Mục tiêu cần đạt: Giúp hs: - Tập suy nghĩ về một hiện tượng thực tế ở địa phương - Viết một bài văn trình bày vấn đề đó với suy nghĩ, kiến nghị của mình dưới các hình thức thích hợp: tự
Trang 1Tuần 21 - Bài 19 20
Tiết 101: Tập làm văn HƯỚNG DẪN CHUẨN BỊ CHO CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA PHƯƠNG
PHẦN TẬP LÀM VĂN (SẼ LÀM Ở NHÀ)
A Mục tiêu cần đạt: Giúp hs:
- Tập suy nghĩ về một hiện tượng thực tế ở địa phương
- Viết một bài văn trình bày vấn đề đó với suy nghĩ, kiến nghị của mình dưới các hình thức thích hợp: tự sự, miêu tả, nghị luận, thuyết minh
B Tổ chức các hoạt động dạy và học.
Hoạt động 1: Gv giới thiệu nhiệm vụ, yêu cầu của chương trình
Bước 1: nêu yêu cầu của chương trình và chép lên bảng
- Chọn sự việc, hiện tượng có vấn đề, có ý nghĩa để viết
VD1: Vấn đề môi trường
- Hậu quả của việc phá rừng với các thiên tai như lũ lụt, hạn hán
- Hậu quả của việc chặt phá cây xanh với việc ô nhiễm bầu không khí đô thị
- Hậu quả của rác thải khó tiêu huỷ (bao bì, ni lông, chai lọ bằng nhựa tổng hợp ) đối với việc canh tác trên đồng ruộng ở nông thôn
VD2: Vấn đề quyền trẻ em:
- Sự quan tâm của chính quyền địa phương: xây dựng, sửa chữa trường học, nơi vui chơi giải trí, giúp đỡ những trẻ em khó khăn
- Sự quan tâm của nhà trường : xây dựng khung cảnh sư phạm, tổ chức dạy học và các hoạt động tham quan, ngoại khoá
- Sự quan tâm của gia đình: cha mẹ có làm gương hay không, có nhữn biểu hiện bạo hành hay không?
VD3: Vấn đề xã hội:
- Sự quan tâm, giúp đỡ đối với các gia đình chính sách (thương binh, liệt sĩ, bà mẹ Việt Nam anh hùng); những gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn (bị thiên tai, tai nạn, bệnh hiểm nghèo )
- Những tấm gương sáng về lòng nhân ái, đức hi sinh của người lớn và trẻ em
- Những vấn đề có liên quan đến tham nhũng, tệ nạn xã hội
Bước 2; Xác định cách viết
a yêu cầu về nội dung:
- Sự việc, hiện tượng được đề cập phải mang tính phổ biến trong xã hội
- Trung thực, có tính xây dựng, không cường điệu, không sáo rỗng
- Phân tích nguyên nhân phải đảm bảo tính khách quan và có sức thuyết phục
- Nội dung bài viết phải giản dị, dễ hiểu, tránh viện sách vở dài dòng, không cần thiết
b yêu cầu về cấu trúc:
- Bài viết phải đủ 3 phần: mở, thân, kết
- Bài viết phải có luận điểm, luận cứ, lập luận rõ ràng
Bước 3: gợi ý dàn bài chung
a Mở bài: Nêu sự việc, hiện tượng có vấn đề ở địa phương
b Thân bài: gồm 2 phần:
- Nêu và trình bày sự việc, hiện tượng (rõ ràng, cụ thể, có dẫn chứng)
- Nêu ý kiến riêng của mình về sự việc, hiện tượng đó
+ Nhận định đúng - sai, lợi - hại
Trang 2+ Phân tích nguyên nhân
+Bày tỏ thái độ tán thành hay phản đối
c Kết bài: khẳng định hoặc phủ định sự việc, hiện tượng, đề xuất giải pháp
Bước 4: chú ý:
- Trong bài viết tuyệt đối không được nêu tên người, tên cơ quan, đơn vị cụ thể có thật liên
quan đến sự việc, hiện tượng (bài viết sẽ mất tính chất của bài tập làm văn)
- nên chia thời gian để chuẩn bị thực hiện tốt bài viết, đảm bảo nộp đúng thời hạn quy định
(trước khi nộp bài 27)
==========================
TIẾT 102: VĂN HỌC CHUẨN BỊ HÀNH TRANG VÀO THẾ KỈ MỚI
A Mục tiêu cần đạt: Giúp hs:
- Nhận thức được những điểm mạnh, điểm yếu trong tính cách và thói quen của con người
Việt Nam, yêu cầu gấp rút phải khắc phục điểm yếu, hình thành những đức tính và thói
quen tốt khi đất nước đi vào công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong thế kỉ mới
- Nắm được trình tự lập luận và nghệ thuật nghị luận của tác giả
B Tổ chức các hoạt động dạy và học.
Hoạt động 1: Hướng dẫn đọc, hiểu văn bản
? Bài viết này được viết vào thời điểm nào của dân tộc và
của lịch sử? Bài viết đã nêu vấn đề gì? Ý nghĩa thời sự và
ý nghĩa lâu dài của vấn đề ấy là gì?
- Thời điểm viết bài này là vào đầu năm 2001- tết cổ
truyền của dân tộc VN, khi đất nước ta cùng toàn nhân
loại bước vào năm đầu tiên của thế kỉ mới.=> Thời điểm
chuyển giao giữa hai thế kỉ, hai thiên niên kỉ nên có ý
nghĩa rất quan trọng đặc biệt đối với nước ta - một nước so
với nhiều nước trong khu vực vẫn đang là một trong những
nước nghèo nàn, lạc hậu, chậm phát triển Làm thế nào để
trong vòng từ 15 - 20 năm nước ta phải thoát khỏi tình
trạng nghèo nàn lạc hậu trên để trở thành một nước công
nghiệp phát triển? Muốn thế, phải “chuẩn bị hành trang
thật tốt để bước vào thế kỉ mới” Bài viết của Vũ Khoan -
phó thủ tướng viết nhân dịp đầu năm 2001 đã bàn cụ thể
về vấn đề vừa cấp thiết, vừa lâu dài đó.
+ Hành trang: là những giá trị tinh thần mang theo như tri
thức, kĩ năng, thói quen.
+ Thế kỉ mới : thế kỉ 21
=> Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới là sắp sẵn những
phẩm chất trí tuệ, kĩ năng, thói quen để tiến vào thế kỉ
21.
- Gv gọi hs đọc kế tiếp cho đến hết văn bản.
- chú ý: giọng rõ ràng, mạch lạc, tình cảm và phấn.
? Gọi hs giải thích một số từ khó
+ Động lực: lực tác động vào vật hay đồ vật hay đối tượng
I Đọc và tìm hiểu chung
1 Tác giả:
- Vũ Khoan: nhà hoạt động chính trị, nhiều năm là Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Bộ trưởng Bộ Thương mại, hiện là Phó thủ tướng Chính Phủ
2 Tác phẩm :
- Viết đầu năm 2001 - tết cổ truyền của năm đầu tiên bước vào thế kỉ 21
- Đăng trên báo “Tạp chí tia sáng” năm
2001 và được in vào tập “Một góc nhìn của trí thức”., NXB trẻ, TP HCM
- Vấn đề nghị luận: Nhan đề bài viết và trong luận điểm cơ bản mở đầu của bài viết:
“Lớp trẻ VN nhận ra những cái mạnh, cái yếu của con người VN để rèn những thói quen tốt khi bước vào nền kinh tế mới”
=> Đây là vấn đề mang ý nghĩa thời sự và ý nghĩa lâu dài đối với cả quá trình đi lên của đất nước
- Đọc, giải thích từ khó:
+ Động lực + Kinh tế trí thức + Thế giới mạng + Bóc ngắn cắn dài
Trang 3nào đó
+Kinh tế trí thức: Khái niệm chỉ một trình độ phát triển rất
cao của nền kinh tế mà trong đó tri thức trí tuệ chiếm tỉ
trọng cao trong các giá trị của sản phẩm và trong tổng sản
phẩm kinh tế quốc dân và được đánh giá cao
+ Thế giới mạng: Liên kết và trao đổi thông tin trên phạm
vi toàn thế giới nhờ hệ thống máy tính liên thông (nối
mạng in tơ nét).
- Bóc ngắn cắn dài: Thành ngữ chỉ lối sống, lối suy nghĩ,
làm ăn hạn hẹp, nhất thời, không có tầm nhìn xa.
? Tìm hiểu hệ thống luận cứ trong văn bản?
? Từ đó xác định trọng tâm nghị luận của bài viết này?
? Nêu nhận xét về bố cục của bài viết?
Bố cục chặt chẽ và có tính định hướng rất rõ: bắt đầu từ
việc nêu thời điểm chuyển giao thế kỉ và yêu cầu chuẩn bị
hành trang vào thế kỉ mới Tiếp đó, khẳng định chuẩn bị
hành trang quan trọng nhất là chính bản thân con người
Sự chuẩn bị này phải đặt vào bối cảnh thế giới và đối chiếu
với những mục tiêu, nhiệm vụ trước mắt của đất nước Từ
đó, nhận rõ những điểm mạnh, điểm yếu của con người
Việt Nam trước yêu cầu của thời kì mới Hệ thống luận cứ
này kết thúc bằng việc nêu yêu cầu với thế hệ trẻ ở đoạn
cuối văn bản.
* Hoạt động 2: Tìm hiểu, phân tích chi tiết.
? Luận điểm chính nằm ở câu văn nào của văn bản?
? Chỉ ra các thông tin của luận điểm chính?
? Trọng tâm của luận điểm này là gì?
? Vấn đề quan tâm của tác giả có cần thiết không? vì
sao?
- Cần thiết vì đây là vấn đề thời sự cấp bách để chúng ta
hội nhập với nền kinh tế thế giới, đưa nền kinh tế nước ta
tiến lên hiện đại và bền vững.
? Em hiểu gì về tác giả từ mối quan tâm này của ông?
- Tác giả là người có tầm nhìn xa trông rộng, lo lắng cho
tiền đồ của đất nước.
Luận cứ đầu tiên được triển khai, đó là gì?
? Vì sao tác giả lại cho rằng: trong những hành trang ấy,
có lẽ sự chuẩn bị của bản thân con người là quan trọng
nhất?
- Vì lao động của con người là động lực của mọi nền kinh
tế Muốn có nền kinh tế phát triển cao và bền vững, cần
trước hết đến yếu tố con người.
? Người viết đã luận chứng cho nó như thế nào?
- Trình tự lập luận: chặt chẽ và tính định hướng rất rõ của hệ thống luận cứ
+ Thời điểm chuyển giao thế kỉ và yêu cầu chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới
+ Hành trang quan trọng nhất là bản thân con người
+ Đặt trong bối cảnh thế giới và trước mục tiêu, nhiệm vụ nặng nề của đất nước
+ Nhận rõ những điểm mạnh, điểm yếu của con người VN trước yêu cầu của thời kì mới
+ Nêu yêu cầu của thế hệ trẻ đối với đất nước khi bước vào thế kỉ mới
II Phân tích:
1 Luận điểm chính: câu đầu tiên
- Lớp trẻ VN cần nhận ra những cái mạnh, cái yếu của con người Việt Nam để rèn những thói quen tốt khi bước vào nền kinh
tế mới
=> Nêu ra đối tượng, nội dung và mục đích của tác động Trong đó trung tâm của luận điểm là: nhận ra điểm mạnh, điểm yếu của con người VN
2 Hệ thống luận cứ:
a Luận cứ 1: Sự chuẩn bị bản thân con người
- Từ cổ chí kim, bao giờ con người cũng là động lực phát triển của lịch sử
- Trong thời kì nền kinh tế trí thức phát triển mạnh mẽ thì vai trò của con người lại càng nổi trội
=> Tư tưởng đúng đắn này đã thành luận cứ quan trọng mở đầu cho cả hệ thống luận cứ
Trang 4? Ngoài hai nguyên nhân ấy, còn những nguyên nhân
nào khác khi nhìn rộng ra cả nước, cả thời đại, cả thế
giới?
Hs đọc tiếp đoạn: “cần chuẩn bị của nó”, phát hiện 2
nguyên nhân khác.
? Trong những nguyên nhân vừa nêu, đâu là nguyên
nhân chủ quan? đâu là nguyên nhân khách quan?
? Nhận xét: trong một đoạn văn ngắn, tác giả đã sử dụng
nhiều thuật ngữ kinh tế chính trị Em hiểu như thế nào
về các khái niệm:
- Nền kinh tế trí thức
- Giao thoa và hội nhập giữa các nền kinh tế
(sgk - chú thích)
? Vì sao tác giả dùng cách lập luận này?
Vì vấn đề nghị luận mang nội dung kinh tế chính trị của
thời hiện tại, liên quan đến nhiều người
? Cách lập luận này có tác dụng gì?
- diễn đạt được những thông tin kinh tế mới
- Thông tin nhanh, gọn, dễ hiểu.
Hs đọc đoạn nói về cái mạnh cái yếu.
Căn cứ vào số lượng câu chữ và nội dung lập luận, có
nhận xét gì về luận cứ này?
- Đây là luận cứ trung tâm, quan trọng của cả bài nên được
tác giả triển khai cụ thể và phân tích rõ ràng, thấu đáo Sức
nặng của bài viết, ý đồ, tư tưởng, mục đích thực tiễn của
tác giả chính là tập trung ở phần này Và cả tâm huyết của
một nhà hoạt động chính trị từng trải, có kinh nghiệm, có
trách nhiệm với vận mệnh của đất nước, với thế hệ trẻ
cũng được bộc lộ rõ trong từng câu, từng đoạn phân tích.
? Tác giả đã chỉ ra và phân tích rõ những điểm mạnh,
điểm yếu của con người VN trên những mặt nào?
của văn bản Nó có ý nghĩa đặt vấn đề, mở
ra hướng lập luận của toàn văn bản theo tư tưởng: “con người là động lực phát triển của lịch sử”
b Luận cứ 2:Nguyên nhân khác:
- Một thế giới khoa học công nghệ phát triển như huyền thoại (Ví dụ như các sản phẩm điện tử cao cấp: vi tính, điện thoại di động, các loại xe máy, ô tô, máy bay ),
sự giao thoa, hội nhập giữa các nền kinh tế ngày càng sâu rộng Ví dụ một châu Âu đang tiến tới nhất thể hoá bằng đồng tiền chung, một Việt Nam đã là thành viên của ASEAN (hội các nước Đông Nam Á), đang xúc tiến để gia nhập WTO (Tổ chức thương mại thế giới)
=>Đây là hiện thực khách quan đặt ra, sự phát triển tất yếu của đời sống kinh tế thế giới
- Nước ta đồng thời phải giải quyết 3 nhiệm vụ:
+ Thoát khỏi tình trạng nghèo nàn, lạc hậu của nền kinh tế nông nghiệp
+ Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá + Tiếp cận ngay với nền kinh tế tri thức
=> Là yêu cầu nảy sinh từ nội bộ nền kinh
tế nước ta trước những đòi hỏi mới của thời đại
=> Tất cả những nguyên nhân đó dẫn đến luận cứ trung tâm của bài viết Đó là
c Những điểm mạnh và điểm yếu của con người Việt Nam
-Thông minh, nhạy bén với cái mới nhưng thiếu kiến thức cơ bản, kém khả năng thực hành
- Cần cù, sáng tạo nhưng thiếu đức tính tỉ
mỉ không coi trọng nghiêm ngặt quy trình công nghệ, chưa quen với cường độ khẩn trương trong công việc
- Có tinh thần đoàn kết, đùm bọc, nhất là
Trang 5? Những điểm mạnh đó có ý nghĩa gì trong hành trang
của người VN khi bước vào thế kỉ mới?
? Em hãy lấy ví dụ trong sgk hoặc lịch sử hoặt đời sống
để minh hoạ những biểu hiện tốt đẹp của con người VN
chúng ta.(Hs tự bộc lộ)
? Những điểm yếu này gây cản trở gì cho chúng ta khi
bước vào thế kỉ mới?
? Em thử tìm ví dụ trong đời sống để minh hoạ cho
những điều tác giả vừa phân tích?
+ thăm bảo tàng: người Nhật tập trung nghe thuyết minh,
người Việt tản đi xem cái mình thích
+ Cùng ở nước ngoài: người Hoa cưu mang nhau, người
Việt đố kị, ghen ghét nhau
+ Nếp nghĩ sùng đồ ngoại: đồng hồ tây có bao giờ sai.
+ hay sai hẹn, lỡ hẹn, tuỳ tiện, làm ăn giả dối, hàng giả,
hàng nhái
? Ở luận điểm này, cách lập luận của tác giả có gì đặc
biệt? Cách phân tích như vậy có ưu điểm gì, giúp cho vấn
đề được nổi bật ntn?
=> Ko chia thành 2 ý rõ rệt để phân tích mà lại lập luận
theo cách nêu từng điểm mạnh và đi liền với nó lại là điểm
yếu.Đó là cách nhìn thấu đáo và hợp lí, không tĩnh tại:
trong cái mạnh lại có thể chứa đựng cái yếu, nếu xem xét
từ một yêu cầu nào đó Khiến cho những điểm mạnh, điểm
yếu được bộc lộ rõ ràng, sâu sắc trong mối tương quan
mạnh - yếu trên từng mặt của con người VN.
? Nhận xét về thái độ của tác giả khi nêu lên những điểm
mạnh, điểm yếu của con người VN? (Sự phân tích của
tác giả nghiêng về điểm mạnh hay điểm yếu của con
người VN? Sự phân tích của tác giả có điểm nào giống và
điểm nào khác với những điều mà sách vở lâu nay
thường nói đến?
- Lâu nay, sách vở thường ca ngợi con người VN, khẳng
định những cái tốt, cái mạnh, nhất là trong công cuộc
chống xâm lược, bảo vệ tổ quốc Điều đó là đúng Nhưng
đã đến lúc ta cần chỉ ra những mặt hạn chế của con người
VN để đưa đất nước tiến lên mạnh mẽ, nhất là trong nền
kinh tế mới.Như vậy mới thực hiểu đúng dân tộc mình,
không ngộ nhận, không tự đề cao quá mức, dẫn đến tâm lí
trong công cuộc chiến đấu chống ngoại xâm, nhưng lại thường đố kị nhau trong làm
ăn và trong cuộc sống thường ngày
- Bản tính thích ứng nhanh, nhưng lại có nhiều hạn chế trong thói quen và nếp nghĩ,
kì thị kinh doanh, quen với bao cấp, thói sùng ngoại hoặc bài ngoại quá khứ, thói
“khôn vặt”, ít giữ chữ tín
=> Những điểm mạnh đó đáp ứng yêu cầu sáng tạo của xã hội hiện đại Hữu ích trong một nền kinh tế đòi hỏi tinh thần kỉ luật cao Thích ứng với hoàn cảnh chiến tranh bảo vệ đất nước.Tận dụng được cơ hội đổi mới
=> Những điểm yếu đó khiến ta khó phát huy trí thông minh, không thích ứng với nền kinh tế trí thức Không tương tác với nền kinh tế công nghiệp hoá Không phù hợp với sản xuất lớn Gây khó khăn trong quá trình kinh doanh và hội nhập
* Nhận xét cách lập luận của tác giả
- Các lập luận được nêu song song chứ không chia thành 2 ý rõ rệt, tách bạch (cái mạnh song song với cái yếu, trong cái mạnh lại tiềm ẩn cái yếu, lại đi cùng với cái yếu, chứa đựng cái yếu trong điều kiện nào đó.)
=> Tác dụng: Nêu bật cả cái mạnh và cái yếu của con người VN Dễ hiểu với nhiều đối tượng người đọc
- Sự phân tích nghiêng về chỉ ra điểm yếu của con người VN.=>Muốn mọi ngưòi VN không chỉ biết tự hào về những giá trị truyền thống tốt đẹp mà còn biết băn khoăn
lo lắng về những yếu kém rất cần được khắc phục của mình
Trang 6tự thoả mãn, không chịu học hỏi Điều này sẽ gây cản trở
không ít sự vươn lên, phát triển của đất nước trong bối
cảnh thế giới hiện nay Bài viết là một trong những tiếng
nói đầu tiên mạnh dạn đặt ra vấn đề coóý nghĩa thực tiễn
quan trọng này Thái độ của tác giả là tôn trọng sự thực,
nhìn nhận vấn đề một cách khách quan, toàn diện, không
thiên lệch về phía nào Đây cũng là thái độ tôn trọng thế hệ
trẻ của một ngòi bút tâm huyết và có trách nhiệm.
? ở phần kết bài, tác giả đã nêu những yêu cầu nào đối
với hành trang của con người VN khi bước vào thế kỉ
mới?
? hành trang là những thứ cần mang theo trong cuộc
hành trình Nhưng tại sao, với chúng ta lại có những cái
cần vứt bỏ?
? Điều này cho thấy thái độ nào của tác giả đối với con
người và dân tộc mình trước yêu cầu của thời đại?
? Tác giả cho rằng: khâu đầu tiên có ý nghĩa quyết định
là hãy làm cho lớp trẻ nhận ra điều đó, quen dần với
những thói quen tốt đẹp ngay từ những việc nhỏ nhất.
- Những điều lớp trẻ cần nhận ra là gì?
? em hiểu những thói quen tốt đẹp ngay từ những việc
nhỏ nhất là gì?
? Tác giả đặt lòng tin trước hết vào lớp trẻ Điều này cho
thấy tình cảm của tác giả đối với thế hệ trẻ nước ta như
thế nào?
Nhận xét về NT lập luận của tác giả? Nhẫn xét về một
đặc điểm ngôn ngữ của văn bản: sử dụng thích hợp
nhiều thành ngữ, tục ngữ?
? Đọc văn bản, em nhận thức rõ ràng hơn về những đặc
điểm nào trong tính cách con người VN trước yêu cầu
mới của thời đại?
? Em tự nhận thấy bản thân có những điểm mạnh, điểm
yếu nào trong những điều tác giả đã nêu, và cả những
điều tác giả chưa nói rõ? Em sẽ khắc phục những điểm
yếu đó như thế nào?
- Hs đọc phần ghi nhớ (sgk)
d Kết luận: Lấp đầy hành trang bằng những điểm mạnh Vứt bỏ những điểm yếu
- Hành trang vào thế kỉ mới phải là những giá trị hiện đại Do đó cần loại bỏ những cái yếu kém, lỗi thời mà người VN ta mắc phải
- Trân trọng những giá trị tốt đẹp của truyền thống, đồng thời không né tránh phê phán những biểu hiện yếu kém cần khắc phục của con người Việt Nam
Đó là thái độ yêu nước tích cực của người quan tâm lo lắng đến tương lại của đất nước mình, dân tộc mình
- đó là những ưu điểm và nhất là những nhược điểm trong tích cách con người việt Nam chúng ta, để khắc phục và vươn tới
- Những thói quen của nếp sống công nghiệp, từ giờ giấc học tập, làm việc, nghỉ ngơi, đến định hướng nghề nghiệp trong tương lai
- Tác giả lo lắng, tin yêu và hi vọng thế hệ trẻ VN sẽ chuẩn bị tốt hành trang vào thế kỉ mới
III Tổng kết:
1, Nghệ thuật:
- Bố cục mạch lạc + Quan điểm rõ ràng + Lập luận ngắn gọn +Vấn đề đặt ra trong bài viết có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sứ mệnh của đất nước trước một thời điểm lịch sử nhưng tác giả không viết theo lối uyên bác, sách vở trang trọng mà dùng cách nói giản dị, dễ hiểu với ngôn ngữ báo chí, gắn với đời sống Tác giả sử dụng thích hợp và nhuần nhị nhiều tục ngữ, thành ngữ trong bài viết (nước đến chân mới nhảy, liệu cơm gắp mắm….)
2 Nội dung.(sgk)
IV Luyện tập.
Trang 71 Tìm hiểu một số tục ngữ, thành ngữ, nói về điểm mạnh, điểm yếu của con người Việt Nam.
- Uống nước nhớ nguồn
- Trông trước nghĩ sau
- Miệng nói tay làm
- Tay làm hàm nhai tay quai miệng trễ
- Được mùa chớ phụ ngô khoai
- Đến khi thất bát lấy ai bạn cùng
- Chưa khỏi vòng đã cong đuôi
- đủng đỉnh như chĩnh trôi sông
- Ăn như rồng cuốn, nói như rồng leo, làm mẻo mửa
- Vén tay áo xô, đốt nhà tang giấy
2 Tìm một vài ví dụ về những thói quen xấu, những điểm yếu của học sinh và nêu nguyên nhân, cách khắc phục.
Hướng dẫn học bài:
- Học theo dàn ý vở ghi và câu hỏi trong sgk
- Soạn bài: Chó sói và cừu trong thơ ngụ ngôn của La Phông Ten
TIẾT 103: TIẾNG VIỆT
Trang 8CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP (TIẾP)
A Mục tiêu cần đạt: Giúp hs:
- Nhận biết hai thành phần biệt lập: gọi - đáp và phụ chú
- Nắm được công dụng riêng của mỗi thành phần trong câu
- Biết đặt câu có thành phần gọi đáp, thành phần phụ chú
B Tổ chức các hoạt động dạy và học
GV yêu cầu hs tìm hiểu hai ví
dụ a,b trong sgk và trả lời các
câu hỏi:
? Trong số các từ ngữ in đậm,
từ ngữ nào dùng để gọi, từ
ngữ nào dùng để đáp?
? Những từ ngữ dùng để gọi-
đáp có tham gia diễn đạt
nghĩa sự việc của câu hay
không? Tại sao?
? Trong các từ ngữ gọi - đáp
ấy, từ ngữ nào được dùng để
tạo lập cuộc thoại, từ ngữ nào
được dùng để duy trì cuộc
thoại?
? Thành phần gọi - đáp là gì?
Cho ví dụ?
* Yêu cầu hs tìm hiểu hai ví
dụ a, b trong sgk và trả lời câu
hỏi.
? Nếu lược bỏ các từ ngữ in
đậm, nghĩa sự việc của mỗi
câu trên có thay đổi không? Vì
sao?
? Trong câu a, các từ ngữ in
đậm được thêm vào để chú
thích cho cụm từ nào?
? Trong câu b, cụm chủ vị in
đậm chú thích điều gì?
I Thành phần gọi đáp.
1 Ví dụ
a Này, bác có biết mấy hôm nay súng nó bắn ở đâu mà
nghe rát thế không?
b
- Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ.
2 Nhận xét:
- Từ “này” dùng để gọi, cụm từ “thưa ông” dùng để đáp
- Những từ ngữ “này”, “thưa ông” không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu vì chúng là các thành phần biệt lập
- Từ “này” dùng để tạo lập cuộc thoại, mở đầu sự giao tiếp
Từ “thưa ông” dùng để duy trì cuộc thoại, thể hiện sự hợp tác đối thoại
3 Ghi nhớ:
- Thành phần gọi - đáp được dùng để tạo quan hệ giao tiếp hoặc duy trì quan hệ giao tiếp
VD: Bác ơi, cho cháu hỏi chợ Đông Ba ở đâu? -> tạo quan
hệ giao tiếp
- Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ -> duy trì quan hệ giao tiếp
II Thành phần phụ chú.
1 Ví dụ
a Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh - và cũng là đứa con duy nhất của anh, chưa đầy một tuổi.
b Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi càng buồn lắm
2 Nhận xét
- Khi lược bỏ các từ ngữ in đậm, nghĩa sự việc của các câu trên không thay đổi vì các từ ngữ in đậm là các thành phần biệt lập được viết thêm vào, nó không nằm trong cấu trúc ngữ pháp của câu
-Từ ngữ in đậm trong câu a chú thích cho cụm từ “đứa con gái đầu lòng”
- Cụm chủ vị in đậm trong câu b chú thích điều suy nghĩ riêng của nhân vật “tôi”, điều suy nghĩ riêng này có thể đúng và cũng có thể gần đúng hoặc chưa đúng so với suy nghĩ của nhân vật lão Hạc
3 Ghi nhớ (sgk)
Trang 9- Thành phần phụ chú được dùng để bổ sung một số chi
tiết cho nội dung chính của câu Thành phần phụ chú thường được đặt giữa hai dấu gạch ngang, hai dấu phẩy, hai dấu ngoặc đơn hoặc giữa một dấu gạch ngang với một dấu phẩy Nhiều khi thành phần phụ chú còn được đặt sau dấu hai chấm
- Thành phần phụ chú không chỉ được dùng giải thích cho những từ ngữ khác mà còn được dùng để nêu xuất xứ của
từ ngữ, nêu thái độ, cử chỉ, hành động đi kèm theo lời nói của người nói, của nhân vật và nhờ đó lời nói, văn bản được hiểu đúng hơn, thích hợp hơn với hoàn cảnh chúng được sử dụng
III Luyện tập
Bài 1: Nhận diện thành phần gọi đáp, xác định từ dùng để gọi, từ dùng để đáp và kiểu
quan hệ giữa người gọi và người đáp
-Từ dùng để gọi: này
- Từ dùng để đáp: vâng
- Quan hệ: trên (nhiều tuổi) - dưới - ít tuổi
- Thân mật: hàng xóm láng giềng, gần gũi, cùng cảnh ngộ
Bài tập 2: Nhận diện thành phần gọi đáp và nhận ra tính chất chung mà nó hướng đến:
- Cụm từ dùng để gọi: bầu ơi
- Đối tượng hướng tới của sự gọi: tất cả các thành viên tỏng cộng đồng người Việt
Bài tập 3: Xác định thành phần phụ chú và chỉ ra công dụng
a kể cả anh: giải thích cho cụm từ “mọi người”
b Các thầy, cô giáo, các bậc cha mẹ, đặc biệt là những người mẹ: giải thích cho cụm từ
“những người nắm giữ chìa khoá cánh cửa này”
c Những người chủ thực sự của đất nước trong thế kỉ mới” : giải thích cho cụm từ “lớp trẻ”
d Các thành phần phụ chú và tác dụng của nó:
- Thành phần phụ chú “có ai ngờ thể hiện sự ngạc nhiên của nhân vật trữ tình “tôi” trước việc cô gái tham gia du kích
- Thương quá đi thôi: thể hiện tình cảm trìu mến, xúc động của nhân vật trữ tình “tôi” với nhân vật “cô bé nhà bên”
Bài tập 4: tìm giới hạn tác dụng của thành phần phụ chú.
- Các thành phần phụ chú ở bài tập 3 liên quan đến những từ ngữ mà nói có nhiệm vụ giải thích hoặc cung cấp thông tin phụ về thái độ, suy nghĩ, tình cảm của các nhân vật đối với nhau
Bài tập 5 : Viết một đoạn văn
Hs tự làm
TIẾT 104, 105: VIẾT BÀI TẬP LÀM VĂN SỐ 5
Trang 10A Mục tiêu cần đạt.
- Ôn tập tổng hợp các kiến thức đã học về văn nghị luận
- Tích hợp các kiến thức đã học về Văn, Tiếng Việt, Tập làm văn
- Kiểm tra kĩ năng viết văn bản nghị luận về một sự việc, hiện tượng xã hội (tìm ý, trình bày, diễn đạt, dùng từ, đặt câu)
B Tổ chức các hoạt động trên lớp
Hoạt động 1: hướng dẫn tìm hiểu
- SGK nêu 4 đề để GV tham khảo, lựa chọn một đề phù hợp với đối tượng ở địa phương mình
- Chọn đề 2: Những người không chiụ đầu hàng số phận.
- Hoặc chọn đề 4: vấn đề ô nhiễm môi trường.
Hoạt động 2: GV nhắc lại những yêu cầu của bài văn nghị luận xã hội
- phải phát hiện được vấn đề trong các sự việc, hiện tượng cần nghị luận
- Bài làm cần có một nhan đề tự đặt phù hợp với nội dung
- bài làm có luận điểm rõ ràng, có luận cứ và lập luận phù hợp, nhất quán
- Các phần mở bài, thân bài, kết bài phải có cấu trúc rõ ràng và liên kết chặt chẽ
- Bài tự viết không sao chép ở các sách “bài văn mẫu”
Hoạt động 3: tổ chức, quản lí hs làm bài nghiêm túc
- Trong khi hs làm bài, GV không nên gợi ý để tôn trọng sự độc lập suy nghĩ và sáng tạo của hs