Kỹ năng: - Tìm ý, lập dàn ý bài văn biểu cảm về sự vật và con người - Biết cách bộc lộ tình cảm về sự vật và con người trước tập - Diễn đạt mạch lạc, rõ rãng những tình cảm của bản
Trang 1Tuần 11
Tiết 40, *
Tập làm văn LUYỆN NÓI:
VĂN BIỂU CẢM VỀ SỰ VẬT CON NGƯỜI
I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Rèn luyện kỹ năng nghe, nói theo chủ đề biểu cảm
- Rèn luyện kỹ năng phát triển dàn ý thành bài nói theo chủ đề biểu cảm
II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG
1 Kiến thức
- Các cách biểu cảm trực tiếp và gián tiếp trong việc trình bày văn nói biểu cảm
- Những yêu cầu khi trình bày văn nói biểu cảm
2 Kỹ năng:
- Tìm ý, lập dàn ý bài văn biểu cảm về sự vật và con người
- Biết cách bộc lộ tình cảm về sự vật và con người trước tập
- Diễn đạt mạch lạc, rõ rãng những tình cảm của bản thân về sự vật và con
ngườibằng ngôn ngữ nói
3 Tư tưởng:
Giáo dục lòng yêu mến con người, sự vật Luyện cho HS có tính mạnh dạn trước tập thể
III CHUẨN BỊ
1 GV: Soạn giáo án, SGK, TLTK
2 HS: Soạn bài, sgk
IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Ổn định lớp (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (4’) Mỗi lớp 2 em
Kiểm tra việc chuẩn bị ở nhà của học sinh
3 Bài mới
a Giới thiệu bài (1’)
Nói – là một hình thức giao tiếp tự nhiên của con người Khi nắm vững được
kỹ năng nói và nói được theo chủ đề thì các em đó có một công cụ sắc bén giúp mình thành công trong cuộc sống Bài học hôm nay sẽ giúp em rèn kỹ năng nói theo từng chủ đề
b Tiến trình hoạt động
Hoạt động 1(10’)
GV gọi HS đọc các đề bài
SGK/ 129,130
- HS đọc đề bài
I Chuẩn bị ở nhà
1 Đọc đề
2 Yêu cầu
Trang 2- Nêu những yêu cầu của
tiết luyện nói
- GV hướng dẫn HS thảo
luận theo tổ với các đề bài
đó chuẩn bị ở nhà
- Giáo viên chia 4 tổ làm 4
nhóm
( Giao cho mỗi nhóm 1 đề)
- GV kiểm tra dàn ý, cho
HS phát biểu trong nhóm
Hoạt động 2(69’)
- GV yêu cầu HS chia theo
tổ, nhóm phát biểu theo
dàn bài đã chuẩn bị
- Chọn 1 số HS có bài khá
cho phát biểu trước lớp,
GV theo dõi đánh giá, tổng
kết giờ học
* Yêu cầu: Văn biểu cảm
- Ngôn ngữ: trong sáng, tránh dùng lời dung tục
- Giọng điệu : nói rõ, to,
đủ cả lớp nghe
- Ngữ điệu: sinh động, diễn cảm
- Tư thế, điệu bộ: Tự nhiên, nét mặt tươi tắn, mắt hướng về mọi người, nói mạch lạc, có đầu có đuôi
- Nội dung: đúng chủ đề
- HS thảo luận theo nhóm, chuẩn bị dàn ý trình bày trước lớp
Tổ 1: đề 1
Tổ 2: đề 2
Tổ 3: đề 3
Tổ 4: đề 4
- Nêu các bước làm bài văn biểu cảm
- HS phát biểu trước lớp theo đại diện tổ, nhóm
- HS trình bày dàn bài theo
đề bài đã chọn
Đề 1: Cảm nghĩ về thầy,
cô giáo, những “người lái đò” đưa thế hệ trẻ “cập bến” tương lai
Đề 2: Cảm nghĩ về tình bạn
Đề 3: Cảm nghĩ về sách vở mình đọc và học hàng ngày
Đề 4: Cảm nghĩ về một món quà mà em đó được nhận thời thơ ấu
- HS chú ý lắng nghe
- Ngôn ngữ: trong sáng, tránh dùng lời dung tục
- Giọng điệu : nói rõ, to,
đủ cả lớp nghe
- Ngữ điệu: sinh động, diễn cảm
- Tư thế, điệu bộ: Tự nhiên, nét mặt tươi tắn, mắt hướng về mọi người, nói mạch lạc, có đầu có đuôi
- Nội dung: đúng chủ đề
3 Thảo luận
II Luyện nói
1 Ví dụ
* Đề bài : Cảm nghĩ về thầy, cô giáo, những
“người lái đò” đưa thế hệ trẻ “cập bến” tương lai
* Dàn bài :
A Mở bài : Giới thiệu thầy (cô giáo) mà em yêu mến
B Thân bài:
- Nêu những tình cảm,
kỷ niệm mà em đã có với thầy (cô)
+ Tả, kể : ngoại hình, tính cách
+ Hình ảnh thầy (cô) giữa đàn em nhỏ
+ Giọng nói ấm áp, thân thương khi thầy cô giảng bài
Trang 3về sự vật và con người đòi
hỏi phải chú ý tới sự vật và
con người một cách đầy
đủ Phải có sự vật và con
người làm nền cho những
tình cảm, cảm xúc, suy
nghĩ Người làm phải chú
ý yếu tố tự sự và miêu tả
Cần vận dụng những hình
thức biểu cảm như: so
sánh, lời trùng điệp, hình
thức cảm thông
Trên cơ sở hướng dẫn HS
làm các đề còn lại
- GV sửa chữa, nhận xét,
bổ sung
Sau khi thống nhất dàn ý
cho tổ của mình → mỗi tổ
cử đại diện lên trình bày
Các nhóm nhận xét, đánh
giá → giáo viên tổng kết
các ý kiến → điều chỉnh,
đánh giá (có so sánh các
nhóm)
- GV: Cần nói tự nhiên và
tự tin Mở đầu là “thưa
cô(thầy), thưa các bạn, em
xin trình bày bài nói của
mình Kết thúc là: Xin cảm
ơn thầy cô và các bạn đó
chú ý lắng nghe”
- Còn lại 3 đề dựa vào đề trên theo cách lập dàn ý để nói
- Chọn một bạn trong tổ, nhóm khá giỏi trình bày trước lớp đề của mình → các tổ khác nhận xét, bổ sung
- HS lưu ý:
Trình bày ngắn gọn, rõ ràng
Có giới thiệu, thưa gửi, xin phép, cảm ơn…
- HS chú ý lắng nghe rút
+ Hình ảnh thầy(cô) vui mừng khi học sinh đạt được những thành tích cao
+ Thầy (cô )thất vọng khi có học sinh vi phạm + Thầy (cô) quan tâm lo lắng với những vui buồn của học sinh…
→ Do đó hình ảnh thầy(cô) đó để lại trong
em nhiều tình cảm và kỷ niệm tốt đẹp mà không bao giờ em có thể quên
C Kết bài: Khẳng định lại những tình cảm của
em đối với thầy(cô) giáo
Đó chính là người lái đò đưa thế hệ trẻ cập bến tương lai
* Đề 2, 3, 4: Dựa tương
tự như trên
2 Trình bày miệng lưu ý:
- Trình bày ngắn gọn, rõ ràng
- Có giới thiệu, thưa gửi, xin phép, cảm ơn…
3 Tổng kết, đánh giá
Trang 4kinh nghiệm cho bản thân
4 Củng cố (4’)
- Nhận xét đánh giá tiết học
- Cho điểm khuyến khích những em nói tốt
5 Dặn dò (1’)
- Tiếp tục ôn tập phần văn biểu cảm
- Soạn trước bài: Bài ca nhà tranh bị gió thu phá
V RÚT KINH NGHIỆM
Tiết: 41
Tuần: 11
Văn bản BÀI CA NHÀ TRANH BỊ GIÓ THU PHÁ
(Mao ốc vị thu phong sở phá ca)
Đỗ Phủ
I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Hiểu được giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm
- Thấy được đặc điểm của bút pháp Đỗ Phủ qua những dòng thơ miêu tả và tự sự
II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG
1 Kiến thức
- Sơ giản về tác giả Đỗ Phủ
- Gía trị hiện thực: phản ánh chân thực cuộc sống của con người
- Gía trị nhân đạo: thể hiện hoài bão cao cao cả và sâu sắc của Đỗ Phủ, nhà thơ của những người nghèo khổ bất hạnh
- Vai trò và ý nghĩa của yếu tố miêu tả và tự sự trong thơ trữ tình đặc điểm bút háp hiện thực của nhà thơ Đỗ Phủ trong bài thơ
2 Kỹ năng:
- Đọc hiểu văn bản thơ nước ngoài qua bản dịch tiếng Việt
- Rèn kĩ năng đọc hiểu phân tích thơ qua bản dịch tiếng Việt
3 Tư tưởng:
Học tập tấm lòng nhân đạo, tinh thần nhân ái sâu xa của tác giả
III CHUẨN BỊ
1 GV: Soạn giáo án
2 HS: Soạn bài, sgk
IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Ổn định lớp (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (5’) Mỗi lớp 2 em
Trang 5? Đọc thuộc lòng bài thơ “Hồi hương ngẫu thư”, phân tích nghệ thuật đối được
sử dụng trong bài?
? Đọc thuộc lòng bài thơ “Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh”, nêu nội dung của bài thơ?
3 Bài mới
a Giới thiệu bài (1’)
Nếu Lý Bạch được mệnh danh là “Tiên thơ” mang một tâm hồn tự do hào phóng thì Đỗ Phủ chính là một nhà thơ hiện thực lớn nhất trong lịch sử thơ ca cổ điển TQ Thơ ông được mệnh danh là thi sử (sử bằng thơ) vì phản ánh chân thật bộ mặt lịch sử đương thời Hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu tâm hồn và tính cách nhà thơ qua bài “ Bài ca nhà tranh bị gió thu phá”
b Tiến trình hoạt động
Hoạt động 1(10’)
Hướng dẫn học sinh đọc
diễn cảm bài thơ Gọi HS
đọc
Cho học sinh đọc chú
thích
? Dựa vào chú thích em
hãy nêu vài nét về cuộc
đời và sự ngiệp của Đỗ
Phủ?
? Nêu xuất xứ của bài thơ?
? Bài này thuộc thể thơ gì?
? Số câu phân bố trong 4
phần có đều nhau không?
? Em có nhận xét gì về số
chữ của các câu gần đoạn
cuối?
? Căn cứ vào hình thức
- Học sinh đọc
- Học sinh đọc
- Đỗ Phủ: nhà thơ nổi tiếng đời Đường (TQ)
Ông từng làm quan sau từ quan, cuộc đời đau khổ, bệnh tật
- Bài thơ được viết sau khi căn nhà của tác giả bị gió thu phá nát
- Cổ phong (cổ thể)
- Số câu không đều
- Các câu dài hơn 7 chữ → bài thơ viết theo thể loại
cổ thể Nhưng tác giả có nhiều sáng tạo mới mẻ
- Chia làm 4 phần
I Đọc – tìm hiểu chung
1 Đọc
2 Chú thích
a Tác giả:
Đỗ Phủ - nhà thơ nổi tiếng đời Đường (TQ) Ông từng làm quan sau từ quan, cuộc đời đau khổ, bệnh tật
b.Tác phẩm
- Bài thơ được viết sau khi căn nhà của tác giả bị gió thu phá nát
- Bài thơ thể hiện bút pháp hiện thực và tinh thần nhân đạo của tác giả
3 Thể loại: Cổ thể
4 Bố cục: 4 phần
Trang 6cách quãng và căn cứ vào
nội dung bài thơ ta có thể
chia bài thơ làm mấy
phần?
Hoạt động 2(23’)
- GV gọi HS đọc lại 18
câu thơ đầu ( ba khổ thơ
đầu)
? Ba khổ thơ đầu phản ánh
điều gì?
? Nỗi khổ nào được nói
đến ở đây?
? Ở năm câu thơ đầu, nhà
thơ kể hay tả ?
? Kể, tả về sự việc gì?
? Em hiểu tháng 8 thu cao
gió thét già là ntn?
? Chi tiết mảnh tranh được
miêu tả cụ thể trong những
lời thơ nào?
? Qua các chi tiết đó, có
thể hình dung ra trận gió
thu ra sao? Tâm trạng của
tác giả, chủ nhân của ngôi
nhà đang bị phá lúc này
như thế nào?
? Đã khổ vì nhà tốc mái,
nhà thơ còn khổ hơn vì lý
do gì nữa? Các em đọc
tiếp khổ thơ thứ 2
- Nhà thơ còn đau khổ vì
+ Phần 1: Tả cảnh gió thu cuốn mất các lớp tranh của căn nhà
+ Phần 2: Kể việc trẻ con cắp tranh đi tuốt vào lũy tre
+ Phần 3: Nỗi khổ của gia đình Đỗ Phủ trong đêm mưa
+ Phần 4: Ước mơ cao cả của nhà thơ
- HS đọc lại ba khổ thơ đầu
- Phản ánh nỗi cực khổ của
kẻ nghèo trong hoạn nạn
- Căn nhà tranh bị gió thu phá nát
- Nhà thơ vừa kể, vừa tả;
kể – tả đan xen nhau
- Trận gió thu thổi mạnh khiến cho 3 lớp mái tranh cuả ngôi nhà bị tung cả
- Tháng 8 có gió thu: gió
to, mạnh -> Tranh bay tung toé, mảnh cao, mảnh thấp, mảnh xa, mảnh gần
- Sức gió dữ dội, mạnh mẽ -> cảnh tan nát, tiêu điều
- Tác giả vừa lo, vừa tiếc của vừa bất lực trước sự tàn phá của thiên nhiên
- HS chú ý lắng nghe
- HS đọc lại khổ thơ thứ hai
+ Phần 1: Tả cảnh gió thu cuốn mất các lớp tranh của căn nhà
+ Phần 2: Kể việc trẻ con cắp tranh đi tuốt vào lũy tre
+ Phần 3: Nỗi khổ của gia đình Đỗ Phủ trong đêm mưa
+ Phần 4: Ước mơ cao cả của nhà thơ
II Đọc - hiểu văn bản
1 Phân tích
a Phần 1: Ba khổ thơ đầu →18 câu thơ đầu (Nỗi khổ của nhà thơ trong hoạn nạn)
* Khổ1
- Căn nhà tranh bị gió thu phá nát
- Miêu tả , tự sự ->cảnh tan nát ,tiêu điều
- Tác giả vừa lo, vừa tiếc của vừa bất lực trước sự tàn phá của thiên nhiên
* Khổ2
Trang 7lý do nào nữa.
? Ở khổ thơ thứ hai, nhà
thơ đã sử dụng phương
thức biểu đạt gì? Nêu lên
sự việc gì
? Khi đó nhà thơ ở trong
tình cảnh nào ?
? Trong sự việc đó,ta có
nên trách lũ trẻ con thôn
Nam hay không? Vì sao? (
Cảnh tượng này cho thấy
cuộc sốngcủa người dân
thời Đỗ Phủ như thế nào?)
? Trước cảnh tượng cướp
bóc của lũ trẻ Thái độ và
tâm trạng của nhà thơ
được thể hiện qua câu thơ
nào?
? Qua câu thơ em cảm
nhận được gì trong tâm
trạng của nhà thơ?
- GV gọi HS đọc tiếp khổ
thơ thứ 3
? Ở khổ thơ thứ ba, tác giả
sử dụng biện pháp nghệ
thuật gì ?
(*?) Cách kể, tả ở khổ thơ
này có gì giống, khác với
hai khổ thơ trên? Dụng ý
nghệ thuật của tác giả ở
đây là gì?
- Khổ vì bị cướp giật tranh
- Tự sự – biểu cảm: kể chuyện lũ trẻ xóm nam nghịch ngợm, xô vào nhà cướp giật, mang tranh đi mất
- Nhà thơ già, yếu, chân chậm, mắt kém, làm sao đuổi được, gào thét đòi mãi đến môi khô, miệng cháy cũng chẳng xong, đành lọc cọc chống gậy trở về…
- Trẻ em nghèo thất học nên nghịch ngợm đây là hiện thực xã hội Trung Hoa trong thời điểm Đỗ Phủ sống
- Môi khô miệng cháy gào chẳng được quay về chống gậy lòng ấm ức
- Sự bất lực và tâm trạng u uất của nhà thơ thương cho số phận của mình và những người cùng cảnh ngộ
- HS đọc khổ thơ thứ ba
- Biện pháp tự sự, miêu tả, biểu cảm; câu hỏi tu từ
- HS thảo luận + Giống: tiếp tục kể, tả cảnh nhà tranh tốc mái
+ Khác Hai khổ đầu: chỉ mới có gió nổi lên nhà tranh tốc mái, trẻ con cướp tranh
- Khổ vì bị cướp giật tranh
- Tự sự, biểu cảm
→ Cảnh đời đói khổ, xót xa
- Nỗi đau về nhân tình thời thế
* Khổ 3
- Miêu tả, biểu cảm, câu hỏi tu từ
Trang 8? Nỗi khổ của nhà thơ ở
khổ thứ 3 là gì
? So với nỗi khổ của khổ 2
trước thì nỗi khổ ở khổ thơ
này như thế nào?
? Theo em nhà thơ không
ngủ được chỉ vì mưa, rét
hay còn vì lí do nào khác?
? Em hiểu như thế nào về
câu hỏi ở cuối khổ thơ
? Qua 3 khổ thơ trên ta
thấy nhà thơ đã gặp phải
những nỗi khổ nào?
- GV Từ nỗi khổ của bản
thân, nhà thơ mong ước
điều gì?→2
- GV gọi HS đọc lại khổ
thơ cuối
- Phương thức biểu đạt
của khổ cuối
? Ba câu thơ thể hiện ước
mơ gì của nhà thơ Mục
đích của ước mơ đó
? Vì sao nhà thơ lại mơ
ước nhà cho kẻ sĩ nghèo
trong thiên hạ
? Em có suy nghĩ gì về
ước mơ của nhà thơ?
? Từ ước vọng của nhà thơ
em có thể nhận thấy thực
trạng cuộc sống xã hội thời
đó như thế nào?
chạy…→ khổ, giận, uất ức Khổ thơ thứ 3: mưa dầm
dề, dai dẳng, chăn, mền lạnh như sắt… Ông trằn trọc suốt đêm trong mệt, đói, lo lắng… → đắng cay,
ấm ức, bất lực
- Đêm ở trong nhà không mái bị mưa thu dai dẳng suốt đêm Rét mướt con quậy phá không ngủ được
- Nỗi khổ của nhà thơ ở khổ này lớn hơn nhiều so với hai khổ thơ trên
- Nhà thơ không ngủ được
vì nghèo, đói , bệnh tật và
vì lo lắng tới vận dân nước
- Cuộc sống vô cùng cực
khổ của nhà thơ
⇒ Nỗi khổ của nhà thơ tăng lên gấp bội phần
- HS đọc lại khổ thơ cuối
- Biểu cảm trực tiếp
- Ước nhà rộng muôn ngàn gian
- Che khắp thiên hạ
- Vì họ là những người có tài có đức nhưng nghèo khổ
- Ước mơ cao cả chan
chứa lòng vị tha và thấm nhuần tư tưởng nhân đạo
- Nhiều người tài đức nhưng nghèo khổ
- Nhà thơ không ngủ được vì nghèo, đói, bệnh tật và vì lo lắng tới vận dân nước
→ Cảnh đời cùng cực, nỗi khổ dồn dập ập đến với nhà thơ
b Phần 2: 5 câu thơ cuối
- Biểu cảm trực tiếp
- Ước mơ cao cả chan
chứa lòng vị tha và thấm nhuần tư tưởng nhân đạo
Trang 9? Từ ngữ nào trong 2 câu
cuối cực tả ước vọng của
nhà thơ?
? Lời than của nhà thơ ở
hai câu cuối cùng có phải
là sự buông xuôi, chán nản
không? Trái lại, nó chứng
tỏ điều gì ?
? Ước vọng tha thiết này
của nhà thơ giúp ta hiểu
thêm gì về phẩm chất,
nhân cách của nhà thơ Đỗ
Phủ?
- GV khái quát toàn bài
? Khổ thơ cuối khác hẳn
với các khổ thơ trên về
điều gì? Sự khác biệt ấy
nói lên điều gì ?
? Cuối cùng, em có nhận
xét gì về tựa đề bài thơ :
“Bài ca nhà tranh bị gió
thu phá”? Em nghĩ gì về
hai tiếng “Bài ca”?
- GV gọi một vài HS đọc
Ghi nhớ
Hoạt động 4(2’)
- GV: Hướng dẫn học sinh
luyện tập
? Em biết bài thơ nào của
tác giả Việt Nam cũng
mang tình cảm nhân đạo
như thơ Đỗ Phủ và cũng
có cách biểu cảm như thế?
- Xã hội không có công bằng với những người nghèo khổ
- Than ôi
- Không phải là sự buông xuôi, chán nản
- Đó là dấu hiệu cho thấy thực trạng bi kịch Nhìn thẳng vào sự thật u buồn
để sống đẹp hơn trong khát vọng lớn lao
- Là nhà thơ có tấm lòng
nhân đạo cao cả.( Có thể quên đi nỗi khổ của bản thân để hướng tới nỗi khổ cực của đồng loại)
- Khác về nội dung :
- Đặt tên cho bài thơ của mình là “bài ca”, có lẽ Đỗ Phủ muốn cất cao tiếng hát
vì con người , khích lệ con người vượt lên trên mọi đau khổ của cuộc đời hiện tại để hướng đến một tương lai tươi sáng
- HS đọc Ghi nhớ
- HS trả
=> Là nhà thơ có tấm
lòng nhân đạo cao cả.( Có thể quên đi nỗi khổ của bản thân để hướng tới nỗi khổ cực của đồng loại)
2 Ghi nhớ: SGK
IV Luyện tập
- Một số bài thơ của Hồ Chủ Tịch như:
Em bé trong nhà lao Tân Dương, Phu làm đường, Người bạn tù thổi sáo
4 Củng cố (2’)
Trang 10- Đọc lại phần ghi nhớ
- Bài thơ trên được viết theo phương thức biểu đạt chính nào?
5 Dặn dò (1’)
- Học thuộc bài thơ, phân tích được giá trị nội dung và nghệ thuật cua rbài thơ?
- Ôn tập các bài văn học đã học - tiết sau kiểm tra
V RÚT KINH NGHIỆM
………
………
………
………
**************************************** Tiết * Tuần: 11 Văn bản: ÔN TẬP PHẦN VĂN I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT Nắm được kiến thức cơ bản của các tác phẩm đã học II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG 1 Kiến thức Bước đầu nắm được kiến thức của các tác phẩm đã học từ đầu năm đến thời điểm này và một số đặc điểm phổ biến của ca dao dân ca, thơ trữ tình trung đại, thơ đường 2 Kỹ năng: Củng cố kiến thức cơ bản và kĩ năng đơn giản đã học, trong đó cần đặc biệt lưu ý cách tiếp cận một số tác phẩm 3 Tư tưởng: Hiểu được ý nghĩa của các tác phẩm văn thơ III CHUẨN BỊ 1 GV: Soạn giáo án, bảng phụ, SGK 2 HS: Soạn bài, sgk IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP 1 Ổn định lớp (1’) 2 Kiểm tra bài cũ (5’) Mỗi lớp 2 em ? Đọc thuộc lòng bài thơ “ Bài ca nhà tranh bị gió thu phá” Nêu nội dung và nghệ thuật của bài đó là gì 3 Bài mới
a Giới thiệu bài (1’)
Vừa qua, chúng ta đã học rất nhiều tác phẩm văn chương (văn học dân gian, văn học trung đại, văn học hiện đại, văn học nước ngoài…) Các vấn đề được nêu