SKKN PP Graps trong dạy học TV

Theo tôi, để dạy tốt môn Tiếng Việt, ngoài việc vận dụng những phơng pháp truyền thống, phơng pháp nêu vấn đề ta còn học tập thêm những kinh nghiệm giảng dạy của đồng nghiệp - Đó làđiều

sáng kiến kinh nghiệm

phơng pháp gráp trong dạy – học môn tiếng việt

A Đặt vấn đề

Hiện nay việc dạy – học môn ngữ văn trong nhà trờng THCS có một vị trí vô cùng quan trọng bởi vì đây là môn học nhằm hình thành nhân cách, đạo đức, lời ăn, tiếng nói cho HS, đồng thời cũng là một môn học thuộc nhóm công cụ, nó có liên quan đến những môn học khác và ngợc lại

Môn ngữ văn THCS đợc chia ra làm 3 phân môn: Văn – Tiếng Việt – Tập làm văn Ba phân môn có mối liên hệmật thiết với nhau Nhng ở đây tôi muốn đa ra để bàn bạc

về phơng pháp dạy – học phân môn Tiếng Việt, có thể nói đây là phân môn vẫn luôn là vấn đề mà ngành giáo dục quan tâm

Theo tôi, để dạy tốt môn Tiếng Việt, ngoài việc vận dụng những phơng pháp truyền thống, phơng pháp nêu vấn đề ta còn học tập thêm những kinh nghiệm giảng dạy của đồng nghiệp - Đó làđiều cực kì quan trọng phù hợp với phơng thức dạy “hoạt động ngôn ngữ” Nhất là chơng trình lớp Tiếng Việt lớp 9 có những yêu cầu cao hơn vì nó chú trọng đến việc tạo lập văn bản theo những phong cách ngôn ngữ cơ bản Do đó phơng pháp Gráp, một phơng pháp của ngành học khác cũng có những tác dụng tốt trong việc dạy – học Tiếng Việt, nhất là đối với chơng trình tiếng Việt 9 Từ thực tế giảng dạy, tôi thấy SKKN này có thể vận dụng đợc trong những tiết dạy tiếng Việt, kể cả lớp 6, 7, 8, 9 Qua các tiết dạy “sử dụng phơng pháp Gráp vào việc dạy – học môn tiếng Việt” tôi nhận thấy chất l-ợng học tập có chuyển biến, đạt đợc hiệu quả tốt

B nội dung sáng kiến.

I Định hớng sử dụng phơng pháp Gráp trong

dạy – học tiếng việt học tiếng việt

Theo giáo s Nguyễn Quang Ninh: Phơng pháp Gráp chính là phơng pháp dùng sơ đồ mạng để trình bày những vấn đề cần truyền đạt, gồm có: các đỉnh của Gráp – các điểm của Gráp – các cung của Gráp – Gráp xuất hiện dới dạng một sơ đồ mạng khép (các

điểm đều đợc nối với nhau tạo thành một đờng khép kín) hoặc cũng có thể xuất hiện dới dạng một sơ đồ mạng mở (không phải tất cả các điểm đều đợc nối với nhau)

Sơ đồ mạng khép

Điểm 2

Cùng quan hệ

Sơ đồ mạng mở

- Nội dung Gráp : Đề tài

- Đỉnh Gráp : Những ý kiến cơ bản của một bài học

- Điểm Gráp : Những ý nhỏ nằm diễn giải cụ thể cho ý cơ bản (đỉnh Gráp)

- Nhánh Gráp : Những ý chi tiết của điểm Gráp

- Cung quan hệ : Thể hiện ở mối quan hệ của các đỉnh, các điểm trong Gráp Do đó, việc lập Gráp cho một nội dung bài học là việc làm cho kiến thức cơ bản trong một bài học đợc

định danh, hiện lên một cách trực quan với đầy đủ những mối quan hệ giữa chúng

Vận dụng phơng pháp Gráp trong việc giảng dạy môn tiếng Việt nh thế nào cho có hiệu quả?

II Xây dựng phơng pháp Gráp trong dạy học tiếng việt – học tiếng việt

1) Việc đầu tiên thầy cô phải biết chọ bài học để vận dụng phơng pháp này: Chẳng hạn, trong chơng trình tiếng Việt lớp 9 ta có thể chọn một số bài nh Tổng kết từ vựng, tổng kết ngữ pháp, ôn tập tiếng Việt,

- Dự kiến trớc một số bài tiếng Việt mà học sinh sẽ vận dụng, chẳng hạn: tổng kết từ vựng, tổng kết ngữ pháp ở lớp 9, hệ thống kiến thức từ loại, các loại câu ở lớp 8 - ôn vào lớp 10 về phần tiếng Việt

2) Sau đó chọn phơng pháp dạy học tợng ứng: Khi sử dụng phơng pháp Gráp vào việc lập sơ đồ mạng cho nội dung kiến thức trong quá trình soạn bài và giảng dạy

3) Phần cuối cùng là chuẩn bị cách hớng dẫn theo hệ thống hợp lí để học sinh dễ tiếp nhận và vận dụng phơng pháp này đợc tốt

Phơng pháp Gráp sử dụng trong môn tiếng Việt là một phơng pháp khoa học, mang tính thực tiễn giúp gôía viên dễ vận dụng trong quá tình giảng dạy môn tiếng Việt, giúp học sinh dễ tiếp thu nội dung, kiến thức bài giảng của thầy dễ áp dụng giải đợc các bài tập trong sách học sinh và các bài tập tham khảo khác

III Thực tế vận dụng phơng pháp Gráp trong giảng dạy.

1) Theo đúng quy trình: Tìm hiểu bài, kiến thức nhận thức đợc thông qua bài giảng, bài học, vận dụng vào thực tế

Điểm 2

2) Thực tế vận dụng: Đợc nhà trờng phân công dạy Văn – Tiếng Việt khối lớp 9 và trong suốt quá trình 3 năm qua đợc giảng dạy theo lớp từ lớp 6 đến lớp 9, tôi đã rút ra đợc việc vận dụng phơng pháp Gráp trong một số bài học sau:

* Đối với chơng trình Văn – Tiếng Việt lớp 8:

+ Tiết 3 : Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

+ Tiết 63 : Ôn tập tiếng Việt

+ Tiết 43 – 46 : Câu ghép

+ Tiết 58 : Ôn tập về dấu câu

+ Tiết 114 – 118 : Lựa chọn trật tự từ trong câu

+ Tiết 125 : Ôn tập phần tiếng Việt HKII

* Đối với chơng trình Văn – Tiếng Việt lớp 9:

+ Tiết 8 – 13 : Các phơng châm hội thoại

+ Tiết 43 – 49 : Tổng kết từ vựng

+ Tiết 53 – 59 : Tổng kết từ vựng

+ Tiết 73 : Ôn tập tiếng Việt

+ Tiết 98 – 103 : Các thành phần biệt lập

+ Tiết 138, 139 : Ôn tập tiếng Việt

III Sử dụng phơng pháp Gráp vào việc dạy học một bài cụ thể:

ở đây, tôi xin đa ra một giáo án áp dụng việc sử dụng phơng pháp Gráp trong việc dạy học môn tiếng Việt, sau khi dạy học song các tiết có vận dụng phơng pháp này tôi thấy học sinh nắm bài vững, biết vận dụng để giải các bài tập một cách có hiệu quả

Giáo án Tiếng Việt lớp 8.

Tiết 3: Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ.

A Mục tiêu cần đạt:

Cho HS nắm vững kiến thức:

- Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ của chúng

- Rèn năng lực sử dụng các cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ trong giao tiếp

- Vận dụng phơng pháp Gráp vào việc dạy – học

- Rèn khả năng t duy, nhận thức về mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng trong cuộc sống

B Lên lớp:

1 ổn định lớp + kiểm tra bài cũ:

GV có thể tiến hành hai việc song song là chuẩn bị bài mới ở nhà và bảng phụ để tiến hành thực hành bài tập và vận dụng phơng pháp Gráp vào bài học

2 Giới thiệu bài Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ.

3 Bài mới:

HĐ1: Vận dụng phơng pháp Gráp HD I Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp

GV lập sơ đồ trong SGK theo PP mạng

Gráp, yêu cầu HS quan sát, trả lời câu hỏi

? Nghĩa của từ động vật với chim, thú, cá?

? Nghĩa của từ thú, chim, cá với từ voi, khỉ,

sáo, sẻ, cá rô, cá thu?

? Mối quan hệ giữa nghĩa rộng, nghĩa hẹp

của từ ngữ?

? Qua phần phân tích trên em hiểu nh thế

nào là từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp?

- HS trả lời- GV tổng kết theo mạng Gráp

HĐ 2: Hớng dẫn học sinh luyện tập.

II Bài tập

1 Bài tập 1: ( Trang 11) a.

b

rô

Mối quan hệ giữa nghĩa rộng, hẹp 1 từ ngữ có nghĩa rộng của từ ngữ

này là từ ngữ hẹp của từ ngữ khác

y phục

đùi

Quần dài

áo dài Sơ mi

Động vật

Cá

thu

Nghĩa rộng

Phạm vi nghĩa

từ ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa một số

từ ngữ khác

Nghĩa hẹp

Phạm vi của từ ngữ đó đợc bao hàm trong phạm vi nghĩa một từ ngữ khác

Giáo viên cho học sinh làm theo nhóm:

2 Bài tập 2 (dùng bảng phụ)

Tìm từ ngữ có nghĩa bao hàm trong phạm vi của mỗi từ ngữ (dựa vào phơng pháp Gráp để giải bài tập này)

a

b.

c.

d

vũ khí

ờng

Đại bác

Bom ba càng

Bom bi

chất đốt

hoả (Khí) ga

nghệ thuật

Hội

hoạ nhạcÂm Văn học Điêu khắc

Thức ăn

xào

Thịt luộc

Tôm rang

Cá rán

nhìn nhìn

e.

3 Bài tập 3:(gọi một học sinh lên vận dụng phơng pháp Gráp) Tìm các từ ngữ có nghĩa

đ-ợc bao hàm trong phạm vi nghĩa của mỗi từ ngữ

e.

xe cộ

Xe

đạp Ô tô trâuXe

Kim loại

hoa quả

Hoa

hồng Thanh long B ởi

(Ng ời)

họ hàng

Liếc

Thụi

Đánh

Đấm

mang

Xách Khiêng Gánh

III Củng cố:

Từ bài tập 1,2,3 hãy nhắc lại:

1 Thế nào là một từ ngữ đợc coi là có nghĩa rộng?

2 Thế nào là một từ ngữ đợc coi là có nghĩa hẹp?

3 Nêu mối quan hệ nghĩa rộng và nghĩa hẹp của từ ngữ?

V Dặn dò:

Giáo viên nhắc học sinh:

1 Ôn lại phần lý thuyết về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

2 Giáo viên hớng dẫn học sinh làm bài tập 4 và 5 trang 11 (SGK)

3 Soạn: Trờng từ vựng (trang 21 SGK)

Hớng dẫn sơ đồ mạng Gráp

C kết luận và đề xuất s phạm.

I Kết luận

- Có nhiều con đờng và cách thức cho giáo viên có thể vận dụng để tích cực hoá hoạt

động nhận thức của học sinh trong dạy học môn Ngữ văn nói chung phần tiếng Việt nói riêng Vì vậy, áp dụng phơng pháp Gráp vào việc dạy – học môn tiếng Việt không phải là phơng pháp tối u mà cần kết hợp với các phơng pháp khác và lấy học sinh làm trung tâm trong việc giảng dạy, có nh thế thì việc dạy học của giáo viên và học sinh mới đạt đợc hiệu quả cao

II Đề xuất s phạm:

- Để tránh sự đơn điệu trong việc tổ chức hoạt động nhận thức phần tiếng Việt môn Ngữ văn ở THCS Mỗi giáo viên cần có thói quen sử dụng phơng pháp Gráp trong việc

Cấp độ khái quát nghĩa từ ngữ

Một từ ngữ

đ ợc coi là

có nghĩa

rộng khi

phạm vi

nghĩa từ

ngữ đó bao

hàm nghĩa

một số từ

ngữ khác

Một từ ngữ

đ ợc coi là

có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó đ ợc bao hàm trong phạm

vi 1 từ ngữ khác

vd: Động vật Thú Voi, h ơu

Đồng thời

có thể có nghĩa hẹp

đối với một

từ ngữ khác

Thực vật Rau Rau cải Một từ ngữ có nghĩa rộng

với những từ ngữ này

- Mỗi giáo viên cần vận dụng linh hoạt phơng pháp Gráp đã đợc xây dựng cho phù hợp với từng điều kiện dạy học cụ thể và trình độ đối tợng học cụ thể Bởi vì, ngay bản thân tôi từ khi vận dụng phơng pháp này, tôi thấy dễ dàng kết hợp đợc với phơng pháp giảng dạy truyền thống: quy nạp, hỏi, đáp (đàm thoại, diễn giảng, nêu vấn đề ) Về phía học sinh, khi cha vận dụng phơng pháp này, học sinh chậm tiếp nhận kiến thức, ghi nhận không chắc chắn, hay quên (nh trình bày trên) Từ khi áp dụng phơng pháp này học sinh tiếp nhận bài học rất tích cực, phát huy đợc năng lực của học sinh Học sinh tiếp thu bài nhanh, chính xác khoa học Cụ thể, qua các bài kiểm tra (miệng, viết, vở bài tập) có đến 85% học sinh hiểu bài và làm tốt bài tập

- Từ thực tế trong việc áp dụng phơng pháp Gráp vào việc giảng dạy thu đợc kết quả khá khả quan tôi mong rằng tất cả các giáo viên dạy học Ngữ văn xây dựng và khai thác tốt phơng pháp này vào việc dạy – học cho tiết tiếng Việt để giờ dạy thật sự có hiệu quả cao

D tài liệu tham khảo:

1 Ngữ văn lớp 6 tập 1,2 NXB Giáo dục Hà Nội- 2002.

2 Ngữ văn lớp 7 tập 1,2 NXB Giáo dục Hà Nội- 2003.

3 Ngữ văn lớp 8 tập 1,2 NXB Giáo dục Hà Nội- 2004

4 Ngữ văn lớp 9 tập 1,2 NXB Giáo dục Hà Nội- 2005.

5 Tiếp cận hiện đại hoạt động dạy học- Chu Trọng Tuấn- NXBGD HN, 2000.

Quang Hiến, ngày 14 tháng 3 năm 2009

Ngời viết

Vi Thị Hơng