Tuần 10 (Tg: Đồng Thị Thanh)

MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT - Cảm nhận đề tài vọng nguyệt hoài hươngnhìn trăng nhớ quê được thể hiện giản dị, nhẹ nhàng mà sâu lắng, thấm thía trong bài thơ cổ thể của Lí Bạch - Thấy được tác dụng

Trang 1

Tuần 10

Tiết:36 Tập làm văn

CÁCH LẬP Ý CỦA BÀI VĂN BIỂU CẢM

I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT

- Tìm hiểu những cách lập ý đa dạng của bài văn biểu cảm để có thể mở rộng phạm vi, kỹ năng làm bài văn biểu cảm

- Tiếp xúc với nhiều dạng văn biểu cảm, nhận ra cách viết của mỗi đoạn văn

II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG

1 Kiến thức

- Ý và cách lập ý trong bài văn biểu cảm

- Những cách lập ý thường gặp của bài văn biểu cảm

2 Kỹ năng:

- Biết vận dụng các cách lập ý hợp lí đối với các đề văn cụ thể

3 Tư tưởng:

Giáo dục lòng yêu đất nước, yêu con người

III CHUẨN BỊ

1 GV: Soạn giáo án

2 HS: Soạn bài, sgk TLTK

IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP

1 Ổn định lớp (1’)

2 Kiểm tra bài cũ (4’) Mỗi lớp 2 em

3 Bài mới

a Giới thiệu bài (1’)

Có nhiều cách lập ý cho bài văn biểu cảm Để giúp các em mở rộng phạm vi này, bài học hôm nay sẽ giúp ta nắm được kỹ năng

b Tiến trình hoạt động

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung

Hoạt động1 (7’)

Gọi học sinh đọc đoạn

văn

- Học sinh đọc

I Những cách lập ý thường gặp của bài văn biểu cảm.

1 Liên hệ hiện tại với tương lai

Ví dụ:

Trang 2

? Cây tre đã gắn bó với

đời sống của người Việt

Nam bởi những công

dụng của nó như thế nào?

? Để thể hiện rõ sự gắn

bó của tre đoạn văn đã

nhắc đến những gì ở

tương lai?

? Tác giả bày tỏ tình cảm

đối với tre như thế nào?

Hoạt động 2(8’)

- GV gọi HS đọc VD 2

(đoạn 2) SGK/118

? Đoạn văn đó hồi tưởng

sự việc gì ?

? Tình cảm của tác giả về

những kỷ niệm ấy như

thế nào? Thể hiện qua

những chi tiết nào trong

đoạn văn ?

? Việc hồi tưởng lại quá

khứ như vậy đó gợi lên

những cảm xúc gì trong

tác giả ?

? Vậy qua đoạn văn em

thấy tác giả bày tỏ tình

cảm của mình như thế

nào ?

Cho học sinh đọc đoạn 1

về cô giáo

? Đoạn văn gợi những kỷ

niệm gì về cô giáo?

? Để thể hiện tình cảm

đối với cô giáo, đoạn văn

đã làm như thế nào?

- Tre làm bóng mát, làm nhà, làm chiếc đu, diều…

- Tre vẫn mãi mãi với dân tộc Việt Nam, chia bùi, sẻ ngọt, vui hạnh phúc

- Tác giả liên tưởng, tưởng tượng để gợi nhắc, quan hệ gần gũi, gắn bó

- HS đọc VD

- Nhớ lại những kỷ niệm thơ ấu về con gà đất

-Yêu thích, say mê :

“Tôi say mê con gà đất …

… ấp nú giữa lũng bàn tay, dồn hơi đầy ngực

Ngửa mặt lên trời và gập người dần dần lúc hạ giọng …”

- Sự xúc động :

- Tuổi thơ mói mói để lại trong tôi một nỗi gì sâu thẳm, giống như một linh hồn

- Bằng cách hồi tưởng quá khứ → nỗi nhớ tuổi thơ

→ xúc động

- Học sinh đọc

- Kỷ niệm khi còn học cô

“cô mệt… yêu thương mọi người… lo lắng…”

- Người viết tự hứa với lòng mình, mong ước

- Công dụng của tre

- Sự gắn bó mãi mãi của tre

→ Tác giả liên tưởng, tưởng tượng tre trong tương lai

2 Hồi tưởng qúa khứ và suy nghĩ và hiện tại

Ví dụ:

- Hồi tưởng quá khứ

- Liên hệ hiện tại

=> Gợi lại kỉ niệm, tưởng tượng tình huống là một cách bày tỏ tình cảm và đánh giá với một sự vật

3 Tưởng tượng tình huống

Ví dụ:

- Kỷ niệm về cô giáo

- Người viết hứa hẹn, mong ước

Trang 3

? Tác giả đã tưởng tượng

ra những gì?

Cho học sinh đọc đoạn

văn “U tôi”

? Đoạn văn đã nhắc đến

những hình ảnh gì về “U

tôi”?

? Để thể hiện tình cảm

người viết vừa miêu tả

vừa làm gì?

Giáo viên kết luận: Hồi

tưởng về quá khứ và suy

ngẫm về hiện tại là cách

bày tỏ cảm xúc của

người viết

? Nhắc lại các bước của

bài văn biểu cảm?

? Lập dàn ý cho phần mở

bài?

? Lập dàn ý cho phần

thân bài?

? Nêu êu cầu của phần

kết bài?

- Tưởng tượng ra những tình huống gợi nhớ về kỷ niệm

- Học sinh đọc

- Nhắc hình ảnh, hình bóng và nét mặt “U tôi”

→ mắt nhỏ, đường ngôi tóc lốm đốm, rụng, nếp nhăn đuôi mắt… vết rạn khía quanh… ⇒ Tác giả quan sát và miêu tả rất tỉ mỉ

- Kết hợp suy ngẫm “tôi sực nhớ, tôi nhìn…”

- Có 5 bước:

(1) Tìm hiểu đề; tìm ý (2) Lập dàn ý;

(3) Viết bài;

(4) Đọc lại và sửa

Lập dàn ý

1 MB:

- Giới thiệu vườn nhà,

- Tình cảm đối với vườn nhà

2 TB: Miêu tả vườn, lai lịch vườn (kèm sự liên tưởng… )

3 KB: Suy nghĩ cảm xúc

→ Cách bày tỏ tình cảm đối với cô giáo

4 Quan sát, suy ngẫm

Ví dụ:

- Nhắc lại hình bóng, nét mặt

- Quan sát rất tỉ mỉ

- Suy ngẫm về hình ảnh, nét mặt

⇒ Cách bày tỏ tình cảm của mình đối với “U tôi”

II Luyện tập

Tập lập ý bài văn biểu cảm

Đề: Cảm xúc về vườn

nhà

Lập dàn ý

1 Mở bài:

- Giới thiệu vườn: vị trí, không gian, thời gian của em…

- Yêu thích vườn…

2 Thân bài:

- Vườn và cuộc sống vui buồn của gia đình

- Vườn và lao động của cha mẹ

Trang 4

về vườn nhà - Vườn qua 4 mùa…

3 Kết bài: Cảm xúc về vườn nhà

4 Củng cố (2’)

Nêu lại những cách lập ý thường gặp của bài văn biểu cảm

5 Dặn dò (1’)

- Xem lại các đoạn văn trong bài

- Học thuộc phần ghi nhớ, ôn tập tiếp về văn biểu cảm

- Soạn trước bài: Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh

V RÚT KINH NGHIỆM

Tiết: 37

Tuần: 10 Văn bản

CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH

(Tĩnh dạ tứ)

Lý Bạch

I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT

- Cảm nhận đề tài vọng nguyệt hoài hương(nhìn trăng nhớ quê) được thể hiện giản dị, nhẹ nhàng mà sâu lắng, thấm thía trong bài thơ cổ thể của Lí Bạch

- Thấy được tác dụng của nghệ thuật đối và vai trò của câu cuối trong một bài thơ

tứ tuyệt

1 Kiến thức

- Tình yêu quê hương được thể hiện một cách chân thành, sâu sắc của Lí Bạch

- Nghệ thuật đối và vai trò của câu kết trong một bài thơ

- Hình ảnh ánh trăng, vầng trăng tác động tới tâm tình cảu nhà thơ

2 Kỹ năng:

- Đọc hiểu bài thơ cổ thể qua bản dịch tiếng Việt

- Nhận ra nghệ thuật đối trong một bài thơ

- Bước đầu tập so sánh bản dịch thơ và phiên âm chữ Hán, phân tích tác phẩm

3 Tư tưởng:

Giáo dục thêm cho học sinh có tình cảm hơn đối với quê hương, đất nước

1 GV: Soạn giáo án, TLTK

2 HS: Soạn bài, sgk

Trang 5

Đọc thuộc lòng phần dịch thơ trong bài thơ “Xa ngắm thác núi Lư”, nêu thể loại của mỗi bài?

? Nêu nội dung chính của hai bài thơ?

3 Bài mới

“Vọng nguyệt hồi hương” (Trông trăng nhớ quê) là một chủ đề phổ biến trong thơ cổ, không chỉ ở Trung Quốc mà cả ở Việt Nam Vầng trăng trăng tượng trưng cho sự đoàn tụ Cho nên ở xa quê, trăng càng sáng càng tròn lại càng nhớ quê Bản thân hình ảnh vầng trăng cô đơn trên bầu trời cao thẳm trong đêm khuya thanh tĩnh

đó đủ gợi nên nỗi sầu xa xứ Tình cảm “trông trăng nhớ quê” của Lý Bạch đó được thể hiện qua bài thơ “Tĩnh dạ từ”

Gọi HS đọc phiên âm, dịch

nghĩa và dịch thơ

Cho học sinh đọc chú

thích, giới thiệu về thơ Lý

Bạch (chủ đề của bài thơ)

? Em hãy nhắc lại những

nét cơ bản về tác giả Lí

Bạch

? Hãy cho biết bài thơ

được viết theo thể thơ

nào?

? Theo em Lí Bạch sáng

tác bài thơ này trong hoàn

cảnh nào?

Cho học sinh so sánh bản

phiên âm – dịch nghĩa

Bài này tuy là ngũ ngôn

nhưng không phải Đường

luật (kim thể) mà là thơ

cổ thể không có luật lệ

nhất định còn thơ Đường

luật thì niêm luật chặt chẽ,

rõ ràng

- Học sinh đọc

- HS

- Thể thơ: Ngũ ngôn tứ tuyệt

- Sống tha phương, trong cơn li loạn, nhìn trăng nhớ quê

- So sánh: Cả hai đều là thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt nhưng ở bản dịch thơ câu đầu không gieo vần

I Đọc – tìm hiểu chung

1 Đọc

2 Chú thích

a Tác giả: Lí Bạch

b Tác phẩm

- Thể thơ: Ngũ ngôn

tứ tuyệt

- Hoàn cảnh sáng tác:

Sống tha phương, trong cơn li loạn, nhìn trăng nhớ quê

II Tìm hiểu văn bản

Trang 6

? Hai câu đầu có phải tả

cảnh thuần túy không?

? Xác định vị trí ngắm

trăng của tác giả?

? Câu thơ thứ hai tác giả

miêu tả trăng như thế nào?

? Có phải 2 câu cuối tác

giả tả cảnh thuần túy

không?

? Hai câu cuối có quan hệ

gì so với 2 câu đầu?

? Em hãy so sánh câu 3

với câu 4 về các cụm từ

“cử đầu”/ “đê đầu”; “vọng

minh nguyệt”/ “tư cố

hương”?

? Dùng phép đối trong 2

câu cuối có tác dụng gì?

? Chỉ ra 5 động từ dùng

trong bài? Động từ nào chỉ

cảm nghĩ, động từ nào chỉ

hoạt động cơ thể?

? Tìm chủ ngữ của 5 động

từ trên?

? Chủ ngữ bị lược bỏ, vậy

em có nhận biết được chủ

ngữ là ai không?

- Hai câu đầu không thuần túy tả cảnh

- Tác giả nằm trên giường

mà kông ngủ được mới nhìn thấy ánh trăng xuyên qua cửa sổ

- Không ngủ được, mơ màng ánh trăng sáng quá chuyển thành màu trắng giống như sương

- Hai câu cuối chủ yếu tả cảnh, chỉ có 3 chữ tả tình trực tiếp “tư cố hương”

- Ánh mắt của tác giả chuyển từ trong ra ngoài,

từ mặt đất lên bầu trời, từ chỗ chỉ nhìn thấy ánh trăng đến nhìn thấy cả vầng trăng → vầng trăng đơn côi như mình → tác giả lại cúi đầu suy ngẫm

về quê hương

- Số lượng chữ bằng nhau

- Cấu trúc ngữ pháp giống nhau

- Từ loại các chữ tương ứng ở 2 vế giống nhau

- Thể hiện tâm trạng trĩu nặng suy tư về quê hương

- Hai động từ chỉ cảm nghĩ

“nghi, tư”; 3 động từ chỉ hoạt động cơ thể “vọng,

cử, đê”

- Không có – tất cả các chủ ngữ đều bị lược bỏ

- Chủ ngữ là từ xưng hô của chủ thể trữ tình (tác giả)

1 Phân tích

a Mối quan hệ giữa tình

và cảnh trong bài thơ

- Hai câu đầu: chủ yếu

tả cảnh + Ánh trăng sáng xuyên qua cửa sổ

+ Ánh trăng chuyển thành màu trắng giống như sương → Tâm trạng nhớ nhà của tác giả

- Hai câu cuối:

nghiêng về tả tình

Tác giả thao thức không ngủ nhìn ánh trăng → càng nhớ quê → Tình cảm quê hương thường trực sâu nặng

b Nghệ thuật

- Cách sử dụng phép đối

- Tâm trạng trĩu nặng suy tư của tác giả

- Sử dụng những động từ chỉ sự cảm nghĩ và những động từ chỉ hoạt động cơ thể

- Chủ ngữ của các động

từ bị lược bỏ

Trang 7

Giáo viên kết luận

Đọc phần luyện tập

? So với bài học thì 2 câu

thơ dịch đã nêu được ý và

tình của bài thơ chưa?

? Hai câu dịch có gì khác

so với bài thơ?

→ Bài thơ có tính thống nhất liền mạch cảm xúc

- Học sinh đọc ghi nhớ

- Đọc

- Hai câu dịch nêu tương đối đủ ý tình cảm của bài thơ

- Lí Bạch không dùng phép so sánh, ẩn chủ ngữ chỉ có 3 động từ…

⇒Toàn bộ bài thơ là mối quan hệ giữa tình và cảnh

2 Ghi nhớ: SGK

III Luyện tập

Nhận xét 2 câu thơ

“Đêm thu … lí Bạch … nhà”

4 Củng cố (2’)

Nêu chủ đề của bài thơ?

Trong bài tác giả đã sử dụng những nghệ thuật nào?

5 Dặn dò (1’)

- Học thuộc bài thơ, đối chiếu phần phiên âm/ bản dịch nghĩa

- Soạn trước bài: Hồi hương ngẫu thư

………

******************************************** Tiết: 38 Tuần: 10 Văn bản NGẪU NHIÊN VIẾT NHÂN BUỔI MỚI VỀ QUÊ (Hồi hương ngẫu thư) Hạ Tri Chương I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT - Cảm nhận tình yêu quê hương bền chặt, sâu nặng chợt nhói lên trong một tình huống ngẫu nhiên bất ngờ được ghi lại một cách hóm hỉnh trong bài thơ thất ngôn tứ tuyệt luật Đường - Thấy được tác dụng của nghệ thuật đối và vai trò của câu cuối trong bài thơ tuyệt cú

1 Kiến thức

- Sơ giản về tác giả Hạ Tri Chương

- Nghệ thuật đối và vai trò của câu kết trong bài thơ

Trang 8

- Nét độc đáo về tứ của bài thơ

- Tình cảm quê hương là tình cảm sâu nặng bền chặt suốt cả cuộc đời

2 Kỹ năng:

- Đọc - hiểu bài thơ tuyệt cú qua bản dịch tiếng Việt

- Nhận ra nghệ thuật đối trong bài thơ Đường

- Bước đầu tập so sánh bản dịch thơ và phiên âm chữ Hán, phân tích tác phẩm

3 Tư tưởng:

Giáo dục thêm tình yêu quê hương đất nước cho học sinh

1 GV: Soạn giáo án

2 HS: Soạn bài, sgk

Nêu thể loại bài thơ?

? Nêu mối quan hệ giữa tình và cảnh trong bài thơ?

3 Bài mới

Quê hương, hai tiếng thiêng liêng tha thiết ấy luôn là nỗi nhớ canh cánh trong lòng những người xa xứ Khác với Lý Bạch hoặc một số nhà thơ cổ thể khác,

Hạ Tri Chương khi từ quan về quê mà nỗi nhớ thương chẳng những không vơi đi

mà còn được tăng lên gấp bội Tình cảm ấy chúng ta sẽ được hiểu rõ hơn khi tiếp cận với bài thơ “Hồi hương ngẫu thư” của nhà thơ

Hướng dẫn đọc: giọng nhẹ

nhàng, thể hiện nỗi buồn

mênh mang, sâu lắng

Gọi HS đọc

Cho học sinh đọc chú

thích sao Nêu sơ lược vài

nét về tác giả?

? Ở tác giả có đặc điểm gì

nổi bật?

- 3 học sinh đọc

- Hạ Tri Chương (659-744)

- Làm quan trên 50 năm…

sau từ quan về làm đạo sĩ

- Ông làm bạn vong liên với Lý Bạch Ông thích uống rượu, tính tình hào phóng

I Đọc tìm hiểu chung

1 Đọc

2 Chú thích

a Tác giả

Hạ Tri Chương (659-744)

Trang 9

? Nêu vài nét vắn tắt về sự

nghiệp thơ của tác giả? Bài

thơ viết về đề tài nào?

? Em hãy cho biết hoàn

cảnh ra đời của bài

thơ?

? Nêu thể loại của bản

phiên âm?

Đọc lại chú thích sao, giải

nghĩa từ “ngẫu nhiên”?

? Nếu là ngẫu nhiên viết

thì bài thơ có thể hiện

được tình cảm, cảm xúc

của tác giả không, vì sao?

? Ở câu thứ nhất tác giả đã

sử dụng phép đối như thế

nào?

? Phép đối này thể hiện ý

gì?

? Nêu nghệ thuật đối ở câu

thơ thứ hai?

Giáo viên mở rộng liên hệ

phép đối trong văn học

? Câu (1) và (2) được viết

theo phương thức biểu đạt

nào? (đánh dấu bảng)

giáo viên định hướng →

- Bài thơ viết về tình yêu quê hương

- Bài thơ ra đời vào lúc tác giả đặt bước chân đầu tiên về làng sau bao năm

xa quê

- Thể loại:

+ Bản phiên âm: thể thất ngôn tứ tuyệt

+ Bản dịch thơ: Thể lục bát

- “Ngẫu thư”: nghĩa là ngẫu nhiên viết chứ không phải là tình cảm bộc lộ một cách ngẫu nhiên

- Ngẫu nhiên viết và tác giả không có ý định làm thơ ngay lúc mới đặt chân

về tới quê nhà

- Càng thể hiện được tình cảm của tác giả Vì tác gả

là người có tình cảm sâu nặng, thường trực bất cứ lúc nào cũng có thể bộc lộ

- Phép tiểu đối “Khi đi trẻ/

lúc về già”

- Ý đối lập, trái nghĩa nhau

- Câu 2: Đối hoàn chỉnh về

ý “vô cải”- nói sự không đổi > < “tồi” chỉ cái thay đổi

Học sinh chọn

2 Tác phẩm

- Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ ra đời vào lúc tác giả đặt bước chân đầu tiên về làng sau bao năm

xa quê

- Thể loại Thất ngôn tứ tuyệt

II Tìm hiểu văn bản

1 Phân tích

a Nhan đề của bài thơ

- “Ngẫu nhiên viết” vì tác giả không chủ định làm thơ ngay lúc mới đặt chân tới quê nhà

- Tình cảm sâu nặng thường trực trong con người tác giả

b Hai câu đầu

- Sử dụng nghệ thuật đối: Trẻ>< già;

thay đổi>< không thay đổi

Trang 10

phân tích → biểu cảm.

? Khi đọc em thấy giọng

điệu của tác giả ở 2 câu

đầu có gì khác so với hai

câu cuối?

? Vì sao chỉ có nhi đồng

xuất hiện?

? Nêu nghệ thuật của bài

thơ

Giáo viên tóm tắt lại nội

dung, nghệ thuật, gọi học

sinh đọc ghi nhớ

Hướng dẫn học sinh so

sánh

- Giọng điệu hai câu đầu:

dường như bình thản, khách quan song vẫn phảng phất buồn

Hai câu cuối mạng giọng điệu đau xót, ngậm ngùi

- Có thể những người cùng lứa tuổi với tác giả đã qa đời → sự thay đổi của quê hương

- HS

Học sinh đọc ghi nhớ

- Học sinh so sánh

⇒ Tình cảm gắn bó của tác giả đối với quê hương

c Hai câu cuối Những âm thanh hình ảnh vui tươi → thể hiện sự nhậm ngùi ẩn hiện

d Nghệ thuật

- Sử dụng các yếu tố tự sự

- Cấu tứ độc đáo

- Biện pháp tiểu đối hiệu quả

- Có giọng điệu bi hài thể hiện ở hai câu cuối

2 Ghi nhớ: SGK

III Luyện tập

HS về nhà làm

4 Củng cố (2’)

Nhắc lại nghệ thuật sử dụng phép tiểu đối, giọng điệu bài thơ → tình cảm sâu nặng của nhà thơ đối với quê hương

5 Dặn dò (1’)

- Học thuộc lòng phần dịch thơ, nắm được các yếu tố Hán Việt

- Học thuộc ghi nhớ, phân tích được nội dụng và nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm

- Soạn trước bài: Từ trái nghĩa

Tiết: 39 Tuần: 10 Tiếng Việt

TỪ TRÁI NGHĨA

Định dạng
Số trang	15
Dung lượng	170 KB