Nhượng quyền thương mại

Khái niệm: Nhượng quyền thương mại franchise hay còn được gọi là nhượng quyền kinhdoanh là một quan hệ thương mại trong đó bên nhượng quyền franchisor - chủthương hiệu, với một khoản thù

Tìm hiểu về hoạt động nhượng quyền thương mại.

1 Tổng quan về hoạt động nhượng quyền thương mại

1.1 Khái niệm

1.2 Hàng hóa, dịch vụ được phép kinh doanh nhượng quyền thương mại.1.3 Hợp đồng nhượng quyền thương mại

1.4 Nội dung hợp đồng nhượng quyền thương mại

1.5 Thủ tục và trình tự đăng ký nhượng quyền thương mại

1.6 Ưu nhược điểm của nhượng quyền kinh doanh

1.7 Xu thế hoạt động nhượng quyền 2012

2 Nhượng quyền kinh doanh caffe Trung Nguyên

2.1. Lý do nhượng quyền

2.2. Quá trình nhượng quyền thương hiệu

2.3. Đặc điểm nổi bật của nhượng quyền thương hiệu

2.4. Đánh giá sau nhượng quyền

1 Khái niệm nhượng quyền thương mại

1.1 Khái niệm:

Nhượng quyền thương mại (franchise) hay còn được gọi là nhượng quyền kinhdoanh là một quan hệ thương mại trong đó bên nhượng quyền (franchisor - chủthương hiệu), với một khoản thù lao, cho phép bên được nhượng quyền - bên nhậnquyền (franchisee) bán và phân phối hàng hoá của bên nhượng quyền đồng thờiđược sử dụng thương hiệu và phương thức kinh doanh của bên nhượng quyềntrong một thời gian nhất định với sự kiểm soát và trợ giúp đáng kể và thườngxuyên của bên nhượng quyền Hai bên đối tác này sẽ ký một hợp đồng gọi là hợpđồng nhượng quyền thương mại

Hiệp hội nhượng quyền thương mại quốc tế (International FranchiseAssociation) định nghĩa nhượng quyền thương mại là "mối quan hệ được duy trìgiữa bên nhượng quyền và bên được nhượng quyền, trong đó bên nhượng quyềncấp cho bên được nhượng quyền giấy phép đặc quyền kinh doanh, bao gồm cả

việc hỗ trợ tổ chức đào tạo nhân viên, bán hàng và quản lý Đổi lại, bên đượcnhượng quyền phải trả cho bên nhượng quyền một khoản tiền" Hiệp hội nhượngquyền thương mại quốc tế cũng đưa ra một định nghĩa khác về nhượng quyềnthương mại như sau: “ Nhượng quyền thương mại là mối quan hệ theo hợp đồnggiữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền, theo đó bên nhượng đề xuất hoặc phảiduy trì sự quan tâm liên tục tới doanh nghiệp của bên nhận trên các khía cạnh như:

bí quyết kinh doanh, đào tạo nhân viên; bên nhận hoạt động dưới nhãn hiệu hànghóa, phương thức kinh doanh do bên nhượng sở hữu hoặc kiểm soát; và bên nhậnđang, hoặc sẽ tiến hành đầu tư đáng kể vốn vào doanh nghiệp bằng các nguồn lựccủa mình”

Cả hai định nghĩa trên đều nhấn mạnh tới nghĩa vụ của bên nhượng quyềntrong việc cấp phép cho bên nhận quyền được bán và phân phối hàng hoá, dịch vụ,đồng thời phải duy trì sự kiểm soát và hỗ trợ đối với bên nhận quyền Các địnhnghĩa cũng đề cập tới nghĩa vụ của bên nhận đó là phải trả một khoản phí cho bênnhượng (định nghĩa 1) hay phải đầu tư vào doanh nghiệp (định nghĩa 2)

Trong Luật Thương mại sửa đổi năm 2005 của Việt Nam cũng định nghĩanhượng quyền thương mại như sau: "Nhượng quyền thương mại là hoạt độngthương mại, theo đó bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tựmình tiến hành việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện sau:1.Việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ được tiến hành theo cách thức tổ chứckinh doanh do bên nhượng quyền quy định và được gắn với nhãn hiệu hàng hoá,tên thương mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tượng kinhdoanh, quảng cáo của bên nhượng quyền;2 Bên nhượng quyền có quyền kiểmsoát và trợ giúp cho bên nhận quyền trong việc điều hành công việc kinh doanh”.Định nghĩa này cũng nhấn mạnh tới nghĩa vụ của bên nhượng quyền

1.2 Hàng hóa, dịch vụ được phép kinh doanh nhượng quyền thương mại

Hàng hoá, dịch vụ được phép kinh doanh nhượng quyền thương mại là hànghoá, dịch vụ không thuộc Danh mục hàng hoá, dịch vụ cấm kinh doanh

Trường hợp hàng hoá, dịch vụ thuộc Danh mục hàng hoá, dịch vụ hạn chế kinhdoanh, Danh mục hàng hoá, dịch vụ kinh doanh có điều kiện, doanh nghiệp chỉđược kinh doanh sau khi được cơ quan quản lý ngành cấp Giấy phép kinh doanh,giấy tờ có giá trị tương đương hoặc có đủ điều kiện kinh doanh

1.2 Hợp đồng nhượng quyền thương mại

01 năm ở Việt Nam trước khi tiến hành cấp lại quyền thương mại

- Đã đăng ký hoạt động nhượng quyền thương mại với cơ quan có thẩm quyền

- Hàng hoá, dịch vụ kinh doanh thuộc đối tượng của quyền thương mại không

vi phạm quy định của pháp luật

Đối với Bên nhận quyền: thương nhân được phép nhận quyền thương mại khi

có đăng ký kinh doanh ngành nghề phù hợp với đối tượng của quyền thương mại

• Hợp đồng nhượng quyền thương mại

Nhượng quyền thương mại: Là hoạt động thương mại, theo đó bên nhượngquyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hànghoá, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện sau đây:

- Việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ được tiến hành theo cách thức tổchức kinh doanh do bên nhượng quyền quy định và được gắn với nhãn hiệu hànghoá, tên thương mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tượng kinhdoanh, quảng cáo của bên nhượng quyền;

- Bên nhượng quyền có quyền kiểm soát và trợ giúp cho bên nhận quyền trongviệc điều hành công việc kinh doanh

• Hình thức hợp đồng nhượng quyền thương mại:

- Hợp đồng nhượng quyền thương mại phải được lập thành văn bản hoặc bằng

hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương

Nội dung của hợp đồng nhượng quyền thương mại:

• Nội dung của quyền thương mại

• Quyền, nghĩa vụ của Bên nhượng quyền

• Quyền, nghĩa vụ của Bên nhận quyền

• Giá cả, phí nhượng quyền định kỳ và phương thức thanh toán

• Thời hạn hiệu lực của hợp đồng

• Gia hạn, chấm dứt hợp đồng và giải quyết tranh chấp

Ngôn ngữ của hợp đồng nhượng quyền thương mại:

- Hợp đồng nhượng quyền thương mại phải được lập bằng tiếng Việt Trườnghợp nhượng quyền từ Việt Nam ra nước ngoài, ngôn ngữ của hợp đồng nhượngquyền thương mại do các bên thoả thuận

Thời hạn của hợp đồng nhượng quyền thương mại:

- Thời hạn hợp đồng nhượng quyền thương mại do các bên thoả thuận

- Hợp đồng nhượng quyền thương mại có thể chấm dứt trước thời hạn thoảthuận trong các trường hợp do pháp luật quy định.

Thời điểm có hiệu lực của hợp đồng:

- Hợp đồng nhượng quyền thương mại có hiệu lực từ thời điểm giao kết trừtrường hợp các bên có thoả thuận khác

- Nếu trong hợp đồng nhượng quyền thương mại có phần nội dung về chuyểngiao quyền sử dụng đối tượng sở hữu trí tuệ thì phần đó có hiệu lực theo quy địnhcủa pháp luật về sở hữu trí tuệ

• Chuyển giao quyền thương mại:

1 Bên nhận quyền được chuyển giao quyền thương mại cho bên dự kiến nhậnquyền khác khi đáp ứng được các điều kiện sau đây:

a) Bên dự kiến nhận chuyển giao đáp ứng các điều kiện do pháp luật quy định;b) Được sự chấp thuận của Bên nhượng quyền đã cấp quyền thương mại chomình (sau đây gọi tắt là Bên nhượng quyền trực tiếp)

2 Bên nhận quyền phải gửi yêu cầu bằng văn bản về việc chuyển giao quyềnthương mại cho Bên nhượng quyền trực tiếp Trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngàynhận được văn bản yêu cầu của Bên nhận quyền, Bên nhượng quyền trực tiếp phải

có văn bản trả lời trong đó nêu rõ:

a) Chấp thuận việc chuyển giao quyền thương mại của Bên nhận quyền;

b) Từ chối việc chuyển giao quyền thương mại của Bên nhận quyền theo các lý

do do pháp luật quy định

Trong thời hạn 15 ngày nêu trên, nếu Bên nhượng quyền trực tiếp không cóvăn bản trả lời thì được coi là chấp thuận việc chuyển giao quyền thương mại củaBên nhận quyền

3 Bên nhượng quyền trực tiếp chỉ được từ chối việc chuyển giao quyền thươngmại của Bên nhận quyền khi có một trong các lý do sau đây:

a) Bên dự kiến nhận chuyển giao không đáp ứng được các nghĩa vụ tài chính

mà bên dự kiến nhận chuyển giao phải thực hiện theo hợp đồng nhượng quyềnthương mại;

b) Bên dự kiến nhận chuyển giao chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn lựa chọncủa Bên nhượng quyền trực tiếp;

c) Việc chuyển giao quyền thương mại sẽ có ảnh hưởng bất lợi lớn đối với hệthống nhượng quyền thương mại hiện tại;

d) Bên dự kiến nhận chuyển giao không đồng ý bằng văn bản sẽ tuân thủ cácnghĩa vụ của Bên nhận quyền theo hợp đồng nhượng quyền thương mại;

đ) Bên nhận quyền chưa hoàn thành các nghĩa vụ đối với Bên nhượng quyềntrực tiếp, trừ trường hợp bên dự kiến nhận chuyển giao cam kết bằng văn bản thựchiện các nghĩa vụ đó thay cho Bên nhận quyền

4 Bên chuyển giao quyền thương mại mất quyền thương mại đã chuyểngiao Mọi quyền và nghĩa vụ liên quan đến quyền thương mại của Bên chuyển giaođược chuyển cho Bên nhận chuyển giao, trừ trường hợp có thoả thuận khác

Đơn phương chấm dứt hợp đồng nhượng quyền thương mại:

1 Bên nhận quyền có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng nhượng quyềnthương mại trong trường hợp Bên nhượng quyền vi phạm nghĩa vụ theo quy địnhpháp luật

2 Bên nhượng quyền có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng nhượng quyềnthương mại trong các trường hợp sau đây:

a) Bên nhận quyền không còn Giấy phép kinh doanh hoặc giấy tờ có giá trịtương đương mà theo quy định của pháp luật Bên nhận quyền phải có để tiến hànhcông việc kinh doanh theo phương thức nhượng quyền thương mại.

b) Bên nhận quyền bị giải thể hoặc bị phá sản theo quy định của pháp luật ViệtNam

c) Bên nhận quyền vi phạm pháp luật nghiêm trọng có khả năng gây thiệt hạilớn cho uy tín của hệ thống nhượng quyền thương mại

d) Bên nhận quyền không khắc phục những vi phạm không cơ bản trong hợpđồng nhượng quyền thương mại trong một thời gian hợp lý, mặc dù đã nhận đượcthông báo bằng văn bản yêu cầu khắc phục vi phạm đó từ Bên nhượng quyền

1.5 Nội dung hợp đồng nhượng quyền thương mại

Hợp đồng nhượng quyền thương mại bắt buộc phải lập thành văn bản hoặcbằng hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương, và có thể bao gồm các nộidung chủ yếu sau:

Nội dung của quyền thương mại

Quyền, nghĩa vụ của Bên nhượng quyền

Quyền, nghĩa vụ của Bên nhận quyền

Giá cả, phí nhượng quyền định kỳ và phương thức thanh toán.Thời hạn hiệu lực của hợp đồng

Gia hạn, chấm dứt hợp đồng và giải quyết tranh chấp

Một điểm cần lưu ý là ngôn ngữ của hợp đồng nhượng quyền thương mại phải

là tiếng việt, trừ trường hợp nhượng quyền từ Việt Nam ra nước ngoài thì ngônngữ của hợp đồng do các bên thỏa thuận

1.6 Thủ tục và trình tự đăng ký nhượng quyền thương mại

Thủ tục và trình tự đăng ký nhượng quyền thương mại

Việc đăng ký hoạt động nhượng quyền thương mại được thực hiện theo thủ tụcsau đây:

Gửi hồ sơ đề nghị đăng ký hoạt động nhượng quyền thương mại đến cơ quannhà nước có thẩm quyền;

Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan nhànước có thẩm quyền thực hiện đăng ký hoạt động nhượng quyền thương mại vào

Sổ đăng ký hoạt động nhượng quyền thương mại và thông báo bằng văn bản chothương nhân về việc đăng ký đó

Trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ hoặc chưa hợp lệ, trong thời hạn 02 ngày làmviệc, kể từ ngày nhận được hồ sơ, cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải có vănbản thông báo để Bên dự kiến nhượng quyền bổ sung, hoàn chỉnh hồ sơ;

Các thời hạn nêu trên không kể thời gian Bên dự kiến nhượng quyền sửađổi, bổ sung hồ sơ đề nghị đăng ký hoạt động nhượng quyền thương mại;

Sau khi hết thời hạn quy định như trên mà cơ quan nhà nước có thẩm quyền từchối việc đăng ký thì phải thông báo bằng văn bản cho Bên dự kiến nhượng quyền

và nêu rõ lý do

1.6 Ưu nhược điểm của nhượng quyền kinh doanh.

1.6.1 Ưu điểm của nhượng quyền thương mại

• Đối với bên nhượng quyền

- Nhân rộng mô hình kinh doanh: Nhượng quyền thương mại là phương thức

giúp chủ thương hiệu có thể mở rộng mô hình kinh doanh mà vẫn đảm bảo đượctính đồng bộ của hệ thống (nhờ những quy định và yêu cầu đối với bên nhậnquyền trong hợp đồng) Bên cạnh đó, chủ thương hiệu cũng không cần đầu tưnhiều về vốn, công sức tìm hiểu thị trường và hoàn thành các thủ tục pháp lý cầnthiết so với việc tự mở một cơ sở kinh doanh mới bởi những vấn đề này sẽ được

chia sẻ với bên nhận quyền Hơn thế nữa, bên nhượng cũng không cần quản lýhoạt động kinh doanh thường nhật do bên nhận quyền phải có trách nhiệm quản lýđiều hành công việc kinh doanh có hiệu quả và đảm bảo các quy định trong hợpđồng Như vậy, bằng cách sử dụng vốn và các nguồn lực có sẵn của bên nhậnquyền, doanh nghiệp nhượng quyền có thể phát triển mô hình của mình tới nhữngkhu vực mới, vượt ra ngoài biên giới lãnh thổ, đồng thời vẫn giữ được quyền giámsát quản lý nhất định đối với việc sử dụng thương hiệu và phương thức kinh doanhcủa mình Hơn thế nữa, mô hình kinh doanh của doanh nghiệp nhân rộng nhanhchóng là đòn bẩy để giá trị của công ty hay thương hiệu lớn mạnh theo.

- Tăng doanh thu:Thông qua hình thức nhượng quyền kinh doanh, chủ thương

hiệu có thể tăng doanh thu của mình bằng các khoản tiền thu được từ việc nhượngquyền Thông thường trong các hợp đồng nhượng quyền, bên nhận quyền phảicam kết trả cho bên nhượng quyền các khoản phí bao gồm:

Phí nhượng quyền ban đầu (initial fee): Phí này bên nhận quyền chỉ trả một

lần, thường là một khoản tiền rất lớn Ví dụ như đối với ngành kinh doanh nhàhàng ăn uống, phí nhượng quyền ban đầu dao động từ 15.000-35.000 đô la Đây

là khoản phí hành chính, đào tạo, chuyển giao công thức kinh doanh cho bên nhậnquyền

Phí định kỳ ( royalty fee): Đây là phí cho việc duy trì sử dụng nhãn hiệu,

thương hiệu của bên nhượng quyền và những hỗ trợ liên tục như đào tạo nhânviên, tiếp thị, quảng bá, nghiên cứu, phát triển sản phẩm mới Ngoài phí định kỳ,còn thêm khoản phí quảng cáo (advertising fee) tương đương 1-3% doanh số Nhượng quyền thương mại đã thể hiện một chiến lược có hệ thống và tiết kiệmchi phí để phát triển nhanh chóng hệ thống tiếp thị với sự tham gia trực tiếp và đầu

tư tài chính tối thiểu

• Đối với bên nhận quyền

- Khởi động kinh doanh nhanh, cạnh tranh giảm thiểu: Nhượng quyền

thương mại đem lại cơ hội thiết lập một cơ sở kinh doanh nhanh chóng nhờ dựa

trên thương hiệu và phương thức kinh doanh đã xây dựng và áp dụng thành công.đây là một lợi ích vượt trội so với việc thiết lập một cơ sở kinh doanh mới với mộtnhãn hiệu chưa ai biết tới

- Đầu tư an toàn, xác suất thành công cao: Xác suất thành công của các

doanh nghiệp nhượng quyền cao hơn so với các doanh nghiệp mới thử nghiệm môhình kinh doanh lần đầu, do các doanh nghiệp nhận quyền được kinh doanh dướithương hiệu, uy tín sẵn có, đồng thời sử dụng công thức, mô hình kinh doanh đãđược chứng minh thành công của bên nhượng quyền

- Nhận được sự hỗ trợ nhiều mặt từ bên nhượng quyền: Bên nhận quyền

luôn nhận được sự giúp đỡ của bên nhượng quyền , đây là một lợi thế rất lớn, đặcbiệt với những người tự kinh doanh lần đầu

Đối với người tiêu dùng, nhượng quyền thương mại đem lại cho họ cơ hội lựachọn lớn hơn, sự tin tưởng và sự thuận tiện đối với việc mua hàng hóa, dịch vụ.Chất lượng hàng hóa cũng như giá cả của cùng một loại hàng hóa dịch vụ đượcđồng nhất, tiện lợi làm giảm rủi ro cho người tiêu dùng khi mua hàng

1.6.2 Nhược điểm của nhượng quyền thương mại

- Mô hình kinh doanh của bên nhượng quyền không phải lúc nào cũng thành công: Sự thành công của chủ thương hiệu đạt được trong những điều kiện

nhất định về thời điểm, không gian cụ thể Những tiêu chuẩn mà bên nhượngquyền đưa ra đối với bên nhận quyền chủ yếu dựa trên những kinh nghiệm trongviệc điều hành kinh doanh của bản thân khi hoạt động tại những địa điểm, nhữngthị trường nhất định Thông thường, bên nhượng quyền sẽ tiến hành điều tra khuvực và thị trường của bên nhận quyền để điều chỉnh cho mô hình kinh doanh trởnên phù hợp hơn, và có thể chấp nhận một vài sự thay đổi trong cách thức điềuhành Nhưng về cơ bản là không khác nhiều so với mô hình của bên nhượngquyền và không phải lúc nào việc điều chỉnh cũng thành công

Phụ thuộc vào toàn bộ hệ thống: Hoạt động của một doanh nghiệp trong

chuỗi nhượng quyền, thành công hay thất bại, lại có ảnh hưởng không nhỏ đến các

doanh nghiệp khác, bởi nó tác động đến uy tín, danh tiếng và thương hiệu của cả

hệ thống

Đối với bên nhận quyền, họ còn phải đối mặt với một số hạn chế không nhỏkhi thực hiện hình thức kinh doanh này:

Sự độc lập bị hạn chế: Không giống như một doanh nghiệp bắt đầu kinh

doanh độc lập có thể làm bất cứ điều gì mà họ muốn, doanh nghiệp nhận quyềnphải điều hành doanh nghiệp của mình theo một cách thức nhất định của bênnhượng quyền mà không được vi phạm các nguyên tắc, thủ tục và yêu cầu của bênnhượng quyền Nói như vậy không có nghĩa là bên nhận quyền không thể có bất

cứ sự thay đổi nào, hay không thể ghi dấu ấn cá nhân lên công việc kinh doanh củamình Hầu hết những nhà nhượng quyền khuyến khích các đối tác nhượng quyềncủa họ có những cống hiến cho sự phát triển của cả hệ thống miễn là nó không viphạm các nguyên tắc mà bên nhượng quyền đã đề ra

Nhượng quyền thương mại có thể không phù hợp cho các nhà nhận quyền vốn

ưa thích sự sáng tạo Hình thức này có thể sẽ không phù hợp đối với các nhà đầu

tư mong muốn có hiệu quả trong ngắn hạn Nhưng hình thức này sẽ phát huy đượctính tích cực của nó nếu cả người nhượng quyền và người nhận quyền cam kếtthực hiện đến cùng mô hình kinh doanh của mình cùng với niềm tin, văn hoá trungthực và giàu khát vọng Hình thức nhượng quyền thương mại có thể gọi là hìnhthức kinh doanh của niềm tin và của sự cam kết

Khó chuyển nhượng: Trong các bản hợp đồng nhượng quyền thường có chứamột số điều khoản chống lại việc mua bán hay chuyển nhượng các cơ sở nhượngquyền Điều này rõ ràng là hạn chế quyền kinh doanh của bên nhượng quyền Họkhó có thể thu hồi vốn đầu tư bằng cách bán hay chuyển nhượng cơ sở cho ngườikhác

Ngoài những rủi ro nêu trên, phương thức nhượng quyền kinh doanh còn tiềm

ẩn một số rủi ro khác đây là mô hình dễ nảy sinh tranh chấp, nhất là những tranhchấp về doanh thu Bên nhượng quyền có thể kiểm soát được từng khoản doanhthu cụ thể của bên nhận quyền để tính phí, và quyền quản lý lại hoàn toàn thuộc vềbên nhận quyền Mặt khác, nếu đối tác nhận quyền quá mạnh thì sẽ tiềm ẩn một