Pháp luật quốc tế về chống khủng bố một số vấn đề lý luận và thực tiễn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT --- NGUYỄN NGỌC SƠN PHÁP LUẬT VỀ HẢI QUAN TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LUẬT HÀ NỘI – 2002... đại học q

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT -

NGUYỄN NGỌC SƠN

PHÁP LUẬT VỀ HẢI QUAN TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LUẬT

HÀ NỘI – 2002

đại học quốc gia hà nội

khoa luật -

nguyễn Ngọc sơn

pháp luật về hải quan trong điều kiện hội nhập kinh tế

ở nước ta hiện nay

Chuyên ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 50515

Luận văn thạc sĩ khoa học luật

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Am Hiểu

hà nội - 2002

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu dẫn theo những nguồn đã công bố Kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ

Nguyễn Ngọc Sơn

MỤC LỤC

Lời mở đầu

Chương 1/ Một số vấn đề chung

về hải quan và pháp luật về hải

quan

1.1/ Sơ lƣợc sự ra đời của Hải

quan và bản chất của Hải quan

1.2/ Chức năng, nhiệm vụ của Hải

quan Việt Nam 1.2.1/ Kiểm tra, giám sát hải quan

Tr an

g

1

8

8

13

15

17

20

21

21

21

23

30

1.2.2/ Thu thuế xuất khẩu, thuế

nhập khẩu và thực hiện chính

sách thu trong lĩnh vực hải quan

1.2.3/ Điều tra, xử lý vi phạm

pháp luật hải quan; phòng chống

buôn lậu, gian lận thương mại,

vận chuyển trái phép hàng hoá

qua biên giới 1.2.4/ Thống kê Nhà nước về hải

quan 1.3/ Sự hình thành và phát triển

của pháp luật về hải quan ở nước

ta 1.3.1/ Trước năm 1945

1.3.2/ Từ năm 1945 đến nay

30

31

31

42

45

45

49

54

61

72

72

72

77

82

83

86

93

95

98

102

Chương 2/ Thực trạng pháp luật Hải quan Việt Nam

2.1/ Địa bàn hoạt động của Hải quan Việt Nam

2.2/ Kiểm tra, giám sát hải quan

2.2.1/ Kiểm tra, giám sát hải quan theo pháp luật Việt Nam

2.2.2/ Kiểm tra, giám sát hải quan theo pháp luật quốc tế

2.2.3/ Kiểm tra, giám sát hải quan đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu

2.2.3.1/ Về cơ chế, chính sách xuất khẩu, nhập khẩu

2.2.3.2/ Kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu

2.3/ Thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và thu khác

2.4/ Điều tra, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật hải quan; xử phạt

vi phạm hành chính và điều tra hình sự của Hải quan

Chương 3/ Những yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế và một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về

hải quan

3.1/ Hội nhập kinh tế quốc tế và những tác động đến hoạt động Hải

quan

3.1.1/ Hội nhập kinh tế quốc tế

3.1.2/ Những yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế tác động đến hoạt

động Hải quan

3.2/ Phương hướng và giải pháp

3.2.1/ Chính sách thương mại hàng hoá và hàng rào phi thuế quan

3.2.2/ Kiểm tra, giám sát hải quan

3.2.3/ Về lĩnh vực thuế quan

3.3.4/ Nâng cao thẩm quyền điều tra của Hải quan

Kết luận

Danh mục tài liêu tham khảo

LỜI MỞ ĐẦU

1/ Tính cấp thiết của đề tài

Hội nhập kinh tế quốc tế là chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước Hiện nay, Việt Nam là thành viên của nhiều tổ chức tài chính quốc tế như

WB, IMF, ADB và trở thành thành

viên chính thức của ASEAN năm 1995, APEC năm 1998; đang đàm phán gia nhập WTO, đã ký hiệp định khung với

EU, đặc biệt Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ bắt đầu có hiệu lực

từ tháng 12 năm 2001 đã đánh một dấu mốc quan trọng trong quá trình hội nhập

kinh tế quốc tế của nước ta

Bên cạnh những mặt tích cực mà quá trình hội nhập kinh tế quốc tế tác động đến nước ta như việc mở rộng thị

trường, tăng khả năng thu hút các nguồn vốn, tạo điều kiện tiếp nhận công nghệ mới có hiệu quả hơn , thì những yêu cầu, thách thức mới và những tác động tiêu cực ở mặt nào đó, đòi hỏi phải được giải quyết sao cho thúc đẩy phát triển kinh tế, bảo hộ sản xuất trong nước; bảo đảm nguồn thu cho ngân sách nhà nước; bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn

xã hội; giữ vững chủ quyền quốc gia Pháp luật hải quan Việt Nam đã góp phần to lớn vào công cuộc đổi mới của đất nước; đóng góp tích cực vào việc hoàn thiện pháp luật kinh tế nói riêng và hệ thống pháp luật Việt Nam nói chung Càng có ý nghĩa hơn khi

Luật Hải quan, văn bản pháp lý có hiệu lực cao nhất quy định về Hải quan, đã được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt nam khoá X, kỳ họp thứ

9 thông qua ngày 29 tháng 6 năm 2001, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm

2002 Luật Hải quan ra đời đã giải quyết nhiều yêu cầu cấp bách, đã cơ bản tạo ra khuôn khổ pháp lý điều chỉnh các quan hệ kinh tế - xã hội liên quan đến hoạt động hải quan, tác động tích cực đến hoạt động kinh tế đối ngoại, sản xuất và lưu thông, thúc đẩy tiến trình cải cách hành chính, góp phần giữ vững

ổn định chính trị trong điều kiện hội nhập, phát triển nhanh về kinh tế những năm đầu thập kỷ của thế kỷ 21

Tuy nhiên vấn đề đặt ra lúc này là làm thế nào để pháp luật hải quan nhanh chóng đi vào cuộc sống, phát huy được hiệu quả quản lý Muốn vậy vấn đề hết sức quan trọng là làm sao các quy định của pháp luật hải quan phải được nghiên cứu, tìm hiểu và xem xét một cách hệ thống để nhận thức được

rõ ràng, rộng rãi Mặt khác, quá trình hội nhập kinh tế luôn đặt ra những vấn

đề mới, đòi hỏi một số lĩnh cụ thể của pháp luật phải thích nghi, trong đó, đặc

biệt là vấn đề thuế quan và hàng rào hải quan Vì vậy nghiên cứu “Pháp luật

về hải quan trong điều kiện hội nhập kinh tế ở nước ta hiện nay” là vấn đề

có ý nghĩa lý luận và thực tiễn, đáp ứng những đòi hỏi cấp thiết của thực tế đời sống kinh tế - xã hội trước yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước

ta

2/ Tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu về pháp luật hải quan Việt Nam nói chung và pháp luật hải quan trong điều kiện hội nhập kinh tế nói riêng, cho đến nay vẫn là điều khá mới mẻ và chưa thu hút được nhiều sự chú ý của đông đảo các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách, các luật gia

Nguyên nhân của tình trạng trên là do, mặc dù Hải quan được thành lập từ rất sớm 10/9/1945, nhưng trong công cuộc bảo vệ tổ quốc, tiến hành và hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, hoạt động của Hải

quan thực tế còn rất hạn chế Sau năm 1975, do chính sách Nhà nước độc quyền ngoại thương, quan hệ buôn bán, trao đổi hàng hoá được thực hiện chủ yếu trong Khối SEV Do vậy, hoạt động của Hải quan vẫn còn hạn chế

ở phạm vi, mức độ nhất định Với chủ trương đổi mới, mở cửa của Đảng cộng sản Việt Nam, từ năm 1986 nền kinh tế nước ta chuyển đổi từ cơ chế tập trung bao cấp sang nền kinh tế nhiều thành phần, hoạt động theo cơ chế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa, có sự quản lý của Nhà nước; thì hoạt động của Hải quan ngày càng trở nên cần thiết với yêu cầu về phạm vi, địa bàn hoạt động rõ ràng, thực quyền, để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội và tình hình nhiệm vụ trong thời kỳ mới, thời kỳ hội nhập kinh tế và phát triển đất nước

Trước yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế, đã có những bài viết, bài tham luận có liên quan và một số công trình khoa học, luận án, đề tài

nghiên cứu về Hải quan và pháp luật về hải quan, có thể kể đến như:

“Tham gia quá trình toàn cầu hoá nền kinh tế và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam về phương diện pháp lý” (T.S Hà Hùng Cường, tham luận tại hội thảo “Những thách thức về phương diện pháp lý trước quá trình toàn cầu hoá” tháng 10/2000, Nhà Pháp luật Việt-Pháp)

“Mục tiêu, chính sách phát triển kinh tế xã hội trong thập niên đầu của thế kỷ 21 và nhiệm vụ xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật của Việt Nam” (T.S Uông Chu Lưu, tham luận tại toạ đàm về “Các mục tiêu chiến lược về phát triển kinh tế xã hội tác động đến nhu cầu phát triển hệ thống pháp luật Việt Nam” tháng 6/2001 tại Hà Nội)

“Tìm hiểu pháp luật hợp đồng mua bán hàng hoá và đại diện thương mại” (TS Nguyễn Am Hiểu, NXB Đà Nẵng, 2000)

“Pháp luật Thương mại Việt Nam trước thách thức của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế” (TS Phạm Duy Nghĩa, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật

số 6/2000)