Bài Giảng Tuân Thủ Và Điều Trị ARV

Tổng quan về tuân thủ điều trị Tuân thủ đối với hầu hết các phác đồ thuốc ở tất cả các quần thể và trên tất cả các loại bệnh nhìn chung là kém • VD: Bệnh tiểu đường, lao, bệnh tim mạch

Tuân thủ và điều trị ARV

HAIVN

Chương trình AIDS của Đại học Y Harvard tại Việt Nam

Mục tiêu học tập

Kết thúc bài này, học viên sẽ có khả năng:

 Mô tả được tầm quan trọng của tuân thủ điều trị và những hậu quả của việc không tuân thủ

 Giải thích được mối liên quan giữa tuân thủ

Tổng quan về tuân thủ điều trị

 Tuân thủ đối với hầu hết các phác đồ thuốc

ở tất cả các quần thể và trên tất cả các loại bệnh nhìn chung là kém

• VD: Bệnh tiểu đường, lao, bệnh tim mạch

 20% đến 100% (trung bình: 50%) không

thể dùng thuốc theo như đã kê

 Với hầu hết các bệnh mạn tính, tuân thủ đạt trên 80% được coi là thành công

Trong điều trị ARV, tuân thủ đạt

Tầm quan trọng của Tuân thủ gần mức

Tại sao tuân thủ lại quan trọng trong

• Khi tải lượng virus tăng lên thì xuất hiện

càng nhiều đột biến gây đề kháng thuốc

• Một khi xuất hiện đề kháng thì thuốc đó sẽ không dùng được nữa

• Điều này lại càng tạo thêm ra đột biến làm cho điều trị sau này trở nên khó khăn

Kháng thuốc phát triển nhanh

như thế nào?

 Việc tuân thủ không tốt có thể dẫn đến

đề kháng với những thuốc ARV nhất

định trong một vài tuần

 Đề kháng với từng thuốc NNRTI và 3TC chỉ cần một đột biến đơn

 Đề kháng với nevirapine hoặc là

efavirenz có thể nhanh chóng xuất hiện

• Kháng với 1 thuốc có nghĩa là kháng cả 2

 Kháng thuốc 3TC có thể nhanh chóng

xuất hiện

Các phương diện tuân thủ

Hoạt động nhóm nhỏ

Những yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ:

Những yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ:

Mối quan hệ bệnh nhân – nhân viên y tế (1)

 Quan hệ bệnh nhân-nhân viên y tế tồi sẽ

làm giảm mức độ thành công về tuân thủ

điều trị của bệnh nhân

 Những yếu tố có thể góp phần làm xấu đi

mối quan hệ bao gồm:

• Thái độ ‘Trịch thượng’ của bác sỹ và điều

Những yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ: Mối quan hệ bệnh nhân – nhân viên y tế (2)

 Tuân thủ cũng bị ảnh hưởng bởi nhân

Những yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ:

Yếu tố bệnh nhân (1)

 Tuân thủ của bệnh nhân cũng bị ảnh

hưởng bởi chính bệnh nhân:

• Sự hiểu biết về cách thức nhân lên của HIV, cách tác động của thuốc ARV

• Sự tin tưởng vào lợi ích điều trị

• Hệ niềm tin – “tự tin”

• Tin tưởng vào nhân viên y tế và hệ thống y tế

• Sự cạnh tranh giữa niềm tin và thực hành

tôn giáo/văn hóa (VD: Thuốc y học cổ

truyền)

• Ốm, đau, các bệnh khác

Những yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ:

nào liên quan đến tuân thủ mà mỗi

nhóm nêu trên gặp phải?

Những yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ:

Yếu tố tâm lý xã hội

 Đói, không đủ ăn

 Nghiện rượu hay nghiện

một số chất khác

 Trầm cảm, những vấn

đề sức khỏe tâm thần khác

 Kỳ thị

 Thiếu sự hỗ trợ từ gia đình

 Sợ bị lộ thông tin, bị bỏ rơi, cô lập

 Chia thuốc cho người trong gia đình, bạn tình

Vấn đề tâm lý xã hội hoặc phong cách sống

cũng có thể ảnh hưởng đến việc tuân thủ và

khả năng thích ứng với điều trị ARV:

Những yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ:

Dịch vụ y tế

bệnh nhân tuân thủ thành công thông qua:

• Duy trì khả năng tiếp cận tới phòng khám, khoa dược

• Thời gian làm việc linh hoạt

 Làm việc vào ngày cuối tuần

• Tuyển dụng được những nhân viên có kinh

nghiệm, được đào tạo bài bản

• Theo dõi bệnh nhân chặt chẽ

 Liên kết với những dịch vụ hỗ trợ cộng đồng & chăm sóc tại nhà

 Cung cấp đủ số lượng thuốc ARV cho tới lần khám tiếp theo, có cả lượng “thuốc gối/đệm”

• Tránh tình trạng hết thuốc

Thảo luận nhóm

Đánh giá sẵn sàng điều trị (1)

 Để đánh giá bệnh nhân đã sẵn sàng điều trị

ARV chưa, định rõ sự hiểu biết của bệnh nhân về:

• Sinh bệnh học HIV và ý nghĩa của nó

• Mục đích và tác dụng của điều trị ARV

• Các lựa chọn điều trị và hạn chế của từng lựa chọn

 Bên cạnh đó cần xác định:

• Niềm tin và thực hành văn hóa liên quan đến bệnh

và điều trị

• Những kinh nghiệm trước đó về bệnh và điều trị, ví

dụ tuân thủ điều trị cotrimoxazole

Đánh giá sẵn sàng điều trị (2)

Để đánh giá xem bệnh nhân đã sẵn sàng bắt đầu điều trị ARV chưa, hãy xem xét:

 Tính ổn định của môi trường xung quanh

• Thu nhập, chỗ ở, tiếp cận với nước sạch và tủ lạnh

 Lối sống

• Độc thân, có gia đình, có con

• Nguy cơ đối với các thành viên khác trong gia đình có HIV dương tính hoặc bị ốm

• Gia đình, bạn bè, cộng đồng

 Hỗ trợ hay rào cản nào?

Đánh giá sẵn sàng điều trị (3)

 Việc sẵn sàng điều trị của bệnh nhân

cũng bị ảnh hưởng bởi:

• Vấn đề đi lại – có khả năng đến phòng

khám thường xuyên không?

• Những việc định kỳ

• Sử dụng các chất có cồn, tiêm chích ma

túy

• Sẵn sàng bộc lộ tình trạng nhiễm với gia

đình, bạn tình

Đánh giá sẵn sàng điều trị (4)

 Tình trạng thể chất hiện tại

• Họ có thể tự giải quyết vấn đề điều trị của

họ hay cần sự hỗ trợ từ người chăm sóc?

• Sức khỏe tâm thần và sự hiểu biết về bệnh

 Trầm cảm liên quan đến tình trạng HIV

 Kỳ thị, phân biệt đối xử

 Ảnh hưởng của HIV tới hệ thần kinh, ví

dụ như sa sút trí tuệ

Hoạt động

Chiến lược để tuân thủ thành công (1)

Chiến lược để tuân thủ thành công bao gồm:

 Chỉ bắt đầu điều trị ARV khi bệnh nhân sẵn sàng

 Kế hoạch điều trị ARV thích hợp cho từng

• Tập huấn về điều trị ARV và tuân thủ cho tất

cả nhân viên y tế trong nhóm

Chiến lược để tuân thủ thành công (2)

Chiến lược để tuân thủ thành công cũng bao

gồm:

 Xây dựng mối quan hệ tin cậy giữa bệnh

nhân và nhân viên y tế

• Thái độ hỗ trợ và không phán xét

• Thường xuyên chỉnh sửa công cụ đánh giá để

để đáp ứng được nhu cầu thay đổi của bệnh

Bắt đầu điều trị

Trước khi bắt đầu điều trị:

 Xác nhận 1 lần nữa lựa chọn của bệnh nhân

để bắt đầu và cam kết điều trị suốt đời

Tác dụng phụ

 Chuẩn bị cho các tác dụng phụ có

thể gặp phải và đề xuất những

hướng xử trí thiết thực

 Đảm bảo bệnh nhân hiểu rõ những gì

họ mong đợi từ mỗi loại thuốc

 Cam đoan lại một lần nữa với bệnh

nhân rằng các tác dụng phụ có thể

xử trí được

Hỗ trợ thiết thực (1)

 Mức độ tuân thủ thành công được

nâng cao nếu phác đồ điều trị phù

hợp với hoạt động thường ngày của

bệnh nhân, vì vậy rất cần phải:

• Yêu cầu bệnh nhân quyết định số lần

uống thuốc phù hợp nhất theo hướng

dẫn dùng thuốc

• Cung cấp một bảng minh họa thời gian

uống thuốc

Hỗ trợ thiết thực (2)

 Tuân thủ thành công cũng phụ thuộc

vào hiểu biết của bệnh nhân về phác đồ điều trị, do vậy:

• Yêu cầu bệnh nhân giải thích lại kế hoạch

điều trị cho bác sỹ

• Cho bệnh nhân xem mẫu thuốc

thuốc như thế nào

• Đối với trẻ em:

cho trẻ em tại phòng khám, việc đó sẽ cho phép

Hỗ trợ thiết thực (3)

 Hỗ trợ bệnh nhân có kế hoạch trước cho

những thay đổi định kỳ, chẳng hạn việc đi xa

• Các tình huống khác nhau để giải quyết vấn đề

 Đưa ra lời khuyên về công cụ hỗ trợ tuân thủ thích hợp

• Người hỗ trợ tuân thủ

• Hộp thuốc

• Đồng hồ báo thức

• Chuông báo thức điện thoại

• Thẻ lịch trình dùng thuốc ARV dành cho bệnh

nhân

Người hỗ trợ tuân thủ/điều trị

 Người nhà hay bạn bè nên tham gia hỗ trợ bệnh nhân trong quá trình điều trị

 Giới thiệu bệnh nhân cách tiếp cận những

 Đánh giá tuân thủ tại mỗi lần tái khám

 Xây dựng các thước đo thích hợp cho đơn vị

• Khó khăn nhất khi bạn uống thuốc là gì?

• Bạn đã quên bao nhiêu liều 3 ngày gần đây, tuần qua, tháng qua?

• Những rào cản khó khăn lớn nhất khi bạn uống thuốc hàng ngày là gì?

 MEMS (Theo dõi điện tử vi chíp)

 Theo dõi nồng đồ thuốc

Làm sao để biết bệnh nhân tuân thủ kém

 Đánh giá tại sao tuân thủ lại không

đầy đủ

• Xem lại phác đồ hiện tại

• Hỏi để biết về các vấn đề quản lý thuốc – thực hiện một đánh giá mô tả

• Xem xét lại AI, CÁI GÌ, KHI NÀO, NHƯ

THẾ NÀO

• Quan sát việc quản lý thuốc

 Đưa ra những khó khăn về tuân thủ

Những khó khăn trong tuân thủ:

Đánh giá tuân thủ thường xuyên

 Những nguyên nhân quên uống

thuốc thay đổi theo thời gian:

• Thay đổi trong cách sống

• Mệt mỏi với viên thuốc

• Sức khỏe được cải thiện

• Thỉnh thoảng nhập viện do các vấn đề

không liên quan đến HIV

 Vì thế bác sỹ cần phải hỏi về tuân

thủ thường xuyên và liên tục

Những điểm chính

 Tuân thủ là yếu tố quyết định nhất tới

thành công trong điều trị

• Đừng bao giờ bắt đầu điều trị mà không

Cảm ơn!

Câu hỏi?