

các hoạt động chống khủng bố quốc tế Năm 1972 vấn đề chống khủng bố lần đầu tiên được đưa vào chương trình nghị sự của Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 27 và Đại hội đồng đã giao đề mục này cho Ủy ban pháp luật thảo luận

Kể từ đó, hầu như hàng năm đề mục chống khủng bố quốc tế luôn được Đại hội đồng xem xét và thảo luận Tổng thư kí Liên hợp quốc thường xuyên trình lên Đại hội đồng các báo cáo về vấn đề này, trong đó điểm lại tình hình khủng bố quốc tế và thực tiễn của quốc gia trong việc ban hành các văn bản pháp quy, thực hiện các biện pháp chống khủng bố cũng như hợp tác chống nạn khủng bố Trên cơ sở thảo luận tại Ủy ban pháp luật và theo đề nghị của Ủy ban này, các khóa họp thường niên của Đại hội đồng Liên hợp quốc đã lần lượt thông qua các nghị quyết về các biện pháp chống khủng bố quốc tế Cộng đồng quốc tế không chỉ lên án khủng bố mà thực sự đã bắt tay vào xây dựng các quy phạm pháp lý quốc tế điều chỉnh việc hợp tác trong lĩnh vực chống khủng bố Ngày 14/12/1973, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã thông qua Công ước 1973 về ngăn ngừa và trừng trị các hành vi tội phạm chống lại những người được hưởng sự bảo hộ quốc tế, kể cả các nhà ngoại giao (Công ước đã có hiệu lực từ ngày 20/2/1977 và có 107 quốc gia thành viên) Tại phiên họp toàn thể Đại hội đồng khóa 34 vào ngày 17/10/1979, Nghị quyết số 33/146 đã thông qua Công ước chống bắt cóc con tin do Ủy ban Ad hoc chuẩn bị (Công ước đã có hiệu lực từ ngày 03/6/1983) Ngày 09/12/1994 Đại hội đồng khóa 49 đã thông qua Tuyên

bố về các biện pháp loại trừ khủng bố quốc tế [36, tr.10-11]…

Thời điểm cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI, Liên hợp quốc tiếp tục tăng cường các nỗ lực chống khủng bố quốc tế Trong đó, quan trọng là hoạt động thành lập các ủy ban Ad hoc để tổ chức soạn thảo các công ước liên quan như Công ước quốc tế về trừng trị nạn khủng bố bằng bom; Công ước trừng trị các hành động khủng bố bằng hạt nhân và các biện pháp hoàn thiện khuôn khổ pháp lý toàn diện chống khủng bố quốc tế Trên cơ sở đó đã cho ra đời 3 điều ước mới về chống khủng bố quốc tế, đó là Công ước trừng trị những hành động khủng bố bằng bom (ngày 12/01/1988), Công ước về trừng trị những hành vi tài trợ cho các hoạt động khủng bố (ngày 09/12/1999), Công ước về trừng trị những hành động khủng bố bằng hạt nhân (ngày 13/4/2005) Các tổ chức chuyên môn của Liên hợp quốc như Tổ chức hàng không dân dụng quốc tế, Tổ chức hàng hải quốc tế, Tổ chức năng lượng nguyên tử quốc tế… cũng nỗ lực rất nhiều trong cuộc đấu tranh chống khủng bố quốc tế

Không chỉ có các tổ chức quốc tế mới có vai trò to lớn đối với cuộc chiến chống khủng bố mà rất nhiều các quốc gia, các khu vực đã quan tâm và

tích cực tham gia vào công tác hợp tác quốc tế phòng, chống khủng bố như Châu Âu, Châu Á, đặc biệt là Châu Mỹ Các quốc gia đều nhận thức được mối hiểm họa lớn mà khủng bố quốc tế có thể đem lại nên đều ủng hộ cuộc chiến chống khủng bố Hoa Kỳ là một quốc gia điển hình đi đầu trong cuộc chiến này

kể từ sau vụ khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001, cũng chính quốc gia này phát động cuộc chiến chống khủng bố và có những khoản đầu tư tài chính lớn cho các hoạt động chống khủng bố Theo thống kê, kể từ sau vụ tấn công ngày 11/9/2001 đến nay, thành phố New York đã được cấp ngân sách phòng chống khủng bố là 404 triệu USD, Washington là 167 triệu USD, Chicago là 120 triệu USD, Houston là 71 triệu USD [62]

Trong bối cảnh mà các tổ chức về khủng bố quốc tế như AlQaeda đang ngày càng liên kết mạnh mẽ với nhau đòi hỏi các quốc gia phải cùng hợp tác và đấu tranh nhằm chống nguy cơ chủ nghĩa khủng bố ngày càng lan rộng Nếu như trước đây, các quốc gia có thể tự mình bảo đảm an ninh hoặc trông vào sự giúp đỡ của các đồng minh thì ngày nay khả năng tự giải quyết đơn phương là rất khó khăn Vì vậy, pháp luật quốc tế về chống khủng bố chắc chắn sẽ ngày càng được hoàn thiện, là cơ sở pháp lý không thể thiếu trong cuộc chiến chống khủng bố

1.2.2 Nguồn của pháp luật quốc tế về chống khủng bố

Đến nay cộng đồng quốc tế đã nỗ lực rất nhiều trong hợp tác chống khủng bố quốc tế, quan trọng hơn cả là xây dựng được một khung pháp lý quốc

tế về chống khủng bố Với hơn 13 điều ước về chống khủng bố cùng các tập quán quốc tế khác… đã tạo thành hệ thống nguồn của pháp luật quốc tế về chống khủng bố Ngoài ra, các phương tiện bổ trợ nguồn khác như nghị quyết của Hội đồng bảo an và Đại hội đồng Liên hợp quốc cũng là cơ sở để hình thành nên các điều ước và tập quán về chống khủng bố quốc tế

1.2.2.1 Các điều ước quốc tế về chống khủng bố

Sự ra đời của 13 điều ước quốc tế về ngăn ngừa và trừng trị khủng bố là một biểu hiện thành công nhất trong việc thống nhất ý chí và hành động của cộng đồng quốc tế về đấu tranh phòng - chống tội khủng bố, một vấn đề nhạy cảm, phức tạp của an ninh thế giới Hệ thống các điều ước quốc tế này là những

cơ sở pháp lý quan trọng của luật pháp quốc tế để các quốc gia hình sự hóa các hành vi khủng bố quốc tế và nội luật hóa các quy định của điều ước quốc tế

Mỗi điều ước quốc tế liên quan đến phòng, chống khủng bố quốc tế đều có đối tượng và phạm vi điều chỉnh riêng nhưng đều có mục đích chung là chống khủng bố quốc tế, bảo vệ hòa bình, an ninh quốc tế Các điều ước đều có tính

kế thừa, nhất quán và tạo thành một khung pháp luật quốc tế đồng bộ, toàn diện

về chống khủng bố Nội dung chính của các điều ước này bao gồm:

- Lên án mạnh mẽ các hoạt động khủng bố quốc tế cùng những ảnh hưởng nghiêm trọng của nó đến hòa bình và an ninh quốc tế Từ đó, kêu gọi sự

hợp tác quốc tế giữa các quốc gia trong cuộc chiến chống lại khủng bố quốc tế

- Nêu rõ nghĩa vụ của các quốc gia trong việc hợp tác ngăn ngừa và trừng trị các tội phạm khủng bố quốc tế thông qua hợp tác song phương, khu vực và toàn cầu

- Quy định về thẩm quyền tài phán của các quốc gia thành viên hữu quan đối với các tội phạm khủng bố quốc tế

- Nghiêm cấm việc tài trợ cho khủng bố quốc tế dưới mọi hình thức; kể

cả hành vi trợ giúp một cách gián tiếp cho khủng bố quốc tế chống lại hòa bình

và an ninh quốc tế

- Yêu cầu các quốc gia thành viên thực hiện các nghĩa vụ về các biện pháp ngăn ngừa, xét xử, trừng trị các loại tội phạm khủng bố quốc tế theo thủ tục và trình tự được quy định trong từng công ước cụ thể

Các điều ước đã liệt kê những hành vi bị coi là khủng bố trong từng văn bản pháp lý cụ thể theo các nhóm như:

- Nhóm hành vi khủng bố liên quan đến tàu bay và xâm phạm sự an toàn hàng không dân dụng bao gồm: hành vi làm ảnh hưởng đến sự an toàn của tàu bay, người hoặc tài sản trên tàu bay, hành vi sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực hoặc bằng bất kỳ hình thức đe dọa khác để chiếm giữ hoặc kiểm soát tàu bay một cách bất hợp pháp; hành vi bạo lực đối với người trên một tàu bay đang trong chuyến bay…; hành vi phá hủy tàu bay đang phục vụ hoặc làm

hư hỏng tàu bay… hành vi phá hủy hoặc làm hư hỏng thiết bị không lưu hoặc can thiệp vào hoạt động của các thiết bị đó; hành vi chuyển thông tin mà người

đó biết là không đúng sự thật và do đó gây nguy hiểm cho sự an toàn của tàu bay đang trong chuyến bay; hành vi cố ý sử dụng một cách bất hợp pháp bất kỳ thiết bị hoặc vũ khí nào để thực hiện một hành vi bạo lực chống lại một người tại cảng hàng không phục vụ hàng không dân dụng quốc tế hoặc tàu bay chưa hoạt động đang ở cảng hàng không đó hoặc làm đình trệ các hoạt động phục vụ

ở cảng hàng không đó…(Công ước về tội phạm và một số hành vi khác thực hiện trên tàu bay năm 1963; Công ước La Haye năm 1970 về trừng trị việc

chiếm giữ bất hợp pháp tàu bay; Công ước Montreal năm 1971 về trừng trị những hành vi bất hợp pháp chống lại an toàn hàng không dân dụng; Nghị định thư Montreal năm 1988 về trừng trị các hành vi bạo lực bất hợp pháp tại cảng hàng không dân dụng quốc tế)

- Nhóm hành vi khủng bố xâm phạm đến sự an toàn hành trình hàng hải

và các công trình cố định trên thềm lục địa: hành vi bắt giữ hoặc kiểm soát một tàu biển bằng vũ lực hoặc đe dọa bằng sử dụng vũ lực hoặc các hình thức đe dọa khác; hành vi bạo lực đối với người trên tàu biển…; hành vi phá hủy tàu biển hoặc làm hư hại tàu biển hoặc hàng hóa của tàu biển…(Công ước Rome năm 1988 về trừng trị các hành vi bất hợp pháp chống lại an toàn hành trình hàng hải; Nghị định thư Rome năm 1988 về trừng trị các hành vi bất hợp pháp chống lại những công trình cố định trên thềm lục địa)

- Nhóm hành vi khủng bố xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tự do của con người: hành vi giết người, bắt cóc hoặc tấn công vào thân thể hoặc sự tự do của người được hưởng bảo hộ quốc tế, hành vi tấn công vũ lực vào trụ sở, nhà riêng hoặc phương tiện giao thông của người được hưởng sự bảo hộ quốc tế…; hành

vi bắt giữ hoặc giam cầm và đe dọa giết, làm bị thương hoặc tiếp tục giam cầm người khác nhằm mục đích cưỡng ép bên thứ ba phải làm hoặc không làm một điều kiện rõ ràng hoặc ngầm hiểu để phóng thích con tin (Công ước New York năm 1973 về ngăn chặn và trừng trị các tội phạm chống lại những người được bảo hộ quốc tế, bao gồm viên chức ngoại giao; Công ước New York năm 1979

về chống bắt cóc con tin)

- Nhóm hành vi khủng bố có sử dụng bất hợp pháp các loại vũ khí nguy hiểm, có tính hủy diệt cao như: bom, mìn, vũ khí hạt nhân, chất phóng xạ…(Công ước New York năm 1997 về trừng trị khủng bố bằng bom; Công ước Viên năm 1979 về bảo vệ an toàn vật liệu hạt nhân; Công ước New York năm 2005 về ngăn ngừa các hành vi khủng bố bằng hạt nhân )

- Hành vi cung cấp hoặc huy động tiền bạc dưới bất kỳ hình thức nào, trực tiếp hoặc gián tiếp, bất hợp pháp và cố ý với mục đích hoặc biết là một phần hoặc toàn bộ tiền bạc sẽ được sử dụng cho hoạt động khủng bố (Công ước New York năm 1999 về trừng trị hành vi tài trợ cho khủng bố )

Ngoài ra, các tập quán quốc tế như một người không thể bị xét xử hình

sự hai lần về cùng một tội phạm, không dẫn độ tội phạm là công dân của mình, không dẫn độ thì phải xét xử… cũng là nguồn cơ bản của pháp luật quốc tế về chống khủng bố

1.2.2.2 Nghị quyết của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc

Trong khi Đại hội đồng – cơ quan toàn thể duy nhất của Liên hợp quốc lại chỉ hầu như đưa ra các nghị quyết mang tính khuyến nghị đối với các chính phủ của các quốc gia thành viên Liên hợp quốc thì các nghị quyết của Hội đồng Bảo an, theo chương VII Hiến chương, khi đã được thông qua đều mang tính chất ràng buộc và tất cả các thành viên của Liên hợp quốc đều có trách nhiệm phải tôn trọng và thi hành Cùng với các nghị quyết này thì các ủy ban tương ứng được thành lập nhằm theo dõi việc thực hiện các nghĩa vụ được đề cập đến trong nội dung các nghị quyết của các quốc gia thành viên như Nghị quyết

1267 năm 1999, Nghị quyết 1373 năm 2001, Nghị quyết 1445 năm 2003

- Nghị quyết 1267 năm 1999, trừng phạt và cấm vận đối với Osama Binladen, tổ chức Taliban và Al-Qaeda gồm những nội dung chính như: phát hiện và cung cấp thông tin về các cá nhân, nhóm khủng bố và trình lên Hội đồng bảo an xem xét đưa vào danh sách các phần tử khủng bố của Liên hợp quốc; áp dụng các biện pháp ngăn ngừa chuyển tiền, phong tỏa tài sản; áp dụng các biện pháp cần thiết để ngăn ngừa các phần tử khủng bố xuất nhập cảnh…Theo đó, một ủy ban trừng phạt liên quan đến các cá nhân và tổ chức này đã được thành lập và thường được gọi là Ủy ban 1267 Các quốc gia thành viên Liên hợp quốc phải thực hiện các nghĩa vụ của mình theo Nghị quyết này

và phải báo cáo việc thực hiện nghĩa vụ đó cho Ủy ban 1267

- Nghị quyết 1373 ngày 28/9/2001 về một số biện pháp chống lại các mối đe dọa đối với hòa bình và an ninh quốc tế của các hành động khủng bố đã

đề ra một loạt các biện pháp nhằm ngăn ngừa và trừng trị việc tài trợ cho các hoạt động khủng bố cũng như việc thực hiện các hành động khủng bố; yêu cầu các quốc gia phải hình sự hóa các hành vi cung cấp nguồn tài chính cho khủng

bố, không dung túng, chứa chấp những kẻ khủng bố, tiến hành các bước cần thiết để ngăn ngừa việc thực hiện các hành động khủng bố và hỗ trợ các quốc gia khác trong việc điều tra hình sự cũng như việc thực hiện các thủ tục tố tụng hình sự liên quan đến hành vi tài trợ cho khủng bố…Trên cơ sở của Nghị quyết này, Ủy ban chống khủng bố bao gồm tất cả các thành viên của Hội đồng bảo

an đã được thành lập Nghị quyết kêu gọi các quốc gia tăng cường trao đổi thông tin, hợp tác quốc tế thông qua các thỏa thuận song phương và đa phương

về ngăn ngừa và trừng trị bọn tội phạm về khủng bố, gia nhập các điều ước quốc tế về khủng bố và thực hiện đầy đủ các điều ước quốc tế này

- Nghị quyết 1445 năm 2003 bổ sung cho Nghị quyết 1267 tăng cường thêm các biện pháp này và yêu cầu quốc gia thành viên Liên hợp quốc thực

hiện các nội dung đã được Nghị quyết 1267 đưa ra, đồng thời nộp báo cáo về việc thực hiện các biện pháp nêu trên

- Nghị quyết 1566 năm 2004 thành lập nhóm làm việc để xem xét, khuyến nghị lên Hội đồng bảo an Liên hợp quốc các biện pháp thực tế áp đặt đối với các cá nhân, nhóm thực thể dính líu đến hoạt động khủng bố

Bên cạnh đó, các nghị quyết của Đại hội đồng Liên hợp quốc tuy chỉ có tính chất khuyến nghị nhưng cũng có vai trò quan trọng trong cuộc chiến chống khủng bố Các nghị quyết này là phương tiện bổ trợ nguồn pháp luật quốc tế về chống khủng bố Một số nghị quyết như Nghị quyết số 49/60 ngày 9/12/1994

về các biện pháp loại trừ khủng bố quốc tế; Nghị quyết A/RES/51/210 năm

1996 đã quyết định thành lập một ủy ban Ad hoc về chống khủng bố quốc tế, một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Ủy ban là tập trung soạn thảo để có thể thông qua Công ước toàn diện về chống khủng bố quốc tế; Nghị quyết số 52/65 ngày 15/12/1997, Nghị quyết số 53/108 ngày 8/12/1998 đều kêu gọi các quốc gia triển khai các biện pháp cụ thể để soạn thảo công ước quốc tế về trừng trị việc tài trợ cho khủng bố

1.2.3 Các nguyên tắc chống khủng bố

Cuộc chiến chống khủng bố dù ở cấp độ quốc gia hay quốc tế thì cũng phải tuân theo những nguyên tắc chung nhằm ổn định quan hệ quốc tế và xác định được cách xử sự đúng đắn cho mỗi quốc gia trong cuộc chiến này Các nguyên tắc cơ bản của luật quốc tế được ghi nhận trong Hiến chương Liên hợp quốc mang tính bắt buộc chung đối với tất cả các quốc gia Nguyên tắc chống khủng bố được dựa trên các nguyên tắc cơ bản của luật quốc tế với những đặc thù riêng phù hợp với hoạt động hợp tác quốc tế chống khủng bố Các nguyên tắc này ngoài việc đảm bảo cho việc đấu tranh chống khủng bố có hiệu quả còn hạn chế việc lợi dụng cuộc chiến chống khủng bố để can thiệp vào nội bộ của quốc gia khác Bởi vậy, đối với việc chống khủng bố, ngoài việc tuân theo những nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế, còn phải dựa trên những nguyên tắc đặc thù sau đây:

Nguyên tắc mọi hành vi khủng bố quốc tế đều phải bị ngăn chặn và trừng trị

Hành vi khủng bố, dù có nguồn gốc sâu xa thế nào, dù có nguyên nhân đặc biệt nào vẫn phải bị ngăn chặn và trừng trị Tại điều 2 Công ước về việc trừng trị việc chiếm giữ bất hợp pháp tàu bay quy định: “Mỗi quốc gia ký kết cam kết trừng trị nghiêm khắc các tội phạm” hay tại khoản 2 điều 2 của Công ước về ngăn ngừa và trừng trị các tội phạm chống lại những người được hưởng

bảo hộ quốc tế, bao gồm viên chức ngoại giao khẳng định: “…Mỗi quốc gia thành viên sẽ trừng trị những loại tội phạm này bằng những hình phạt thích đáng, có tính đến tính chất nghiêm trọng của các tội phạm đó” [39, tr.59 -101]

Các nghị quyết của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc cũng như các điều ước quốc tế đã có quy định bắt buộc đối với các quốc gia thành viên về việc hình sự hóa các quy định về khủng bố và chống khủng bố trong luật quốc gia theo đó, tội phạm khủng bố thuộc đối tượng bị dẫn độ Khoản 1 điều 10 Công ước về chống bắt cóc con tin ghi nhận: “…Các quốc gia thành viên cam kết đưa các loại tội phạm này vào danh mục các loại tội phạm có thể bị dẫn độ trong bất

kỳ điều ước về dẫn độ nào sẽ được ký kết giữa các quốc gia đó” Tuy nhiên, các quốc gia vẫn có thể viện dẫn sự khác biệt trong quy định của pháp luật hình sự trong nước để từ chối dẫn độ tội phạm khủng bố cho một quốc gia khác Tại điều 7 Công ước về ngăn ngừa và trừng trị các tội phạm chống lại những người được hưởng bảo hộ quốc tế, bao gồm viên chức ngoại giao quy định “Nếu một quốc gia thành viên không dẫn độ người bị tình nghi phạm tội đang có mặt trên lãnh thổ của mình thì quốc gia đó sẽ chuyển vụ việc cho các cơ quan có thẩm quyền để truy tố mà không có bất kỳ ngoại lệ nào và không để chậm trễ một cách phi lý, thông qua các thủ tục tố tụng phù hợp với luật pháp của quốc gia đó” [39, tr.107] Vì vậy, để ngăn chặn và trừng trị hành vi khủng bố, việc tăng cường hợp tác quốc tế chống khủng bố càng có ý nghĩa hơn bao giờ hết

Các điều ước quốc tế đều quy định nghiêm cấm việc khuyến khích và tài trợ cho khủng bố quốc tế dưới mọi hình thức và yêu cầu các quốc gia thành viên thực hiện các biện pháp thích hợp nhằm ngăn ngừa, xét xử và trừng trị các loại tội phạm khủng bố quốc tế theo thủ tục và trình tự đã được quy định

Nguyên tắc pháp luật chống khủng bố và các biện pháp chống khủng bố

không được xâm phạm chủ quyền quốc gia khác

Chủ quyền là một thuộc tính chính trị pháp lý gắn liền với quốc gia, bao gồm hai nội dung là quyền tối cao của quốc gia trong phạm vi lãnh thổ của mình và quyền độc lập của quốc gia trong quan hệ quốc tế Các quốc gia, dù lớn hay nhỏ, giàu hay nghèo đều bình đẳng với nhau về chủ quyền Tại khoản 1 điều 2 Hiến chương Liên hợp quốc khẳng định: “Tổ chức Liên hợp quốc dựa trên nguyên tắc bình đẳng về chủ quyền giữa tất cả các thành viên” Nguyên tắc này phù hợp với nguyên tắc dân tộc tự quyết, bình đẳng chủ quyền giữa các quốc gia và không can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác Chống khủng bố không chỉ là mặt trận chiến đấu của một quốc gia mà còn là mặt trận của toàn nhân loại; vì thế không một quốc gia nào có thể lợi dụng cuộc chiến

này để can thiệp vào công việc nội bộ, can thiệp đến chủ quyền của một quốc gia khác.

Nguyên tắc pháp luật chống khủng bố và các biện pháp chống khủng bố không được vi phạm các quyền con người cơ bản

Về mặt pháp lý, quyền con người là phẩm giá, năng lực, nhu cầu, lợi ích hợp pháp của con người được thể chế, bảo vệ bởi luật quốc gia và luật quốc tế[10, tr.135] Phù hợp với nguyên tắc dân tộc tự quyết và Tuyên ngôn thế giới

về quyền con người, cá nhân được nhận sự bảo hộ quốc tế về quyền con người tại quốc gia mà mình là công dân cũng như trong quan hệ quốc tế phát sinh Các chuẩn mực về quyền con người nhìn từ góc độ quốc gia hay quốc tế đều nhằm hạn chế việc những quyền này bị xâm hại hay lợi dụng Vì vậy, các biện pháp chống khủng bố không được vi phạm đến những quyền con người cơ bản như các quyền dân sự chính trị, các quyền về kinh tế - xã hội - văn hóa… Nguyên tắc này cũng được cụ thể hóa trong các công ước về chống khủng bố, tại khoản 3 điều 6 Công ước về chống bắt cóc con tin quy định “bất kỳ người nào bị thực hiện các biện pháp theo khoản 1 điều này, sẽ có quyền: (a) liên lạc ngay với đại diện thích hợp gần nhất của quốc gia mà người đó mang quốc tịch hoặc quốc gia có quyền liên lạc như vậy hoặc quốc gia nơi người đó thường trú nếu người này không có quốc tịch; (b) được đại diện của nước đó đến thăm” hay theo như điều 14 Công ước về việc trừng trị khủng bố bằng bom cũng có xác nhận “bất kỳ người nào bị tạm giam hoặc bị thực hiện các biện pháp khác hoặc bị tiến hành các thủ tục tố tụng theo Công ước này sẽ được đảm bảo sự đối xử công bằng kể cả được hưởng tất cả các quyền và các đảm bảo phù hợp với luật pháp của quốc gia nơi người đó đang có mặt và quy định có thể áp dụng của luật pháp quốc tế, kể cả luật quốc tế về quyền con người” [ 39, tr.123, 278] Việc loại trừ các phần tử khủng bố phải được dựa trên những nguyên tắc

cơ bản của luật quốc tế về quyền con người; không xâm phạm đến quyền sống của con người (không bị tước đoạt tính mạng một cách vô cớ, không bị tra tấn, đối xử tàn nhẫn, vô nhân đạo, không bị áp dụng nhục hình, phải được xét xử công bằng…) Mặc dù những tội phạm khủng bố là những kẻ xâm phạm tàn bạo đến quyền con người bằng những hành động cố ý gây thương tích, giết người… nhưng khi đưa ra xử lý hình sự chúng vẫn được hưởng những quyền con người cơ bản, trong đó có quyền được xét xử công bằng Vụ giết hại Đại tá nguyên tổng thống Libya M.Gaddafi là một ví dụ điển hình bị thế giới lên án và chỉ trích mạnh mẽ vì đã đi ngược lại những nguyên tắc của pháp luật quốc tế, đặc biệt là nguyên tắc tôn trọng quyền cơ bản của con người

1.3 Nguyên nhân và hậu quả của khủng bố quốc tế

1.3.1 Nguyên nhân của các hoạt động khủng bố quốc tế

Nguyên nhân của tội phạm khủng bố quốc tế có thể bắt nguồn từ các yếu

tố chính trị, kinh tế hay xã hội… nhưng đều có mối liên hệ biện chứng; khủng

bố không bắt nguồn từ một nguyên nhân đơn lẻ nào mà hình thành khi có sự tác động đan xen của nhiều yếu tố Chỉ khi nào giải quyết tận gốc rễ nguyên nhân

gây ra khủng bố thì hoạt động phòng, chống khủng bố mới có hiệu quả

Nguyên nhân chính trị - xã hội

Về phương diện chính trị, khủng bố xuất hiện như là một hành động để thể hiện quan điểm của một nhóm thiểu số người với cái nhìn tiêu cực, quá khích Một khi những nỗi đau của họ không được thấu hiểu, không được giải quyết thì rất có thể dẫn đến những hành động cực đoan, không lý trí Người Paletstin là một ví dụ điển hình, họ đã từng bị gọi là “những siêu khủng bố” của thời đại chúng ta Họ bị tước đoạt, mất hết tất cả vào năm 1948 Từ năm 1948 –

1968 họ gõ cửa mọi tòa án trên thế giới để cầu cứu nhưng chẳng ai chịu nghe

họ Trong tuyệt vọng họ nghĩ ra 1 hình thức mới để gieo rắc sự kinh hoàng: cướp máy bay Hình thức khủng bố này là một loại hình bạo lực để giãi bày những nỗi đau kéo dài; làm cho thế giới phải lắng nghe, phải quan tâm đến[32, tr.102]

Chủ nghĩa khủng bố có thể là sự thể hiện của lòng căm giận, của cảm giác vô vọng lẫn phẫn nộ, tuyệt vọng Đây là một ý thức của sự trả thù, trả thù cho những lỗi lầm sai trái của người khác một cách điên cuồng Trùm khủng bố Osama Binladen đã từng là đồng minh của Hoa Kỳ, coi nước Mỹ là bạn nhưng rồi khi thấy đất nước mình bị Hoa Kỳ chiếm đóng và cảm thấy mình bị phản bội đã dẫn hắn đến những suy nghĩ lệch hướng, những hành động điên loạn của một người bị phản bội Đôi lúc tấn công khủng bố là thực tế của những người

đã trải nghiệm bạo lực từ tay người khác Bản thân trạng thái nạn nhân cũng đủ

để tạo nên những tác động dẫn đến phản ứng bạo lực Hơn nữa, sự tiếp cận chính thức về chủ nghĩa khủng bố khá là phức tạp Khái niệm về khủng bố không rạch ròi dẫn đến những hiểu lầm Với lòng tin của những kẻ cực đoan thì

“những kẻ áp bức vô đạo” xứng đáng phải hứng chịu sự trả thù Điều này chính

là lý do giải thích tại sao Mỹ và các nước phương Tây thường trở thành mục tiêu tấn công của bọn khủng bố Bởi họ cũng đã từng gieo rắc sự đau khổ và mất mát cho rất nhiều nước mà họ xâm lược, bao vây, cấm vận và kêu gọi đồng minh cùng thực hiện hành động đó…

Về phương diện xã hội, sự thiếu vắng một hệ tư tưởng cách mạng đã làm cho chủ nghĩa khủng bố bành trướng trong thời đại chúng ta Một trong những điểm tranh luận lớn giữa chủ nghĩa Mác và chủ nghĩa vô chính phủ trong thế kỉ

19 là vấn đề sử dụng khủng bố Những người mác xít lập luận người cách mạng chân chính không ám sát và càng không thể giải quyết các vấn đề xã hội bằng những hành động bạo lực Những người cách mạng không bác bỏ bạo lực nhưng họ phản đối lấy khiếp hãi làm chỗ dựa vững chắc cho sách lược cách mạng Cách mạng với tính chất là hiện tượng mang tính độc đáo riêng biệt và không thể trở thành trào lưu cho dù kinh nghiệm của một nhà cách mạng nào

đó rộng lớn và mang tính phổ quát Chủ nghĩa khủng bố thì khác, nó có thể

“xuất khẩu” như một thứ hàng hóa nếu giá cả phải chăng và có người mua [31, tr.56] Hệ tư tưởng cách mạng đã không còn nữa vào thời điểm này Bởi thế, con người rơi vào một cuộc khủng hoảng về tư tưởng, không có điểm tựa cho các hoạt động của mình Trong điều kiện các quốc gia, dân tộc hoặc một nhóm người, cá nhân bị áp bức nhưng không thể thay đổi hiện trạng bằng phương thức thông thường, một số cá nhân, tổ chức có khuynh hướng sử dụng bạo lực Những kẻ theo chủ nghĩa khủng bố ngày nay cho rằng phương thức khủng bố

mà chúng lựa chọn chính là công cụ để kẻ yếu chống lại kẻ mạnh Họ coi mình

là những đấu sỹ tự do, tử vì đạo, những anh hùng và cần được thưởng huân chương Trong vụ khủng bố kép tại Na Uy tháng 7/2011, thủ phạm là Anders Behring Breivik đã tuyên bố hắn ta lẽ ra phải được thưởng huân chương vì đã cứu Châu Âu khỏi sự chinh phục của Hồi giáo Khi tư tưởng này nhận được sự dung túng và ủng hộ của thế lực bên ngoài thì hoạt động khủng bố sẽ ngày càng mạnh mẽ

Những mâu thuẫn và xung đột sắc tộc, tôn giáo cũng chính là một trong những nguồn gốc dẫn đến chủ nghĩa khủng bố bùng phát như ngày nay Sự nổi lên của chủ nghĩa ly khai dân tộc, chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan và tư tưởng phát xít mới, cùng với tư tưởng bài ngoại theo chủ nghĩa chủng tộc là những mảnh đất tốt để chủ nghĩa khủng bố tồn tại và phát triển

Bản chất tộc người không phải là xung đột, xung đột không phải là do sự khác nhau về văn hóa mà chỉ là do ý đồ chính trị của các cá nhân, đảng phái

Về bản chất, tôn giáo không phải là xung đột, mà những cuộc xung đột mang tính chất tôn giáo phần lớn chỉ là do ý đồ chính trị của các cá nhân, đảng phái chính trị; tôn giáo, xung đột tôn giáo đã bị lợi dụng để nhằm mục đích chính trị Những người hồi giáo ở Afghanistan và những người lính đánh thuê Hồi giáo của các nước khác đến Afghanistan chiến đấu cho Osama Binladen không thể

hiểu được ý đồ chính trị của ông ta nhưng họ đã bị lợi dụng dưới chiêu bài tôn giáo để trở thành vật hy sinh một cách vô nghĩa [31, tr.17]

Những sai lầm và thiếu sót trong chính sách dân tộc tôn giáo của một số nước đã trở thành nguyên nhân quan trọng làm trầm trọng thêm vấn đề dân tộc, tôn giáo hiện nay Truy tìm nguồn gốc của khủng bố đôi lúc đã hướng sự hợp tác chống khủng bố vào mục tiêu chống một số dân tộc hoặc nền văn minh nào

đó, coi một nền văn minh hoặc một tôn giáo nào đó là kẻ thù giả tưởng Một phần các hoạt động khủng bố bắt nguồn từ sự áp bức tôn giáo, áp bức dân tộc

và kỳ thị chủng tộc Giống như quan niệm của nhiều người từ trước đến nay thì các phần tử khủng bố là thường là những người theo đạo Hồi Thực tế vụ tấn công ở Na Uy đã chứng minh điều này là không chính xác; Anders B.Breivik, một tín đồ Thiên chúa giáo - có bề ngoài đậm nét Na Uy dáng cao lớn, mắt xanh và tóc vàng, mang quan điểm chính trị cực hữu, dân tộc chủ nghĩa và đặc biệt là chống đạo Hồi chính là kẻ thủ ác; hắn còn khẳng định muốn “cứu châu Âu” khỏi bị chiếm đóng của Hồi giáo, hắn xả súng vào đám đông thanh niên trên đảo Utoeya nhằm mục đích “ngăn không cho các tổ chức Hồi giáo tuyển người”[52]

Những vụ khủng bố gần đây vào các nước đồng minh của Mỹ cho thấy thái độ phản đối cuộc chiến tranh Irắc do Mỹ phát động Phương thức nhân danh chống khủng bố được thiết kế chủ yếu để bành trướng sức mạnh đế quốc Hoa Kỳ chứ không phải để ngăn chặn khủng bố Tổng thống Mỹ Bush trong một bài phát biểu phát động cuộc chiến tranh chống khủng bố đã nói “ Anh phải đi với tôi nếu không tức là anh đi với những kẻ khủng bố” Điều này đã tạo nên một làn sóng phản ứng gay gắt

Nguyên nhân kinh tế

Trong một bài đăng trên tờ báo “Thái Dương”- Hồng Kông số ra ngày 25/7/2005 đã nhận định rằng “Khủng bố chính là sản phẩm phụ của quá trình toàn cầu hóa” Chúng ta đang ở trong thế kỷ 21 – thế kỷ của công nghệ hiện đại

và toàn cầu hóa Quá trình toàn cầu hóa ngày nay bên cạnh những đóng góp tích cực, cũng đang gây ra những hậu quả tiêu cực dẫn đến thái độ bất bình trong những người thua thiệt Mọi mặt của thế giới đều trong quá trình toàn cầu hóa: kinh tế quốc tế, an ninh toàn cầu, bảo vệ môi trường toàn cầu Do vậy, với một cách nhìn tiêu cực thì toàn cầu hóa bạo lực là một phương diện bên cạnh toàn cầu hóa kinh tế và văn hóa thế giới như một tổng thể Chúng ta không thể trông đợi mọi thứ đều toàn cầu hóa mà bạo lực thì không Toàn cầu hóa kinh tế

là một sản phẩm đặc trưng của thế kỷ XX, nó chi phối mọi mặt của đời sống xã

hội, cuốn mọi quốc gia vào luồng chảy của mình Nó dẫn đến sự lấn át của kinh thế thị trường, làm gia tăng sự chênh lệch giữa các nền kinh tế quốc gia dẫn đến

sự khủng hoảng của các quốc gia đặc biệt là những nước chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung, tác động đến các quan hệ chính trị Nước Mỹ nổi lên như một thế lực siêu cường duy nhất, thế lực đơn cực của Mỹ đang lớn mạnh đến mức ngạo mạn, nó gây ra nỗi bất bình ở các nước không được thừa hưởng thành quả của toàn cầu hóa và dẫn đến những phản ứng cực đoan của những tổ chức quá khích Vụ khủng bố 11/9 có thể coi là phản ứng của số lực lượng muốn phủ nhận quyền lãnh đạo của Hoa Kỳ, xóa bỏ thế đơn cực trong quan hệ quốc tế [31, tr.15]

Trong khi đó, Internet lại giúp truyền bá tư tưởng một cách tự do, đơn

giản, hiệu quả và nhanh chóng, là công cụ để thế lực khủng bố tuyên truyền tư tưởng cực đoan và trao đổi thông tin trong các hoạt động khủng bố ở phạm vi toàn cầu Con người có thể thông qua Internet học được cách chế tạo bom, phương pháp chiến tranh tâm lý một cách dễ dàng… Cũng như những con virus máy tính, phạm vi hoạt động của chủ nghĩa khủng bố quốc tế trở nên rộng hơn

và không xác định, tốc độ lan tràn nhanh, ảnh hưởng ngày càng lớn Những ảnh hưởng của toàn cầu hóa công nghệ thông tin, sức mạnh của nó giờ đây chúng ta không thể phủ nhận, tuy nhiên cũng chính những tác động to lớn ấy mang đến những mặt trái đáng báo động Một người, chỉ cần có một chiếc máy tính có mạng Internet là có thể kết nối với cả thế giới, có thể học tập được những công nghệ tiên tiến và hiện đại để chế tạo bom, mìn tự tạo một cách đơn giản, có thể tiếp cận với những luồng văn hóa và tư tưởng sai lệch một cách nhanh chóng

mà không có bức tường lửa nào ngăn cản…tất cả những yếu tố đó dẫn đường cho việc lan truyền khủng bố nhanh hơn, dễ dàng hơn

Ảnh hưởng của sự mất cân bằng trong phát triển kinh tế xã hội trong nội

bộ từng quốc gia cũng như giữa các quốc gia trên phạm vi thế giới khiến cho sự phân hóa giàu, nghèo giữa các quốc gia, giữa các bộ phận người dân càng trở lên sâu sắc, khiến tâm lý của một bộ phận dân cư nảy sinh tâm trạng báo thù đối với những người giàu có, với ý đồ lợi dụng khủng bố để thay đổi sự mất cân bằng này Cảm giác nhỏ bé, thua thiệt trước một phương Tây chiếm ưu thế hơn

về kỹ thuật và kinh tế, của một cường quốc hùng mạnh nhất thế giới hiện đại là Hoa Kỳ cũng là một trong những nguyên do khiến những kẻ khủng bố liều chết tấn công các mục tiêu này Các phần tử khủng bố muốn chứng minh, cho dù có hùng mạnh đến đâu về kinh tế, tân tiến hiện đại đến đâu về khoa học kỹ thuật

quân sự thì các nước này cũng vẫn phải đối mặt với sự rủi ro lớn từ các hành động cảm tử chẳng cần đến một vũ khí hiện đại tối tân nào

Cách mạng khoa học kỹ thuật đã mang đến những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của chủ nghĩa khủng bố Tiến bộ khoa học khiến chủng loại

vũ khí ngày càng đa dạng, nhiều vật thể dân dụng nằm trong tay phần tử khủng

bố cũng có thể biến thành loại vũ khí vô cùng sắc bén như máy bay chở khách loại lớn, tàu thủy chở dầu, tàu điện ngầm để gây ra những hậu quả khủng khiếp Bên cạnh đó, số lượng nhà chọc trời nơi tập trung số lượng người đông đúc ngày càng nhiều, rất dễ nhận biết và tấn công, chúng trở thành mục tiêu tấn công của những

kẻ khủng bố muốn tạo hiệu quả gây chấn động mạnh

1.3.2 Hậu quả của khủng bố quốc tế

Hoạt động khủng bố quốc tế là một trong những nhân tố chính phá hoại

ổn định đời sống xã hội Các vụ khủng bố lớn nhằm vào những nơi công cộng ở khắp mọi nơi trên thế giới đã gây thiệt hại nghiêm trọng về người và của, không những thế còn gây ra những xung đột về tôn giáo, dân tộc quy mô lớn, các sự kiện này còn làm ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa các nước, làm tăng thêm mối nghi ngờ và quan ngại trong lòng người dân…Không chỉ riêng hoạt động khủng bố mang đến những hậu quả nghiêm trọng mà cuộc chiến chống khủng

bố cũng đem lại không ít những ảnh hưởng tiêu cực đối với đời sống người dân trên các lĩnh vực

Về phương diện chính trị - xã hội

Hoạt động khủng bố quốc tế rõ ràng là đang có những ảnh hưởng rõ rệt đến vấn đề chính trị Các quốc gia đang phải điều chỉnh sách lược của mình về chính trị, quốc phòng và an ninh nhằm đối phó với nạn khủng bố đang ngày càng gia tăng mạnh mẽ Hàng loạt vụ khủng bố xảy ra ở Nga theo những cách thức giống nhau (bắt cóc con tin, nổ bom) trong tuần lễ cuối tháng 8 đầu tháng

9 năm 2004, đã khiến cho dân chúng hoang mang và lo sợ vô cùng; hai vụ đánh bom máy bay xảy ra cùng một lúc vào ngày 25/8 làm 89 người thiệt mạng, tiếp theo đó là vụ nổ ở nhà ga ở Matxcova tối ngày 31/8 làm 10 người thiệt mạng, cuối cùng là vụ khủng bố bắt cóc gần 400 con tin ở trường Tiểu học số 1 Beslan – Bắc Ossetia ngày 1/9 Các vụ khủng bố này đều liên quan đến các chính sách cứng rắn của Nga đối với các vùng ly khai

Vấn nạn khủng bố còn đặt các nhà cầm quyền trước những thách thức vô cùng lớn về những đối sách với các phần tử cực đoan Vụ khủng bố trên các phương tiện giao thông cộng cộng của London năm 2005 đã làm dấy lên sự lo ngại trong cộng đồng châu Âu khi một tổ chức với tên gọi “Tổ chức bí mật của

Al Qaeda ở Châu Âu” nhận trách nhiệm với lý do “để trả thù cho những tội ác của Anh tại Iraq và Afghanistan” và cảnh báo các nước như Đan Mạch, Italy sẽ

là đối tượng tiếp theo nếu không rút quân khỏi Trung Đông

Thêm vào đó, khủng bố quốc tế còn gây nên những mâu thuẫn, nghi ngờ trong quan hệ ngoại giao các quốc gia láng giềng Vụ khủng bố Mumbai - Ấn

Độ vào tháng 11 năm 2008 là một ví dụ, vụ khủng bố đã làm hơn 170 người thiệt mạng và hơn 300 người bị thương; cuộc đụng độ giữa những phần tử khủng bố và cảnh sát cũng đã làm 12 cảnh sát tử nạn trong đó có Herman Karkare – chỉ huy trưởng cảnh sát đặc biệt chống khủng bố ở Mumbai [46] Trước khi tổ chức Hồi giáo mang tên Deccan Mujahideen lên tiếng nhận trách nhiệm về hành động này, mọi nghi ngờ của Ấn Độ đều hướng về các tổ chức khủng bố của Pakistan

Về phương diện xã hội, ảnh hưởng của khủng bố đến tâm lý đời sống

người dân vô cùng trầm trọng Nó tạo nên một hố sâu lớn trong tâm hồn con người, mang đến những đau thương về tinh thần mà không ai có thể đong đếm được, đem đến những mất mát về tính mạng và sức khỏe của con người mà không ai có thể bù đắp nổi Trong vụ khủng bố vào Tòa tháp đôi Trung tâm thương mại thế giới ngày 11/9/2001, nếu không tính 19 tên không tặc, có 2.974 người thiệt mạng trong vụ tấn công, và 24 người mất tích [48]; con số thương vong trong vụ khủng bố vào các nhà hàng trên đảo Bali – Indonesia ngày 12/10/2002 là 187; vụ khủng bố nhà hát Dubrovka – Matxcova ngày 23/10/2002 làm hơn 100 con tin cùng toàn bộ 42 kẻ khủng bố bị thiệt mạng Những tổn thất ấy, không chỉ thế hệ hiện tại phải mà cả thế hệ về sau này cũng vẫn phải hứng chịu, theo thống kê có tới 3.051 trẻ em bị mất cha hoặc mẹ sau

vụ 11/9 và có 17 em bé đang nằm trong bụng mẹ khi nhưhững người cha của chúng thiệt mạng trong các vụ tấn công [48]

Những lo sợ và bất an trong cộng đồng dân cư sẽ càng tăng cao, làm xói mòn lòng tin của người dân với những người cầm quyền Vụ khủng bố kép ở

Na Uy do thủ phạm Anders B Breivik thực hiện vào tháng 7 năm 2011 làm 77 người thiệt mạng và 242 người bị thương là cú sốc tinh thần quá lớn đối với người dân đất nước này Một quốc gia vốn được mệnh danh là thiên đường hòa bình như ở Na Uy còn có thể bị khủng bố tấn công thì còn có nơi nào trên thế giới là chốn an toàn? Chỉ trong vòng 1 tuần lễ mà ở Nga xảy ra liên tiếp 4 vụ đánh bom và bắt cóc con tin thì người dân có thể tin tưởng rằng mình được bảo

vệ an toàn bởi nhà nước mình không? Trong khi chưa có câu trả lời lạc quan nào, có lẽ mỗi người dân sẽ chọn giải pháp như ý kiến của một sinh viên Đại

học Vladikavkaz (Nga): "Sắp tới, mỗi chúng tôi sẽ cầm vũ khí đứng lên để trả thù và để tự bảo vệ” [47] Hàng loạt các vụ khủng bố trên các phương tiện giao thông công cộng như nổ bom tại ga xe lửa năm 2004 và ga hàng không năm

2006 ở Tây Ban Nha, nổ bom ở tầu điện ngầm và xe bus ở London - Anh năm 2005… gây nên tâm lý lo sợ cho người dân ở những nước này khi tham gia giao thông Vụ nổ xảy ngày 24/01/2011 tại sân bay Domodedovo ở Matxcova

đã cướp đi sinh mạng của 35 người và làm bị thương hơn 100 người, làm Tổng thống Nga D Medvedev phải hoãn chuyến đi đến Diễn đàn kinh tế thế giới Davos

Những hậu quả khôn lường này còn có thể dẫn đến những hành động trả thù cực đoan, những xung đột bạo lực và mâu thuẫn về sắc tộc tôn giáo ngày càng sâu sắc Ví dụ như vụ xả súng làm 3 học sinh và một cô giáo bị chết ở một trường học chuyên dành cho người Do Thái và các lính dù tại Toulouse, miền Tây Nam nước Pháp mới đây Thủ phạm là một thanh niên người Pháp gốc Algerie, 24 tuổi tên là Mohammed Merah, tự nhận có liên quan đến mạng lưới khủng bố Al Qaeda, muốn trả thù cho các trẻ em Palestine trên dải Gaza, cũng như các hoạt động của quân đội Pháp ở nước ngoài [66]

Về phương diện kinh tế

Những tham vọng về kinh tế chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng khủng bố quốc tế gia tăng như ngày hôm nay và chính kinh tế là lĩnh vực phải chịu thiệt hại nặng nề nhất từ khủng bố quốc tế và cuộc chiến chống khủng bố quốc tế Vụ khủng bố 11/9 là một ví dụ: hậu quả của nó cho đến nay, sau hơn 10 năm vẫn chưa thể khắc phục hoàn toàn Người ta ước tính: Tổng giá trị của các tác phẩm nghệ thuật bị mất đi sau khi hai tòa tháp Trung tâm Thương mại Thế giới (WTC) sụp đổ đã vượt quá 100 triệu USD Trong số này có cả những bức tranh của danh họa Pablo Picasso [48]

Cuộc chiến chống lại khủng bố cũng tiêu tốn ngân sách quốc phòng của các quốc gia rất nhiều Sau sự kiện 11/9, Mỹ đã gia tăng hơn 1000 tỉ đô-la chi phí an ninh quốc gia chưa kể đến chi phí cho cuộc chiến tại Iraq và Afghanistan Như vậy, tổng chi phí chống khủng bố là 2,2 ngàn tỉ đô-la, cao hơn rất nhiều so với trước đây Trong khi đó ở Australia trong vòng 10 năm, quốc gia này đã chi khoảng 10 – 20 tỉ đô-la để chống khủng bố [53]

Tựu chung lại, những hậu quả của khủng bố và cuộc chiến chống khủng

bố không chỉ ảnh hưởng đến các nước kinh tế kém phát triển mà còn tác động đến cả những nước có nền kinh tế hùng mạnh Người dân ở khắp nơi trên thế giới đều phải chịu sự đau khổ và những tác động khủng khiếp của khủng bố

quốc tế Bởi vậy, hợp tác quốc tế chống khủng bố là điều tất yếu Hầu hết chính phủ các nước trên thế giới đều lên tiếng chống chủ nghĩa khủng bố, đặc biệt là những nước có tầm ảnh hưởng rộng lớn trên thế giới như Hoa Kỳ hay những nước có các vấn đề xung đột sắc tộc hoặc có các mầm mống của chủ nghĩa ly khai Muốn diệt trừ tận gốc chủ nghĩa khủng bố thì phải diệt trừ được mọi nguyên nhân dẫn đến chủ nghĩa khủng bố Nguyên nhân của chủ nghĩa khủng

bố bao hàm cả những yếu tố khách quan thuộc các điều kiện lịch sử xã hội và những yếu tố chủ quan Do đó, xác định nguyên nhân của chủ nghĩa khủng bố, loại trừ tận gốc những yếu tố chủ quan và khách quan của những nguyên nhân này chính là cách để diệt trừ tận gốc chủ nghĩa khủng bố

1.3.3 Xu hướng phát triển của các hoạt động khủng bố quốc tế

Hoạt động khủng bố ngày nay ngày càng đa dạng hơn, không phải trên diện rộng mà trên quy mô nhỏ nhưng gây ảnh hưởng lớn và có những cách thức tấn công khác hơn trước đây rất nhiều Ngày nay, cuộc chiến chống khủng bố trên toàn cầu đã được phát động mạnh mẽ, nhưng những họat động khủng bố lại nhiều hơn, nguy cơ khủng bố quốc tế tăng thêm, ngọn lửa khủng bố và cuộc chiến chống khủng bố lan sang tận Châu Phi Các tổ chức khủng bố tuy đã nhiều lần bị tấn công nhưng các tổ chức khủng bố chính vẫn chưa bị tiêu diệt tận gốc Chủ nghĩa khủng bố đang biến đổi từng ngày, từng giờ theo những xu thế chủ yếu về các mặt:

Hiện nay, chủ nghĩa khủng bố quốc tế đã từng bước phát triển từ tổ chức hữu hình trước kia trở thành một hình thái ý thức, đó là tư tưởng khủng bố Hình thái ý thức này đang phát triển và chi phối rất nhiều hoạt động của các tổ chức khủng bố địa phương Chẳng hạn như trong cuộc tấn công tại Mumbai (Bombay) - Ấn Độ, tội phạm đều là người địa phương, tuy nhiên toàn bộ hành

vi tấn công của chúng đều chịu sự chi phối của tư tưởng khủng bố Hình thái ý thức của bọn chúng là chủ nghĩa khủng bố[16, tr.65]

Trong các cuộc chiến tranh truyền thống trước đây lợi thế về trang thiết

bị hiện đại là yếu tố chủ yếu quyết định thắng bại nhưng trong cuộc chiến chống khủng bố ngày nay lại khác Chỉ cần một người với tinh thần cảm tử là

có thể thay thế cả đơn vị lớn được trang bị vũ trang đầy đủ, chỉ cần một khối thuốc nổ rẻ tiền là có thể tiến hành một trận đánh mang tính sát thương và hủy diệt cao

Về điều chỉnh sách lược hoạt động của tội phạm khủng bố quốc tế

Trong khi chúng ta đang nỗ lực cải thiện những hoạt động nhằm đưa cuộc chiến chống khủng bố đi vào chiều sâu thì các thế lực theo chủ nghĩa khủng bố cũng tiến hành điều chỉnh lại sách lược của chúng về mọi mặt

- Tổ chức và địa bàn hoạt động: các tổ chức khủng bố quốc tế ngày nay

có xu thế thu nhỏ lại, hoạt động khủng bố mang tính cá nhân ngày càng có xu hướng gia tăng Chủ nghĩa khủng bố quốc tế đã hình thành mạng lưới tổ chức mang tính toàn cầu và mạng lưới này do nhiều tổ chức nhỏ ở khắp nơi trên thế giới kết hợp thành Mạng lưới này được hình thành bởi những kẻ đứng đầu tổ chức, bọn ủng hộ, bọn hành động và ngân quỹ Chúng hoạt động độc lập với nhau đồng thời cũng liên hệ mật thiết với nhau, trong đó mỗi mạng lưới kể trên lại do vô số những tổ chức nhỏ tạo thành Các tổ chức nhỏ này thường phân bố rộng, quân số đông và hành động rất linh hoạt [16, tr.66] Một xu thế mới nữa của các tổ chức tội phạm khủng bố đó là “địa phương hóa” Chủ nghĩa khủng

bố quốc tế ngày nay thường có sự liên kết chặt chẽ giữa các tổ chức tội phạm như các tổ chức tôn giáo cực đoan địa phương, các thế lực phân biệt chủng tộc, các tổ chức tội phạm xã hội đen hoặc các tổ chức tội phạm khác Các vụ tập kích khủng bố diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới như : Ai Cập, Ấn Độ, Anh, Tây Ban Nha… đặc biệt là những vụ xảy ra ở các nước đang phát triển thể hiện rõ

xu thế “địa phương hóa” của tội phạm khủng bố quốc tế Đặc điểm chung của những quốc gia đang phát triển này là trình độ phát triển kinh tế xã hội thấp, không đồng đều, trong đó sự mâu thuân tôn giáo, mâu thuẫn dân tộc, mâu thuẫn

xã hội diễn biến phức tạp, dân chúng dễ bị bọn khủng bố tuyên truyền và lợi dụng Cho dù có một mạng lưới tình báo dày đặc với những phương tiện hiện đại nhất như ở các nước phương Tây cũng khó xác định nổi cuộc tấn công khủng bố sẽ diễn ra vào thời gian nào? tại địa điểm nào? kẻ tấn công là ai? Đông Nam Á hiện nay đang được coi là tâm điểm mới của hoạt động khủng bố Mặc dù các nhóm nổi dậy ở khu vực Đông Nam Á không có chung mục đích nhưng sự liên kết xuyên biên giới của chúng tạo thuận lợi cho vấn đề cung cấp hậu cần, huấn luyện và là nơi ẩn náu an toàn khi cần thiết Hiện nay, Đông Nam Á có nhiều nhóm khủng bố như IJU, GAM, MILF… với mục tiêu là

tổ chức các phong trào độc lập và hợp tác với các nhóm khủng bố khác trong khu vực với ý đồ tấn công nước Mỹ Trong khi bọn khủng bố ở Đông Nam Á liên kết chặt chẽ với nhau thì các chính phủ trong khu vực lại không hợp tác với nhau Mặc dù đã cùng nhau tham gia vào một tổ chức khu vực và mỗi nước áp dụng nhiều biện pháp chống khủng bố nhưng sự hợp tác giữa các nước không

thường xuyên Các nhóm khủng bố tiếp tục lợi dụng sự hợp tác lỏng lẻo giữa các nước để ẩn náu và di chuyển từ nước này sang nước khác

- Tạo ngân quỹ hoạt động: Theo phát hiện của các chuyên gia chống khủng bố Châu Âu, các tổ chức khủng bố ngày nay không huy động tiền của

mà do nhiều người, nhiều tổ chức nhỏ, nhiều quốc gia đóng góp Điều này khiến cho việc theo dõi hoạt động gây quỹ của các thế lực khủng bố ngày càng gặp khó khăn Các tổ chức này ngày nay ít dùng tiền cho các hoạt động chế tạo hoặc mua vũ khí mà hầu hết số tiền đó được dùng vào công tác chiêu mộ, du lịch và mở lớp huấn luyện…

- Tần suất của hoạt động khủng bố: Ủy ban phòng chống khủng bố quốc

tế nhận thấy rằng các phần tử khủng bố hiện nay không cần thời gian lên kế hoạch và huấn luyện lâu ngày như trước đây Chỉ cần những người mới được chiêu mộ, qua quá trình tẩy não, huấn luyện là có thể tiến hành các hoạt động tấn công, thời gian đào tạo này có khi chưa lên đến 6 tháng Bên cạnh đó, thành phần chiêu mộ các phần tử khủng bố cũng có sự thay đổi Trước đây, các phần

tử khủng bố chủ yếu là người ở các nước Ả rập, điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan chức năng nhận dạng đặc điểm Song, hiện nay phần tử khủng

bố có thể là người địa phương hoặc người ở khu vực khác có thể là con cháu của những người di dân nên việc nhận dạng các thành phần này cũng không dễ dàng như trước đây

- Cách thức, mục tiêu tấn công của tội phạm khủng bố quốc tế: Các vụ tấn công khủng bố hiện nay đều sử dụng nhiều loại vũ khí trang bị khác nhau như súng bộ binh tự động, bom, lựu đạn…Bọn khủng bố đã dùng nhiều thủ đoạn như: tấn công bằng vũ khí, ném lựu đạn, xả súng điên cuồng vào người dân…Cuộc tấn công bằng vũ trang của các phần tử khủng bố giờ đây công khai phát động chứ không bí mật như trước đây Chúng dám tấn công trực tiếp và đối đầu với cảnh sát và tính chất của cuộc tấn công đã đạt đến độ xung đột vũ trang Bọn khủng bố tấn công vũ trang đồng thời vào các địa điểm khác nhau và tấn công thẳng vào các mục tiêu dân dụng, du khách nước ngoài…

Đối tượng tấn công hiện nay đã không trừ một ai Nạn nhân bị tấn công không chỉ là những người dân thường mà là các quan chức cao cấp, những người giàu có có thế lực, những du khách người nước ngoài…Bọn khủng bố thường chọn những thành phố nổi tiếng hay là những trung tâm kinh tế chính trị

có ảnh hưởng lớn Khủng bố quốc tế ngày nay không tập trung tấn công vào các cơ quan chính phủ, đại sứ quán…mà dịch chuyển sang những mục tiêu dân dụng – những nơi có mức độ an toàn thấp, công tác bảo vệ kém, dễ ra tay hành

động Các mục tiêu như lãnh sự quán, đại sứ quán, cơ quan chính phủ của các quốc gia hiện nay đã được đảm bảo an ninh nghiêm ngặt - điều này gây trở ngại lớn cho phần tử khủng bố tiến hành tấn công nên chúng chuyển đối tượng và mục tiêu mới

Các nhóm khủng bố đang tìm cách gây rối loạn nền kinh tế toàn cầu bằng cách nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng Trong những năm gần đây, bọn khủng

bố đã nhằm vào các đường ống dẫn dầu, các trạm bơm dầu và các tàu chở dầu ở một số nguồn cung cấp năng lượng quan trọng nhất thế giới như Irắc, Nigieria, Arập xêút, Yemen…

Theo nhận định của các chuyên gia, lò phản ứng hạt nhân có thể là mục tiêu khủng bố trong tương lai Những kẻ chỉ đạo tiến hành các hoạt động khủng

bố đang quan tâm tới vũ khí hủy diệt – những vũ khí có tác động vô cùng lớn tới đời sống xã hội Một nhóm những nhà khoa học Mỹ trong một nghiên cứu của mình với nhan đề “Science and Global Security” đã chỉ ra rằng hệ thống an ninh hạt nhân hiện nay, đặc biệt là hệ thống an ninh của các lò phản ứng hạt nhân đang tồn tại trên lãnh thổ 40 nước được hoàn thiện ở mức rất thấp [12, tr.136] Người ta chưa đánh giá đúng tính chất nguy hiểm của những lò nghiên cứu phản ứng hạt nhân trên phương diện có thể xảy ra khả năng bọn khủng bố tiến hành những vụ phá hoại các lò phản ứng này

- Mục đích tấn công của chủ nghĩa khủng bố cũng đã có sự thay đổi: Trước đây, bọn khủng bố thường chọn mục tiêu để tấn công là cơ quan chính phủ, mục tiêu quân sự, nơi tập trung nhiều du khách quốc tế nhằm gây tiếng vang đối với cộng đồng quốc tế Tuy nhiên, kể từ khi xảy ra sự kiện 11/9, các cuộc khủng bố không những gây xôn xao dư luận để đạt được mục đích chính trị mà quan trọng hơn đó là thông qua việc tàn sát những người dân thường địa phương hoặc du khách nước ngoài để gây mất ổn định xã hội, gây ra sự hoang mang cho người dân, chính phủ mất dần sự tín nhiệm đồng thời muốn thông qua các phương tiện truyền thông gây chấn động dư luận, phá hoại những nỗ lực hòa bình, tuyên dương sự tồn tại của các hành vi khủng bố và các phần tử khủng bố Thủ đoạn tàn sát và phá hoại hàng loạt đã trở thành hành vi quen thuộc của bọn khủng bố Cùng với công tác phòng chống khủng bố ở các nước diễn ra ngày càng mạnh mẽ, chủ nghĩa khủng bố bắt đầu dần từ bỏ quan niệm kết hợp hành vi và mục đích mà chỉ thực hiện lý tưởng sát hại và báo thù [16, tr.69]

Nắm bắt được những xu thế phát triển của tội phạm khủng bố quốc tế sẽ giúp chúng ta có những phương pháp đối phó phù hợp, ngăn chặn hậu quả

khủng khiếp mà khủng bố có thể mang đến Từ đó cũng dẫn đến nhu cầu hoàn thiện pháp luật để đấu tranh phòng ngừa tội phạm khủng bố quốc tế

Khủng bố là một trong những loại hành vi nguy hiểm xâm phạm tính mạng, sức khỏe của con người, đe dọa nghiêm trọng đến an ninh trật tự của quốc gia và của cả cộng đồng quốc tế Khủng bố và đấu tranh chống khủng bố quốc tế là một cuộc chiến không có ranh giới về lãnh thổ, thời gian hay hậu quả

mà cộng đồng quốc tế phải gánh chịu Tuy đã có một hành lang pháp lý tương đối chặt chẽ và đồng bộ giữa các quốc gia, khu vực và trên toàn thế giới nhưng cuộc chiến này sẽ còn nhiều khó khăn bởi tội phạm khủng bố ngày càng gia tăng và ngày càng tinh vi hơn Muốn chống khủng bố, trước hết phải xây dựng được một khung pháp luật hoàn thiện kết hợp với các biện pháp khác một cách hiệu quả và đồng bộ

Những vấn đề mang tính lý luận của pháp luật quốc tế về chống khủng bố

đã dẫn đến nhu cầu tìm hiểu sâu hơn về các quy định khủng bố quốc tế trong pháp luật của các quốc gia trên thế giới và Việt Nam, đây cũng chính là nội dung được trình bày trong chương 2 của Luận văn

CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG KHỦNG BỐ CỦA

MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI

Một trong những biện pháp được các quốc gia quan tâm trong cuộc đấu tranh chống khủng bố là xây dựng những quy phạm pháp luật nhằm ngăn chặn, trừng trị các hành vi khủng bố Trong phạm vi nghiên cứu, có thể kể đến pháp luật của một số quốc gia đại diện cho các khu vực sau đây:

2.1 Pháp luật một số quốc gia châu Mỹ

2.1.1 Hợp chủng quốc Hoa Kỳ

Theo Điều 18 BLHS của Hoa Kỳ thì “ Khủng bố quốc tế - Những hoạt động liên quan đến các hành động bạo lực hoặc nguy hiểm với đời sống con người mà vi phạm pháp luật của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ hoặc của bất cứ bang nào thuộc Hợp chủng quốc hoặc vi phạm Luật hình sự nếu hành động đó được thực hiện trong phạm vi nước Mỹ hoặc bất kì bang nào; được thực hiện nhằm mục đích đe dọa hoặc cưỡng ép, khống chế một cộng đồng dân cư; hoặc nhằm gây ảnh hưởng đến chính sách của một chính phủ bằng sự cưỡng bức đe dọa; hoặc nhằm tác động đến sự điều hành của một chính phủ thông qua việc sát hại, bắt cóc và xảy ra chủ yếu bên ngoài lãnh thổ Mỹ kiểm soát hoặc ở những vùng biên giới liên quốc gia, theo những cách thức mà đã được hoàn tất, những người này có ý đồ đe dọa hoặc cưỡng ép chính phủ, hoặc ở khu vực đó những kẻ phạm tội hoạt động tìm cách xin tị nạn” [29, tr.13]

Sau sự kiện 11/9/2001, Mỹ đã ban hành văn bản liên quan đến chống khủng bố Trong Luật chống khủng bố năm 2001 đã đưa ra các quy định pháp luật về những vấn như đề cao các biện pháp an ninh nội địa (thành lập quỹ chống khủng bố, tăng cường tài trợ cho trung tâm chu cấp công nghệ ở Cục điều tra Liên bang…); đề cao các thủ tục giám sát, bảo vệ biên giới; loại bỏ những trở ngại đối với việc điều tra về khủng bố; chu cấp cho nạn nhân bị khủng bố, các nhân viên an ninh và gia đình của họ; tăng cường pháp luật hình

sự về chống khủng bố và giảm thiểu tội phạm rửa tiền [29, tr.46]

Các điều khoản về khủng bố cũng được quy định trong Luật Quốc phòng quốc gia của Mỹ (NDAA) Vào ngày 28/02/2012 các quy định này được sửa đổi về thẩm quyền xét xử của các tòa án dân sự đối với các nghi can khủng bố trong nước và quốc tế (thay vì bắt buộc phải xét xử tại các nhà tù quân sự) [67]

2.1.2 Cộng hòa Canada

Hiện nay, Canada chưa có đạo luật riêng về chống khủng bố, các quy định về khủng bố và chống khủng bố được quy định khá chi tiết trong Bộ luật hình sự của nước này Bộ luật hình sự Canada dành một phần riêng thuộc phần

2 các tội phạm xâm phạm trật tự công cộng để quy định về khủng bố

Theo đó, điều 83 khoản 83.01 có đưa ra định nghĩa về các hoạt động khủng bố: (a) một hành động hoặc không hành động được thực hiện ở trong hoặc ngoài Canada là một trong số các tội được quy định trong 09 công ước quốc tế liên quan như Công ước về chống bắt giữ tàu bay bất hợp pháp 1970, Công ước phòng chống và trừng phạt các tội phạm xâm phạm những người được bảo hộ quốc tế bao gồm cả viên chức ngoại giao 1973… (b) một hành động hoặc không hành động thực hiện ngoài hoặc trong Canada mà được thực hiện “…toàn bộ hoặc một phần vì mục tiêu, mục đích chính trị hoặc lí do chính trị, tôn giáo, ý thức hệ… hoặc có ý định gây hoảng sợ công chúng hoặc một bộ phận công chúng liên quan đến sự an toàn của công chúng kể cả an toàn về kinh tế, hoặc ép buộc một người, cơ quan chính quyền hoặc tổ chức trong nước hoặc quốc tế phải làm hoặc không làm một việc gì bất kể là công chúng hoặc người cơ quan nhà nước đó là nằm ở trong hay ngoài Canada gây ra chết người hoặc thương tích nghiêm trọng cho một người thông qua việc sử dụng bạo lực; gây nguy hiểm cho tính mạng một người; gây rủi ro nghiêm trọng cho sức khỏe hoặc sự an toàn của công chúng hoặc một bộ phận bất kỳ nào của công chúng; gây ra thiệt hại đáng kể, bất kể đó là tài sản nhà nước hay tư nhân… hoặc gây ra sự can thiệp nghiêm trọng hoặc gián đoạn nghiêm trọng một dịch vụ phương tiện hoặc hệ thống thiết yếu bất kể là của nhà nước hoặc tư nhân hoặc gồm cả âm mưu, sự cố gắng hoặc đe dọa thực hiện bất kỳ hành động hoặc không hành động nào, hoặc trở thành người đồng phạm hoặc tư vấn

về bất kỳ hành động hoặc không hành động nào như vậy”

Các quy định về tài trợ cho khủng bố tại khoản 83.02, 83.3, 83.4 là các hành vi cung cấp hoặc thu thập tài sản cho các hoạt động nhất định được quy định tại khoản 83.01 Hình phạt cho các tội phạm này không quá 10 năm

2.2 Pháp luật một số quốc gia Châu Âu

2.2.1 Liên bang Nga

Các quy định về khủng bố của Nga được quy định trong Bộ luật hình sự Nga và Luật về chống khủng bố

Trong Bộ luật hình sự Nga sửa đổi năm 2006 có quy định tại điều 205 về tội khủng bố Tên của điều luật này được sửa đổi theo Luật Liên bang Nga ngày

27/7/2006 số 153 FD Tổng tập Luật Liên Bang, 2006.N31, trang 3452 Theo

đó, khủng bố là những hành vi “gây nổ, cháy và các hành động khác làm cho dân chúng kinh sợ và gây nguy hiểm chết người, gây thiệt hại đáng kể về tài sản hoặc các hậu quả nghiêm trọng khác, nhằm mục đích tác động đến việc ra quyết định của các cơ quan quyền lực hoặc các tổ chức quốc tế thậm chí đe dọa thực thiện các hành vi trên cũng để nhằm mục đích này (khoản 1)…; được thực hiện đi kèm với hành vi xâm phạm đến các công trình, xí nghiệp sử dụng năng lượng hạt nhân hoặc đi kèm với sử dụng nguyên liệu hạt nhân, chất phóng xạ hoặc các nguồn bức xạ hoặc các chất có độc, chất đầu độc, hóa chất và chất vi sinh độc gây nguy hiểm; đã cố ý gây chết người (khoản 3)…Người tham gia vào các giai đoạn chuẩn bị thực hiện hành động khủng bố sẽ được miễn trách nhiệm hình sự nếu người này kịp thời báo cho cơ quan chính quyền biết hoặc bằng cách nào đó góp phần tích cực vào việc ngăn chặn thực hiện hành động khủng bố và nếu trong hành động của người này không có yếu tố cấu thành một tội phạm khác” Các điều 205.1 và 205.2 quy định về trường hợp giúp đỡ hoạt động khủng bố và kêu gọi công khai thực hiện hoạt động khủng bố hoặc bao che công khai chủ nghĩa khủng bố Các tội phạm này có khung hình phạt từ ít nhất là 8 năm đến chung thân và có thể kèm theo hình phạt bổ sung là hạn chế

tự do từ 1 năm đến 2 năm [9]

Luật của Liên bang Nga về chống khủng bố ngày 25 tháng 7 năm 1998 đưa ra một số khái niệm: “Hành động khủng bố là việc tiến hành trực tiếp hành động tội phạm mang tính chất khủng bố dưới hình thức gây nổ, thiêu hủy, sử dụng hoặc đe dọa sử dụng các thiết bị gây nổ hạt nhân, các chất phóng xạ, hóa chất, sinh học, chất nổ, chất độc, gây độc, các chất tác động mạnh, độc tố; hủy diệt, gây tổn hại hoặc chiếm giữ các phương tiện giao thông hoặc các mục tiêu khác; xâm hại đến cuộc sống của nhà hoạt động quốc gia hoặc xã hội, đại diện các nhóm dân cư, dân tộc, sắc tộc, tôn giáo và các nhóm dân cư khác; bắt giữ con tin, bắt cóc người; gây ra mối nguy hiểm, nguy hại đến cuộc sống, sức khỏe hoặc tài sản của nhóm người không xác định bằng cách tạo ra những điều kiện gây ra tai nạn và thảm họa mang tính chất biến thể hoặc đe dọa thực sự tạo ra mối nguy hiểm đó, phổ biến mối đe dọa dưới bất kỳ hình thức nào và bằng bất

cứ phương tiện nào; các hành động khác gây ra mối nguy hiểm chết người, gây

ra thiệt hại đáng kể về tài sản hoặc khởi đầu những hậu quả nguy hiểm khác về mặt xã hội ” Vào tháng 2/2006, Hạ viện Nga đã thông qua đạo luật sửa đổi Luật này, theo đó quân đội có thể được phép bắn hạ các máy bay dân dụng bị