Giáo án văn 8 i

Hoạt động của thầy và trò * Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm Chú ý đọc giọng chậm, dịu, hơi buồn và lắng sâu; cố gắng diễn tả được sự thay đổi tâm trạn

ĐVĐ: Trong cuộc đời mỗi con người, những kỉ niệm của tuổi học trò

thường được lưu giữ bền lâu trong trí nhớ Đặc biệt là những kỉ niệm về buổiđến trường đầu tiên Tiết học đầu tiên của năm học mới này, cô và các em sẽtìm hiểu một truyện ngắn rất hay của nhà văn Thanh Tịnh Truyện ngắn " Tôi

đi học " Thanh Tịnh đã diễn tả những kỉ niệm mơn man, bâng khuâng củamột thời thơ ấy

Hoạt động của thầy và trò

* Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh

tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm

Chú ý đọc giọng chậm, dịu, hơi buồn

và lắng sâu; cố gắng diễn tả được sự

thay đổi tâm trạng của nhân vật " tôi

" ở những lời thoại cần đọc giọng

Xét về thể loại văn học, đây là một

truyện ngắn và truyện ngắn này có

thể xếp vào kiểu văn bản nào? Vì

sao? - Văn bản biểu cảm - thể hiện

cảm xúc, tâm trạng

Mạch truyện được kể theo dòng hồi

Nội dung ghi bảng

những đoạn như thế nào?

- Đoạn 1: Khơi nguồn kỉ niệm

- Đoạn 2: Tâm trạng trên con đường

* Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh

tìm hiểu chi tiết

? Em hãy cho biết nhân vật chính của

văn bản này là ai?

- Nhân vật " Tôi "

? Vì sao em biết đó là nhân vật

chính?

? Truyện được kể theo ngôi thứ mấy?

HS: Suy nghĩ trả lời, học sinh khác

nhận xét, bổ sung

? Nỗi nhớ buổi tựu trường được khơi

nguồn từ thời điểm nào?

? Em có nhận xét gì về thời điểm ấy?

? Cảnh thiên nhiên, cảnh sinh hoạt

hiện lên như thế nào?

Tâm trạng của nhân vật tôi khi nhớ

lại những kỉ niệm cũ như thế nào?

? Những từ đó thuộc từ loại gì? tác

dụng của những từ loại đó?

- Từ láy diễn tả cảm xúc, góp phần

rút ngắn khoảng cách thời gian giữa

hiện tại và quá khứ

II Tìm hiểu chi tiết về văn bản

1.Tâm trạng của nhân vật tôi trongbuổi tựu trường đầu tiên:

a) Khơi nguồn kỉ niệm:

- Thời điểm gợi nhớ: cuối thu

- Cảnh thiên nhiên: Lá rụng nhiều,mây bàng bạc

- Cảnh sinh hoạt: Mấy em nhỏ rụtrè

=> Liên tưởng tương đồng, tự nhiêngiữa hiện tại - quá khứ

- Tâm trạng: Nao nức, mơn man,tưng bừng rộn rã

Tiết 2:

Vậy trên con đường cùng mẹ đến

trường, nhân vật tôi có tâm trạng như

thế nào? Chúng ta sẽ tìm hiểu tiếp ở

đoạn 2

HS đọc diễn cảm toàn đoạn

? Thanh Tịnh viết: " Con đường này

tôi đã quen đi lại lắm lần hôm nay,

tôi đi học " Điều này thể hiện như thế

Nhân vật có tâm trạng và cảm giác

như thế nào khi nhìn ngôi trường

ngày khai giảng, khi nhìn mọi người

và các bạn?

? Em có nhận xét gì về cách kể và tả

đó? tinh tế, hay

? Ngày đầu đến trường em có những

cảm giác và tâm trạng như nhân vật "

Tôi " không? Em có thể kễ lại cho các

bạn nghe về kĩ niệm ngày đầu đến

trường của em?

? Qua 3 đoạn văn trên em thấy tác giả

đã sử dụng nghệ thuật gì?

- So sánh

? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật

đó? - Gợi cảm, làm nổi bật tâm trạng

của nhân vật " tôi " cũng như của

những đứa trẻ ngày đầu đến trường

HS đọc đoạn 4:

Tâm trạng của nhân vật " Tôi " Khi

nghe ông Đốc đọc bản danh sách học

b)Trên con đường cùng mẹ tới trường:

- Cảm thấy trang trọng, đứng đắn

- Cẩn thận, nâng niu mấy quyển vỡ,lúng túng muốn thử sức, muốnkhẳng định mình khi xin mẹ cầmbút, thước

c) Khi đến trường:

- Lo sợ vẩn vơ

- Bỡ ngỡ, ước ao thầm vụng-Chơ vơ, vụng về, lúng túng

d Khi nghe ông Đốc gọi tên và rời tay mẹ vào lớp:

- Lúng túng càng lúng túng hơn

mẹ nức khóc khi chuẩn bị vào lớp.

( Cảm giác lạ lùng, thấy xa mẹ, xa

nhà, khác hẳn những lúc chơi với

chúng bạn)

? Có thể nói chú bé này có tinh thần

yếu đuối hay không?

HS đọc đoạn cuối:

Tâm trạng của nhân vật " tôi" khi

bước vào chỗ ngồi lạ lùng như thế

nào?

Dòng chữ " tôi đi học " kết thúc

truyện có ý nghĩa gì?

Dòng chữ trắng tinh, thơm tho, tinh

khiết như niềm tự hào hồn nhiên

trong sáng của " tôi "

Thái độ, cử chỉ của những người lớn (

Ông Đốc, thầy giáo trẻ, người mẹ )

như thế nào? Điều đó nói lên điều gì?

Em đã học những văn bản nào có tình

cảm ấm áp, yêu thương của những

người mẹ đối với con? ( Cổng trường

mở ra, mẹ tôi )

* Hoạt động 3: Hướng dẫn học sinh

tổng kết

GV? Qua văn bản em hiểu được tâm

trạng của tác giả trong buổi tựu

trường đầu tiên như thế nào?

HS: Xung phong trả lời câu hỏi, lớp

nhận xét, bổ sung

GV? Tác giả sử dụng nghệ thuật gì

trong văn bản?

HS: Xung phong trả lời

GV: Yêu cầu học sinh đọc ghi nhớ

2 Thái độ, tình cảm của người lớn:

- Chăm lo ân cần, nhẫn nại, độngviên

- Nhân hậu thương yêu và baodung

III/- Tổng kết

* Ghi nhớ( Sgk)

IV Luyện tập, củng cố

GV: Củng cố bài, yêu cầu học sinh

đọc bảng phụ khoanh tròn vào câu

đúng Viết một đoạn văn ngắn phát

biểu cảm nghĩ của bản thân ngày đầu

đến trường

4 Hướng dẫn tự học:

*Bài cũ:

- Nắm kĩ nội dung bài học

- Đọc lại các văn bản viết về chủ đề gia đình và nhà trường đã học

- Ghi lại những ấn tượng, cảm xúc của bản thân về một ngày tựu trường mà

em nhớ nhất

*Bài mới: Soạn bài: Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ Hiểu rõ các cấp độ

khái quát của nghĩa từ

CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay

hẹp hơn nghĩa của từ thú, chim, cá?

Tại sao?

Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay

hẹp hơn nghĩa của từ voi, hươu? Từ

chim rộng hơn từ tu hú, sáo?

Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng

hơn đồng thời hẹp hơn nghĩa của từ

nào?

Thế nào là một từ ngữ có nghĩa rộng?

Thế nào là một từ ngữ có nghĩa hẹp?

Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng

và nghĩa hẹp được không? Tại sao?

Em hãy lấy một từ ngữ vừa có nghĩa

rộng và nghĩa hẹp?

HS đọc ghi nhớ: SGK

I/ - Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp:

- Các từ thú, chim, cá có phạm vinghĩa rộng hơn các từ voi, hươu, tuhú có phạm vi nghĩa hẹp hơnđộng vật

Vì tính chất rộng hẹp của nghĩa từngữ chỉ là tương đối

2 Ghi nhớ: SGK

* Hoạt động 2: II/ - Luyện tập, củng II Luyện tập, củng cố

cố

Cho HS lập sơ đồ, có thể theo mẫu

bài học hoặc HS tự sáng tạo

Cho HS thảo luận 1 nhóm làm một

- Bài tập 1: Lập sơ đồ thể hiện cấp

độ khái quát của nghĩa từ ngữ trongmột nhóm từ, ngữ cho trước

- Bài Tập 2: Tìm nghĩa của các từngữ sau

a Xe cộ: Xe đạp, xe máy, xe hơi

b Kim loại: Sắt, đồng, nhôm

c: Hoa quả: Chanh, cam

d Mang: Xách, khiêng, gánh

- Bài tập 4, 5: Tìm nghĩa rộng,nghĩa hẹp của các từ cho sẵn

- Động từ nghĩa rộng: Khóc

- Động từ nghĩa hẹp: Nức nở, sụtsùi

- Chuẩn bị bài " Tính thống nhất về chủ đề của văn bản "

- Đọc hiểu và có khả năng bao quát toàn bộ văn bản

-Trình bày một văn bản(nói,viết) thống nhất về chủ đề

Hoạt động 1: I/ - Chủ đề của văn bản:

Đọc thầm lại văn bản "Tôi đi học" của Thanh

Tịnh

? Tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu sắc nào

trong thơi thơ ấu của mình?

Tác giả viết văn bản nhằm mục đích gì?

Nội dung trên chính là chủ đề của văn bản, vậy

2 Kết luận: Chủ đề: Đối tượng và vấn

đề chính mà văn bản biểu đạt

Hoạt động 2: II/ - Tính thống nhất về chủ đề

của văn bản:

Để tái hiện được những kỉ niệm về ngày đầu

tiên đi học, tác giả đã đặt nhan đề của văn bản

và sử dụng những câu, những từ ngữ như thế

nào?

Để tô đậm cảm giác trong sáng nảy nở trong

lòng nhân vật " Tôi " trong ngày đầu đi học, tác

giả đã sử dụng các từ ngữ, chi tiết như thế nào?

II/ - Tính thống nhất về chủ đề của văn bản:

1/ Nhan đề: Có ý nghĩa tường minh

giúp ta hiểu ngay nội dung của văn bản

là nói về chuyện đi học

- Các từ: Những kỉ niệm mơn man củabuổi tựu trường, lần đầu tiên đi đếntrường, đi học, 2 quyển vở và động từ "Tôi "

- Câu: Hằng năm tựu trường, Hômnay tôi đi học, hai quyển vở nặng.2/

+ Trên đường đi học:

- Con đường quen bỗng đổi khác,mới mẻ

- Hoạt động lội qua sông đổi thànhviệc đi học thật thiêng liêng, tự hào

Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn

bản?

Tính thống nhất này thể hiện ở những phương

diện nào?

+ Trên sân trường:

- Ngôi trường cao ráo, xinh xắn -> losợ

- Đứng nép bên những người thân + Trong lớp học:

- Bâng khuâng, thấy xa mẹ, nhớ nhà.3/

-> Là sự nhất quán về ý đồ, ý kiến cảmxúc của tác giả thể hiện trong văn bản

- Thể hiện: + Nhan đề

+Quan hệ giữa các phần, từngữ chi tiết

HS đọc kĩ văn bản " Rừng cọ quê tôi " và trả

lời các câu hỏi SGK

HS đọc kĩ bài tập 2, thảo luận nhóm sau đó

- Chủ đề là gi? thế nào là tính thống nhất về

chủ đề của văn bản?

1/ Xác định chủ đề, những chi tiết thểhiện sự thống nhất

- Đối tượng: Rừng cọ

- Các đoạn: Giới thiệu rừng cọ, tả cây

cọ, tác dụng của nó, tình cảm gắn bócủa con người với cây cọ

-> Trật tự sắp xếp hợp lý không nênđổi

2/ Xác định tính thống nhất trong chủđề

- Nên bỏ câu b, d3/ Xác định tính thống nhất của chủ đề,những câu lạc đề, những câu diễn đạt ýchưa tốt

TRONG LÒNG MẸ (trích Những ngày thơ ấu )

Đặt vấn đề: ở nước ta Nguyên Hồng là một trong những nhà văn có

một thời thơ ấu thật cay đắng, khốn khổ, những kỉ niệm ấy đã được nhà vănviết lại trong tập hồi kí " Những ngày thơ ấu " kỉ niệm về người mẹ đángthương qua cuộc trò chuyện với bà Cô và qua cuộc gặp gỡ bất ngờ là mộttrong những chương truyện cảm động nhất

Hoạt động 1: I/ Tìm hiểu chung

GV Hướng dẫn HS với giọng

chậm, tình cảm, chú ý ngôn ngữ

của Hồng khi đối thoại với bà cô và

giọng cay nghiệt, châm biếm của

1 Đầu người ta hỏi đến chứ: Tâm

trạng của bé Hồng khi trò chuyện

I/ Tìm hiểu chung

1.Tác giả, tác phẩm:

- Nhà văn lớn của nền văn học VNhiện đại tập trung viết về lớp ngườicùng khổ, dưới đáy của xã hội vớitình yêu sâu sắc, mãnh liệt

Tác phẩm: Hồi kí gồm 9 chương viết về tuổi thơ cay đắng của tác giả

-Là tập văn xuôi giàu chất trữ tình,cảm xúc dào dạt, tha thiết chânthành

với người cô

2 Còn lại: Tâm trạng của bé Hồng

khác với văn bản "Tôi đi học"?

+ Giống: Kể, tả theo trình tự thời

gian trong hồi tưởng, nhớ lại kí ức

tuổi thơ

- Phương thức biểu đạt: Kể, tả, biểu

cảm

+ Khác: "Tôi đi học" liền mạch

trong khoảng thời gian ngắn, không

ngắt quãng: Buổi sáng

" Trong lòng mẹ" không liền mạch

có khoảng cách nhỏ về thời gian

vài ngày khi chưa gặp và không

gặp

Vậy đoạn trích có thể chia bố cục

như thế nào?

Hoạt động 2: Hướng dẫn học

sinh tìm hiểu văn bản

HS đọc lại đoạn kể về cuộc gặp gỡ

và đối thoại giữa bà cô và bé Hồng

Tính cách và lòng dạ bà cô thể hiện

qua những điều gì? (Giáo viên yêu

cầu học sinh thảo luận nhóm trong

3 phút và trình bày)

( Lời nói, nụ cười, cử chỉ, thái độ)

Cử chỉ: Cười hỏi và nội dung câu

hỏi của bà cô có phản ánh đúng

tâm trạng và tình cảm của bà đối

với mẹ bé Hồng và đứa cháu ruột

của mình hay ko? Vì sao em nhận

ra điều đó? Từ ngữ nào biểu hiện

thực chất thái độ của bà? từ nào

biểu hiện thực chất thái độ của bà?

II/- Tìm hiểu văn bản

1.Tâm trạng của bé Hồng khi trò chuyện với người cô:

a Nhân vật bà cô:

- Lời nói: cay độc

- Nụ cười: rất kịch (giả dối)

- Cử chỉ, thái độ: Gỉa vờ quan tâm,thương cháu

=> Giả dối, cay nghiệt, thâm hiểm,độc ác

nhạy cảm bé Hồng đã nhận ra ý

nghĩa cay độc trong giọng nói và

nét mặt của bà cô

- rất kịch: Giả dối

Sau lời từ chối của Hồng, bà cô lại

hỏi gì? nét mặt và thái độ của bà

thay đổi ra sao?

Bà cô hỏi luôn, mắt long lanh nhìn

chằm chặp-> tiếp tục trêu cợt

- Cố ý xoáy sâu nỗi đau của bé

- Tươi cười kể chuyện xấu mẹ

trước bé Hồng-> Người cô lạnh

Qua đây, em hiểu được gì về tình

cảm của Hồng đối với mẹ?

b.Tâm trạng bé Hồng qua cuộc đốithoại với bà cô:

- Đáng thương vì phải xa mẹ

- Đau đớn, uất ức, căm giận

- Nỗi cô đơn, niềm khát khao tình

mẹ của bé Hồng bất chấp sự tànnhẫn, vô tình của bà cô, thấu hiểu,cảm thông hoàn cảnh bất hạnh củamẹ

=> Hồng giàu tình thương mẹ, nhạycảm, thông minh, quả quyết

2 Tâm trạng của bé Hồng khi gặp mẹvà trong lòng mẹ:

* Gặp mẹ:

? Qua cuộc đối thoại của Hồng với

bà cô, em hiểu gì về tính cách đời

sống tình cảm của Hồng

Niềm vui sướng của Hồng khi

được gặp mẹ được tác giả miêu tả

thật thấm thía, xúc động Em hãy

tìm những chi tiết thể hiện điều đó?

HS: Thảo luận nhóm trong 3 phút

và trình bày

GV: Yêu cầu học sinh quan sát

tranh, sau đó nhận xét và trả lời câu

trả lời của các nhóm

Nguyên Hồng đã rất thành công khi

sử dụng các hình ảnh so sánh

Em hãy chỉ ra và thử phân tích hiệu

quả nghệ thuật của những so sánh

- Gíao viên treo bảng phụ yêu cầu

học sinh đọc trả lời câu hỏi và chọn

câu đúng

- mừng, tủi

- Gọi mẹ đầy vui mừng mà bối rối

- Vội vã, cuống cuồng đuổi theo

* Trong lòng mẹ:

- Ngồi vào lòng mẹ: Vui sướng đếnngất ngây, tỏ rõ những cảm xúcmãnh liệt

=> Nghệ thuật miêu tả tâm lý đặcsắc tinh tế xúc động khi miêu tả béHồng gặp mẹ

III/- Tổng kết

Nhân vật- người kết chuyện để ởngôi thứ 1

- Tình huống truyện phù hợp, đặcsắc, điển hình có điều kiện bộc lộtâm trạng

- Kết hợp nhuần nhuyễn giữa kể, tả

và biểu hiện cảm xúc

- Những so sánh mới mẻ, hay hấpdẫn

- Miêu tả tâm lý đặc sắc, tinh tế+ Nội dung:

* Ghi nhớ: SGK

IV Luyện tập, củng cố

4 Hướng dẫn tự học:

*Bài cũ:

- Viết một đoạn văn ghi lại những ấn tượng sâu sắc nhất về người mẹ của em

*Bài mới:

- Xem trước bài: Tức nước vỡ bờ Đọc tóm tắt nội dung TT Tắt đèn

Tại sao em biết được điều đó?

( Giáo viên yêu cầu học sinh thảo

luận nhóm trong 3 phút và trình bày)

Cho nhóm từ: Cao, thấp, lùn, gầy,

béo, lêu nghêu Nếu dùng nhóm từ

trên để chỉ người trường từ vựng của

- Thường có 2 bậc trường từ vựng là

chuyển trường từ vựng trong thơ

văn và trong cuộc sống có tác dụng

Hoạt động 3: III/ - Luyện tập,

Bài tập 2: Xác định từ trung tâmcủa một nhóm từ thuộc một trường

Trường từ vựng: Thái độ

Bài tập 4: Xác định trường từ vựng

- Khứu giác: Mùi, thơm, điếc, thính

- Thính giác: Tai, nghe, điếc, rõ,thính

Bài tập 5: Phân tích hiệu quả củaviệc chuyển trường từ vựng của một

từ ngữ cụ thểChuyển từ trường " quân sự" sangtrường " nông nghiệp"

Giáo viên treo bảng phụ yêu cầu học sinh đọc và khoanh tròn vào câu đúng

Câu 1: Thế nào là trường từ vựng?

A Là tập hợp của những từ có hình thức âm thanh giống nhau

B Là tập hợp của những từ có hình thức cấu tạo giống nhau

C Là tập hợp của những từ có nghĩa trái ngược nhau

D Là tập hợp của những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa.

Câu 2: Trong các tập hợp dưới đây, tập hợp từ nào là trường nhỏ của trường

từ vựng “Động vật cấp thấp”?

A Băm, vằm, xẻo, thái, gọt, cắt

B Cầm, nắm, nâng, kéo, lôi, giật

C Phi, lồng, trườn, bò, vồ, gặm, đánh, hơi.

D Nối, buộc, gài, cắt, dán, khâu, may

*Bài mới:

- Chuẩn bị bài " Bố cục của văn bản "- Nắm được bố cục của văn bản, tác

dụng của việc xây dựng bố cục Biết cách xây dựng bố cục mạch lạc, phùhợp với đối tượng phản ánh, ý đồ giao tiếp của người viết và nhận thức củangười đọc

Đặt vấn đề:- Lâu nay các em đã viết những bài tập làm văn đã

biết được bố cục của 1 văn bản là như thế nào và đẻ các em hiểu sâu hơn vềcách sắp xếp, bố trí nội dung phần thân bài, phần chính của văn bản Côcùng các em sẽ đi vào t/h tiết học hôm nay

Hoạt động 1: I/ - Bố cục văn bản:

GV: Gọi 1 HS đọc văn bản " Người

thầy đạo cao đức trọng"

GV? Văn bản trên có thể chia thành

mấy phần?

Chỉ ra các phần đó?

GV? Nêu nhiệm vụ của từng phần

trong văn bản trên?

+ 3 phần:

- Phần 1: ông CVA mang danh lợi

-> Giới thiệu về Chu Văn An

- Phần 2: Học trò theo ông ko cho

vào thăm

- Phần 3: Còn lại, Tình cảm của mọi

người đối với Chu Văn An

GV? Em hãy phân tích mối quan hệ

giữa các phần trong văn bản

+ Mối quan hệ giữa các phần:

Luôn gắn bó chặt chẽ với nhau phần

trước là tiền đề, cho phần sau, phần

sau là sự tiếp nối cuả phần trước

Các phần đều tập trung làm rõ cho

2 Kết luận: Ghi nhớ : (SGK)