khñng bè, mét sè vÊn ®Ò lý luËn còng nh- thùc tiÔn ¸p dông trong nh÷ng n¨m qua, ®Ò tµi h-íng tíi môc tiªu lÊp phÇn nµo kho¶ng trèng nghiªn cøu, lç hæng th«ng tin vÒ lÜnh vùc nµy ë ViÖt[r]
Trang 1Đại học Quốc gia Hà Nội
Khoa Luật
Nguyễn Long
Phỏp luật quốc tế về chống khủng bố một số vấn đề lý luận và
thực tiễn
Hà Nội, 2003
Ký hiệu, chữ viết tắt
BLHS Bộ luật Hình sự
BLTTHS Bộ luật Tố tụng Hình sự
CƯ Công -ớc
HĐBA Hội đồng bảo an
k Khoản
LHQ Liên hợp quốc
ND Nhân dân
PLQT pháp luật quốc tế
QS Quân sự
TA Toà án
TC Tối cao
Trang 2VKS ViÖn kiÓm s¸t
Trang 3Phần mở đầu
1 Tính cấp thiết của đề tài
Khủng bố quốc tế từ lâu đã đ-ợc xem là nguy cơ đối với an ninh đối nội và đối ngoại của mọi quốc gia Các vụ khủng bố ngày 11/9/2001 và cuộc chiến toàn diện chống khủng bố của Mỹ đã khiến cho vấn đề khủng bố trở thành một trong
những mối quan tâm hàng đầu của công chúng hiện nay
Đối với cộng đồng quốc tế, khủng bố quốc tế thực sự là mối đe doạ an ninh chính trị và kinh tế toàn cầu Với mỗi quốc gia, khủng bố là mối hiểm hoạ đối với an ninh chính trị-kinh tế-xã hội Chống khủng bố quốc tế là công việc đòi hỏi phải có
sự phối hợp giữa các quốc gia và sử dụng nhiều ph-ơng thức tổng hợp Một trong những ph-ơng tiện hiệu quả chống khủng bố là pháp luật Chính vì vậy, ngay từ những năm 60, những công -ớc quốc tế đầu tiên về chống các hành vi khủng bố máy bay, bắt cóc v.v đã đ-ợc các quốc gia ký kết Cho đến nay, đã có khoảng
12 điều -ớc quốc tế phổ cập, 7 điều -ớc quốc tế khu vực và hàng chục điều -ớc quốc tế song ph-ơng về hợp tác chống khủng bố Sau sự kiện 11/9 một số điều -ớc quốc tế khác đang đ-ợc Liên hợp quốc soạn thảo
Việt Nam là một thành viên của cộng đồng quốc tế và không nằm ngoài mối đe doạ tiềm tàng của chủ nghĩa khủng bố quốc tế1 Việc tham gia hợp tác cùng cộng
đồng quốc tế trong cuộc đấu tranh chung là cần thiết cho sự ổn định bền vững của n-ớc nhà Nhận thức đ-ợc điều đó, chúng ta đã tham gia 6 công -ớc quan trọng và 2 Nghị định th-
Việc tiếp tục tham gia vào các điều -ớc khác đang là một đòi hỏi cấp bách và việc tham gia các điều -ớc quốc tế này cũng là một cơ sở để tiếp tục tiến trình hội
1 Đại sứ quán Việt Nam tại Thái Lan và Malaisia đã từng bị đặt bom
Trang 4nhập quốc tế và hoàn thiện pháp luật trong n-ớc bảo đảm chống khủng bố hiệu quả Sau vụ khủng bố ngày 11/9/2001, Chủ tịch n-ớc Trần Đức L-ơng chỉ thị cho các bộ ngành khẩn tr-ơng nghiên cứu và trình Chủ tịch n-ớc về việc tham gia các điều -ớc quốc tế về chống khủng bố mà Việt Nam ch-a tham gia Tuy nhiên,
hiện nay, chúng ta còn thiếu thông tin về mảng pháp luật quốc tế quan trọng này
Các bài viết, nghiên cứu về Luật Quốc tế chống khủng bố rất hiếm nếu nh-
không muốn nói là không có Tình trạng thiếu thông tin toàn diện về pháp luật quốc tế về chống khủng bố là phổ biến cả trong giới quan chức lẫn giới nghiên cứu và cả xã hội nói chung Tình trạng này làm cho việc nghiên cứu Luật quốc tế
về chống khủng bố trở thành một nhu cầu cấp thiết hiện nay ở Việt Nam
Việc Mỹ dùng tên lửa hành trình bắn vào Xu-đăng và áp-ga-nít-tan với cớ trả đũa các vụ đánh bom khủng bố Đại sứ quán Mỹ2 và tàu chiến Mỹ3 và đặc biệt là việc
Mỹ tấn công áp-ga-nít-tan, việc Thủ t-ớng Australia tuyên bố dành quyền đánh phủ đầu và Mỹ đ-a ra học thuyết về quyền đơn ph-ơng hành động đánh phủ
đầu, ngăn chặn từ xa [21, 2] đang đặt chúng ta tr-ớc nhiều câu hỏi cả về lý luận
và thực tiễn: liệu pháp luật quốc tế về chống khủng bố có quy định nào cho phép tấn công một quốc gia có chủ quyền với cái cớ chống khủng bố? Liệu chống khủng bố có v-ợt trên nguyên tắc chủ quyền quốc gia, một trong những nguyên tắc cơ bản nhất của pháp luật quốc tế? Việc Mỹ áp dụng Luật quốc tế4 nói chung
và pháp luật quốc tế về chống khủng bố nói riêng đã đúng ch-a, họ có lạm dụng pháp luật quốc tế về chống khủng bố để phục vụ cho các mục đích chính trị không? Đâu là pháp luật quốc tế chân chính chống khủng bố và đâu là sự lạm dụng pháp luật quốc tế về chống khủng bố? Các câu hỏi này có thể đ-ợc giải
đáp phần nào qua việc nghiên cứu một cách khoa học các quy định của pháp
2 Đại sứ quán Mỹ tại Kenya và Tanzania bị đánh bom vào năm 1998
3 Tàu khu trục USS Cole bị đánh bom tại hải cảng Yêmen năm 2000
4 Khi tiến công áp-ga-nít-tan, Mỹ đã viện dẫn điều 51 Hiến ch-ơng LHQ về quyền tự vệ chính đáng
Trang 5luật quốc tế về chống khủng bố Đây là một lý do để đề tài này đ-ợc thực hiện
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
ở Việt Nam, nh- ở phần một đã nêu, các nghiên cứu chuyên khảo về pháp luật quốc tế chống khủng bố khá hiếm Mới chỉ có một số nghiên cứu ban đầu về các công -ớc chống khủng bố trong lĩnh vực hàng không, luật hình sự quốc tế, một số bài viết hội thảo về khủng bố v.v Hiện vẫn ch-a có một nghiên cứu đầy đủ ở cấp
độ một luận văn về khung pháp luật quốc tế về chống khủng bố, các nội dung của các điều -ớc quốc tế, pháp luật trong n-ớc về chống khủng bố quốc tế v.v
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Mục đích: trên cơ sở làm sáng tỏ những nội dung của luật quốc tế về chống
khủng bố, một số vấn đề lý luận cũng nh- thực tiễn áp dụng trong những năm qua, đề tài h-ớng tới mục tiêu lấp phần nào khoảng trống nghiên cứu, lỗ hổng thông tin về lĩnh vực này ở Việt Nam, giải quyết một số câu hỏi về lý luận và thực tiễn trong việc sử dụng pháp luật quốc tế về chống khủng bố trong tình hình hiện nay và qua đó, góp phần nào đó trong việc hình thành một chính sách và thái độ khoa học khách quan trong hoạt động hợp tác chống khủng bố quốc tế, với pháp luật quốc tế về chống khủng bố cho n-ớc ta
Nhiệm vụ: Đề tài tập trung làm sáng tỏ các vấn đề sau:
+ Hiện trạng khung pháp luật quốc tế về chống khủng bố, nội dung các điều -ớc quốc tế
chủ yếu về chống khủng bố: những -u điểm và những thiếu sót
+ Ph-ơng h-ớng phát triển của luật quốc tế về chống khủng bố trong tình hình mới, đặc biệt xoay quanh nguyên tắc chủ quyền quốc gia trong hoạt
động chống khủng bố
Trang 6+ Những vấn đề đặt ra cho Việt Nam: Xây dựng, tham gia và thực thi các
điều -ớc quốc tế về chống khủng bố, hoàn thiện khung pháp luật trong n-ớc về chống khủng bố
4 Giới hạn của đề tài
Trong phạm vi một luận văn thạc sỹ và tình hình nghiên cứu vấn đề tại Việt Nam,
đề tài tập trung vào nghiên cứu những nội dung pháp lý cơ bản nhất của pháp luật quốc tế về chống khủng bố (khung pháp luật về chống khủng bố trong đó tập trung vào các điều -ớc quốc tế phổ cập; thực trạng tình hình thực thi các điều -ớc v.v và có sự liên hệ với tình hình ở Việt Nam) H-ớng phát triển của pháp luật quốc tế về chống khủng bố trong mối t-ơng quan với nguyên tắc chủ quyền quốc gia cũng nằm trong phạm vi nghiên cứu của đề tài
Những vấn đề về chính trị - xã hội liên quan đến khủng bố, những công cụ chống khủng bố khác, mối quan hệ giữa khủng bố và các tội phạm quốc tế, vấn đề t- pháp hình sự quốc tế v.v không nằm trong phạm vi nghiên cứu của đề tài
5 Đối t-ợng và ph-ơng pháp nghiên cứu đề tài
Đối t-ợng nghiên cứu: các quy phạm pháp luật quốc tế về chống khủng bố, tập
trung chủ yếu trong các điều -ớc quốc tế chống khủng bố, là đối t-ợng nghiên cứu chính Bên cạnh đó, để bổ trợ cho việc nghiên cứu các quy phạm nêu trên, nhiều quy định khác của pháp luật quốc tế có liên quan và pháp luật chống
khủng bố của một số quốc gia cũng là đối t-ợng nghiên cứu của đề tài
Ph-ơng pháp nghiên cứu: Phù hợp với giới hạn và đối t-ợng nghiên cứ nêu trên,
ph-ơng pháp nghiên cứu chủ yếu đ-ợc sử dụng là các ph-ơng pháp phân tích-tổng hợp, so sánh v.v trong đó, ph-ơng pháp phân tích quy phạm là cơ bản Nền tảng ph-ơng pháp luận của chủ nghĩa duy vật lịch sử và phép biện chứng duy vật
là kim chỉ nam trong đề tài
Trang 76 ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
Đề tài là một nghiên cứu b-ớc đầu về một vấn đề khá mới mẻ ở Việt Nam Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là một t- liệu cho việc tham khảo khoa học trong nghiên cứu Luật Quốc tế nói chung và pháp luật quốc tế về chống khủng bố nói riêng Một số câu hỏi thực tiễn và lý luận về pháp luật quốc tế về chống khủng bố cũng đ-ợc đề cập trong đề tài Đề tài cũng gợi mở những vấn đề lý luận cần tiếp tục nghiên cứu và đi sâu thêm Riêng về thực tiễn, đề tài sẽ đóng góp phần nào trong việc thúc đẩy tiến trình Việt Nam tiếp tục tham gia vào các điều -ớc quốc tế
về chống khủng bố, hình thành thái độ khoa học khách quan đối với hoạt động khủng bố và chống khủng bố, hoạch định và hoàn thiện pháp luật trong n-ớc về chống khủng bố v.v
7 Kết cấu của đề tài
Luận văn có cấu trúc gồm ba phần Phần thứ nhất tình bày những nội dung cơ bản về tính cấp thiết, mục đích, phạm vi, ph-ơng pháp nghiên cứu của đề tài Phần thứ hai trình bày những nội dung chính của đề tài gồm ba ch-ơng:
- Ch-ơng I: Trình bày những vấn đề chung mang tính tổng quan về khủng
bố quốc tế và pháp luật quốc tế về chống khủng bố: khái niệm, lịch sử hình thành v.v
- Ch-ơng II: Hệ thống hoá các quy định cụ thể của pháp luật quốc tế về chống khủng bố trong tập quán pháp, trong các điều -ớc quốc tế Nghiên cứu nội dung khung pháp luật quốc tế về chống khủng bố, thực tiễn áp dụng chúng, những thành tựu và khiếm khuyết có thể có, h-ớng phát triển v.v Trên cơ sở nghiên cứu những nội dung nh- vậy, đề tài đi sâu phân tích tính pháp lý của các vấn đề thực tiễn hiện nay nh- hành động khủng
bố ngày 11/9/2001, các hành động trả đũa, cuộc chiến chống khủng bố
Trang 8của Mỹ v.v
- Ch-ơng III: Tìm hiểu quá trình Việt Nam tham gia và thực thi các điều -ớc quốc tế về chống khủng bố và thái độ của ta tr-ớc các vấn đề lý luận và thực tiễn pháp lý về khủng bố quốc tế và chống khủng bố quốc tế
Phần thứ ba là kết luận
Trang 9Danh mục Tài liệu tham khảo
Tiếng Anh
1 A Concise dictionary of law, Oxford University Press, 1991
2 A Thomas, Philipp và Standley, Tony Khoa Luật, Tr-ờng đại học Tổng
hợp Cardiff, Liên hiệp V-ơng quốc Anh, Classifying terrorism,
3 Al-Tawhid, Towards a definition of terrorism, bài thuyết trình tại Hội nghị
Quốc tế về Khủng bố do Tổ chức Hội nghị Hồi giáo tổ chức tại Geneva,
từ ngày 22 - 26/6/1987
4 Black, Henry Campbell Black's Law Dictionary, Sixth Edition, 1997
5 Brown, Chris Sovereignty, rights and justice, International political
theory today, Polity Press, 2002
6 Cassese, Antonio International law in a divided world, Clarendon Press
- Oxford, 1994
7 Epps, Valerie International law for undergraduates, Carolina Academic
Press, Durham, North Carolina, 1998
8 Ganor, Boaz, Giám đốc điều hành ITC, Terrorism: no prohibition without
definition, http://www.ict.org.il/articledet.cfm?articleid=393
9 I A Shearer, Starke’s International Law, 11th ed Butterworths, 1994,
10 Jenkins, Bryan Michael Where I draw the line,
11 Jordan, Michael Terrorism's slippery definition eludes UN diplomats,
Christian Science Monitor, 03/02/2002 http:// www globalpolicy org /
12 Khan, Ali A legal theory of international terrorism, 19 Connecticut Law Review, 1987
13 K Koufa Kalliopi, Terrorism and human rights, Báo cáo tiến độ
E/CN.4/Sub/2001/31 ngày 27/6/2001, Tiểu ban Bảo vệ và thúc đẩy quyền con ng-ời, Uỷ ban quyền con ng-ời, Hội đồng kinh tế - xã hội Liên hợp quốc
14 Koechler, Hans, Humanitarian Intervention in the Context of Modern
Trang 10Power Politics, Is the Revival of the Doctrine of the "Just War"
Compatible with the International Rule of Law? Vienna 2001 Bài nghiên
cứu đ-ợc trình bày tại Học viện Quan hệ quốc tế hiện đại, Bắc Kinh
(22/12/2000) Tóm tắt nghiên cứu đ-ợc trình bày tại Hội nghị quốc tế về
"Chủ nghĩa can thiệp An outline of the research was presented at the international conference on "Interventionism against International Law: From Iraq to Yugoslavia," held in Madrid (20/11/1999)
15 , international observer of the International Progress
Organization nominated by United Nations Secretary-General Kofi
Annan on the basis of Security Council resolution 1192 (1998) Report on
and evaluation of the Lockerbie Trial
conducted by the special Scottish Court in the Netherlands at Kamp van Zeist
16 international observer of the International Progress
Organization nominated by UN Secretary-General Kofi Annan on the
basis of Security Council resolution 1192 (1998), Report on the appeal
proceedings at the Scottish Court in the Netherlands (Lockerbie Court)
in the case of Abdelbaset Ali Mohamed Al Megrahi v H M Advocate
17 The United Nations, the international rule of law and terrorism,
Fourteenth centennial lecture, Supreme Court of the Philippines Judicial Academy, Manila, 12/3/2002
18 The Use Of Force In The New International Order On The
Problematic Nature Of The Concept Of Humanitarian Intervention Bài
tham luận trình bày tại Hội nghị quốc tế "Interventionism against
International Law: From Iraq to Yugoslavia" (Chủ nghĩa can thiệp đi
ng-ợc lại Lụât quốc tế) Madrid, 20/11/1999
19 Marsh, Adviser, http://www.marsh.co.uk
20 Muslim nations won't define terrorism,
21 National strategy for combating terrorism, The White House,
February 2003
22 Netanyahu, Binyamin 2001, Fighting Terrorism: How Democracies
Can Defeat The International Terrorist Network, Farrar, Straus & Giroux,
New York, Trang 8 “Terrorism is the deliberate and systematic assault
on civilians to inspire fear for political ends.”
23 Patterns of global terrorism 2001, Bộ Ngoại giao Mỹ, tháng 5/2002
Trang 1124 P Schmid, Alex 1983 Political Terrorism
25 R White Jonathan, 1991 Terrorism: An Introduction
26 Report of the Policy working group on the United Nations and
terrorism, http:// www.Un.org/english/terrorism
27 Report of Ad Hoc Committee established by General Assembly
Resolution 51/210 of 17 December 1996, Phiên họp thứ 5, 12 -
23/02/2001
28 Tổng th- ký Liên hợp quốc, Human rights and terrorism, Báo cáo tại
Phiên họp 56, Đại hội đồng LHQ ngày 17/7/2001
29 , Human rights and terrorism, Báo cáo tại Phiên họp 50, Đại hội
đồng LHQ ngày 26/10/1995
30 , Measures to eliminate international terrorism, Báo cáo tại Phiên
họp 56, Đại hội đồng LHQ ngày 03/7/2001
31 , Measures to eliminate international terrorism, Báo cáo tại Phiên
họp 54, Đại hội đồng LHQ ngày 28/10/1999
32 , Measures to eliminate international terrorism, Báo cáo tại Phiên
họp 38, Đại hội đồng LHQ ngày 29/11/1983
33 , Measures to eliminate international terrorism, Báo cáo tại Phiên
họp 53, Đại hội đồng LHQ ngày 20/10/1998
34 Terrorism Research Centre,
35 The Baku Declaration on global dialogue and peaceful co-existence
among nations and the threats posed by international terrorism,
International progress organization (IPO), Baku, Azerbaijan, 09/11/2001
36 The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, Report to
the Counter-Terrorism Committee pursuant to paragraph 6 of Security Council resolution 1373 (2001) of 28 September 2001, S/2001/1232,
http://www.un.org/Docs/sc/ committees/1373/
37 The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, Second
report to the Counter-Terrorism Committee pursuant to paragraph 6 of Security Council resoslution 1373 (2001) of 28 September 2001,
S/2002/787, http://www.un.org/ Docs/sc/committees/1373/