Vẫn đề chấn thương trong tiểu thuyết của philippe claudel

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- THÁI THỊ CẨM THƠ VẤN ĐỀ CHẤN THƯƠNG TRONG TIỂU THUYẾT CỦA PHILIPPE CLAUDEL LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Văn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

THÁI THỊ CẨM THƠ

VẤN ĐỀ CHẤN THƯƠNG TRONG

TIỂU THUYẾT CỦA PHILIPPE CLAUDEL

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

THÁI THỊ CẨM THƠ

VẤN ĐỀ CHẤN THƯƠNG TRONG

TIỂU THUYẾT CỦA PHILIPPE CLAUDEL

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Văn học nước ngoài

Mã số: 60 22 01 45

Người hướng dẫn khoa học: Tiến sĩ Nguyễn Thùy Linh

Hà Nội – 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Nguyễn Thùy Linh Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về nội dung của luận văn

Học viên

Thái Thị Cẩm Thơ

LỜI CẢM ƠN

Luận văn thạc sĩ “Vấn đề chấn thương trong tiểu thuyết của Philippe Claudel" được hoàn thành tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học quốc gia Hà Nội

Trước hết, với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tác giả xin gửi lời cám ơn đến các thầy, cô giáo trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học quốc gia Hà Nội đã tận tình giúp đỡ trong quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Tác giả xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến dịch giả Nguyễn Duy Bình, người đã cung cấp các bản dịch tác phẩm và các tài liệu nghiên cứu cần thiết liên quan tới đề tài

Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến Tiến sĩ Nguyễn Thùy Linh, người đã dành nhiều thời gian tâm huyết, trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình và tạo điều kiện hết sức thuận lợi cho tác giả trong suốt quá trình thực hiện và hoàn chỉnh luận văn

Vì thời gian, kinh nghiệm và trình độ còn hạn chế nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả rất mong nhận được sự góp ý của các thầy

cô, các bạn và những người quan tâm đến nghiên cứu này

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 30 tháng 12 năm 2015

Thái Thị Cẩm Thơ

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 7

1 Lí do chọn đề tài 7

2 Lịch sử vấn đề 9

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Dự kiến đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined

7 Cấu trúc của luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: KHÁI NIỆM VÀ CƠ SỞ CỦA VĂN HỌC CHẤN THƯƠNG Error!

Bookmark not defined

1.1 Khái niệm văn học chấn thương Error! Bookmark not defined

1.1.1 Văn học chấn thương - Traumatic literature Error! Bookmark not defined 1.1.2 Vấn đề chấn thương trong văn học Pháp đương đại Error! Bookmark not

defined

1.2 Cơ sở của vấn đề chấn thương trong tiểu thuyết của Philippe Claudel Error! Bookmark not defined

1.2.1 Cơ sở lịch sử - xã hội Error! Bookmark not defined 1.2.2 Quan niệm nghệ thuật của Philippe Claudel Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: ĐỀ TÀI CHIẾN TRANH TRONG TIỂU THUYẾT CỦA PHILIPPE CLAUDEL Error! Bookmark not defined 2.1 Chấn thương trong không gian thời chiến và hậu chiếnError! Bookmark not defined

2.1.1 Chiến tranh và biểu tượng về sự vụn vỡ trong hình khối không gian Error!

Bookmark not defined

2.1.2 Chiến tranh và biểu tượng về sự xám lạnh của sắc màu Error! Bookmark not

defined

2.2 Chấn thương trong tâm hồn con người Error! Bookmark not defined

2.2.1 Rạn vỡ trong quan hệ giữa con người và cộng đồng Error! Bookmark not

defined

2.2.2 Rạn vỡ trong chính tâm hồn mỗi người Error! Bookmark not defined 2.2.3 Tình yêu thời chiến - Một ví dụ về trải nghiệm chấn thương tâm hồn Error!

Bookmark not defined

Tiểu kết Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 3: VẤN ĐỀ CHẤN THƯƠNG QUA CÁC KIỂU NHÂN VẬT Error!

Bookmark not defined

3.1 Các dạng thức nhân vật chấn thương Error! Bookmark not defined

3.1.1 Nhân vật mất niềm tin Error! Bookmark not defined 3.1.2 Nhân vật cô đơn, ám ảnh Error! Bookmark not defined 3.1.3 Nhân vật sống trong mặc cảm Error! Bookmark not defined 3.1.4 Nhân vật hàn gắn sự chấn thương Error! Bookmark not defined

3.2 Nghệ thuật phân tích nhân vật chấn thương Error! Bookmark not defined

3.2.1 Nhân vật và các hình thức diễn ngôn Error! Bookmark not defined 3.2.1.1 Độc thoại – âm vang của cái tôi đầy thương tích Error! Bookmark not

defined

3.2.1.2 Đối thoại – giao tiếp dạng mảnh vỡ Error! Bookmark not defined 3.2.2 Nhân vật và hệ thống hành động Error! Bookmark not defined 3.2.2.1 Hát – hành động an ủi chính mình Error! Bookmark not defined 3.2.2.2 Viết - như một sự giải tỏa Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 129

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Văn học Pháp là bộ phận văn học nước ngoài có mối liên hệ lâu dài và sâu sắc với văn học Việt Nam, được minh chứng qua những đóng góp của nền văn học Pháp đối với những thành tựu của văn học Việt Nam hiện đại ngay từ những năm đầu của thế kỷ XX Trải qua một chặng dài du nhập, tiếp nhận và giao lưu, cho đến

nay, văn học Pháp đã không còn xa lạ với bạn đọc Việt Từ Gargăngchuya và

Păngtagruyen của Rabelair thời kì Văn học Phục hưng đến Molière với các vở hài

kịch nổi tiếng, Trường học làm vợ, Trưởng giả học làm sang, Lão hà tiện ở thế kỉ XVII Đặc biệt, bộ tiểu thuyết Nhà thờ Đức Bà Pari và Những người khốn khổ của Victor Hugo, bộ Tấn trò đời của Honoré de Balzac đã im đậm dấu ấn trong lòng

bạn đọc Việt Bước sang thế kỷ XX, kịch phi lí của Samuel Beckett cũng như tiểu thuyết của Albert Camus cũng là những thành tựu lớn của văn học Pháp được bạn đọc Việt Nam đón nhận nồng nhiệt

Tuy nhiên, từ đầu thế kỷ XXI trở đi, bạn đọc Việt ít có cơ hội được tiếp cận với những thành tựu mới của văn học Pháp đương đại Bên cạnh những lí do về thị hiếu bạn đọc thì vấn đề dịch thuật và quảng bá tác phẩm còn chưa thực sự được chú trọng Từ sau thế kỷ XX, nền văn học Pháp vẫn duy trì phong độ với các giải thưởng văn học uy tín hằng năm tôn vinh các tác giả, tác phẩm có giá trị Được giới thiệu và dịch ở Việt Nam mới chỉ là một phần nhỏ so với thành tựu mà văn học Pháp đạt được trong thế kỉ XXI Điều này thúc đẩy việc nghiên cứu và giới thiệu rộng rãi những thành tựu mới của văn học Pháp đến với bạn đọc và giới nghiên cứu văn học Việt Nam

1.2 Tác giả Philippe Claudel sinh năm 1962 là nhà văn, nhà viết kịch, đạo diễn, đồng thời là giáo sư giảng dạy văn chương tại Đại học Nancy (Pháp) Ông là một tác giả viết tiểu thuyết nổi tiếng ở Pháp trong thế kỉ XXI, được các giải thưởng văn

học danh giá như France, Goncourt, Renaudot vinh danh Một số tác phẩm của ông

đã được dịch ra tiếng Việt như: Cháu gái ông Linh (La pentite fille de Monsieur

Linh), Thế giới không trẻ em (Le Monde sans les enfants), Báo cáo của Brodeck (Le rapport de Brodeck), Những linh hồn xám (Les Âmes grises)… Ngoài ra còn có

các tác phẩm nổi tiếng khác như: Quelques-uns des cent regrets; J'abandonne; Au

revoir Monsieur Friant; Les Petites mécaniques… Những sáng tác của ông được

nhiều nhà phê bình nhận định là đưa lại làn gió mới cho tiểu thuyết Pháp với cách nhìn mới về hiện thực và nghệ thuật ngôn từ thể hiện đầy sức hút Tìm hiểu về Philippe Claudel sẽ đưa lại những hiểu biết bước đầu về một tác giả Pháp có phong cách độc đáo, đồng thời, góp phần quảng bá và giới thiệu một thành tựu văn học xuất sắc của nước Pháp tới bạn đọc Việt Nam

1.3 Khảo sát những sáng tác mang đề tài chiến tranh của tác giả Philippe Claudel, chúng tôi nhận thấy, việc đưa lý thuyết phê bình chấn thương vào áp dụng nghiên cứu trong công trình này là một cách tiếp cận khả thi, khơi mở những vấn

đề cốt lõi của đề tài Bởi con người là chủ thể của thời đại, và cũng là đối tượng phải gánh chịu những va chạm tinh thần trong những bối cảnh bất ổn như chiến tranh, nên tất yếu sẽ xuất hiện dạng nhân vật chấn thương Việc tìm hiểu nhân vật chấn thương sẽ đưa đến những khám phá mới về bản chất con người, trong mối tương quan với những nỗi đau từ bản thể, từ hoàn cảnh tồn tại và đặc trưng thời đại Mặt khác, trong bối cảnh tình hình nghiên cứu lý luận – phê bình văn học ở Việt Nam còn chưa chú trọng đến văn học chấn thương, thì việc làm này sẽ giúp bạn đọc và giới nghiên cứu phê bình một lần nữa hệ thống lại lý thuyết về văn học chấn thương, đồng thời đưa ra những nhận định “nới rộng” thêm chiều kích của lý thuyết này

Với những lý do trên đây, chúng tôi cho rằng, vấn đề Chấn thương trong tiểu

thuyết của Philippe Claudel hội tụ các điều kiện cần và đủ để có thể nghiên cứu

sâu, rộng và chứa đựng hàm lượng khoa học cao Thực hiện đề tài này, chúng tôi hi vọng sẽ có được những đóng góp nhất định cho việc nghiên cứu một tác giả xuất sắc của văn học Pháp đương đại chưa được giới thiệu nhiều ở Việt Nam, cũng như đóng góp cho việc nghiên cứu dòng văn học chấn thương vốn vẫn chảy bền bỉ xuyên qua nhiều thời đại, nhiều nền văn học trên thế giới

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Lịch sử nghiên cứu văn học chấn thương

Chấn thương là dòng chảy cảm thức để lại dấn ấn ở nhiều nền văn học, nhiều trào lưu văn học và sáng tác của nhiều tác giả nổi tiếng

Ở Trung Quốc, văn học chấn thương được xác định rõ với hẳn một trào lưu phát triển rầm rộ vào thời điểm sau Cách mạng Văn hóa (1966 - 1976) – trào lưu văn học vết thương, với những tác phẩm nặng về phơi bày nỗi đau khổ trong thời động loạn Mở đầu là dòng văn học vết thương tố cáo tính vô nhân đạo của Đại

Cách mạng Văn hóa, được đánh dấu bằng sự xuất hiện của truyện ngắn Vết thương

của nhà văn Tân Hoa Sau đó là sự xuất hiện của hàng loạt các tác phẩm viết về những vết thương thể xác lẫn vết thương tinh thần trong mười năm “động loạn”

như: Ôi (Phùng Ký Tài), Tôi phải làm thế nào (Trần Quốc Khải), Mãi mãi là mùa

xuân (Thẩm Dung)… Trong đó, truyện ngắn Chủ nhiệm lớp của Lưu Tâm Vũ có

thể nói là tác phẩm tiêu biểu nhất của dòng văn học vết thương ở Trung Quốc Tác phẩm là lời tố cáo bọn phản động trong “Đại Cách mạng Văn hóa” đã làm hư hỏng tâm hồn lớp thanh niên và kêu gọi “hãy cứu lấy những đứa trẻ” bị hại Văn học vết thương ở Trung Quốc kéo dài cho tới giữa những năm 80 của thế kỷ XX thì kết thúc sứ mệnh lịch sử của nó và nhường chỗ cho trào lưu văn học tầm căn (tìm nguồn) Sau này, không còn những tác phẩm viết về Cách mạng văn hóa theo như

“tiêu chí” của văn học vết thương nữa, và những tác phẩm ấy cũng không được gọi

là văn học vết thương

Ở các nền văn học khác, cảm thức chấn thương xuất hiện ở nhiều sáng tác của các tác giả, đôi khi xuất hiện một cách có hệ thống Chẳng hạn như các tác phẩm của E.Hemingway với cảm thức “the lost generation” (thế hệ mất mát) cũng thuộc

dòng văn học chấn thương Tiêu biểu như Mặt trời vẫn mọc (The sun also rises),

Giã từ vũ khí (A farewell to arms), Chuông nguyện hồn ai (For whom the bell

tolls)… Một hệ thống các tác phẩm của nhiều tác giả xuất hiện trong và sau các cuộc chiến tranh thế giới như Chiến tranh và hòa bình của Lev Nikolayevich Tolstoy, Phía Tây không có gì lạ của Erich Maria Remarque… Đặc biệt, không thể

không kể đến các tác phẩm hậu hiện đại của Franz Kafka, dường như những thay đổi chóng mặt của công nghệ khiến đời sống sinh hoạt và lao động của con người thay đổi đã trở thành tác nhân khiến đời sống tinh thần của con người trở nên mong manh, dễ vỡ…

Tác giả Vương Trí Nhàn đã hệ thống lại những chấn thương tâm lý thời hiện

đại trong cuốn phiếm đàm Những chấn thương tâm lý hiện đại xuất bản năm 2009,

cuốn sách cho thấy rất nhiều những “căn bệnh tinh thần” đang lây lan nhanh trong đời sống hiện đại Trong tập phiếm luận này, nhà nghiên cứu đã đưa ra một số biểu hiện của chấn thương như: Cái vội của người mình, dục vọng và tai nạn, sống trên đường, tiếng ồn đáng sợ, hỗn loạn trong giao thông, hàng giả vẫn đang được ưa thích, mệt mỏi, bừa bãi, buông thả; ngày một hung hãn; bế tắc nên sinh cờ bạc; nối

lễ hội vào trụy lạc; tình trạng mất thiêng; từ tham lam, nông nổi đến càn rỡ, bất lương; tội làm hư dân; tâm lý ô sin; khổ vì lắm tiền… Tuy nhiên, các biểu hiện chấn thương này mang tính xã hội bề mặt, được diễn giải dưới hình thức phiếm đàm nên chỉ thực sự có ý nghĩa về mặt thông tin báo chí

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Trần Xuân An, Văn chương về các “vết thương” chiến tranh, hậu chiến & Ánh

sáng mới, tham luận Đại hội Hội Nhà văn TP.HCM, khoá VI (5-2010)

2 Tâm Anh, “10 vụ khủng bố đẫm máu nhất lịch sử Pháp”,

http://kienthuc.net.vn/, 15/11/2015

3 Lê Tú Anh (2013), “Từ trường hợp Đoàn Minh Phượng, nghĩ về văn học chấn

thương ở Việt Nam và quan điểm nghiên cứu”, Lý thuyết phê bình văn học hiện

đại, tiếp nhận và ứng dụng, Nxb ĐH Vinh, Nghệ An

4 Nguyễn Hoàng Tuệ Anh (2012), “Không gian mảnh vỡ trong tiểu thuyết Thành

phố Quốc tế của Don Delilio”, Tạp chí Khoa học, đại học Huế, tập 72A (số 3),

tr.19-25

5 Thái Phan Vàng Anh (2011), “Nhân vật chấn thương trong tiểu thuyết Nỗi cô

đơn của các số nguyên tố (Paolo Giordano)”, Kỷ yếu hội thảo khoa học "Văn

học hậu hiện đại - Lý luận và tiếp nhận", khoa Ngữ Văn, Đại học Khoa học

Huế, tr.12-21

6 Arnaudo.M (1978), Tâm lý học sáng tạo văn học, Nxb Văn học, Hà Nội

7 Lại Nguyên Ân (2004), 150 thuật ngữ văn học, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội,

Hà Nội

8 Bakhtin.M (1998), Những vấn đề thi pháp của Dostoevsky, Trần Đình Sử,

Vương Trí Nhàn, Lại Nguyên Ân dịch, Nxb Giáo dục, Hà Nội

9 Bakhtin.M (2003), Lý luận và thi pháp tiểu thuyết, Nxb Hội Nhà văn, Hà Nội

10 Barthes, Roland (1998), Độ không của lối viết, Nguyên Ngọc dịch, Nxb Hội

Nhà văn, Hà Nội

11 Lê Huy Bắc (2015), Văn học hậu hiện đại, lý thuyết và tiếp nhận, Nxb Đại học

sư phạm, Hà Nội

12 Nguyễn Duy Bình (2014), Lưng chừng Babel, Tiểu luận văn chương và dịch

thuật, Nxb Đại học Vinh, Nghệ An

13 Caruth, Cathy, Vết thương và giọng nói, Hải Ngọc dịch, Hải Ngọc’s weblog, https://hieutn1979.wordpress.com, 8/12/2012

14 Caruth, Cathy, Kinh nghiệm không được khẳng định: Chấn thương và những

khả năng của lịch sử, Hải Ngọc dịch, Hải Ngọc’s weblog,

https://hieutn1979.wordpress.com, 8/12/2012

15 Nguyễn Minh Châu (1978), “Viết về chiến tranh”, Tạp chí Văn nghệ quân đội

(số 11), tr.23-25

16 Chevalier, Jean-, Alain Gheerbrant (1997), Từ điển biểu tượng văn hóa thế

giới, Phạm Vĩnh Cư, Nguyễn Xuân Giao, Lưu Huy Khánh, Nguyên Ngọc, Vũ

Đình Phòng, Nguyễn Văn Vỹ dịch, Nxb Đà Nẵng, Đà Nẵng

17 Cirlot, Juan Eduardo, “Tính biểu tượng của màu sắc”, Đoàn Khương Duy dịch,

http://www.tienve.org, 7/10/2015

18 Claudel, Philippe (2009), Báo cáo của Brodeck, Trịnh Thu Hồng dịch, Nxb

Phụ nữ, Hà Nội

19 Claudel, Philippe (2009), Cháu gái ông Linh, Trịnh Thu Hồng dịch, Nxb Phụ

nữ, Hà Nội

20 Claudel, Philippe (2003), Những linh hồn xám, Nguyễn Duy Bình dịch, Nxb

Phụ nữ, Hà Nội

21 Nguyễn Vân Dung (2009), “Tìm hiểu xã hội Pháp nửa cuối thế kỷ XX đầu thế

kỷ XXI”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN (số 25), tr.86-96

22 Duras, Marguerite (2014), Người tình, Nxb Hội Nhà văn, Hà Nội

23 Đoàn Ánh Dương (2014)¸ Không gian văn học đương đại, Nxb Phụ nữ, Hà Nội

24 Đặng Anh Đào, (1995), Đổi mới nghệ thuật tiểu thuyết phương Tây hiện đại,

Nxb Giáo dục, Hà Nội